Quá trình khai thác vùng đất Tứ Giác Long Xuyên từ năm 1988 đến năm 2018

Luận văn phân tích quá trình khai thác vùng đất Tứ Giác Long Xuyên từ năm 1988 đến 2018, tập trung vào các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường.

• Tác giả: Đoàn Hồng Phúc
• Người hướng dẫn: GS.TS. Võ Văn Sen
• Trường học: Trường Đại học Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá trình khai thác vùng đất Tứ Giác Long Xuyên từ năm 1988 đến năm 2018
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Nguồn tài liệu
• 0.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của đề tài
• 0.7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG ĐẤT TỨ GIÁC LONG XUYÊN
• 1.1. Lược sử vùng Tứ giác Long Xuyên
• 1.2. Sự hình thành của vùng đất Nam Bộ
• 1.3. Vùng Tứ giác Long Xuyên. Vị trí địa lý vùng TGLX
• 1.4. Đặc điểm lịch sử vùng TGLX
• 1.5. Tiềm năng kinh tế - Xã hội
• 1.6. Tình hình dân cư trước năm 1988
• 1.7. Tình hình dân cư từ năm 1988 đến 2018
• 1.8. Mật độ dân số
• 1.9. Dân tộc – Tôn giáo
• 1.10. Kết cấu hạ tầng vùng Tứ giác Long Xuyên trước năm 1988
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG KẾT CẤU HẠ TẦNG VÙNG TỨ GIÁC LONG XUYÊN TỪ NĂM 1988 ĐẾN NĂM 2000
• 2.1. Chủ trương, chính sách của Trung ương
• 2.2. Chủ trương, chính sách của các tỉnh, thành phố vùng Tứ giác Long Xuyên
• 2.3. Quá trình xây dựng kết cấu hạ tầng vùng Tứ giác Long Xuyên
• 2.4. Lũ lụt Đồng bằng sông Cửu Long và Tứ giác Long Xuyên trước năm 2000
• 2.5. Quá trình nghiên cứu khoa học và xây dựng công trình thoát lũ ra biển Tây
• 2.6. Vai trò của hệ thống thoát lũ trong khai thác vùng Tứ giác Long Xuyên
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH KHAI THÁC VÙNG TỨ GIÁC LONG XUYÊN TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2018
• 3.1. Quá trình bố trí dân cư và đưa ruộng đất vào sản xuất
• 3.2. Thực hiện chính sách thu hút dân sinh sống vùng đất mới
• 3.3. Đơn vị hành chính cấp huyện và cấp xã thời điểm năm 2018
• 3.4. Quá trình phát triển sản xuất lúa, gạo vùng Tứ giác Long Xuyên
• 3.4.1. Giai đoạn 2001 đến 2011
• 3.4.2. Giai đoạn từ năm 2012 đến 2018
• 3.5. Sản xuất thủy sản trên vùng Tứ giác Long Xuyên
• 3.6. Quá trình xây dựng nông thôn mới từ năm 2011 đến 2018
• 3.7. Thực hiện các chính sách tam nông
• 3.8. Kết quả xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 - 2018
• 3.9. Những huyện nông thôn mới
• 3.10. Phát triển văn hóa – xã hội vùng Tứ giác Long Xuyên
• 3.11. Chăm sóc sức khỏe nhân dân
• 3.12. Sự nghiệp giáo dục
• 3.13. Văn hóa và đời sống tinh thần
• 3.14. Bảo vệ chủ quyền biên giới và Quốc phòng an ninh
• 3.15. Hạn chế, yếu kém và bài học kinh nghiệm
• 3.15.1. Hạn chế, yếu kém
• 3.15.2. Bài học kinh nghiệm trong thực tiễn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4
• PHỤ LỤC 6

Tóm tắt

I. Tổng quan về vùng đất Tứ Giác Long Xuyên

Vùng đất Tứ Giác Long Xuyên (TGLX) nằm ở phía Tây Nam của Việt Nam, bao gồm ba tỉnh An Giang, Kiên Giang và thành phố Cần Thơ. Diện tích tự nhiên của vùng này lên tới 490.000 ha, với dân số đông đảo. TGLX có vị trí địa lý chiến lược, là vùng đất có tiềm năng kinh tế và xã hội phong phú. Trước năm 1988, vùng này chủ yếu là đất hoang hóa, trũng thấp, khó khăn trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, từ năm 1988, dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, TGLX đã được khai thác mạnh mẽ, biến thành vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm của cả nước. Theo số liệu thống kê, sản lượng lúa của TGLX chiếm gần 30% tổng sản lượng lúa của Đồng bằng sông Cửu Long. Việc khai thác vùng đất này không chỉ giúp nâng cao đời sống nhân dân mà còn góp phần đảm bảo an ninh lương thực quốc gia.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển

TGLX đã trải qua hơn 300 năm khẩn hoang, nhưng việc khai thác chỉ thực sự bắt đầu từ cuối thế kỷ 20. Trước đó, vùng đất này bị bỏ hoang do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Đến năm 1988, Đảng và Nhà nước đã quyết định đẩy mạnh khai thác vùng đất này, với sự hỗ trợ của các chính sách phát triển nông nghiệp. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt là người có công lớn trong việc thực hiện chủ trương này. Nhờ những quyết sách táo bạo, TGLX đã trở thành vùng sản xuất lúa gạo hàng đầu, đáp ứng nhu cầu lương thực trong nước và xuất khẩu.

II. Quá trình khai thác đất và phát triển kinh tế

Quá trình khai thác đất tại TGLX từ năm 1988 đến 2018 đã diễn ra mạnh mẽ, với nhiều chính sách và chương trình được triển khai. Các tỉnh trong vùng đã tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng, phục vụ cho việc bố trí dân cư và phát triển sản xuất nông nghiệp. Đặc biệt, việc xây dựng hệ thống thủy lợi đã giúp cải thiện điều kiện sản xuất, giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt. TGLX đã trở thành vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm, với năng suất lúa tăng lên đáng kể. Theo thống kê, năng suất lúa đã tăng từ 3 tấn/ha lên 6 tấn/ha chỉ trong 10 năm. Điều này không chỉ giúp nâng cao đời sống nhân dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng.

2.1. Chính sách và chương trình phát triển

Chính sách phát triển nông nghiệp tại TGLX được thực hiện thông qua nhiều chương trình cụ thể. Các tỉnh đã triển khai các biện pháp thu hút dân cư, khuyến khích sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Đặc biệt, việc xây dựng nông thôn mới từ năm 2011 đến 2018 đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các huyện trong vùng đã đạt được nhiều thành tựu trong việc phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường. Những chính sách này không chỉ giúp cải thiện đời sống nhân dân mà còn tạo ra một môi trường phát triển bền vững cho vùng TGLX.

III. Đánh giá và phân tích kết quả khai thác

Việc đánh giá quá trình khai thác vùng đất TGLX từ năm 1988 đến 2018 cho thấy nhiều thành tựu nổi bật. Sản lượng lúa gạo tăng trưởng mạnh mẽ, góp phần vào an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong quá trình phát triển. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường cần được chú trọng hơn. Việc khai thác vùng đất này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn cần phải đảm bảo sự phát triển bền vững cho tương lai.

3.1. Những thành tựu đạt được

Trong giai đoạn 1988-2018, TGLX đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Sản lượng lúa gạo tăng lên đáng kể, với nhiều huyện đạt sản lượng cao. Việc xây dựng kết cấu hạ tầng và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. TGLX đã trở thành một trong những vùng sản xuất lúa gạo hàng đầu của cả nước, góp phần vào sự phát triển kinh tế của Đồng bằng sông Cửu Long.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng Tứ giác Long Xuyên (TGLX) là khu vực trọng điểm phía Tây Nam của Đồng bằng sông Cửu Long, bao gồm ba tỉnh, thành phố: An Giang, Kiên Giang và Cần Thơ, với diện tích tự nhiên khoảng 490.000 ha và dân số khoảng 1,6 triệu người năm 2009. Trước năm 1988, TGLX là vùng đất hoang hóa, trũng thấp, nhiễm phèn mặn nặng, dân cư thưa thớt, sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả. Từ năm 1988, dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là quyết sách của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt, vùng đất này được đẩy mạnh khai thác, xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ quá trình khai thác vùng đất TGLX từ năm 1988 đến 2018, tập trung vào các chủ trương, chính sách, xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển sản xuất nông nghiệp, thủy sản, bố trí dân cư và nâng cao đời sống nhân dân. Phạm vi nghiên cứu bao gồm ba tỉnh, thành phố thuộc vùng TGLX trong giai đoạn 30 năm, nhằm đánh giá toàn diện thành tựu và hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung hoàn chỉnh các công trình nghiên cứu lịch sử phát triển vùng đất Nam Bộ, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, phát triển kinh tế - xã hội vùng TGLX, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và củng cố quốc phòng biên giới Tây Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên quan điểm Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế - xã hội gắn với quốc phòng an ninh. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

• Lý thuyết phát triển kinh tế vùng: Nhấn mạnh vai trò của kết cấu hạ tầng, chính sách nhà nước và nguồn lực con người trong thúc đẩy phát triển kinh tế vùng, đặc biệt vùng đất mới khai phá.
• Lý thuyết quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững: Tập trung vào khai thác hợp lý tài nguyên đất, nước, phù sa, đảm bảo phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và ổn định xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: khai hoang phục hóa, kết cấu hạ tầng thủy lợi, bố trí dân cư, phát triển nông nghiệp hàng hóa, an ninh lương thực, và phát triển kinh tế vùng biên giới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp phương pháp lôgich, tổng hợp, thống kê, phân tích và so sánh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ vùng TGLX thuộc ba tỉnh, thành phố trong giai đoạn 1988-2018. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ vùng nghiên cứu để đảm bảo tính toàn diện.

Nguồn dữ liệu chính gồm: văn bản chỉ đạo của Trung ương và địa phương, niên giám thống kê các tỉnh An Giang, Kiên Giang, Cần Thơ từ 1998 đến 2018, các báo cáo chuyên đề, tài liệu lịch sử, sách báo, kỷ yếu hội thảo khoa học, và dữ liệu thực tế thu thập qua phỏng vấn, ghi âm, chụp ảnh tại hiện trường.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2019 đến tháng 10/2019, tập trung phân tích các giai đoạn chính: xây dựng kết cấu hạ tầng (1988-2000) và khai thác phát triển kinh tế - xã hội (2001-2018).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phát triển kết cấu hạ tầng thủy lợi và giao thông: Từ năm 1988 đến 2000, hệ thống thủy lợi nội đồng được xây dựng đồng bộ, đặc biệt là hệ thống thoát lũ ra biển Tây, góp phần giảm phèn mặn và ngập lụt. Đến năm 2000, hơn 70% diện tích đất hoang được cải tạo, tạo điều kiện cho sản xuất lúa nước. Giao thông đường bộ và thủy bộ được cải thiện, tăng khả năng vận chuyển hàng hóa và đi lại của người dân.

2. Tăng trưởng sản xuất lúa gạo và thủy sản: Giai đoạn 2001-2018, sản lượng lúa của vùng TGLX chiếm gần 30% tổng sản lượng lúa của Đồng bằng sông Cửu Long, đạt trên 10 triệu tấn/năm. Tỉnh An Giang năm 2018 sản xuất hơn 235.000 ha lúa 3 vụ, sản lượng trên 3 triệu tấn, trong đó vùng TGLX chiếm hơn 50%. Tỉnh Kiên Giang đạt 4 triệu tấn lúa, vùng TGLX đóng góp hơn 1,6 triệu tấn. Nuôi trồng thủy sản cũng phát triển mạnh, góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp.

3. Bố trí dân cư và phát triển xã hội: Dân số vùng TGLX tăng từ khoảng 1,6 triệu năm 2009 lên đáng kể đến 2018, với mật độ dân cư cao nhất tại các thành phố Long Xuyên và Rạch Giá trên 2.000 người/km². Các chính sách thu hút dân cư, giao đất sản xuất và xây dựng nông thôn mới đã giúp ổn định cuộc sống, nâng cao trình độ dân trí và chăm sóc sức khỏe.

4. Ý nghĩa quốc phòng và an ninh: Vùng TGLX giữ vai trò chiến lược về quốc phòng biên giới Tây Nam, với hệ thống công trình thủy lợi vừa phục vụ sản xuất vừa góp phần kiểm soát lũ, ngăn mặn, bảo vệ an ninh biên giới.

Thảo luận kết quả

Việc xây dựng hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh là nhân tố quyết định thành công trong khai thác vùng đất phèn mặn, trũng thấp như TGLX. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào sản xuất nông nghiệp, luận văn này làm rõ vai trò của kết cấu hạ tầng và chính sách nhà nước trong phát triển toàn diện vùng đất mới.

Số liệu sản lượng lúa tăng gấp đôi trong 10 năm đầu (1988-1998) và duy trì mức cao đến 2018 cho thấy hiệu quả của việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và chính sách hỗ trợ. Mật độ dân cư tăng và sự đa dạng dân tộc, tôn giáo được quản lý tốt góp phần ổn định xã hội, tạo nền tảng phát triển bền vững.

Các biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng diện tích đất canh tác, sản lượng lúa và dân số theo từng năm sẽ minh họa rõ nét quá trình phát triển. Bảng so sánh chính sách của các tỉnh cũng giúp làm rõ sự phối hợp hiệu quả giữa Trung ương và địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi nội đồng: Đẩy nhanh tiến độ nâng cấp, mở rộng kênh mương, bờ bao để kiểm soát phèn mặn và lũ lụt, đảm bảo tưới tiêu cho diện tích canh tác mở rộng. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và PTNT phối hợp với các tỉnh, thời gian 5 năm tới.

2. Phát triển đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp và thủy sản: Khuyến khích ứng dụng công nghệ cao, giống cây trồng, vật nuôi chất lượng, tăng giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu. Chủ thể: Sở Nông nghiệp các tỉnh, doanh nghiệp, nông dân, thời gian 3-5 năm.

3. Đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới và phát triển hạ tầng xã hội: Xây dựng trường học, bệnh viện, chợ, đường giao thông nông thôn, nâng cao chất lượng cuộc sống, thu hút lao động có trình độ. Chủ thể: UBND các tỉnh, thời gian 5 năm.

4. Tăng cường công tác quản lý, bảo vệ an ninh biên giới và phát triển kinh tế cửa khẩu: Phối hợp giữa các lực lượng chức năng và địa phương để bảo vệ an ninh, đồng thời phát triển kinh tế biên mậu, du lịch cửa khẩu. Chủ thể: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, UBND tỉnh, thời gian liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Giúp hiểu rõ quá trình phát triển vùng đất mới, từ đó xây dựng chính sách phù hợp cho các vùng đất hoang hóa khác.

2. Nhà nghiên cứu lịch sử và kinh tế vùng: Cung cấp tư liệu lịch sử, số liệu kinh tế xã hội toàn diện về vùng TGLX, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ tiềm năng, thách thức và chính sách ưu đãi tại vùng TGLX để đầu tư hiệu quả vào nông nghiệp, thủy sản, du lịch và công nghiệp.

4. Cán bộ địa phương và nông dân: Nắm bắt các chính sách, kinh nghiệm phát triển sản xuất, quản lý đất đai, nâng cao đời sống và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao vùng TGLX được coi là vùng đất khai phá muộn nhất ở Nam Bộ?
   Vùng TGLX có địa hình trũng thấp, nhiễm phèn mặn nặng, dân cư thưa thớt, cùng với ảnh hưởng chiến tranh và thiếu vốn đầu tư khiến việc khai phá và phát triển kinh tế xã hội diễn ra chậm hơn so với các vùng khác.

2. Chính sách nào của Nhà nước đã thúc đẩy khai thác vùng TGLX?
   Chính sách giao đất, miễn thuế nông nghiệp, cho vay vốn sản xuất, xây dựng kết cấu hạ tầng thủy lợi và giao thông, cùng các nghị quyết về phát triển kinh tế vùng đất hoang hóa đã tạo điều kiện thuận lợi cho khai thác vùng TGLX.

3. Hệ thống thủy lợi có vai trò như thế nào trong phát triển vùng TGLX?
   Hệ thống thủy lợi giúp kiểm soát phèn mặn, ngập lụt, cung cấp nước tưới tiêu ổn định, tạo điều kiện cho sản xuất lúa nước và nuôi trồng thủy sản, đồng thời góp phần bảo vệ an ninh quốc phòng.

4. Sản lượng lúa gạo của vùng TGLX đóng góp bao nhiêu vào tổng sản lượng Đồng bằng sông Cửu Long?
   Vùng TGLX chiếm gần 30% tổng sản lượng lúa của Đồng bằng sông Cửu Long, với sản lượng trên 10 triệu tấn/năm trong những năm gần đây.

5. Làm thế nào để phát triển bền vững vùng TGLX trong tương lai?
   Cần tiếp tục hoàn thiện kết cấu hạ tầng, đa dạng hóa sản xuất, nâng cao trình độ lao động, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội gắn với quốc phòng an ninh, đồng thời tăng cường quản lý và hợp tác liên vùng.

Kết luận

• Vùng TGLX là vùng đất có vị trí chiến lược quan trọng, được khai thác và phát triển mạnh mẽ từ năm 1988 đến 2018 dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước.
• Việc xây dựng hệ thống thủy lợi và kết cấu hạ tầng đồng bộ là nhân tố then chốt thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đất phèn mặn, trũng thấp.
• Sản lượng lúa gạo và thủy sản của vùng TGLX đóng góp đáng kể vào an ninh lương thực quốc gia và phát triển kinh tế vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
• Các chính sách thu hút dân cư, phát triển nông thôn mới và bảo vệ an ninh biên giới đã góp phần ổn định xã hội và nâng cao đời sống nhân dân.
• Đề xuất các giải pháp phát triển bền vững vùng TGLX trong 5-10 năm tới nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế, bảo vệ môi trường và củng cố quốc phòng.

Tiếp theo, các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu nên triển khai các đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá quá trình phát triển vùng TGLX để điều chỉnh chính sách phù hợp. Đề nghị các bên liên quan phối hợp chặt chẽ nhằm phát huy tối đa tiềm năng vùng đất này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÙNG ĐẤT TỨ GIÁC LONG XUYÊN 1. Lược sử vùng Tứ giác Long Xuyên 1. Sự hình thành của vùng đất Nam Bộ Nam bộ là vùng đất được hình thành bởi 2 con sông lớn là sông Mê- Kông và sông Đồng Nai bồi đắp. Trước thế kỷ XVII, vùng đất này đã từng tồn tại một nền văn hóa Óc Eo rực rỡ của vương quốc Phù Nam, sau đó là sự quản lý của vương quốc Chân Lạp, nhưng nhà nước này cũng nhanh chóng suy tàn.

Trong cuốn Lịch sử khai phá vùng đất Nam bộ của PGS Huỳnh Lứa, ghi nhận: .vào những thế kỷ đầu công nguyên, lớp người đầu tiên bắt đầu xuống chinh phục vùng đồng bằng châu thổ sông Cửu Long để rồi xây dựng nên vùng đô thị Óc Eo – Ba Thê (nằm ở giữa tỉnh An Giang và Kiên Giang) khá nổi tiếng.37] Trước thế kỷ XVII, Nam bộ là vùng đất hoàn toàn hoang vắng và chưa thuộc chủ quyền của bất kỳ một chính quyền, quốc gia nào. Trong Phủ biên tạp lục, Lê Quý Đôn, viết: “ở phủ Gia Định, đất Đồng Nai, từ các cửa biển Cần Giờ, Lôi Lạp, Cửa Đại, Cửa Tiểu trở vào, toàn là rừng rậm hàng ngàn dặm”.[64] Vào giữa thế kỷ thứ XVII, một nhóm người do Mạc Cửu (sinh năm 1655, mất năm 1735), một thương nhân quê ở xã Lê Quách, huyện Hải Khang, phủ Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, dẫn đầu đến vùng đất Hà Tiên lập nghiệp. Chọn Hà Tiên, Mạc Cửu chiêu mộ dân người Hoa, người Việt, người Chân Lạp, người Đồ Bà, lập ra 7 xã, thôn ở Phú Quốc, Lũng Kỳ, 17 Cần Bột (Cam-pốt, Campuchia), Hương Úc (Kongpongthom) và vùng Rạch Giá, Cà Mau. 12] Năm 1708, Mạc Cửu xin thần phục chúa Nguyễn Đàng Trong và được chúa Nguyễn Phúc Chu chấp nhận, giao cho ông cai quản vùng đất Hà Tiên xưa, bao gồm tỉnh Kiên Giang và Cà Mau ngày nay.11-12] Kể từ năm 1708, vùng đất Hà Tiên, trong đó có vùng TGLX được chúa Nguyễn chính thức xác lập chủ quyền của Đại Việt.

Đến thế kỷ thứ XVIII, các chúa Nguyễn Đàng Trong và sau này là vương triều Nguyễn xác lập chủ quyền bằng việc thành lập các làng, xã thuộc nhà nước Đại Việt. Từ đó, Nam bộ chính thức thuộc chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam.472] Từ năm 1757, toàn bộ vùng đất Nam bộ hoàn toàn thuộc chủ quyền của chính quyền chúa Nguyễn Đàng Trong. Các đơn vị hành chính trực thuộc chính quyền trung ương của quốc gia Đại Việt là các dinh Trấn Biên, dinh Phiên Trấn, dinh Long Hồ (có châu Định Diễn), đạo Trường Tồn, trấn Hà Tiên (đạo Kiên Giang và đạo Long Xuyên). Năm 1744, chúa Nguyễn Phúc Khoát thống nhất các đơn vị hành chính, chia toàn bộ Đàng Trong thành 12 dinh và 1 trấn.

Đất Nam bộ có 3 dinh là trấn Biên, phiên Trấn, Long Hồ và 1 trấn là Hà Tiên.183-184] Cương vực vùng đất Nam bộ ngày nay bao gồm cả vùng Đông Nam bộ, Tây Nam bộ, có 17 tỉnh và 2 thành phố trực thuộc trung ương (Cần Thơ và TPHCM) với diện tích tự nhiên khoảng 64.000 km2 và dân số hơn 33 triệu người [124, tr. Trong vùng đất Nam bộ có vùng TGLX (thuộc địa bàn ba tỉnh, thành phố, là An Giang, Kiên Giang và Cần Thơ), là phần đất tận cùng phía Tây Nam của Việt Nam, có chung đường biên giới với vương quốc Campuchia. Vùng Tứ giác Long Xuyên TGLX là vùng đất thuộc 3 tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Củu Long là An Giang, Kiên Giang và thành phố Cần Thơ, được hình thành từ sau cuộc khẩn hoang của những bậc công thần chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn, như: Nguyễn Hữu Cảnh, Nguyễn Cư Trinh, Nguyễn Văn Thoại và sự kiện Mạc Cửu xin thần phục chúa Nguyễn Phúc Chu, dâng phần đất Mang Khảm (Hà Tiên) cho Đại Việt vào năm 1708. Tuy nhiên, qua hàng trăm năm vùng đất này chưa được khai thác, phát triển kinh tế - xã hội do nhiều nguyên nhân, nhất là lúc bấy giờ TGLX là vùng đất rộng, dân cư thưa thớt, không có điều kiện sản xuất.

Đến nửa cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, nước ta bị thực dân Pháp cai trị và sau đó từ 1945 đến năm 1975, cả dân tộc Việt Nam phải trải qua 2 cuộc kháng chiến chống ngoại xâm nên cũng không có điều kiện khai thác vùng đất này. Mặt khác, TGLX trước đây là vùng đất phèn mặn, không đáp ứng nhu cầu sản xuất, mãi đến cuối thập niên 80 của Thế kỷ XX, tại Đại hội VI của Đảng mới có chủ trương khai thác vùng này. Tuy nhiên, 5 năm sau đó chủ trương này cũng chỉ là những dự án, kế hoạch, chương trình nằm trên giấy, vì đất nước còn nghèo, chưa có vốn đầu tư khai thác. Nhờ ý tưởng táo bạo và những quyết sách đúng đắn của Chính phủ, vùng đất này mới được đẩy mạnh xây dựng kết cấu hạ tầng, cải tạo đất phèn mặn, đưa diện tích đất hoang vào sản xuất lúa nước, nuôi trồng thủy sản.

Người có công lao to lớn và mang dấu ấn đậm nét trong quá trình thực hiện chính sách này là ông Võ Văn Kiệt, lúc đó (1988) là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, sau này là Thủ tướng Chính phủ Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1992). TGLX là vùng đất có tiềm năng phong phú, đa dạng, chủ yếu sản xuất lúa gạo và nuôi trồng thủy sản. Ngoài ra, vùng này còn có tiềm năng 19 du lịch độc đáo với thắng cảnh Hà Tiên, Kiên Lương, Châu Đốc, Long Xuyên, Cần Thơ… TGLX có đặc điểm là vùng đất phèn mặn, vì vậy muốn sản xuất hiệu quả cần phải hoàn chỉnh hệ thống thủy lợi, giao thông và các điều kiện khác, phục vụ cho sinh hoạt và đời sống Vùng TGLX thuộc tỉnh An Giang có diện tích tự nhiên lớn nhất so với các tỉnh, thành trong vùng; nằm trên đầu nguồn, tiếp giáp với sông Hậu và tiếp giáp phía Campuchia, nhận nước trực tiếp từ sông Hậu và nước tràn đồng từ cánh đồng ngập lũ Takeo phía Campuchia. Vùng TGLX thuộc tỉnh Kiên Giang có diện tích lớn thứ hai so với các tỉnh, thành trong vùng, có nhiều tiềm năng và lợi thế; phát triển kinh tế đa dạng như: Nông nghiệp, thủy sản, công nghiệp, du lịch; có nhiều danh lam, thắng cảnh, có tiềm năng kết nối tuyến du lịch với TGLX.

Vùng TGLX thuộc tỉnh Kiên Giang bao gồm thị xã Hà Tiên, huyện Kiên Lương, Giang Thành, Hòn Đất, thành phố Rạch Giá và một phần của huyện Tân Hiệp, Châu Thành với tổng số 55 xã, phường, thị trấn. Diện tích tự nhiên toàn vùng là 239.120 ha, chiếm 38,14% tổng diện tích tự nhiên của tỉnh, có điều kiện sinh thái rất đa dạng. TGLX đã trở thành vùng kinh tế trọng điểm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Kiên Giang, trong đó nông, lâm, thủy sản được xác định là thế mạnh. Vùng TGLX thuộc Thành phố Cần Thơ, có diện tích tự nhiên không đáng kể, chỉ chiếm khoảng 3%.

Tuy nhiên, Cần Thơ là thành phố trực thuộc Trung ương, đảm nhiệm chức năng là trung tâm của đồng bằng sông Cửu Long, có nguồn nước ngọt quanh năm, có cảng lớn, thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa nông sản. Ngoài ra, Cần Thơ còn là trung tâm công nghiệp, tài chính, thương mại cho toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long. Cần Thơ có 20 nhiều doanh nghiệp chế biến nông sản, thủy sản lớn, đáp ứng tốt nhu cầu tiêu thụ hàng hóa nông sản trên vùng TGLX. Vị trí địa lý vùng TGLX Quan sát trên bản đồ vệ tinh thì vùng TGLX nằm ở vị trí từ 104 độ 26 phút đến 105 độ 30 phút độ kinh Đông và từ 9 độ 56 phút đến 10 độ 43 phút độ vĩ Bắc.

TGLX là vùng đất tận cùng phía Tây Nam của Tổ quốc, thuộc đồng bằng sông Cửu Long. Phía Bắc, giáp với biên giới Campuchia; phía Nam giáp với Quốc lộ 80; phía Đông giáp với sông Hậu và phía Tây giáp với biển Tây Nam. Gọi vùng đất này là TGLX, bởi vì nếu quan sát trên bản đồ thì vùng TGLX hiện rõ 4 góc, 4 cạnh như một tấm thảm khổng lồ, gần giống hình thang vuông. Bốn góc của TGLX là bốn thành phố đang phát triển năng động, bao gồm: thành phố Long Xuyên (tỉnh An Giang), thành phố Châu Đốc (tỉnh An Giang), thành phố Rạch Giá (tỉnh Kiên Giang) và thành phố Hà Tiên (tỉnh Kiên Giang).

Tổng diện tích toàn vùng TGLX xấp xỉ 490.000ha, trong đó, An Giang là tỉnh có diện tích lớn nhất với 239.813ha, chiếm 48,92%; tỉnh Kiên Giang có diện tích 235.054ha, chiếm 47,97% và thành phố Cần Thơ có diện tích nhỏ nhất là 15.183ha, chỉ chiếm 3,11% [97, tr. Đây là vùng đất có địa chính trị, địa kinh tế - xã hội rất quan trọng, có vị trí chiến lược đặc biệt về quốc phòng, an ninh.3 Đặc điểm vùng TGLX TGLX là vùng đất tận cùng phía Tây Nam của Tổ quốc Việt Nam. Địa hình, thổ nhưỡng khá đặc biệt so với các vùng khác ở Nam bộ nói chung và ở 21 đồng bằng sông Cửu Long nới riêng. Đây là vùng đất trũng, thấp, phèn mặn, vừa có đồng bằng rộng lớn, có bờ biển dài từ Rạch Giá đến Hà Tiên; có sông ngòi chằng chịt, vừa có nhiều đồi, núi khá nhiều ở các huyện Hòn Đất, Kiên Lương, thành phố Hà Tiên thuộc tỉnh Kiên Giang và ở các huyện Tri Tôn, Tịnh Biên, Thoại Sơ và thành phố Châu Đốc thuộc tỉnh An Giang.

Vùng TGLX có mấy đặc điểm cơ bản về lịch sử tự nhiên và xã hội như sau: 1.TGLX thuộc vùng nhiệt đới gió mùa, trong năm có 2 mùa gió chính: Gió mùa Tây Nam thịnh hành từ tháng 5 đến tháng 10, trùng với mùa mưa, tốc độ gió có khuynh hướng tăng dần từ đầu mùa (Rạch Giá 2m/s, Châu Đốc 1,5m/s) và đạt giá trị lớn nhất vào tháng 8 (2,5 đến 4,5m/s tại Rạch Giá và 2m/s tại Châu Đốc).Hệ thống thủy văn vùng TGLX khá phức tạp.hệ thống kênh rạch rất dầy đặc, có mật độ tới 400m/km2.2 Vùng TGLX được bồi đắp bởi phù sa mang lại từ đồng bằng châu thổ Cửu Long, là vùng đất lắng tụ, thích hợp cho việc trồng trọt, chăn nuôi, đặc biệt là trồng lúa nước, sản xuất hoa màu.Nhóm đất phù sa và đồi núi chiếm gần 60% diện tích. Nhóm đất nhiễm phèn mặn, có cấu tạo từ trầm tích biển trẻ chiếm 40% diện tích, tập trung ở vùng Bắc Hà Tiên. Thảm thực vật trong vùng TGLX trước đây rất nghèo nàn, vùng đất này, trước đây cây lủa nổi và rừng tràm chiếm ưu thế.rừng tràm ở Bắc Hà Tiên và An Giang bị tàn phá nhiều. Vùng đồi, núi Tri Tôn, Tịnh Biên sau chiến tranh chỉ còn rừng thưa thớt, nghèo kiệt, bị xói mòn qua năm tháng.