Luận văn thạc sĩ hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệp trong phân tích tín dụng của các ngân hàng thương mại tại việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệp trong phân tích tín dụng của các ngân, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Đề tài: Phương Pháp Xếp Hạng Tín Nhiệm Doanh Nghiệp Trong Phân Tích Tín Dụng Ngân Hàng Tại Việt Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XẾP HẠNG CÁC DOANH NGHIỆP VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Doanh nghiệp và ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.1. Doanh nghiệp trong nền kinh tế
• 1.1.2. Ngân hàng thương mại trong nền kinh tế
• 1.1.3. Mối quan hệ giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp
• 1.2. Lý do và ý nghĩa của việc xếp hạng doanh nghiệp vay vốn tại các ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Những vấn đề cơ bản về tín dụng ngân hàng
• 1.2.2. Hạn chế rủi ro tín dụng ngân hàng là lý do cần xếp hạng doanh nghiệp vay vốn
• 1.3. Phân tích rủi ro tín dụng là cơ sở để xếp hạng doanh nghiệp vay vốn
• 1.3.1. Mô hình phân tích tín dụng cổ điển
• 1.3.2. Mô hình phân tích tín dụng căn cứ trên số liệu kế toán và giá thị trường
• 1.4. Tổ chức và quy trình xếp hạng doanh nghiệp vay vốn
• 1.4.1. Khái niệm và đặc trưng của xếp hạng doanh nghiệp
• 1.4.2. Tổ chức phân tích và xếp hạng doanh nghiệp vay vốn
• 1.4.3. Quy trình phân tích và xếp hạng doanh nghiệp vay vốn
• 1.4.4. Ý nghĩa của việc xếp hạng doanh nghiệp vay vốn ngân hàng
• 1.5. Kinh nghiệm của một số tổ chức và ngân hàng trên thế giới về xếp hạng khách hàng đi vay
• 1.5.1. Sự ra đời và phát triển của tổ chức xếp hạng doanh nghiệp đi vay trên thế giới
• 1.5.2. Kinh nghiệm của một số tổ chức và ngân hàng trên thế giới về xếp hạng khách hàng đi vay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XẾP HẠNG DOANH NGHIỆP VAY VỐN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. Sự hình thành và quá trình phát triển xếp hạng doanh nghiệp vay vốn tại ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.1.1. Thời kỳ thực thi nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung (1951-1988)
• 2.1.2. Thời kỳ nền kinh tế chuyển đổi từng bước sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước (từ 1988 đến nay)
• 2.2. Kết quả đạt được trong xếp hạng doanh nghiệp
• 2.3. Tồn tại và nguyên nhân trong xếp hạng doanh nghiệp vay vốn tại các ngân hàng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHƯƠNG PHÁP XẾP HẠNG CÁC DOANH NGHIỆP VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Xây dựng các tiền đề để ứng dụng kỹ thuật phân tích và xếp hạng doanh nghiệp vay vốn
• 3.1.1. Các ngân hàng thương mại cần có chính sách quản trị rủi ro cụ thể, trong đó phải coi phân tích tín dụng và xếp hạng doanh nghiệp vay vốn là khâu then chốt
• 3.1.2. Xây dựng hệ thống thông tin làm cơ sở để phân tích và xếp hạng doanh nghiệp vay vốn
• 3.1.2.1. Tổ chức bộ phận xử lý thông tin và phân tích chuyên trách
• 3.1.2.2. Ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.1.2.3. Thiết lập cơ sở pháp lý trong việc trao đổi thông tin giữa ngân hàng và các cơ quan nhà nước
• 3.2. Nhóm giải pháp ở cấp độ vi mô
• 3.2.1. Đối tượng xếp hạng
• 3.2.2. Phương pháp tính điểm
• 3.2.3. Hệ thống chỉ tiêu phân tích
• 3.2.4. Hệ thống ký hiệu và thang điểm xếp hạng
• 3.2.5. Miêu tả kết quả xếp hạng theo mức độ rủi ro tín dụng
• 3.2.6. Kết quả xếp hạng sử dụng để quản trị tín dụng
• 3.2.7. Tổ chức thực hiện công tác xếp hạng tại các ngân hàng
• 3.3. Những giải pháp có tính chất vĩ mô
• 3.3.1. Cần có sự hỗ trợ của Bộ Tài chính để các báo cáo tài chính của doanh nghiệp được kiểm toán để đảm bảo thông tin đáng tin cậy
• 3.3.2. Hoàn thành xây dựng và hướng dẫn tổ chức thực hiện các chuẩn mực kế toán áp dụng tại Việt Nam trong thời gian tới
• 3.3.3. Nâng cao chất lượng cán bộ thực hiện công tác xếp hạng doanh nghiệp
• 3.3.4. Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng
• 3.3.5. Đẩy mạnh sự phát triển thị trường tài chính tại Việt Nam
• 3.3.6. Cần sớm xây dựng và tính các chỉ tiêu tài chính trung bình ngành
• 3.3.7. Tăng cường hoạt động của trung tâm phòng ngừa rủi ro
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC MỘT SỐ CỤM TỪ VIẾT TẮT ĐƯỢC DÙNG TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp

Xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp là một quá trình quan trọng trong phân tích tín dụng ngân hàng tại Việt Nam. Nó giúp các ngân hàng đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp Việt Nam. Việc đánh giá tín nhiệm không chỉ dựa vào các chỉ số tài chính mà còn cần xem xét các yếu tố phi tài chính như quản lý rủi ro và uy tín của doanh nghiệp. Theo một nghiên cứu gần đây, tiêu chí xếp hạng bao gồm khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và mức độ nợ. Những yếu tố này giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay hợp lý và an toàn hơn.

1.1. Tầm quan trọng của tín dụng ngân hàng

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò thiết yếu trong việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp. Ngân hàng thương mại cần có các phương pháp phân tích tín dụng hiệu quả để giảm thiểu rủi ro. Việc quản lý rủi ro tín dụng không chỉ bảo vệ ngân hàng mà còn hỗ trợ doanh nghiệp trong việc phát triển bền vững. Theo các chuyên gia, việc tín dụng và đầu tư phải được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo lợi ích cho cả hai bên.

II. Phương pháp xếp hạng tín nhiệm

Phương pháp xếp hạng tín nhiệm bao gồm nhiều bước, từ thu thập thông tin đến phân tích và đánh giá. Ngân hàng cần sử dụng các công cụ phân tích hiện đại để thu thập dữ liệu về tín dụng doanh nghiệp. Các thông tin này bao gồm báo cáo tài chính, lịch sử tín dụng và thông tin thị trường. Việc áp dụng công cụ phân tích tín dụng giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Một số ngân hàng đã áp dụng thành công các mô hình xếp hạng tín nhiệm, từ đó cải thiện khả năng cho vay và giảm thiểu rủi ro.

2.1. Các tiêu chí xếp hạng tín nhiệm

Các tiêu chí xếp hạng tín nhiệm bao gồm nhiều yếu tố như khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và mức độ nợ. Ngân hàng cần xác định rõ các tiêu chí này để có thể đưa ra quyết định cho vay chính xác. Việc đánh giá tín nhiệm không chỉ dựa vào số liệu tài chính mà còn cần xem xét các yếu tố như uy tín và lịch sử hoạt động của doanh nghiệp. Điều này giúp ngân hàng có cái nhìn toàn diện hơn về tín dụng doanh nghiệp.

III. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp xếp hạng tín nhiệm

Phương pháp xếp hạng tín nhiệm có nhiều ứng dụng thực tiễn trong lĩnh vực ngân hàng. Nó giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn, từ đó giảm thiểu rủi ro. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả không chỉ bảo vệ ngân hàng mà còn hỗ trợ doanh nghiệp trong việc phát triển bền vững. Nhiều ngân hàng đã áp dụng thành công phương pháp này, từ đó cải thiện khả năng cho vay và tăng cường mối quan hệ với khách hàng. Theo một nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp xếp hạng tín nhiệm đã giúp ngân hàng tăng cường khả năng sinh lời và giảm thiểu tổn thất.

3.1. Tác động đến doanh nghiệp

Việc xếp hạng tín nhiệm không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng mà còn tác động lớn đến doanh nghiệp Việt Nam. Doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm cao sẽ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn. Điều này giúp họ mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ngược lại, doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm thấp sẽ gặp khó khăn trong việc huy động vốn, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của họ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệp trong phân tích tín dụng của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Trần Thị Kỳ tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2003), thuộc chuyên ngành Tài chính, Lưu thông tiền tệ và Tín dụng (Mã số: 5.09), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hoàng Đức và TS. Hồ Diệu.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung trước đây, hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng được thực hiện theo chỉ tiêu và kế hoạch pháp lệnh của Nhà nước, do đó việc phân tích và xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp vay vốn chưa xuất hiện và chưa có nhu cầu thực tiễn. Khi nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước và hệ thống ngân hàng chuyển đổi từ mô hình một cấp sang hệ thống ngân hàng hai cấp (Ngân hàng Nhà nước quản lý nhà nước về tiền tệ - ngân hàng; hệ thống ngân hàng thương mại trực tiếp kinh doanh tiền tệ), hoạt động tín dụng trở thành nghiệp vụ kinh doanh nòng cốt. Nguồn vốn phục vụ hoạt động tín dụng chiếm khoảng 80% tổng nguồn vốn kinh doanh và lợi nhuận từ tín dụng đóng góp khoảng 70% tổng thu nhập của các ngân hàng thương mại.

Tuy nhiên, kinh doanh tiền tệ luôn đi liền với rủi ro tín dụng mang tính khách quan và có nguy cơ lan truyền trong hệ thống. Để phòng ngừa tổn thất, từ khoảng năm 1994, một số ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã bước đầu thực hiện xếp loại doanh nghiệp vay vốn theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước. Dù vậy, hoạt động này thời gian dài mang tính hình thức, không đều đặn và hiệu quả kinh tế chưa cao. Đến giai đoạn từ năm 2000, tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng thương mại trong nước với các ngân hàng nước ngoài và ngân hàng liên doanh. Thực trạng phân tích và xếp hạng doanh nghiệp vay vốn bộc lộ nhiều điểm bất cập: hệ thống chỉ tiêu phân tích còn thừa chỉ tiêu không cần thiết nhưng lại thiếu chỉ tiêu trọng yếu; thông tin thu thập chưa đảm bảo độ tin cậy; phương pháp xử lý và tổ chức phân tích chưa mang tính khoa học. Việc hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp trong phân tích tín dụng là một yêu cầu cấp bách nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định giải quyết 3 nhóm mục tiêu cụ thể:

1. Xây dựng hệ thống chỉ tiêu phân tích toàn diện, bao gồm cả các chỉ tiêu định lượng và các chỉ tiêu định tính.
2. Xây dựng thang điểm cho từng chỉ tiêu và toàn bộ hệ thống chỉ tiêu, đồng thời thiết lập hệ thống ký hiệu, tiêu chuẩn đánh giá xếp hạng làm cơ sở hoạch định chính sách tín dụng thích hợp.
3. Kiến nghị các biện pháp nhằm tổ chức công tác phân tích, đánh giá, xếp hạng doanh nghiệp một cách khoa học, tạo điều kiện mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xếp hạng doanh nghiệp vay vốn tại các ngân hàng thương mại; xây dựng hệ thống chỉ tiêu phân tích, tiêu chuẩn đánh giá, thang điểm, ký hiệu xếp hạng doanh nghiệp và đề xuất chính sách tín dụng tương ứng với từng thứ hạng.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về chủ thể doanh nghiệp: Luận án tập trung nghiên cứu việc xếp hạng các doanh nghiệp vay vốn trong nước, bao gồm doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty tư nhân; trong đó trọng tâm khảo sát là khối doanh nghiệp nhà nước. Các loại hình doanh nghiệp phi sản xuất (như công ty bảo hiểm, công ty tài chính) không thuộc phạm vi nghiên cứu.
  • Về không gian và thời gian: Nghiên cứu thực trạng hoạt động tín dụng và xếp hạng doanh nghiệp tại các ngân hàng thương mại Việt Nam (trọng tâm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh) qua hai giai đoạn lịch sử: thời kỳ kế hoạch hóa tập trung (1951–1988) và thời kỳ đổi mới chuyển sang cơ chế thị trường (từ năm 1988 đến năm 2002–2003).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu và tài liệu được điểm lại

Trong quá trình xây dựng cơ sở khoa học, luận án đã tổng quan các mô hình và công trình nghiên cứu quốc tế về phân tích tín dụng và dự báo rủi ro phá sản doanh nghiệp:

• Nghiên cứu của William Beaver (1967): Nghiên cứu mối quan hệ giữa phân tích hệ số tài chính đơn biến với sự phá sản của doanh nghiệp. Tác giả chứng minh có nhiều hệ số tài chính đơn lẻ cho phép phân biệt các công ty phá sản với các công ty không phá sản trong khoảng thời gian 5 năm trước khi phá sản.
• Nghiên cứu của Edward Deakin (1972): Ứng dụng 14 biến số tài chính từ công trình của Beaver để xây dựng chuỗi mô hình thử nghiệm đa biến. Mô hình của Deakin đạt tỷ lệ phân loại chính xác trên 95% trong 3 năm đầu tiên trước khi công ty sụp đổ, tuy nhiên tác giả thừa nhận hạn chế trong việc giải thích các sự cố bất thường xảy ra trong vòng 1 năm trước khi phá sản.
• Mô hình điểm số Z của Edward Altman (1968, 1993): Phương trình phân tích đa biến kết hợp 5 tỷ số tài chính cốt lõi nhằm phân biệt doanh nghiệp có nguy cơ phá sản. Mô hình đưa ra công thức định lượng $Z = 1{,}2X_1 + 1{,}4X_2 + 3{,}3X_3 + 0{,}6X_4 + 0{,}999X_5$, xác định ngưỡng điểm $Z < 1{,}81$ là khu vực rủi ro cao. Altman (1993) sau đó phát triển mô hình $Z'$ mở rộng áp dụng cho các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp phi sản xuất.
• Mô hình rủi ro tín dụng ZETA: Mô hình phát triển trên tập dữ liệu các doanh nghiệp có quy mô tài sản lớn (khoảng 100 triệu USD) tại thời điểm 2 năm trước khi sụp đổ. Nghiên cứu trên 50/53 doanh nghiệp phá sản cho thấy mô hình đạt độ chính xác hơn 90% trước 1 năm và trên 70% từ 5 năm trước phá sản, dựa trên 7 biến số (khả năng sinh lời, ổn định thu nhập, thanh toán lãi vay, sinh lời tích lũy, thanh khoản, vốn hóa thị trường và quy mô tài sản).
• Tài liệu và quan điểm của Roger Hales: Luận giải về bản chất của quyết định tín dụng như một phán đoán cá nhân của cán bộ quản trị về khả năng hoàn trả của người vay vốn.
• Dữ liệu và kinh nghiệm quốc tế: Kinh nghiệm xếp hạng của các tổ chức định mức tín nhiệm toàn cầu như Standard & Poor’s (S&P), Dun & Bradstreet, và số liệu thống kê về phá sản ngân hàng của Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang Hoa Kỳ (FDIC).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Luận án chỉ ra rằng phương pháp phân tích tín dụng cổ điển phụ thuộc nặng nề vào đánh giá chủ quan của chuyên gia tín dụng, trong khi các phương pháp phân tích đơn biến không thể dung hòa giữa các chỉ tiêu tài chính mâu thuẫn nhau (ví dụ: khả năng sinh lời thấp nhưng thanh khoản cao). Ngược lại, các mô hình điểm số đa biến hiện đại trên thế giới đòi hỏi thị trường chứng khoán phát triển, dữ liệu thị trường đầy đủ và hệ thống báo cáo tài chính đã qua kiểm toán chuẩn mực. Tại Việt Nam, hệ thống thông tin kế toán doanh nghiệp chưa đồng nhất, thị trường chứng khoán mới hình thành và chưa có hệ thống chỉ tiêu trung bình ngành. Do đó, luận án tập trung giải quyết khoảng trống: thiết kế một phương pháp luận xếp hạng tín nhiệm tích hợp chỉ tiêu định lượng (đặc biệt chú trọng các chỉ tiêu dòng tiền) và chỉ tiêu định tính, xây dựng thang điểm, trọng số và bảng miêu tả rủi ro phù hợp với điều kiện thực tiễn của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Lý thuyết, khái niệm và khung phân tích

• Khái niệm tín dụng ngân hàng: Quan hệ giao dịch sử dụng vốn lẫn nhau giữa ngân hàng thương mại và người vay, dựa trên nguyên tắc hoàn trả cả vốn gốc và lãi vay theo thời hạn thỏa thuận.
• Rủi ro tín dụng: Hiện tượng ngân hàng không thu hồi được đầy đủ, đúng hạn hoặc mất khả năng thu hồi các khoản vay ghi trong hợp đồng tín dụng, dẫn đến tổn thất một phần hoặc toàn bộ vốn gốc và lãi vay.
• Xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp vay vốn (Borrower Rating): Đánh giá hiện thời về khả năng và tính sẵn sàng (thiện chí) của người đi vay trong việc hoàn trả nợ gốc và lãi nợ trong một khoảng thời gian xác định (thường từ 3 đến 5 năm tới); là kết quả tổng hợp của việc đánh giá rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính của doanh nghiệp.
• Mô hình phân tích tín dụng cổ điển: Vận dụng hệ thống đánh giá 3C (Character - Tính cách/phẩm chất, Capacity - Năng lực, Capital - Vốn) kết hợp với phân tích 4 nhóm hệ số tài chính:
  1. Nhóm thanh khoản: Hệ số thanh toán ngắn hạn, Hệ số thanh toán nhanh, Hệ số ngân quỹ.
  2. Nhóm đòn cân nợ: Hệ số nợ trên tổng tài sản, Hệ số khả năng trả lãi.
  3. Nhóm hoạt động: Hệ số vòng quay hàng tồn kho, Hệ số vòng quay nợ phải thu, Hệ số vòng quay tài sản.
  4. Nhóm sinh lời: Mức sinh lời trên doanh thu, Hệ số thu nhập trên tổng tài sản (ROA), Hệ số thu nhập trên vốn chủ sở hữu (ROE).
• Khung phân tích xếp hạng từ trên xuống: Phân tích rủi ro vĩ mô ngành nghề $\rightarrow$ Phân tích hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp $\rightarrow$ Phân tích tài chính và dòng tiền $\rightarrow$ Đánh giá khả năng trả nợ bổ sung và thực trạng nợ.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận chung: Vận dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tách các mặt hoạt động tài chính, dòng tiền và quản trị của doanh nghiệp.
  • Phương pháp thống kê kinh tế và phương pháp so sánh: Đối chiếu số liệu tài chính giữa các thời kỳ kinh doanh, so sánh chỉ số của doanh nghiệp với chuẩn ngành hoặc đối thủ cạnh tranh; thống kê chuỗi thời gian về nợ quá hạn, lãi suất, tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam và tỷ lệ phá sản ngân hàng tại Mỹ.
  • Phương pháp logic và toán học: Lượng hóa các biến số định tính và định lượng thành thang điểm số, gán trọng số theo mức độ ảnh hưởng để xác định tổng điểm xếp hạng.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
• Dữ liệu thực tế và văn bản pháp lý từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Trung tâm phòng ngừa rủi ro (CIC).
• Dữ liệu thống kê hoạt động tín dụng, nợ quá hạn của các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Báo cáo thống kê quốc tế từ FDIC, Dun & Bradstreet, S&P.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về xếp hạng các doanh nghiệp vay vốn tại ngân hàng thương mại

Chương 1 thiết lập khung lý luận toàn diện về vị trí của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường, nguyên nhân phát sinh rủi ro tín dụng và vai trò của xếp hạng khách hàng vay vốn. Luận án phân tích mối quan hệ tương hỗ hai chiều giữa ngân hàng và doanh nghiệp. Tín dụng ngân hàng đóng vai trò tài trợ vốn ngắn, trung và dài hạn, đồng thời là đòn bẩy kích thích hạch toán kinh tế. Tuy nhiên, kinh doanh tiền tệ có đặc thù là rủi ro nhân đôi do ngân hàng hứng chịu rủi ro từ chính khách hàng của mình.

Để minh chứng cho mức độ tàn phá của rủi ro tín dụng đối với hệ thống ngân hàng, luận án dẫn chứng chuỗi số liệu thống kê của FDIC về các ngân hàng bị phá sản tại Mỹ trong thập niên 1980:

Năm	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988
Số ngân hàng bị phá sản	42	48	80	120	145	203	221

Tác giả phân tích tiến trình phát triển của các kỹ thuật thẩm định tín dụng, từ phương pháp cổ điển dựa trên phán đoán chuyên gia và các hệ số tài chính đơn biến đến các mô hình định lượng đa biến (Altman Z-Score và ZETA). Quy trình xếp hạng tín nhiệm được chuẩn hóa thành 3 bước:

1. Thu thập tài liệu về doanh nghiệp vay vốn: Khai thác báo cáo tài chính và các kênh thông tin thực tế, kiểm toán, đối tác thương mại.
2. Phân tích và tính điểm hệ thống chỉ tiêu: Đánh giá khả năng trả nợ cơ bản qua 9 nhóm chỉ tiêu định lượng (đặc biệt nhấn mạnh các chỉ tiêu lưu chuyển tiền tệ, khả năng trang trải lãi vay từ lợi nhuận và tiền mặt, lưu chuyển tiền kinh doanh trên nợ gốc) kết hợp các nhân tố định tính (môi trường kinh doanh, vị thế thị trường, năng lực bộ máy điều hành); phân tích khả năng trả nợ bổ sung và thẩm định trạng thái các khoản nợ.
3. Tổng hợp điểm, xếp hạng và lập bảng miêu tả rủi ro tín dụng: Phối hợp điểm số từng chỉ tiêu với hệ thống trọng số tương ứng để phân hạng và xây dựng chính sách tín dụng phân tầng.

Chương này cũng tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ các tổ chức định mức tín nhiệm và ngân hàng thương mại quốc tế, rút ra các bài học về điều kiện áp dụng cho hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Chương 2: Thực trạng xếp hạng doanh nghiệp vay vốn tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 2 tập trung phân tích tiến trình lịch sử và thực trạng đánh giá, xếp loại doanh nghiệp vay vốn trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam qua hai giai đoạn:

• Thời kỳ thực thi nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung (1951–1988): Hoạt động ngân hàng vận hành theo cơ chế một cấp; tín dụng chỉ đóng vai trò phân phối vốn theo kế hoạch nhà nước, cấp phát theo hạn mức vốn lưu động nên không tồn tại hoạt động xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp.
• Thời kỳ chuyển đổi sang cơ chế thị trường (từ năm 1988 đến năm 2003): Hệ thống ngân hàng phân định rõ hai cấp; quy mô tín dụng và nguồn vốn huy động tăng trưởng nhanh. Luận án tổng hợp các dữ liệu thực chứng về:
  • Sự dịch chuyển cơ cấu tín dụng theo thành phần kinh tế giai đoạn 1994–2001 và cơ cấu thời hạn tín dụng (ngắn hạn, trung - dài hạn) các năm 1995 và 2002.
  • Diễn biến chính sách lãi suất từ năm 1991 đến năm 2002 và mối quan hệ giữa lãi suất cho vay với lạm phát giai đoạn 1986–1988.
  • Thực trạng nợ quá hạn giai đoạn 1990–1995, chất lượng tín dụng toàn hệ thống và tỷ lệ nợ quá hạn phân bổ theo các nhóm ngân hàng (ngân hàng thương mại quốc doanh, ngân hàng cổ phần).
  • Khảo sát thực trạng doanh nghiệp năm 2000 về quy mô vốn, nguồn vốn, hiệu quả sản xuất kinh doanh và hiện trạng tài sản cố định.
  • Thống kê các trường hợp vi phạm quy trình cho vay tại các tổ chức tín dụng.

Về kết quả đạt được, từ năm 1994, các ngân hàng thương mại đã bước đầu áp dụng các chỉ tiêu tài chính để xếp loại doanh nghiệp theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, luận án chỉ rõ các tồn tại chủ yếu: công tác xếp hạng còn mang tính hình thức đối phó; chỉ tiêu phân tích chưa khoa học (thiếu chỉ tiêu phân tích dòng tiền thực tế, thừa chỉ tiêu trùng lặp); số liệu báo cáo tài chính của doanh nghiệp thiếu minh bạch, tỷ lệ doanh nghiệp được kiểm toán độc lập rất thấp; đội ngũ cán bộ phân tích thiếu kỹ năng chuyên sâu; chưa xây dựng được hệ thống chỉ số tài chính trung bình ngành làm hệ quy chiếu; việc sử dụng kết quả xếp hạng chưa gắn kết chặt chẽ với việc ra quyết định cho vay, định giá lãi suất hay phân loại trích lập dự phòng rủi ro.

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện phương pháp xếp hạng các doanh nghiệp vay vốn tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín nhiệm theo 3 nhóm nội dung chính:

1. Xây dựng các tiền đề ứng dụng kỹ thuật phân tích và xếp hạng

• Xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu khách hàng làm cơ sở phân tích.
• Xác định chính sách quản trị rủi ro tín dụng cụ thể trong từng ngân hàng, lấy phân tích và xếp hạng doanh nghiệp làm khâu then chốt.
• Tổ chức bộ phận chuyên trách xử lý thông tin và phân tích tín dụng độc lập với bộ phận cho vay.
• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong lưu trữ và chấm điểm tự động.
• Hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy trao đổi thông tin minh bạch giữa ngân hàng và các cơ quan quản lý nhà nước (thuế, hải quan, kế hoạch đầu tư).

2. Nhóm giải pháp ở cấp độ vi mô (Nội bộ NHTM)

Luận án thiết kế cụ thể mô hình chấm điểm tín dụng ứng dụng trong thực tế:

• Đối tượng xếp hạng: Phân loại rõ đối tượng khách hàng vay mới lần đầu (yêu cầu chuỗi số liệu 3–5 năm) và khách hàng tái xét định kỳ.
• Phương pháp tính điểm và hệ thống chỉ tiêu phân tích:
  • Hệ thống chỉ tiêu định lượng: Thiết lập bảng biểu phân tích từ Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả kinh doanh, xây dựng thang điểm chi tiết cho các chỉ số:
    • Hệ số thanh toán ngắn hạn (trang 113)
    • Hệ số thanh toán nhanh (trang 117)
    • Thời gian luân chuyển hàng tồn kho (trang 121)
    • Kỳ thu tiền bình quân (trang 125)
    • Hệ số sinh lời gốc và hệ số nợ (trang 132)
    • Hệ số lãi vay (trang 135)
    • Hệ số lãi ròng (trang 138)
    • Tốc độ tăng trưởng doanh thu/lợi nhuận (trang 141)
    • Quy mô vốn kinh doanh và quy mô doanh thu (trang 142–143)
  • Hệ thống chỉ tiêu định tính: Xây dựng thang điểm cho các yếu tố phi tài chính:
    • Vị thế cạnh tranh của sản phẩm và thị phần (trang 145)
    • Đặc điểm pháp lý và lịch sử hoạt động doanh nghiệp (trang 146)
    • Năng lực, kinh nghiệm của người điều hành (trang 148)
    • Hiện trạng cơ sở kinh doanh và chất lượng sản phẩm (trang 150)
    • Tình trạng kiểm toán độc lập đối với báo cáo tài chính (trang 151)
    • Trình độ và sự ổn định của lực lượng nhân sự (trang 153)
• Hệ thống ký hiệu và thang điểm xếp hạng (trang 154): Quy định bảng trọng số cụ thể cho từng chỉ tiêu định lượng và định tính; tổng hợp điểm số để phân loại khách hàng thành các hạng tín nhiệm (ký hiệu bằng chữ cái hoặc con số).
• Miêu tả kết quả xếp hạng và sử dụng trong quản trị tín dụng (trang 156–161): Luận án lập bảng miêu tả chi tiết mức độ rủi ro tín dụng tương ứng với từng thứ hạng, từ đó quy định chính sách tín dụng cụ thể:
  • Doanh nghiệp hạng tối ưu/rủi ro thấp: Áp dụng lãi suất ưu đãi, nới lỏng điều kiện thế chấp, xem xét cấp tín chấp hoặc giảm tỷ lệ ký quỹ mở L/C.
  • Doanh nghiệp hạng rủi ro trung bình/cao: Yêu cầu tài sản bảo đảm nghiêm ngặt, áp dụng biên độ lãi suất bù đắp rủi ro, giám sát chặt chẽ dòng tiền giải ngân, hoặc từ chối cấp tín dụng.
• Quy trình tổ chức thực hiện: Quy định phân định trách nhiệm thu thập dữ liệu, thẩm định điểm số, tái thẩm định định kỳ (3 tháng, 6 tháng, 1 năm) và xử lý nợ có vấn đề.

3. Những giải pháp có tính chất vĩ mô

• Đề nghị Bộ Tài chính tăng cường giám sát việc kiểm toán độc lập báo cáo tài chính doanh nghiệp; hoàn thành việc xây dựng và hướng dẫn thực hiện Hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS).
• Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ phân tích tín dụng.
• Hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và mạng lưới thanh toán trong toàn hệ thống ngân hàng.
• Đẩy mạnh phát triển thị trường tài chính; giao cơ quan chuyên trách sớm xây dựng và công bố định kỳ các chỉ tiêu tài chính trung bình ngành kinh tế.
• Nâng cao năng lực và mở rộng cơ sở dữ liệu của Trung tâm Thông tin Tín dụng / Phòng ngừa rủi ro của Ngân hàng Nhà nước (CIC).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phân tích rủi ro tín dụng và sự cần thiết khách quan của việc xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp vay vốn trong nền kinh tế thị trường chuyển đổi.
• Làm rõ bản chất, đặc trưng, quy trình và phương pháp luận xếp hạng doanh nghiệp từ kinh nghiệm quốc tế (kết hợp các lý thuyết phân tích cổ điển và các mô hình điểm số đa biến như Altman Z, ZETA), xác định các điều kiện tiền đề để áp dụng vào hệ thống ngân hàng tại các thị trường mới nổi.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá có hệ thống thực trạng hoạt động tín dụng, nợ quá hạn và công tác xếp loại doanh nghiệp tại các ngân hàng thương mại Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử từ năm 1951 đến năm 2002.
• Thiết kế một mô hình xếp hạng tín nhiệm hoàn chỉnh, bao gồm bộ chỉ tiêu định lượng (nhấn mạnh dòng tiền và khả năng trả nợ) và định tính (quản trị, môi trường, uy tín), đi kèm bảng trọng số và thang điểm cụ thể có tính khả thi cao.
• Xây dựng bảng miêu tả rủi ro tín dụng theo từng thứ hạng và đề xuất cơ chế ứng dụng kết quả xếp hạng vào việc ra quyết định cấp tín dụng, xác định lãi suất, điều kiện bảo đảm và trích lập dự phòng.
• Đưa ra hệ thống kiến nghị đồng bộ từ cấp độ vi mô (tổ chức bộ máy, ứng dụng CNTT tại ngân hàng) đến cấp độ vĩ mô (chuẩn mực kế toán, kiểm toán, chỉ tiêu trung bình ngành và nâng cao hiệu quả hoạt động của CIC).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực nghiệm của luận án tập trung chủ yếu vào khối doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, dịch vụ trong nước; chưa nghiên cứu sâu đối với các loại hình doanh nghiệp phi sản xuất (như công ty bảo hiểm, công ty tài chính, tổ chức đầu tư) cũng như các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Dữ liệu nghiên cứu phản ánh giai đoạn thị trường tài chính Việt Nam còn sơ khai và chuẩn mực kế toán đang trong quá trình chuyển đổi.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phương pháp xếp hạng sang các phân khúc doanh nghiệp đặc thù (doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp phi sản xuất, doanh nghiệp FDI); nghiên cứu ứng dụng các thuật toán định lượng phức tạp (như mạng nơ-ron nhân tạo hoặc mô hình dựa trên giá thị trường chứng khoán) khi thị trường tài chính và hệ thống cơ sở dữ liệu trung bình ngành tại Việt Nam được hoàn thiện đầy đủ.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với các ngân hàng thương mại và cán bộ tín dụng: Luận án cung cấp cẩm nang chi tiết về hệ thống chỉ tiêu tài chính/phi tài chính, cách tính điểm, phân bổ trọng số và quy trình tổ chức bộ phận thẩm định xếp hạng tín nhiệm độc lập, hỗ trợ trực tiếp cho công tác quản trị rủi ro tín dụng.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật về phương pháp luận phân tích tín dụng, lịch sử chuyển đổi hệ thống ngân hàng Việt Nam và kỹ thuật chấm điểm tín dụng doanh nghiệp.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, CIC): Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện khung pháp lý về xếp hạng tín dụng nội bộ, thúc đẩy tính minh bạch trong kiểm toán báo cáo tài chính và triển khai tính toán hệ thống chỉ tiêu tài chính trung bình ngành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định quy trình xếp hạng doanh nghiệp vay vốn chuẩn gồm những bước nào?

Theo Chương 1 của luận án, quy trình xếp hạng chuẩn gồm 3 bước:

1. Thu thập tài liệu về doanh nghiệp vay vốn: Khai thác hệ thống báo cáo tài chính (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ) cùng các nguồn dữ liệu khảo sát thực tế, kiểm toán và đối tác.
2. Phân tích và tính điểm hệ thống chỉ tiêu: Đánh giá khả năng trả nợ cơ bản qua các chỉ tiêu định lượng (dòng tiền, khả năng thanh toán, sinh lời, đòn bẩy) và chỉ tiêu định tính (môi trường kinh doanh, ban quản lý), kết hợp phân tích khả năng trả nợ bổ sung và tình trạng các khoản nợ.
3. Tổng hợp điểm, xếp hạng và lập bảng miêu tả rủi ro tín dụng: Nhân điểm số với trọng số, xác định tổng điểm để xếp hạng theo ký hiệu và gắn với bảng mô tả mức độ rủi ro tương ứng.

2. Mô hình điểm số Z của Altman được luận án phân tích có cấu trúc như thế nào và áp dụng ngưỡng rủi ro nào?

Luận án trình bày mô hình Z của Altman (1968) dưới dạng phương trình phân tích đa biến kết hợp 5 tỷ số tài chính: $$Z = 1{,}2X_1 + 1{,}4X_2 + 3{,}3X_3 + 0{,}6X_4 + 0{,}999X_5$$ Trong đó:

• $X_1$: Hệ số vốn lưu động / Tổng tài sản.
• $X_2$: Hệ số lợi nhuận giữ lại chưa phân phối / Tổng tài sản.
• $X_3$: Hệ số lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) / Tổng tài sản.
• $X_4$: Hệ số giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu / Giá trị sổ sách của tổng nợ.
• $X_5$: Hệ số doanh thu / Tổng tài sản.

Ngưỡng tiêu chuẩn: Doanh nghiệp có điểm $Z < 1{,}81$ bị xếp vào khu vực có mức độ rủi ro cao, ngân hàng được khuyến nghị không nên cấp tín dụng cho đến khi doanh nghiệp cải thiện tình hình tài chính.

3. Những chỉ tiêu định lượng và định tính cốt lõi nào được đề xuất để chấm điểm ở Chương 3?

• Chỉ tiêu định lượng: Hệ số thanh toán ngắn hạn, hệ số thanh toán nhanh, thời gian luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thu tiền bình quân, hệ số sinh lời gốc, hệ số nợ, hệ số lãi vay, hệ số lãi ròng, tốc độ tăng trưởng, quy mô vốn kinh doanh và quy mô doanh thu.
• Chỉ tiêu định tính: Vị thế cạnh tranh và thị phần, đặc điểm pháp lý và lịch sử hoạt động, năng lực người điều hành, cơ sở kinh doanh và chất lượng sản phẩm, tình trạng kiểm toán độc lập đối với báo cáo tài chính, chất lượng và sự ổn định của lực lượng nhân sự.

4. Dữ liệu phá sản ngân hàng tại Mỹ của FDIC giai đoạn 1982–1988 được tác giả sử dụng nhằm mục đích gì?

Dữ liệu FDIC (cho thấy số ngân hàng phá sản tăng liên tục từ 42 ngân hàng năm 1982 lên 221 ngân hàng năm 1988) được tác giả sử dụng như bằng chứng thực nghiệm quốc tế nhằm cảnh báo rằng hoạt động kinh doanh tín dụng luôn tiềm ẩn nguy cơ rủi ro rất lớn. Khi rủi ro tín dụng bùng phát, hậu quả không chỉ dừng lại ở thua lỗ đơn lẻ mà có thể dẫn tới sự sụp đổ hàng loạt của các tổ chức tín dụng, gây khủng hoảng thanh khoản và làm tê liệt nền kinh tế.

5. Luận án đưa ra những giải pháp vĩ mô then chốt nào nhằm hỗ trợ công tác xếp hạng doanh nghiệp tại Việt Nam?

Các giải pháp vĩ mô bao gồm:

• Bộ Tài chính nâng cao hiệu lực kiểm toán độc lập và hoàn thiện hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS).
• Xây dựng và công bố công khai định kỳ các chỉ tiêu tài chính trung bình ngành làm căn cứ so sánh cho các ngân hàng.
• Nâng cao năng lực thu thập và cung cấp thông tin của Trung tâm Thông tin Tín dụng / Phòng ngừa rủi ro của Ngân hàng Nhà nước (CIC).
• Đẩy mạnh hiện đại hóa hạ tầng thanh toán ngân hàng và phát triển thị trường tài chính.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thị Kỳ (2003) là công trình nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu về phương pháp xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp vay vốn trong phân tích tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới và hội nhập. Tác giả đã kết hợp lý thuyết tài chính hiện đại với thực tiễn hoạt động ngân hàng để thiết kế một bộ công cụ xếp hạng tín nhiệm hoàn chỉnh gồm hệ thống chỉ tiêu định lượng, định tính, thang điểm, trọng số và bảng miêu tả rủi ro. Các giải pháp và kiến nghị trong luận án mang giá trị ứng dụng thực tế cao, đóng góp tích cực vào việc hoàn thiện quy trình thẩm định, nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng và thúc đẩy tính lành mạnh của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận án được kết cấu thành 3 chương như sau : CHUONG 1: Những vấn đề cơ bản về xếp hạng doanh nghiệp vay vốn tại ngân hàng thương mại. CHƯƠNG 2: Thực trạng xếp hạng doanh nghiệpvay vốn tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. CHƯƠNG 3: Một số giải pháp hoàn thiện phương pháp xếp hạng doanh nghiệp vay vốn tại các ngân hàng thương mại Việt nam CHUONG1 NHUNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XẾP HẠNG CÁC DOANH NGHIỆP VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 11. DOANH NGHIỆP VÀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG NÊN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

Doanh nghiệp trong nền kinh tế Chủ thể đi vay trong nền kinh tế bao gồm các doanh nghiệp (pháp nhân) và cá nhân (thể nhân). Nhưng trong luận án chỉ nghiên cứu chủ thể là các doanh. Để giúp việc tiếp cận các phần sau thuận lợi, chúng ta cần tìm hiểu về | doanh nghiệp, các loại hình và đặc điểm nguôn vốn từng loại hình doanh nghiệp. Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ SỞ giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của a pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh [1].

Có nhiều loại hình đoanh nghiệp khác nhau tùy theo tiêu thức phân loại, nhằm đạt mục tiêu của để tài, nghiên cứu sinh phân loại doanh nghiệp theo 3 tiêu thức sau: Phân chia doanh nghiệp theo chế độ sở hữu : Xem xét việc phân loại theo hình thức sở hữu, vì hình thức sở hữu khác nhau, khả năng tạo lập nguồn vốn khác nhau, trong đó có nguồn vốn ởi vay ngân hàng. Mặt khác, các quy định về chế độ lập, nộp các báo cáo tài chính khác nhau dẫn đến khả năng kiểm soát của ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp đi vay cũng có sự khác nhau. Phân loại theo chế độ sở hữu, doanh nghiệp chia thành : Doanh nghiệp nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty tư nhân, công ty liên doanh và công ty nước ngoài đóng tại Việt Nam. Doanh nghiệp Nhà nước là tổ chức kinh tế thuộc quyền sở hữu toàn đân, do Nhà nước đại diện nắm quyền sở hữu và quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm thực hiện những mục tiêu chung của nền kinh tế và của xã hội.

Vốn của các doanh nghiệp Nhà nước do Nhà nước cấp và quản lý, không được phát hành cổ phiếu, nhưng có thể đi vay dưới hình thức phát hành trái phiếu, vay ngần hàng, hiện nay, chủ yếu là vay ngân hàng,. và chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn đối các khoản nợ của doanh nghiệp. Công ty trách nhiệm hữu hạn : là doanh, nghiệp có tư cách pháp nhân, thuộc loại hình doanh nghiệp đa sở hữu, trong đó các thành viên tham gia phải Chịu trách nhiệm hữu hạn về các khoản nợ của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã cam kết góp vào doanh nghiệp. Thành viên có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng thành viên ít nhất là 1, nhiều không được vượt quá 50 người.

Nguồn vốn hoạt động, ngoài nguồn vốn do các thành viên tham gia công ty đóng góp, chỉ có tăng nguồn vốn bằng cách vay ngân hàng hoặc chiếm dụng vốn trong thanh toán,.vì loại hình doanh nghiệp này không được phát hành chứng khoán. ` Công ty cổ phần : lầ loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, đa sở hữu, nguồn vốn hoạt động do các cổ đông đóng ĐÓp, ngoài ra để tăng vốn hoạt động, có thể phát hành chứng khoán theo luật định hoặc vay ngân hàng hoặc chiếm dụng vốn. Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn về các khoản nợ của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào đoanh nghiệp. Cổ đông có thể là tổ chức hoặc cá nhân, số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa.

Công ty hợp danh : là doanh nghiệp, trong đó : phải có ít nhất hai thành viên hợp danh, ngoài các thành viên hợp danh có thể có thành viên góp vốn. Thành viên hợp danh phải là cá nhân có trình độ chuyên môn và uy tín nghề nghiệp và chịu trách nhiệm bằẰng tòan bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của cong ty. Thanh vién gép vén chi chiu tréch nhiém hifu han vé các khoản nợ của công ty trong phạm vi số vốn góp và công ty hợp danh không được phát hành bất kỳ loại chứng khoán nào. Nguồn vốn hoạt động chỉ gồm : các thành viên tham gia đóng góp, thiếu có thể vay ngân hàng, chiếm dụng vốn.

Công ty tư nhân :là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp Nguồn vốn hoạt động :ngoài nguồn vốn tự có, chỉ có thể vay ngân hàng, chiếm dụng vốn. Không được phát hành chứng khoán. Phân chia doanh nghiệp theo ngành kỉnh doanh : các doanh nghiệp được chia thành các loại : Các doanh nghiệp kinh doanh thuộc ngành khai thác, chế biến, dịch vụ. Xem xét việc phân loại doanh nghiệp theo ngành, vì các doanh nghiệp kinh doanh ở các ngành khác nhau thì khác nhau về nhu cầu vốn, về cơ cấu tài sản, về tốc độ luân chuyển yốn lưu động, về tỷ suất lợi nhuận ,.

Phan chia doanh nghiệp theo lãnh vực kinh doanh : doanh nghiệp chia thành hai loại : Doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp phi sản xuất Trong phạm vi luận án chỉ xét doanh nghiệp đi vay ngân hàng thương mại là các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ, còn các doanh nghiệp phi sản xuất như bảo hiểm, công ty tài chính, .không thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án, 1. Ngân hàng thương mại trong nền kinh tế Theo luật các tổ chức tín dụng không đưa ra định nghĩa ngân hàng thương mại. Tại điểu 20, khoản 2,7 và 8 chỉ ra : ngân hàng thương mại là một loại hình ngân hàng thuộc tổ chức tín dụng, được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan. [2} Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gởi, sử dụng số tiền này để cấp tín dung và cung ting cdc dich vu thanh todn.

[2} Cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác [2] Hệ thống ngân hàng thương mại Việt nam hiên nay gồm :Ngân hàng thương mại quốc doanh, cổ phẩn, ngân hàng nước ngoài và ngân hàng liên doanh của bên ngân hàng Việt nam và bên ngần hàng nước ngoài. Như vậy, hoạt động ngân hàng thương mại gêm nhiều mặt, nhưng trong Phap vì luận án nghiên cứu sinh chỉ xét hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng thương mại cho các doanh nghiệp. Mối quan hệ giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp Ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ có mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau, đó là mối quan hệ hai chiều, trong đó: Ngân hàng thương mại nhận tiền gởi của các doanh nghiệp và phải hoàn trầ cho người gởi tiền cả vốn lẫn lãi (nếu có) theo cam kết. Ngược lại, ngân hàng thương mại lại sử dụng nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động để cấp tín dụng cho các doanh nghiệp với nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, bảo lãnh,.và cung ứng các địch vụ thanh toán cho các doanh nghiệp.

Mối quan hệ giữa doanh nghiệp và ngân hàng thương mại thể hiện ở nhiều tmặt khác nhau, nhưng để đạt được mục tiêu của đề tài, nghiên cứu sinh chỉ xét quan hệ giảa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp, trong đó: ngân hàng là người cho doanh nghiệp vay, còn doanh nghiệp là người đi vay. LÝ DO VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC XẾP HẠNG CÁC DOANH NGHIỆP VAY VỐN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MAI. Chủ thể đi vay trong nền kinh tế bao gồm doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân, trong đó doanh nghiệp chiếm vị trí chủ yếu. Nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: nguồn vốn tự có và nguồn vốn vay, nợ, trong đó đi vay ngân hàng chiếm tỷ trọng khá cao.

Để thấy rõ vấn để này, chúng ta cần nghiên cứu các vấn đề cơ bản về tín dụng.1 Những vấn đề cơ bản về tín dụng ngân hàng 1.Khái niệm Tín dụng có nhiều khái niệm khác nhau, chúng ta có thể hiểu thông qua khái niệm tổng quát sau; “Tín dụng là một quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể, trong đó một bên chuyển giao tiền hoặc tài sản cho bên kia được sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiển hoặc tài sản cam kết hoàn trả theo thời hạn đã thỏa thuận” [3]. Trong quan hệ giao dịch này thể hiện các nội dung cơ bản sau: -Người cho vay chuyển giao cho người đi vay một lượng giá trị nhất định, có thể dưới hình thức tiền tệ hoặc hiện vật. -Người đi vay chỉ được sử dụng tạm thời trong một thời gian nhất định, sau khi hết thời hạn sử dụng theo thỏa thuận, phải hoàn trả cho người cho vay. Giá trị được hoàn trả thông thường lớn hơn lượng giá trị lúc cho vay.

Các chủ thể tham gia quan hệ tín dụng rất đa dạng, trong đó có quan hệ giữa ngân hàng với các doanh nghiệp và công chúng thể hiện dưới hình thức nhận tiền gởi, cho vay, tài trợ thuê tài chính, chiết khấu, bảo lãnh cho khách hàng,. Nhung pham vi luận án, chỉ xem xét quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với doanh nghiệp, trong đó ngân hàng với tư cách là ngưới cho doanh nghiệp vay. Vậy, tín dụng ngân hàng là quan hệ sử dụng vốn lẫn nhau, dựa trên nguyền tắc hoàn trả cả vốn và lãi, được thực hiện dưới hình thức cho vay bằng tiền giữa ngân hàng thương mại với doanh nghiệp.Phân loại tín dụng ® Phân loại tín dụng sẽ giúp người cho vay dễ dàng.có những chính sách, biện pháp thích hợp trong việc xét cấp tín dụng cũng như thu hồi vốn và lã¡,.Có nhiều tiêu thức để phân loại tín dụng. Để làm rõ mục tiêu của để tài, phân loại tín dụng chỉ căn cứ vào một số tiêu thức như sau: M Căn cứ theo thời gian cho vay : Tín dụng được chia làm 3 loại: Tín dụng ngắn hạn : Thời hạn cho vay dưới 12 tháng và được sử dụng để bu dap sự thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp.