CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Quan hệ của Ấn Độ với một số nước ĐNA về chính trị - ngoại giao cũng như các lĩnh vực khác đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm ở những mức độ khác nhau. Trên cơ sở những công trình và tài liệu tiếp cận được, chúng tôi trình bày những vấn đề chính liên quan đến tình hình nghiên cứu như sau: 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Ở Việt Nam, việc nghiên cứu về quan hệ của Ấn Độ với một số nước ĐNA nhất là từ sau khi Ấn Độ giành được quyền tự trị (1947) cũng như những vấn đề liên quan đã được nhiều học giả quan tâm với khá nhiều công trình nghiên cứu.
Đó là những ấn phẩm chuyên khảo, luận án và các bài viết đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành. Trên cơ sở nguồn tài liệu tiếng Việt, chúng tôi chia thành hai nhóm sau: 1. Các công trình có liên quan đến quan hệ của Ấn Độ với Đông Nam Á và một số nước Đông Nam Á 1. Những công trình đề cập đến cơ sở của mối quan hệ giữa Ấn Độ với một số nước Đông Nam Á Thứ nhất, mối liên hệ trong lịch sử giữa Ấn Độ với khu vực Đông Nam Á Đây là một khía cạnh khá thú vị trong nghiên cứu về hai thực thể này.
Trước hết, có thể kể đến bài viết “Dấu ấn của văn hóa Ấn Độ trong văn hóa ở ĐNA: lịch sử và hiện tại” của tác giả Thái Nguyễn Đức Minh Quân (2013). Bài viết khái quát về khu vực ĐNA và quá trình du nhập, lan tỏa cũng như tiếp xúc với văn hóa Ấn Độ của khu vực và tập trung phân tích những dấu ấn của văn hóa Ấn Độ qua từng phương diện trong giao thoa văn hóa với khu vực ĐNA. Qua đó, công trình cung cấp những hiểu biết cần thiết về mối liên hệ giữa Ấn Độ và ĐNA trong quá khứ, một trong những sợi dây kết nối có giá trị thúc đẩy mối quan hệ giữa các bên trong những giai đoạn sau này. Trong khi đó, các công trình khác như: “Giá trị Ấn Độ - một góc nhìn” của Ngô Văn Lệ (2009); “Cơ tầng văn hóa bản địa ĐNA và sự ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ trong mười thế kỷ đầu công nguyên” của Huỳnh Văn Sinh và Nguyễn Thị Lộc Uyển (2009); “Ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ đối với các quốc gia ĐNA 7 trong lịch sử” của Nguyễn Công Khanh (2001); … đã phân tích những khía cạnh cụ thể khác nhau trong ảnh hưởng văn hóa từ Ấn Độ đến các nước ĐNA từ quá khứ đến hiện tại.
Các ấn phẩm trên đã trình bày một bức tranh khá đầy đủ về những dấu ấn của văn minh Ấn Độ ở khu vực ĐNA nói chung cũng như ở từng quốc gia trong khu vực nói riêng. Đây là nguồn tư liệu cần thiết trong việc cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về những ràng buộc từ trong lịch sử giữa Ấn Độ với các nước ĐNA. Qua đó, giúp chúng tôi lý giải một trong những cơ sở quan trọng thúc đẩy mối quan hệ chính trị - ngoại giao của Ấn Độ với một số nước ĐNA sau CTTG thứ hai. Thứ hai, các công trình đề cập đến những nhân tố khu vực, quốc tế, tình hình nội tại của Ấn Độ, Đông Nam Á và tác động của chúng đến quan hệ của Ấn Độ và Đông Nam Á sau Chiến tranh thế giới thứ hai * Những nhân tố khu vực, quốc tế tác động đến quan hệ Ấn Độ và ĐNA sau CTTG thứ hai là khía cạnh nghiên cứu đề cập đến những vấn đề khá rộng lớn, do đó, phần lớn các ấn phẩm về nội dung này đều là những công trình nghiên cứu rất công phu.
Đầu tiên có thể kể đến Lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại (1945-2000) của nhóm tác giả Trần Nam Tiến (chủ biên), Nguyễn Tuấn Khanh, Trần Phi Tuấn (2008). Công trình đã phân tích về tình hình thế giới sau CTTG thứ hai, sự hình thành Trật tự hai cực Yalta, cuộc chạy đua giữa hai cường quốc lúc bấy giờ là Liên Xô và Mỹ, sự phát triển của phong trào GPDT ở các nước Á - Phi - Mỹ Latinh. Qua đó, các tác giả đã làm sáng tỏ sự cần thiết của việc lựa chọn sắc thái hòa bình, KLK trong quan hệ đối ngoại của Ấn Độ và một số nước ĐNA sau CTTG thứ hai. Còn trong tác phẩm Lịch sử phong trào GPDT trong thế kỷ XX - một cách tiếp cận (2006), tác giả Đỗ Thanh Bình đã đi sâu phân tích về điều kiện đặc thù của các quốc gia Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia… có ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn con đường giành ĐLDT.
Qua đó, công trình đã cung cấp cho tác giả luận án cơ sở để lý giải về mức độ ủng hộ của Ấn Độ đối với phong trào GPDT ở một số nước ĐNA sau CTTG thứ hai. Ngoài ra, những nhân tố khách quan tác động đến quan hệ chính trị - ngoại giao của Ấn Độ với một số nước ĐNA, trong đó có giai đoạn 1947-1964, còn được đề cập ở những mức độ khác nhau trong các công trình như: Trật tự thế giới trong 8 thời kỳ CTL của Nguyễn Xuân Sơn (1997); Lịch sử quan hệ quốc tế và phong trào GPDT Á - Phi - Mỹ Latinh (1998) của Nguyễn Anh Thái; Lịch sử thế giới hiện đại (2013) của các tác giả Lê Văn Anh, Hoàng Thị Minh Hoa, Đinh Thị Lan, Bùi Thị Thảo;… Có thể thấy, các tác phẩm trên đã góp phần khắc họa những yếu tố quốc tế tác động đến quan hệ của Ấn Độ với một số nước ĐNA trong giai đoạn nghiên cứu. Đó là sự hình thành Trật tự hai cực trong QHQT. Chính sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc sau chiến tranh làm cho nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có ĐNA, trở thành những điểm nóng với những xung đột về quyền lực.
Mặt khác, trong cao trào đấu tranh GPDT trên thế giới, Ấn Độ nổi lên như một tấm gương để các nước thuộc địa, phụ thuộc, nhất là các nước ở khu vực ĐNA hướng đến, tìm kiếm sự giúp đỡ để thay đổi hiện trạng đất nước. Đó chính là những nhân tố khách quan thúc đẩy sự xích lại gần nhau giữa Ấn Độ và một số nước ĐNA từ sau CTTG thứ hai. * Về tình hình nội tại của Ấn Độ sau khi giành được quyền tự trị, tác giả đã khảo cứu một số công trình tiêu biểu như: Ấn Độ hôm qua và hôm nay của Đinh Trung Kiên (1995). Công trình đã phân tích khá kỹ về tình hình nội tại của Ấn Độ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… cũng như công cuộc củng cố ĐLDT từ sau năm 1947.
Qua đó cung cấp những số liệu, sự kiện quan trọng về nhân tố chủ quan từ tình hình nội tại của Ấn Độ tác động đến mối quan hệ của quốc gia này với một số nước ĐNA giai đoạn nói trên. Đặc biệt là cuốn Lịch sử Ấn Độ do tác giả Vũ Dương Ninh chủ biên (1995). Đây được coi là công trình chuyên khảo có giá trị và toàn diện về lịch sử Ấn Độ. Trong đó, các tác giả nhấn mạnh đến những khó khăn mà Ấn Độ phải đối mặt sau khi giành được quyền tự trị, cả về đối nội lẫn đối ngoại.
Với nguồn tư liệu phong phú, công trình là cơ sở giúp chúng tôi tiếp tục đi sâu làm rõ hơn những vấn đề liên quan đến nhu cầu của Ấn Độ trong việc tăng cường quan hệ với một số nước ĐNA trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao (1947-1964). Liên quan đến lịch sử Ấn Độ từ sau CTTG thứ hai còn có các công trình khác như: Ấn Độ qua các thời đại của Nguyễn Thừa Hỉ (1987); Nước Cộng hòa Ấn Độ của Nxb Sự thật (1983);. 9 * Về tình hình một số nước Đông Nam Á sau Chiến tranh thế giới thứ hai, có thể điểm qua các công trình sau: Đông Nam Á - Lịch sử từ nguyên thủy đến ngày nay (2015) của nhóm tác giả do Lương Ninh chủ biên. Công trình đã cung cấp một cái nhìn tổng thể về những vấn đề nội tại đặt ra sau CTTG thứ hai, buộc các nước ĐNA hướng sự quan tâm ra bên ngoài.
Trong đó, Ấn Độ với những tương đồng về lịch sử cũng như khả năng đáp ứng những mong muốn của các nước ĐNA sau chiến tranh, đã trở thành đối tượng mà các nước ĐNA không thể không quan tâm trong quan hệ đối ngoại ở giai đoạn này. Trong khi đó, công trình Lịch sử Đông Nam Á, tập IV của Trần Khánh (2012) đã cung cấp một lượng kiến thức tương đối có hệ thống về những biến đổi kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và các mối quan hệ quốc tế của các nước ĐNA cũng như sự nổi lên của phong trào dân tộc, chống thực dân, đế quốc từ thế kỷ XVI đến năm 1945 ở khu vực này. Ngoài ra, tình hình ĐNA sau CTTG thứ hai còn được đề cập trong các công trình khác như: Lịch sử các quốc gia Đông Nam Á của Huỳnh Văn Tòng (1994); Đông Nam Á - truyền thống và hội nhập của Vũ Dương Ninh (2007);… Qua khảo cứu cho thấy, nhóm công trình trên đã đề cập đến lịch sử Ấn Độ cũng như lịch sử một số nước ĐNA, đặc biệt là những thay đổi quan trọng về tình hình chính trị cũng như kinh tế, xã hội… của các nước này từ sau CTTG thứ hai. Từ đó, cung cấp cho chúng tôi những tư liệu cần thiết để lý giải về một số nhân tố nội tại tác động đến quan hệ đối ngoại của Ấn Độ và một số nước ĐNA (1947-1964).
Những công trình nghiên cứu về chính sách của Ấn Độ đối với một số nước Đông Nam Á và chính sách của một số nước Đông Nam Á với Ấn Độ Thứ nhất, về chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với khu vực Đông Nam Á, trong đó có giai đoạn 1947-1964, đã được một số học giả quan tâm nghiên cứu: Với Jawaharlal Nehru, tiểu sử và sự nghiệp (2001), từ việc khảo cứu về cuộc đời và sự nghiệp “kiến trúc sư” vĩ đại của Ấn Độ trên nhiều phương diện, nhất là thực hiện đường lối GPDT, chính sách đối nội và đối ngoại cho Ấn Độ ngay sau khi giành quyền tự trị, tác giả Nguyễn Công Khanh đã cung cấp cái nhìn khái quát về tư tưởng đối ngoại cơ bản mà Ấn Độ theo đuổi với thế giới nói chung và ĐNA nói riêng. Do đó, công trình góp phần định hướng cho chúng tôi trong quá trình phân tích quan hệ chính trị - ngoại giao của Ấn Độ với một số nước ĐNA từ sau năm 1947.
