Phương Pháp Phổ Raman: Lý Thuyết và Ứng Dụng

Tài liệu nghiên cứu Phương pháp phổ raman lý thuyết và ứng dụng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Hà Lê Uyển Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quý Tuấn
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Sư phạm Vật lý
• Đề tài: Phương Pháp Phổ Raman: Lý Thuyết và Ứng Dụng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT PHỔ DAO ĐỘNG RAMAN
• 1.1. Tán xạ Raman
• 1.2. Thuyết cổ điển của tán xạ Raman
• 1.3. Thuyết lượng tử của tán xạ Raman
• 1.4. Cộng hưởng Raman tán xạ
• 1.5. Dao động phân tử
• 1.6. Khối lượng một liên kết
• 1.7. Năng lượng của dao động phân tử
• 1.8. Chế độ dao động
• 1.9. Nguyên tắc cấu tạo của máy đo phổ Raman
• 1.10. Các nguồn kích thích
• 1.11. Nguyên lý hoạt động của máy đo phổ Raman
• 1.12. Ưu và nhược điểm của phương pháp quang phổ Raman
• 1.13. Nhược điểm và các yếu tố ảnh hưởng trong quá trình đo phổ
• 2. ỨNG DỤNG CỦA PHỔ DAO ĐỘNG RAMAN TRONG ĐỜI SỐNG
• 2.1. Ứng dụng trong công nghiệp sản xuất
• 2.2. Ứng dụng trong công nghiệp sơn
• 2.3. Ứng dụng trong công nghiệp nhuộm
• 2.4. Ứng dụng trong công nghiệp thực phẩm
• 2.5. Ứng dụng trong công nghiệp hóa dầu
• 2.6. Ứng dụng trong giám định y khoa
• 2.7. Ứng dụng trong khoa học hình sự
• 2.8. Ứng dụng trong nghiên cứu môi trường
• 2.9. Xác định các ion kim loại trong nước
• 2.10. Xác định sự có mặt ion nitric trong nước
• 2.11. Một số ứng dụng khác
• 3. SỬ DỤNG MÁY ĐO PHỔ RAMAN ĐỂ XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN VI NHỰA
• 3.1. Phổ Raman của các phân tử nhựa chuẩn
• 3.1.1. High-density Polyethylene (HDPE)
• 3.1.2. Low-density Polyethylene (LDPE)
• 3.1.3. Ethylene vinyl acetate (EVA)
• 3.2. Phân tích thành phần của một số vi nhựa
• 3.2.1. Phổ Raman của sợi vi nhựa 1
• 3.2.2. Phổ Raman của sợi vi nhựa 2
• 3.2.3. Phổ Raman của sợi vi nhựa 3
• 3.2.4. Phổ Raman của sợi vi nhựa 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Phương Pháp Phổ Raman Khám Phá Tiềm Năng

Quang phổ Raman, hay Raman spectroscopy, là một kỹ thuật phân tích mạnh mẽ dựa trên hiện tượng tán xạ Raman. Không giống như quang phổ hồng ngoại, dựa trên sự hấp thụ ánh sáng, Raman lại khai thác sự tán xạ ánh sáng để thu thập thông tin về vật liệu. Khi ánh sáng (thường là laser Raman) chiếu vào mẫu, phần lớn ánh sáng bị tán xạ đàn hồi (tán xạ Rayleigh). Tuy nhiên, một phần nhỏ ánh sáng bị tán xạ không đàn hồi, gọi là tán xạ Raman. Sự thay đổi tần số của ánh sáng tán xạ (độ lệch Raman) cung cấp thông tin về các dao động phân tử, xoay vòng, và các chuyển động tần số thấp khác trong mẫu. Phương pháp này có thể áp dụng cho các mẫu ở trạng thái khí, lỏng và rắn, mở ra nhiều ứng dụng trong nghiên cứu vật lý và các lĩnh vực khác. Phổ Raman là một dấu vân tay phân tử độc đáo, cho phép xác định thành phần và nghiên cứu cấu trúc của vật liệu. Theo nghiên cứu của Hà Lê Uyển Nhi, "Đối với một chất, cường độ của các bức xạ tương ứng trên Raman shift là khác nhau, chúng tạo nên phổ Raman đặc trưng và duy nhất cho chất đó, đồng thời mỗi nhóm chức thì cho đỉnh phổ ở các số sóng đặc trưng khác nhau."

1.1. Nguyên lý cơ bản của Tán Xạ Raman Giải thích chi tiết

Tán xạ Raman xảy ra khi photon va chạm với phân tử, dẫn đến sự thay đổi năng lượng và tần số của photon. Hầu hết photon tán xạ đàn hồi (tán xạ Rayleigh), không thay đổi năng lượng. Một số ít photon tán xạ không đàn hồi (tán xạ Raman), trao đổi năng lượng với phân tử. Nếu phân tử hấp thụ năng lượng từ photon, photon sẽ mất năng lượng và xuất hiện tán xạ Stokes. Ngược lại, nếu photon nhường năng lượng cho phân tử, photon sẽ tăng năng lượng và xuất hiện tán xạ phản Stokes. Sự khác biệt về năng lượng giữa photon tới và photon tán xạ (Raman shift) tương ứng với các mức năng lượng dao động của phân tử. Phân tích đường cong Raman cho phép xác định các thành phần và cấu trúc của vật liệu.

1.2. Ưu điểm vượt trội của Phương Pháp Phổ Raman ngày nay

So với các phương pháp phân tích khác, phân tích phổ Raman có nhiều ưu điểm đáng kể. Thứ nhất, nó là một kỹ thuật không phá hủy, cho phép phân tích mẫu mà không gây tổn hại. Thứ hai, nó có thể được sử dụng để phân tích các mẫu ở nhiều trạng thái khác nhau (rắn, lỏng, khí). Thứ ba, nó không yêu cầu chuẩn bị mẫu phức tạp, tiết kiệm thời gian và công sức. Thứ tư, nó có thể cung cấp thông tin chi tiết về thành phần hóa học, cấu trúc phân tử và các tính chất vật lý của vật liệu. Cuối cùng, sự phát triển của các thiết bị thiết bị phổ Raman nhỏ gọn và di động đã mở rộng phạm vi ứng dụng của phương pháp này.

II. Lý Thuyết Phổ Raman Thuyết Cổ Điển và Lượng Tử

Để hiểu sâu hơn về lý thuyết phổ Raman, cần xem xét cả cách tiếp cận cổ điển và lượng tử. Theo thuyết cổ điển, tán xạ Raman xảy ra do sự tương tác giữa điện trường dao động của ánh sáng và độ phân cực của phân tử. Sự thay đổi trong độ phân cực do dao động phân tử tạo ra các moment lưỡng cực dao động, dẫn đến phát xạ ánh sáng ở tần số khác nhau. Thuyết lượng tử mô tả tán xạ Raman như một sự chuyển đổi giữa các mức năng lượng thông qua một trạng thái ảo. Ánh sáng tới kích thích phân tử lên trạng thái ảo, sau đó phân tử trở về trạng thái cơ bản hoặc trạng thái kích thích, phát ra photon với năng lượng khác biệt. Theo lý thuyết của Placzek (1934) khi một phân tử được đặt trong điện trường, các electron trong phân tử sẽ được sắp xếp lại làm xuất hiện moment lưỡng cực.

2.1. Thuyết Cổ Điển của Tán Xạ Raman Tổng quan chi tiết

Thuyết cổ điển xem tán xạ Raman như sự tương tác giữa điện trường dao động của ánh sáng và độ phân cực của phân tử. Khi một phân tử được đặt trong điện trường, các electron sẽ sắp xếp lại, tạo ra một moment lưỡng cực. Dao động của phân tử làm thay đổi độ phân cực, tạo ra các moment lưỡng cực dao động ở tần số khác nhau. Các moment lưỡng cực này phát ra ánh sáng, bao gồm tán xạ Rayleigh (tần số không đổi) và tán xạ Raman (tần số thay đổi). Cường độ của ánh sáng tán xạ phụ thuộc vào độ biến thiên của độ phân cực theo thời gian. Ưu điểm của thuyết này là dễ hiểu và trực quan, nhưng nó không giải thích được đầy đủ các hiện tượng liên quan đến Raman active modes và Raman inactive modes.

2.2. Thuyết Lượng Tử của Tán Xạ Raman Giải thích đầy đủ

Thuyết lượng tử mô tả tán xạ Raman như một quá trình chuyển đổi giữa các mức năng lượng của phân tử. Khi photon tới tương tác với phân tử, nó kích thích phân tử lên một trạng thái ảo, không tồn tại thực. Từ trạng thái ảo này, phân tử có thể trở về trạng thái cơ bản (tán xạ Rayleigh) hoặc một trạng thái dao động kích thích (tán xạ Stokes hoặc tán xạ Anti-Stokes). Xác suất chuyển đổi giữa các trạng thái được xác định bởi các Raman selection rules, phụ thuộc vào tính đối xứng của phân tử và dao động. Thuyết lượng tử cung cấp một cái nhìn chính xác hơn về hiệu ứng Raman và giải thích được các hiện tượng mà thuyết cổ điển không thể.

2.3. Raman Shift và Chuyển Dịch Năng Lượng theo Số Sóng

Một đại lượng quan trọng trong quang phổ Raman đặc trưng cho sự thay đổi tần số trong hiệu ứng Raman được gọi là Raman shift. Raman shift thường được biểu diễn bằng số sóng (cm-1) và tương ứng với năng lượng dao động của phân tử. Mỗi chất có một phổ Raman đặc trưng, với các đỉnh tương ứng với các dao động khác nhau. Vì vậy, phân tích phân tích phổ Raman, chúng ta có thể xác định được chính xác một chất và nghiên cứu cấu trúc của chất ấy. Giá trị này biểu thị năng lượng dưới dạng số sóng. Chúng ta có thể chuyển đổi số sóng này thành bước sóng quen thuộc bằng cách đảo ngược phương trình.

III. Nguyên Tắc Hoạt Động và Thiết Bị Phổ Raman Hiện Đại

Một hệ thống máy đo phổ Raman điển hình bao gồm nguồn sáng (thường là laser), hệ thống quang học để thu thập và phân tích ánh sáng tán xạ, và detector để ghi lại đường cong Raman. Nguồn sáng laser cung cấp ánh sáng đơn sắc với cường độ cao để kích thích tán xạ Raman. Hệ thống quang học bao gồm thấu kính, gương, và bộ lọc để tập trung ánh sáng, loại bỏ ánh sáng Rayleigh, và phân tán ánh sáng tán xạ theo tần số. Detector chuyển đổi ánh sáng thành tín hiệu điện, cho phép ghi lại phân tích phổ Raman. Các thành phần này phối hợp với nhau để thu thập thông tin về mẫu.

3.1. Nguồn Sáng Laser trong Phổ Raman Các Loại Laser phổ biến

Nguồn sáng laser đóng vai trò quan trọng trong kỹ thuật phổ Raman. Các loại laser phổ biến bao gồm laser argon ion, laser He-Ne, laser diode, và laser Nd:YAG. Laser argon ion và He-Ne cung cấp ánh sáng liên tục với bước sóng cố định, thường được sử dụng cho các ứng dụng chung. Laser diode nhỏ gọn, hiệu quả, và có thể điều chỉnh bước sóng, phù hợp cho các ứng dụng di động. Laser Nd:YAG cung cấp ánh sáng xung với cường độ cao, được sử dụng cho các ứng dụng đòi hỏi độ nhạy cao. Lựa chọn laser phù hợp phụ thuộc vào tính chất của mẫu và yêu cầu của phép đo. Theo tài liệu, Laser argon ion và He-Ne cung cấp ánh sáng liên tục với bước sóng cố định, thường được sử dụng cho các ứng dụng chung.

3.2. Hệ Thống Quang Học trong Phổ Raman Thu và Xử lý Ánh Sáng

Hệ thống quang học trong máy đo phổ Raman có nhiệm vụ thu thập và xử lý ánh sáng tán xạ. Thấu kính và gương được sử dụng để tập trung ánh sáng laser vào mẫu và thu thập ánh sáng tán xạ. Bộ lọc được sử dụng để loại bỏ ánh sáng Rayleigh, ngăn chặn nó làm nhiễu tín hiệu Raman. Máy đơn sắc được sử dụng để phân tán ánh sáng tán xạ theo tần số, cho phép phân tích phân tích thành phần vật liệu. Hệ thống quang học cần được thiết kế và căn chỉnh cẩn thận để đảm bảo hiệu suất và độ chính xác của phép đo.

3.3. Detector trong Phổ Raman Chuyển Đổi Ánh Sáng thành Tín Hiệu

Detector trong máy đo phổ Raman chuyển đổi ánh sáng tán xạ thành tín hiệu điện, cho phép ghi lại phổ Raman. Các loại detector phổ biến bao gồm ống nhân quang (PMT) và detector CCD. PMT là detector đơn kênh, đo cường độ ánh sáng tại một bước sóng duy nhất. CCD là detector đa kênh, đo cường độ ánh sáng tại nhiều bước sóng đồng thời, cho phép ghi lại phổ Raman nhanh chóng và hiệu quả. Lựa chọn detector phù hợp phụ thuộc vào độ nhạy và tốc độ yêu cầu của phép đo. Sơ đồ của một detector CCD được mô tả chi tiết trong tài liệu gốc, giúp hiểu rõ hơn về nguyên lý hoạt động của nó.

IV. Ứng Dụng Phổ Raman Trong Nghiên Cứu Vật Lý Ví dụ cụ thể

Ứng dụng phổ Raman trong nghiên cứu vật lý rất đa dạng. Nó được sử dụng để nghiên cứu các tính chất của vật liệu hai chiều, như graphene và transition metal dichalcogenides (TMDs). Phân tích phổ Raman có thể cung cấp thông tin về số lớp, sự sắp xếp, và các khuyết tật trong cấu trúc của các vật liệu này. Nó cũng được sử dụng để nghiên cứu các tính chất của vật liệu siêu dẫn, vật liệu từ tính, và vật liệu nano. Ngoài ra, phổ Raman còn được sử dụng để nghiên cứu các quá trình hóa học và sinh học diễn ra trên bề mặt vật liệu.

4.1. Nghiên Cứu Vật Liệu Hai Chiều bằng Phổ Raman Graphene TMDs

Phổ Raman là một công cụ mạnh mẽ để nghiên cứu vật liệu hai chiều, như graphene và TMDs. Phổ Raman của graphene có các đỉnh đặc trưng (G, 2D) cho phép xác định số lớp, sự sắp xếp, và các khuyết tật trong cấu trúc. Trong TMDs, phổ Raman cung cấp thông tin về các mode dao động, sự tương tác electron-phonon, và các hiệu ứng spin-orbit. Phân tích Raman microscopy có thể tạo ra hình ảnh với độ phân giải cao, cho phép nghiên cứu các biến đổi không gian trong cấu trúc và tính chất của vật liệu. Các kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các thiết bị điện tử và quang học mới.

4.2. Phân Tích Cấu Trúc Tinh Thể bằng Phổ Raman Độ Tinh Khiết Ứng Suất

Phân tích phổ Raman có thể cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc tinh thể của vật liệu. Vị trí, cường độ, và hình dạng của các đỉnh Raman phụ thuộc vào sự sắp xếp nguyên tử trong mạng tinh thể. Defect analysis có thể phát hiện các khuyết tật, tạp chất, và sự không đồng nhất trong cấu trúc. Stress analysis có thể đo ứng suất và biến dạng trong vật liệu. Những thông tin này rất quan trọng trong việc kiểm soát chất lượng và tối ưu hóa hiệu suất của các thiết bị bán dẫn, vật liệu quang học, và vật liệu cơ khí.

4.3. Ứng Dụng Phổ Raman trong Y Học Chẩn Đoán Theo Dõi Điều Trị

Phổ Raman đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong ứng dụng trong y học. Nó có thể được sử dụng để chẩn đoán các bệnh khác nhau, bao gồm ung thư, bệnh tim mạch, và bệnh truyền nhiễm. Phổ Raman có thể cung cấp thông tin về thành phần hóa học và cấu trúc của các mô sinh học, cho phép phát hiện các thay đổi bệnh lý ở giai đoạn sớm. Nó cũng có thể được sử dụng để theo dõi hiệu quả của điều trị, bằng cách đánh giá sự thay đổi trong phổ Raman của các mô sau khi điều trị. Biomolecular analysis và drug delivery systems là hai lĩnh vực đang được quan tâm đặc biệt.

V. Các Kỹ Thuật Nâng Cao trong Phổ Raman SERS TERS Resonance

Để tăng cường độ nhạy và độ phân giải của phổ Raman, nhiều kỹ thuật nâng cao đã được phát triển. SERS (Surface-Enhanced Raman Spectroscopy) sử dụng các bề mặt kim loại nano để tăng cường tín hiệu Raman của các phân tử hấp phụ trên bề mặt. TERS (Tip-Enhanced Raman Spectroscopy) sử dụng một đầu dò nano để tập trung ánh sáng và tăng cường tín hiệu Raman ở quy mô nanomet. Resonance Raman Spectroscopy sử dụng ánh sáng có tần số gần với một chuyển đổi điện tử của phân tử để tăng cường tín hiệu Raman. Các kỹ thuật này mở ra khả năng nghiên cứu các mẫu với nồng độ thấp và độ phân giải cao.

5.1. SERS Surface Enhanced Raman Spectroscopy Tăng Cường Tín Hiệu

SERS (Surface-Enhanced Raman Spectroscopy) là một kỹ thuật mạnh mẽ để tăng cường tín hiệu Raman của các phân tử. Bằng cách hấp phụ các phân tử lên bề mặt kim loại nano, tín hiệu Raman có thể được tăng cường hàng triệu lần. SERS được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, bao gồm phân tích hóa học, phân tích sinh học, và ứng dụng trong môi trường. Nó cho phép phát hiện các chất với nồng độ cực thấp và nghiên cứu các quá trình hóa học và sinh học trên bề mặt.

5.2. TERS Tip Enhanced Raman Spectroscopy Độ Phân Giải Nano

TERS (Tip-Enhanced Raman Spectroscopy) kết hợp phổ Raman với kính hiển vi lực nguyên tử (AFM) để đạt được độ phân giải không gian nanomet. Một đầu dò AFM được sử dụng để tập trung ánh sáng laser và tăng cường tín hiệu Raman ở quy mô nanomet. TERS được sử dụng để nghiên cứu các tính chất của vật liệu nano, các quá trình hóa học trên bề mặt, và các cấu trúc sinh học với độ phân giải cao. Nó mở ra những khả năng mới trong nanomaterials analysis và surface science.

5.3. Resonance Raman Spectroscopy Tăng Cường Chọn Lọc

Resonance Raman Spectroscopy sử dụng ánh sáng có tần số gần với một chuyển đổi điện tử của phân tử để tăng cường tín hiệu Raman của các mode dao động liên quan đến chuyển đổi điện tử. Điều này cho phép nghiên cứu chọn lọc các phần cụ thể của phân tử. Resonance Raman được sử dụng rộng rãi trong phân tích hóa học, phân tích sinh học, và nghiên cứu các quá trình quang hóa. Ví dụ, nó có thể được sử dụng để nghiên cứu các protein chứa chromophore hoặc các thuốc nhuộm. Trong tài liệu gốc có đề cập đến SERRS (Surface-Enhanced Resonance Raman Spectroscopy) về sự so sánh phổ của 2 dung dịch ở các môi trường pH khác nhau.

VI. Tương Lai và Xu Hướng Phát Triển của Phương Pháp Phổ Raman

Phương pháp phổ Raman tiếp tục phát triển và mở rộng phạm vi ứng dụng. Các xu hướng hiện nay bao gồm phát triển các thiết bị thiết bị phổ Raman nhỏ gọn và di động, tích hợp phổ Raman với các kỹ thuật phân tích khác, và phát triển các thuật toán xử lý tín hiệu phổ Raman tiên tiến. Phần mềm phân tích phổ Raman ngày càng trở nên mạnh mẽ và dễ sử dụng, giúp người dùng khai thác tối đa thông tin từ phổ Raman. Ứng dụng trong công nghiệp, ứng dụng trong môi trường, và ứng dụng trong khoa học vật liệu dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng trong tương lai.

6.1. Phát Triển Thiết Bị Phổ Raman Cầm Tay và Di Động

Một trong những xu hướng quan trọng trong phổ Raman là phát triển các thiết bị cầm tay và di động. Các thiết bị này cho phép thực hiện phân tích thành phần vật liệu tại hiện trường, mà không cần mang mẫu về phòng thí nghiệm. Chúng được sử dụng rộng rãi trong ứng dụng trong công nghiệp, ứng dụng trong môi trường, và ứng dụng trong khoa học hình sự. Sự phát triển của các thiết bị này đang mở rộng phạm vi ứng dụng của phổ Raman.

6.2. Tích Hợp Phổ Raman với Các Kỹ Thuật Phân Tích Khác

Tích hợp phổ Raman với các kỹ thuật phân tích khác, như kính hiển vi, sắc ký, và khối phổ, mang lại nhiều lợi ích. Ví dụ, tích hợp phổ Raman với kính hiển vi cho phép nghiên cứu các tính chất của vật liệu với độ phân giải cao. Tích hợp phổ Raman với sắc ký cho phép xác định các thành phần trong hỗn hợp phức tạp. Tích hợp phổ Raman với khối phổ cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc phân tử và thành phần hóa học.

6.3. Xử Lý Tín Hiệu và Phân Tích Phổ Raman Nâng Cao

Các thuật toán xử lý tín hiệu phổ Raman tiên tiến đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác tối đa thông tin từ đường cong Raman. Các thuật toán này có thể được sử dụng để loại bỏ nhiễu, cải thiện độ phân giải, và xác định các thành phần trong mẫu. Phần mềm phân tích phổ Raman ngày càng trở nên mạnh mẽ và dễ sử dụng, giúp người dùng thực hiện các phân tích phức tạp một cách nhanh chóng và hiệu quả. Điều này góp phần vào sự phát triển của phổ Raman trong nhiều lĩnh vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KHOA VẬT LÝ HÀ LÊ UYỂN NHI PHƢƠNG PHÁP PHỔ RAMAN: LÝ THUYẾT VÀ ỨNG DỤNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đà Nẵng, năm 2021 16990081462991000000 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KHOA VẬT LÝ HÀ LÊ UYỂN NHI PHƢƠNG PHÁP PHỔ RAMAN: LÝ THUYẾT VÀ ỨNG DỤNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Sƣ phạm Vật lý Khóa học: 2017 – 2021 Ngƣời hƣớng dẫn:TS. NGUYỄN QUÝ TUẤN Đà Nẵng, năm 2021 MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN .III DANH MỤC BẢNG BIỂU . IV DANH MỤC HÌNH . Lý do chọn đề tài . Mục đích nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu .3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT PHỔ DAO ĐỘNG RAMAM . Thuyết cổ điển của tán xạ Raman . Thuyết lƣợng tử của tán xạ Raman . Cộng hƣởng Raman tán xạ . Dao động phân tử . Khối lƣợng một liên kết . Năng lƣợng của dao động phân tử . Chế độ dao động . Nguyên tắt cấu tạo của máy đo phổ Raman . Các nguồn kích thích . Nguyên lý hoạt động của máy đo phổ raman.6 Ƣu và nhƣợc điểm của phƣơng pháp quang phổ Raman . Nhƣơc điểm và các yếu tố ảnh hƣởng trong quá trình đo phổ. ỨNG DỤNG CỦA PHỔ DAO ĐỘNG RAMAN TRONG ĐỜI SỐNG 38 2. Ứng dụng trong công nghiệp sản xuất . Ứng dụng trong công nghiệp sơn. Ứng dụng trong công nghiệp nhộm . Ứng dụng trong cộng nghiệp thực phẩm . Ứng dụng trong công nghiệp hóa dầu . Ứng dụng trong giám định y khoa . Ứng dụng trong khoa học hình sự . Ứng dụng trong nghiên cứu môi trƣờng . Xác định các ion kim loại trong nƣớc:. Xác định sự có mặt ion nitric trong nƣớc: . Một số ứng dụng khác. SỬ DỤNG MÁY ĐO PHỔ RAMAN ĐỂ XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN VI NHỰA . Phổ Raman của các phân tử nhựa chuẩn . High-density Polyethylene (HDPE) . Low-density Polyethylene (LDPE) . Ethylene vinyl acetate (EVA) . Phân tích thành phần của một số vi nhựa . Phổ Raman của sợi vi nhựa 1. Phổ Raman của sợi vi nhựa 2. Phổ Raman của sợi vi nhựa 3. Phổ Raman của sợi vi nhựa 4.79 TÀI LIỆU THAM KHẢO .80 II LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô giảng viên trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Đà Nẵng, đặc biệt là thầy cô trong khoa Vật lý đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi về mọi mặt trong suốt quá trình tôi học tập và rèn luyện tại trƣờng. Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến thầy TS. Nguyễn Quý Tuấn và TS. Đinh Thanh Khẩn đã quan tâm, tận tình hƣớng dẫn và truyền đạt những kinh nghiệm quý báu, giải đáp các thắc mắc và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình và bạn bè đã luôn ở bên và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và rèn luyện tại trƣờng. Mặc dù tôi đã cố gắng trong khả năng và phạm vi cho phép của bản thân để hoàn thành bài khóa luận này nhƣng không thể không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi mong nhận đƣợc sự thông cảm và góp ý tận tình của quý thầy cô và bạn bè. Tôi xin chân thành cảm ơn! Sinh viên thực hiện Hà Lê Uyển Nhi III DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Một số laser khí với các bƣớc sóng hoạt động của nó .2: Một số đặt trƣng của các loại laser khác .1: Bảng phổ Raman chuẩn của Polypropylene (PP) .2: Bảng phổ Raman của Polyethylene terephthalate (PET) .3: Bảng phổ Raman chuẩn của Nylon 6,12.4: Bảng phổ Raman chuẩn của Polyvinylchloride (PVC) .5: Bảng phổ Raman chuẩn của Polyethylene (PE) .6: Bảng phổ Raman chuẩn của High-density Polyethylene (HDPE) .7: Bảng phổ Raman chuẩn của Low-density Polyethylene (LDPE) .8: Bảng phổ Raman chuẩn của Poly(methyl methacrylate) (PMMA) .9: Bảng phổ Raman chuẩn của Polystyrene (PS).10: Bảng phổ Raman chuẩn của Polylactide Acid (PLA).11: Bảng phổ Raman chuẩn Polytetrafluoroethylene (PTFE) .12: Bảng phổ Raman chuẩn của Polyurethane (PU) .13: Bảng phổ Raman chuẩn của Ethylene vinyl acetate (EVA) .14: Bảng phổ Raman của sợi vi nhựa 1 .15: Bảng phổ Raman của sợi vi nhựa 2 .16: Bảng phổ Raman của sợi vi nhựa 3 .17: Bảng phổ Raman của sợi vi nhựa 4 .77 IV DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Các thành phần thu đƣợc sau khi có ánh sáng kích thích đến mẫu .2: Biểu đồ mức năng lƣợng, quang phổ cho các quá trình Raman tự phát và kết hợp.3: Quá trình dao động của phân tử CO2 .4: Máy quang phổ Raman để bàn sản xuất bởi hãng HORIBA .5: Máy quang phổ Raman cầm tay hãng NanoRam® .6: Máy quang phổ Raman cầm tay TruScan RM của hãng Thermo Scientific .7: Sơ đồ cấu tạo máy quang phổ Raman .8: Sơ đồ cấu tạo của Laser khí liên tục CW .9: Sơ đồ cấu tạo laser Nd:YAG .10: Sơ đồ cấu tạo laser màu .11: Công suất và bƣớc sóng của laser màu Spectra-physic 375.12: Cấu hình tán xạ .13: Cấu hình tán xạ .14: Hệ quang học dùng để thu bức xạ tán xạ với gƣơng dạng Elip .15: Kính hiển vi quang phổ Raman .16: Hệ thống kính hiển vi đồng tiêu .17: Sơ đồ cấu tạo của máy đơn sắc đơn .18: Sơ đồ cấu tạo của máy đơn sắc đôi hiệu Spex-mode 1403/4 .19: Sơ đồ cấu tạo của máy đơn sắc ba hiệu Spex-mode 1877 .20: Phổ Raman của CCl4 (bƣớc sóng kích thích 488nm) ở các điều kiện khác nhau .21: sơ đồ cấu tạo của một ống PM .22: Đồ thị mô tả sự phụ thuộc của hiệu suất lƣợng tử và độ nhạy quang Cathode vào bƣớc sóng .23: Sơ đồ của một detector CCD .1: Phổ FT-Raman của các đơn phân tử: (a) BA, (b) MMA, (c) AMA. Bảng nhỏ thể hiện vùng phổ C=C .2: Mật độ của nối đôi C=C thay đổi theo thời gian .3: Mối liên hệ giữa tỉ lệ nồng độ giữa hai dải 1450 cm-1 3450 cm-1 và với mật độ chất rắn xuất hiện trong quá trình nhũ hóa.4: Phổ FT-Raman của các sợi: (a) nhuộm xanh, (b) nhuộm đỏ, (c) chƣa nhuộm .5: Phổ FT-Raman của (a) sợi màu xanh sau khi đã trừ cho phổ của sợi chƣa nhuộm; (b) cobalt nguyên chất .6: cấu hình cis/trans của acid béo chƣa no .7: Phổ FT-Raman của: (a) dầu hƣớng dƣơng; (b) dầu bắp; (c) dầu vừng; (d) dầu hạt; (e) dầu oliu .8: Phổ FT-Raman của (a) đậu phộng; (b) mỡ bò; (c) bơ .9: đồ thi so sánh chỉ số iod với tỉ lệ cƣờng độ I1658/I1443.10: Phổ FT-Raman của xăng (a) octan 87; (b) octan 89; (c) octan 93 .11: Phổ FT-Raman của (a) rƣợu; (b) xăng 87 octan; (c) xăng 90 octan .12: Phổ Raman shift Ibuprofen chuẩn .13: Phổ Raman shift Ibuprofen mẫu thử .14: Sự chồng phổ mẫu chuẩn và phổ của một chế phẩm Ibuprofen trên thị trƣờng. Kết quả cho hệ số chồng phổ lên tới 96,89% .15: Phổ Raman shift Sildenafil chuẩn .16: Phổ Raman shift Sildenafil mẫu thử.17: Sự chồng phổ mẫu chuẩn và phổ của một chế phẩm Sildenafil trên thị trƣờng. Kết quả cho hệ số chồng phổ lên tới 96,73% .18: Phổ FT-Raman của một số hợp chất gây nghiện: (a) heroin, (b) morphine, (c) codeine; quét 50 lần trong 3 phút, độ phân giải 6 cm-1, công suất 200 mW.19: Phổ FT-Raman: (a) 23% amphetamine sulfate trong sorbitol, (b) sorbitol nguyên chất, (c) phổ amphematine sulfate dự đoán sau khi trừ sorbitol, (d) phổ amphematine sulfate thu đƣợc trên thực tế.20: Phổ SERS của (a) hỗn hợp EBT và Cu2+; (b) chỉ có EBT; (c) sự khác biệt về phổ của (a) và (b) .21: Đƣờng cong hiệu chuẩn để xác định nồng độ Cu2+ bằng EBT.22: Phổ SERS của (a) dd PAR; (b) có thêm Pb2+; (c) có thêm Fe3+.23: Dạng (1) azo; (2) hydrazone của thuốc nhuộm azo .24: So sánh phổ SERRS và RR của 2 dung dịch (A) pH = 2; (B) pH = 12 .25: Phổ SERRS của azo ở những dung dịch pH khác nhau (a) pH = 12; (b) pH=7; (c) pH = 1 .26: Xác định nồng độ nitric bằng cƣờng độ của các đỉnh 1424, 1384, 1152 cm-1 .1: Phổ Raman của mẫu nhựa chuẩn PP .2: Phổ Raman của mẫu nhựa chuẩn PE .3: Đồ thị hổ Raman của mẫu nhựa chuẩn HDPE .4: Đồ thị phổ Raman của sợi vi nhựa 1 .5: Đồ thị phổ Raman của sợi vi nhựa 2 .6: Đồ thị phổ Raman của sợi vi nhựa 3 .7: Đồ thị phổ Raman của sợi vi nhựa 4 .77 VII MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việc sử dụng phƣơng pháp phân tích phổ để nghiên cứu các thành phần hóa học, tính chất hóa học của mẫu ở mọi trạng thái rắn, lỏng, khí luôn luôn đóng và trò quan trọng trong các ngành nghiên cứu. Có rất nhiều phƣơng pháp phân tích phổ hiện đại đƣợc sử dụng, trong số đó có phổ tán xạ Raman. Quang phổ Raman đƣợc ra đời từ những năm 30 của thế kỉ trƣớc, nhƣng do hạn chế về khoa học kỹ thuật mà nó phát triển khá chậm. Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, nhất là kỹ thuật laser, quang phổ Raman ngày càng phát triển và cho thấy nhiều ƣu thế. Với ƣu điểm nổi bật là phân tích nhanh, không làm hỏng mẫu, kỹ thuật đơn giản, dễ sử dụng đã mang lại nhiều tiềm năng lớn cho các ngành nghiên cứu hiện nay trên thế giới, vì vậy phƣơng pháp phân tích phổ Raman đƣợc áp dụng một cách hiệu quả trong nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ môi trƣờng, công nghiệp, pháp y, khảo cổ học,… phục vụ hiệu quả cho đời sống con ngƣời. Với điều kiện phòng thí nghiệm chuyên đề của Khoa Vật Lý trƣờng Đại học Sƣ phạm – Đại học Đà Nẵng đƣợc đầu tƣ máy đo phổ Raman của hãng Horiba đã mở ra hƣớng nghiên cứu mới đầy tiềm năng nhằm tăng hiệu quả cho việc giảng dạy và nghiên cứu. Từ các lý do trên tôi chọn đề tài nghiên cứu “Phương pháp phổ Raman: lý thuyết và ứng dụng” 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu cơ sở lý thuyết và ứng dụng của phƣơng pháp đo phổ dao động Raman 3. Nhiệm vụ nghiên cứu Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu cơ sở lý thuyết của phƣơng pháp đo phổ dao động Raman Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu ứng dụng của phƣơng pháp đo phổ dao động Raman 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy đo phổ dao động Raman Ứng dụng của phƣơng pháp đo phổ dao động Raman Phạm vi nghiên cứu Sử dụng máy đo phổ Raman để xác định thành phần vi nhựa 1 Thời gian nghiên cứu: tháng 12/2020 đến 05/2021. Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu lí thuyết Đọc tài liệu, các bài báo khoa học có liên quan đến đề tài.