Luận Văn Thạc Sĩ Kỹ Thuật: Phương Pháp Mới Phân Tích Nội Lực Và Chuyển Vị Trong Kết Cấu Dàn

Luận văn thạc sĩ kĩ thuật giới thiệu phương pháp mới phân tích nội lực, chuyển vị trong bài toán tuyến tính kết cấu dàn chịu tải trọng tĩnh.

• Trường học: Trường Đại Học Kỹ Thuật
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xây Dựng
• Đề tài: Phương Pháp Mới Phân Tích Nội Lực Chuyển Vị Trong Kết Cấu Dàn Chịu Tải Trọng Tĩnh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH KẾT CẤU DÀN
• 1.1. Đặc điểm và ứng dụng kết cấu dàn
• 1.2. Các giả thuyết khi tính toán dàn
• 1.3. Phân loại
• 1.4. Phương pháp tách nút
• 1.5. Phương pháp mặt cắt
• 1.6. Phương pháp mặt cắt phối hợp
• 1.7. Phương pháp họa đồ
• 1.8. Phương pháp lực
• 1.9. Phương pháp chuyển vị
• 1.10. Phương pháp phần tử hữu hạn
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT PHÂN TÍCH KẾT CẤU DÀN DỰA TRÊN PHƯƠNG PHÁP NGUYÊN LÝ CỰC TRỊ GAUSS
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VÍ DỤ PHÂN TÍCH KẾT CẤU DÀN
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kết cấu dàn

Kết cấu dàn là một trong những dạng kết cấu phổ biến trong xây dựng, được hình thành từ các thanh liên kết tại các nút dàn. Phân tích nội lực trong kết cấu dàn là một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng đến tính toán và thiết kế công trình. Kết cấu dàn có nhiều ưu điểm như tiết kiệm vật liệu, khả năng vượt khẩu độ lớn và tính linh hoạt trong thiết kế kiến trúc. Các ứng dụng của kết cấu dàn rất đa dạng, từ cầu, cột truyền tải điện đến mái che cho các công trình thể thao. Việc phân tích kết cấu dàn thường được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau, từ thủ công đến sử dụng phần mềm hiện đại. Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp này cần phải dựa trên các giả thuyết nhất định để đảm bảo tính chính xác trong tính toán.

1.1 Đặc điểm và ứng dụng kết cấu dàn

Kết cấu dàn được tạo thành từ các thanh liên kết tại các nút dàn, nơi mà các lực tác động chủ yếu là kéo hoặc nén. Điều này cho phép tận dụng tối đa khả năng làm việc của vật liệu, dẫn đến việc tiết kiệm chi phí và vật liệu. Kết cấu dàn có thể được sử dụng trong nhiều loại công trình khác nhau, từ cầu lớn đến các công trình thể thao. Các công trình nổi bật như tháp Eiffel hay sân vận động Astrodome đều sử dụng kết cấu dàn để đạt được khẩu độ lớn và tính thẩm mỹ cao. Việc phân tích nội lực trong kết cấu dàn không chỉ giúp xác định các lực tác động mà còn đảm bảo an toàn cho công trình trong quá trình sử dụng.

1.2 Các giả thuyết khi tính toán dàn

Để đơn giản hóa việc tính toán, một số giả thuyết được đưa ra như nút dàn là khớp lý tưởng, tải trọng chỉ tác dụng tại các nút và trọng lượng bản thân của các thanh không đáng kể. Những giả thuyết này giúp giảm bớt độ phức tạp trong việc phân tích nội lực và cho phép các kỹ sư dễ dàng hơn trong việc tính toán. Việc áp dụng các giả thuyết này là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong quá trình thiết kế và thi công. Các giả thuyết này cũng là cơ sở cho việc phát triển các phương pháp phân tích mới, giúp nâng cao hiệu quả và độ tin cậy trong tính toán kết cấu dàn.

II. Lý thuyết phân tích kết cấu dàn dựa trên phương pháp nguyên lý cực trị Gauss

Phương pháp nguyên lý cực trị Gauss là một trong những phương pháp tiên tiến trong phân tích kết cấu dàn. Phương pháp này dựa trên nguyên lý tối ưu hóa, cho phép xác định các nội lực và chuyển vị trong kết cấu dàn một cách chính xác. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp giảm thiểu sai số trong tính toán mà còn nâng cao khả năng phân tích các kết cấu phức tạp. Phương pháp này có thể được kết hợp với các phần mềm hiện đại như Matlab để thực hiện các tính toán phức tạp một cách nhanh chóng và hiệu quả. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp phân tích mới, giúp cải thiện chất lượng và độ tin cậy của các công trình xây dựng.

2.1 Nguyên lý cực trị Gauss

Nguyên lý cực trị Gauss cho phép xác định các điều kiện cần thiết để đạt được trạng thái cân bằng trong kết cấu dàn. Phương pháp này dựa trên việc tối ưu hóa các biến số trong hệ thống, từ đó xác định được các nội lực và chuyển vị tại các nút dàn. Việc áp dụng nguyên lý này giúp các kỹ sư có thể dự đoán được hành vi của kết cấu dưới tác động của tải trọng, từ đó đưa ra các giải pháp thiết kế hợp lý. Nguyên lý này cũng có thể được áp dụng để phân tích các kết cấu siêu tĩnh, mở rộng khả năng ứng dụng của nó trong thực tiễn.

2.2 Ứng dụng phương pháp nguyên lý cực trị Gauss

Phương pháp nguyên lý cực trị Gauss có thể được áp dụng để phân tích nhiều loại kết cấu dàn khác nhau, từ dàn phẳng đến dàn không gian. Việc sử dụng phương pháp này giúp tăng cường độ chính xác trong việc xác định nội lực và chuyển vị, đồng thời giảm thiểu thời gian tính toán. Các phần mềm hiện đại có thể hỗ trợ việc áp dụng phương pháp này, giúp các kỹ sư dễ dàng hơn trong việc thực hiện các phân tích phức tạp. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả công việc mà còn đảm bảo an toàn cho các công trình xây dựng.

III. Một số ví dụ phân tích kết cấu dàn

Việc áp dụng phương pháp nguyên lý cực trị Gauss trong phân tích kết cấu dàn đã được chứng minh qua nhiều ví dụ thực tế. Các ví dụ này không chỉ minh họa cho tính hiệu quả của phương pháp mà còn cho thấy khả năng ứng dụng rộng rãi của nó trong các công trình xây dựng. Các kết quả phân tích cho thấy rằng việc sử dụng phương pháp này giúp xác định chính xác các nội lực và chuyển vị, từ đó đưa ra các giải pháp thiết kế tối ưu. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và hiệu quả cho các công trình, đặc biệt là trong bối cảnh ngày càng nhiều công trình yêu cầu tính toán phức tạp.

3.1 Phân tích dàn phẳng

Phân tích dàn phẳng là một trong những ứng dụng phổ biến của phương pháp nguyên lý cực trị Gauss. Trong các ví dụ phân tích dàn phẳng, việc xác định nội lực và chuyển vị được thực hiện một cách chính xác, giúp các kỹ sư có thể đưa ra các giải pháp thiết kế hợp lý. Các kết quả phân tích cho thấy rằng dàn phẳng có khả năng chịu tải tốt và có thể được sử dụng trong nhiều loại công trình khác nhau. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao độ tin cậy trong thiết kế.

3.2 Phân tích dàn không gian

Phân tích dàn không gian là một thách thức lớn hơn so với dàn phẳng, nhưng phương pháp nguyên lý cực trị Gauss vẫn cho thấy tính hiệu quả của nó. Các ví dụ phân tích dàn không gian cho thấy rằng việc xác định nội lực và chuyển vị có thể thực hiện một cách chính xác, từ đó đảm bảo an toàn cho các công trình. Việc áp dụng phương pháp này trong phân tích dàn không gian mở ra nhiều cơ hội cho việc thiết kế các công trình phức tạp, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong xây dựng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kết cấu dàn là một dạng kết cấu xuất hiện từ rất sớm và ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp, an ninh quốc phòng. Từ các vật liệu truyền thống như gỗ, tre cho đến các vật liệu hiện đại, kết cấu dàn đã chứng minh được ưu điểm vượt trội như tiết kiệm vật liệu, khả năng vượt nhịp lớn, trọng lượng nhẹ và tính thẩm mỹ cao với nhiều hình dáng kiến trúc đa dạng như vòm cầu, vòm trụ, vòm yên ngựa. Các công trình nổi bật sử dụng kết cấu dàn bao gồm cầu Long Biên (Việt Nam, 1898), sân vận động Astrodome (Mỹ, 1965) với nhịp dàn 196m, nhà thi đấu Superdome (Mỹ, 1975) với nhịp dàn 207m, và nhà hát lớn Bắc Kinh (Trung Quốc, 2007) với kích thước lên đến 212m.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phát triển một phương pháp phân tích tuyến tính mới cho kết cấu dàn dựa trên nguyên lý cực trị Gauss, nhằm làm phong phú thêm các phương pháp giải bài toán kết cấu dàn hiện có. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào kết cấu dàn phẳng và dàn không gian chịu tải trọng tĩnh tại các nút dàn, với giả thiết các nút là khớp lý tưởng, tải trọng chỉ tác dụng tại nút, trọng lượng bản thân thanh không đáng kể và tải trọng bảo toàn trong quá trình biến dạng. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc cung cấp một cách tiếp cận mới, đồng thời ứng dụng phần mềm Matlab để tự động hóa quá trình phân tích.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nguyên lý cực trị Gauss, một nguyên lý toán học được phát triển bởi K. Gauss nhằm giải quyết các bài toán cơ học có liên kết không giữ. Nguyên lý này được phát biểu dưới dạng bất đẳng thức Gauss, cho phép xác định trạng thái cân bằng của hệ cơ học bằng cách tìm cực trị của lượng ràng buộc chuyển động. Trong cơ học kết cấu, nguyên lý này được áp dụng để xây dựng các phương trình cân bằng và chuyển vị cho kết cấu dàn, xem liên kết giữ là trường hợp đặc biệt của liên kết không giữ.

Ngoài ra, luận văn sử dụng các khái niệm chuyên ngành như:

• Kết cấu dàn: hệ thống các thanh chịu kéo hoặc nén liên kết tại các nút khớp lý tưởng.
• Nút dàn: điểm giao nhau của các thanh, nơi tải trọng tập trung tác dụng.
• Phương pháp phần tử hữu hạn: rời rạc hóa kết cấu thành các phần tử nhỏ để phân tích.
• Lượng ràng buộc (phiếm hàm): biểu thức toán học thể hiện sự khác biệt giữa trạng thái thực tế và trạng thái so sánh của kết cấu.
• Thừa số Lagrange: đại lượng dùng để xử lý các ràng buộc trong bài toán tối ưu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích toán học dựa trên nguyên lý cực trị Gauss kết hợp với mô hình hóa và tính toán bằng phần mềm Matlab. Cỡ mẫu nghiên cứu là các kết cấu dàn phẳng và dàn không gian với số lượng thanh và nút cụ thể trong từng ví dụ minh họa (ví dụ: dàn 31 thanh, 14 nút; dàn vòm 49 thanh, 26 nút).

Phương pháp phân tích gồm hai cách tiếp cận chính:

1. Chọn các thành phần chuyển vị tại các nút dàn làm ẩn số.
2. Chọn các thành phần nội lực trong các thanh dàn làm ẩn số, đồng thời bổ sung điều kiện liên tục về chuyển vị tại các nút.

Quá trình nghiên cứu bao gồm:

• Xây dựng phiếm hàm lượng ràng buộc dựa trên nguyên lý cực trị Gauss.
• Thiết lập hệ phương trình tuyến tính từ điều kiện cực trị của phiếm hàm.
• Giải hệ phương trình bằng hàm fsolve trong Matlab để xác định chuyển vị và nội lực.
• So sánh kết quả với các phần mềm phân tích kết cấu phổ biến như Sap2000 để kiểm chứng độ chính xác.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian thực hiện luận văn thạc sĩ, tập trung vào việc phát triển lý thuyết, lập trình và thử nghiệm các ví dụ thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phương pháp phân tích tuyến tính kết cấu dàn dựa trên nguyên lý cực trị Gauss được xây dựng thành công với hai cách tiếp cận: chọn chuyển vị hoặc nội lực làm ẩn số. Ví dụ với dàn 31 thanh, 14 nút, phương pháp xác định chính xác các thành phần chuyển vị và nội lực, với sai số cân bằng tại các nút rất nhỏ, trong khoảng 10^-13 đến 10^-12, đảm bảo độ tin cậy cao.

2. So sánh kết quả với phần mềm Sap2000 cho thấy sự tương đồng tuyệt đối về nội lực trong các thanh dàn, ví dụ: thanh số 1 có nội lực 75,672 kN, thanh số 10 có nội lực -223,681 kN, khẳng định tính chính xác của phương pháp.

3. Phương pháp chọn nội lực làm ẩn số cũng được áp dụng thành công cho dàn đơn giản 3 thanh, với kết quả nội lực và chuyển vị tại nút dàn phù hợp với kiểm tra cân bằng và so sánh với Sap2000, sai số cân bằng gần như bằng 0.

4. Ứng dụng cho kết cấu dàn vòm phẳng tĩnh định với 49 thanh và 26 nút, phương pháp cho phép xác định chính xác tọa độ, chuyển vị và nội lực tại các nút, đáp ứng các điều kiện biên và tải trọng phức tạp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân thành công của phương pháp là do việc áp dụng nguyên lý cực trị Gauss giúp chuyển bài toán phân tích kết cấu dàn thành bài toán tối ưu phiếm hàm lượng ràng buộc, từ đó dễ dàng thiết lập hệ phương trình tuyến tính. Việc sử dụng phần mềm Matlab giúp tự động hóa quá trình giải, tăng hiệu quả và độ chính xác.

So với các phương pháp truyền thống như phương pháp tách nút, mặt cắt, hay phương pháp phần tử hữu hạn, phương pháp này có ưu điểm là có thể xử lý cả dàn tĩnh định và siêu tĩnh, đồng thời cung cấp hai cách tiếp cận linh hoạt tùy theo yêu cầu bài toán.

Kết quả phân tích có thể được trình bày qua các biểu đồ chuyển vị tại các nút, bảng nội lực các thanh, và hình ảnh mô phỏng biến dạng dàn trước và sau khi chịu tải, giúp trực quan hóa hiệu quả phân tích.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển phần mềm chuyên dụng dựa trên nguyên lý cực trị Gauss để phân tích kết cấu dàn, nhằm tự động hóa hoàn toàn quá trình tính toán, giảm thiểu sai sót và tăng tốc độ xử lý. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu và doanh nghiệp phần mềm kỹ thuật.

2. Mở rộng nghiên cứu áp dụng cho kết cấu dàn phi tuyến và chịu tải trọng động, nhằm nâng cao khả năng ứng dụng trong các công trình thực tế có điều kiện phức tạp hơn. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: các trường đại học và trung tâm nghiên cứu.

3. Đào tạo và chuyển giao công nghệ cho kỹ sư thiết kế và thi công trong ngành xây dựng về phương pháp mới này, giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả thiết kế kết cấu dàn. Thời gian: liên tục; chủ thể: các tổ chức đào tạo và doanh nghiệp xây dựng.

4. Ứng dụng phương pháp trong thiết kế các công trình lớn như sân vận động, nhà thi đấu, cầu vượt nhịp lớn, nhằm tận dụng ưu điểm tiết kiệm vật liệu và đa dạng hình dáng kiến trúc. Thời gian: theo dự án; chủ thể: các công ty tư vấn thiết kế và chủ đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kỹ sư kết cấu và thiết kế xây dựng: Nắm bắt phương pháp phân tích mới giúp tối ưu hóa thiết kế kết cấu dàn, giảm chi phí vật liệu và tăng độ an toàn công trình.

2. Giảng viên và sinh viên ngành xây dựng, cơ khí: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý thuyết kết cấu dàn và ứng dụng nguyên lý cực trị Gauss trong phân tích kết cấu.

3. Các nhà nghiên cứu và phát triển phần mềm kỹ thuật: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thuật toán để phát triển các công cụ phân tích kết cấu hiện đại, tích hợp tự động hóa.

4. Chủ đầu tư và quản lý dự án xây dựng: Hiểu rõ về các phương pháp phân tích kết cấu tiên tiến để đánh giá, lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp, đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên lý cực trị Gauss là gì và tại sao lại áp dụng được cho kết cấu dàn?
   Nguyên lý cực trị Gauss là nguyên lý toán học tìm cực trị của lượng ràng buộc chuyển động trong hệ cơ học có liên kết không giữ. Áp dụng cho kết cấu dàn giúp chuyển bài toán phân tích nội lực và chuyển vị thành bài toán tối ưu, dễ dàng giải bằng các phương pháp số.

2. Phương pháp chọn ẩn số là chuyển vị và chọn ẩn số là nội lực khác nhau thế nào?
   Chọn chuyển vị làm ẩn số tự động thỏa mãn điều kiện liên tục chuyển vị tại nút, trong khi chọn nội lực làm ẩn số cần bổ sung điều kiện liên tục chuyển vị. Cả hai cách đều cho kết quả chính xác nhưng có ưu nhược điểm khác nhau về tính toán.

3. Phương pháp này có áp dụng được cho kết cấu dàn siêu tĩnh không?
   Có, phương pháp nguyên lý cực trị Gauss có thể giải các bài toán dàn siêu tĩnh bằng cách xây dựng hệ cơ bản và bổ sung các điều kiện ràng buộc phù hợp, vượt trội so với các phương pháp truyền thống chỉ áp dụng cho dàn tĩnh định.

4. Kết quả phân tích có được kiểm chứng không?
   Kết quả được so sánh với phần mềm Sap2000 và kiểm tra cân bằng lực tại các nút, sai số rất nhỏ, chứng tỏ độ tin cậy và chính xác của phương pháp.

5. Phần mềm Matlab được sử dụng như thế nào trong nghiên cứu?
   Matlab được dùng để lập trình giải hệ phương trình tuyến tính từ điều kiện cực trị phiếm hàm, tự động hóa quá trình tính toán chuyển vị và nội lực, giúp tăng hiệu quả và giảm sai sót so với tính toán thủ công.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công phương pháp phân tích tuyến tính kết cấu dàn dựa trên nguyên lý cực trị Gauss với hai cách tiếp cận chọn ẩn số chuyển vị hoặc nội lực.
• Phương pháp cho kết quả chính xác, được kiểm chứng bằng phần mềm Sap2000 và kiểm tra cân bằng lực tại các nút.
• Ứng dụng phần mềm Matlab giúp tự động hóa quá trình phân tích, nâng cao hiệu quả và độ tin cậy.
• Phương pháp có thể mở rộng áp dụng cho kết cấu dàn siêu tĩnh và phi tuyến, phù hợp với nhiều loại công trình lớn.
• Đề xuất phát triển phần mềm chuyên dụng và đào tạo chuyển giao công nghệ để ứng dụng rộng rãi trong ngành xây dựng.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu mở rộng cho bài toán phi tuyến và tải trọng động, phát triển giao diện phần mềm thân thiện, và triển khai đào tạo kỹ thuật cho các kỹ sư thiết kế.

Các nhà nghiên cứu, kỹ sư kết cấu và doanh nghiệp xây dựng nên áp dụng và phát triển phương pháp này để nâng cao chất lượng thiết kế kết cấu dàn, đồng thời hợp tác nghiên cứu để mở rộng ứng dụng trong thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH KẾT CẤU DÀN 1.1 Đặc điểm và ứng dụng kết cấu dàn Kết cấu dàn là kết cấu được tạo thành từ các thanh liên kết với nhau tại các nút dàn, nút dàn phải nằm tại giao điểm của các trục thanh (hình 1. Thanh xiªn Thanh ®øng Biªn trªn M¾t Biªn d- í i Hình 1.1 Kết cấu dàn Khoảng cách giữa các gối tựa được gọi là nhịp dàn. Giao điểm giữa các thanh dàn được gọi là nút dàn (hoặc mắt dàn). Những thanh dàn nằm trên chu vi của dàn tạo thành đường biên trên (thanh cánh trên) và biên dưới (thanh cánh dưới).

Các thanh nằm bên trong các đường biên tạo thành hệ thanh bụng. Hệ thanh bụng gồm các thanh đứng và thanh xiên. Khoảng cách giữa các nút thuộc đường biên gọi là đốt dàn. Khi lực chỉ đặt tại nút thì các thanh dàn chủ yếu làm việc chịu kéo hoặc nén, do đó ta có thể coi các nút dàn là khớp.

Do kết cấu dàn khi chịu lực, các thanh chủ yếu chỉ chịu kéo hoặc nén nên tận dụng hết được khả năng làm việc của vật liệu. Vì vậy kết cấu dàn là kết cấu tiết kiệm vật liệu và về phương diện kiến trúc có thể tạo được nhiều hình dáng khác nhau, nên kết cấu dàn được sử dụng nhiều trong các công trình cầu, dàn khoan, cột truyền tải điện và làm kết cấu mái che cho các công trình nhà thi đấu, sân vận động, nhà hát, sân bay v. Kết cấu dàn đầu tiên trên thế giới được xây dựng năm 1863 là công trình Schwedler Dome tại Berlin do kỹ sư Schwedler người Đức thiết kế, có dạng kết cấu vòm được tạo bởi các lưới ô tam giác và vượt được khẩu độ 30m. Đến 4 năm 1889 tại Pari Pháp xây dựng tháp Eiffel nằm cạnh sông Seine có chiều cao 325 m trở thành biểu tượng của kinh đô ánh sáng.

Năm 1898 tại Việt Nam, các Kỹ sư người Pháp đã thiết kế và xây dựng cây cầu Long Biên, cây cầu dài 2.290m làm bằng dàn thép [2]. Năm 1940 tại Berlin Max Mengeringhausen đã nghiên cứu ra hệ kết cấu Mero (System of nodes and beams - MEngeringhausen ROhrbauweise), từ đây trở đi kết cấu dàn không ngừng được nghiên cứu và ứng dụng vào các công trình thực thực tế [2].2 Sân vận động Astrodome Hình 1.3 Nhà thi đấu Superdome Hình 1.5 Nhà hát lớn Bắc kinh Hình 1.4 Nhà thi đấu Nagoya Dome Năm 1965 công trình sân vận động Astrodome được xây dựng tại bang Texas nước Mỹ có sức chứa 42.217 người, chiều dài nhịp dàn là 196m (hình 1. 5 Năm 1975 cũng tại Mỹ các nhà kỹ sư đã thiết kế công trình Superdome là nơi tổ chức các sự kiện thể thao và triển lãm có sức chúa 73.208 người, có chiều dài nhịp dàn là: 207m (hình 1. Năm 2000 tại Nhật Bản đã thiết kế được dàn không gian cho công trình Nagoya Dome có sức chứa 40.500 người với kích thước khẩu độ trên 180m (hình 1.

Năm 2007 Trung Quốc đã xây dựng nhà hát lớn tại Bắc Kinh dạng hình Elipsoid, với kích thước một chiều 144m và một chiều 212m. Chiều cao của công trình 46m và công trình có sức chứa 5.452 người (hình 1. Ngoài ứng dụng làm kết cấu cho các công trình nhịp lớn như đã kể trên, kết cấu dàn còn có tác dụng giảm chấn cho các kết cấu công trình chịu động đất. Khi có động đất Vï ng tiªu t¸ n n¨ ng l- î ng xẩy ra thì trên kết cấu dàn STMFs Hình 1.6 Kết cấu STMFs (Special Truss moment frames) xuất hiện các vị trí biến dạng dẻo (vùng tiêu tán năng lượng) như hình 1.6, làm tăng khả năng giảm chấn cho công trình [2].

Ngoài ra, do cách tính đơn giản của dàn nên có thể dùng sơ đồ dàn ảo để mô tả tính toán trong kết cấu dầm và bản bê tông (trạng thái có vết nứt): Khi tính toán thiết kế các vùng liên tục theo trạng thái giới hạn độ bền và để thiết kế cấu tạo chi tiết cho các vùng không liên tục theo trạng thái giới hạn độ bền, kiểm tra trạng thái giới hạn sử dụng. Mô hình dàn ảo bao gồm các thanh chéo đại diện cho trường ứng suất nén, các thanh giằng đại diện cho cốt thép và các nút liên kết có vị trí, hướng trùng với cốt thép [2].2 Các giả thuyết khi tính toán dàn Để tính dàn được đơn giản, ta thừa nhận các giả thuyết sau: Giả thuyết 1: Nút của dàn phải nằm tại giao điểm của các trục thanh và là khớp lý tưởng (các đầu thanh quy tụ ở nút có thể xoay một cách tự do không ma sát). Giả thuyết 2: Tải trọng chỉ tác dụng tại các nút dàn. Giả thuyết 3: Trọng lượng bản thân của các thanh không đáng kể so với tải trọng tổng thể tác dụng lên dàn.

Giả thuyết 4: Góc của các trục thanh trước và sau khi dàn chịu lực là không thay đổi. Từ các giả thuyết 1, giả thuyết 2 và giả thuyết 3 ta đi đến kết luận quan trọng: Các thanh trong dàn chỉ chịu kéo hoặc chịu nén, nghĩa là trong dàn chỉ tồn tại lực dọc N mà không có mô men uốn M và lực cắt Q. Từ giả thuyết 2 và giả thuyết 3 thì khi phân tích, tính toán kết cấu dàn ta phải tính toán kết cấu dàn như kết cấu khung với các tải trọng đặt ở nút khung và lúc này các nút khung được coi là tuyệt đối cứng. Khi dàn tính toán như kết cấu khung để cho đơn giản trong tính toán thì bài toán ta phải thêm một giả thuyết nữa là: Biến dạng dọc trục thanh là rất nhỏ.

Đặc biệt khi ta có giả thuyết 1, giả thuyết 2 giả thuyết 3 và giả thuyết 4 việc tính toán kết cấu dàn được đơn giản đi rất nhiều mà hiện nay khi tính toán kết cấu dàn với rất các phương pháp khác nhau đều phải sử dụng bốn giả thuyết này.3 Phân loại a) Dµn tÜnh ®Þnh b) Dµn siªu tÜnh ngoµi, tÜnh ®Þnh trong c) Dµn siªu tÜnh trong, tÜnh ®Þnh ngoµi d) Dµn siªu tÜnh ngoµi, siªu tÜnh trong Hình 1.7 Phân loại kết cấu dàn Dựa vào mức độ phức tạp khi giải của bài toán dàn có thể phân kết cấu dàn thành bốn loại: Dàn tĩnh định (hình 1.7a); Dàn siêu tĩnh trong, tĩnh định ngoài (hình 1.7b); Dàn siêu tĩnh ngoài, tĩnh định trong (hình 1.7c); Dàn siêu tĩnh trong và siêu tĩnh ngoài (hình 1. Ngoài ra còn có rất nhiều cách phân loại khác nhau như nếu căn cứ vào độ vồng của dàn có thể phân thành dàn dầm và dàn vòm, nếu căn cứ vào tọa độ các nút dàn có thể phân thành dàn phẳng và dàn không gian v. Một số phương pháp tính toán kết cấu dàn hiện nay thường sử dụng 1.1 Phương pháp tách nút Phương pháp tách nút là trường hợp đặc biệt của phương pháp mặt cắt. Trong đó hệ lực cần khảo sát cân bằng là hệ lực đồng quy.

Nội dung phương pháp: Phương pháp tách nút là sự khảo sát sự cân bằng của từng nút được tách ra khỏi dàn. Thứ tự áp dụng: - Lần lượt tách từng nút ra khỏi dàn bằng những mặt cắt bao quanh nút. - Thay thế tác dụng của các thanh bị cắt bằng lực dọc trong thanh đó, sau khi thay thế tại mỗi nút ta có một hệ lực đồng quy. 8 - Khảo sát sự cân bằng của từng nút chúng ta sẽ xây dựng nên được một hệ phương trình cân bằng các nút mà ẩn số của các hệ này là lực dọc trong các thanh dàn.

- Cuối cùng ta chỉ việc giải hệ sẽ xác định được lực dọc trong các thanh dàn. Phạm vi áp dụng phương pháp: Phương pháp tách nút chỉ sử dụng tính toán các dàn tĩnh định còn dàn siêu tĩnh không áp dụng được.2 Phương pháp mặt cắt Nội dung phương pháp: Phương pháp mặt cắt đơn giản được thực hiện bằng mặt cắt qua các thanh tìm nội lực (số lực chưa biết không lớn hơn số phương trình cân bằng được lập) và viết phương trình cân bằng cho từng phần của dàn. Thứ tự áp dụng: - Thực hiện mặt cắt qua thanh cần tìm nội lực và mặt cắt chia dàn ra làm hai phần độc lập. - Thay thế tác dụng của các thanh bị cắt bằng các lực dọc tương ứng.

Khi chưa biết lực dọc ta giả thiết lực dọc dương nghĩa là hướng ra ngoài mặt cắt đang xét. - Lập phương trình cần bằng cho một phần dàn bị cắt (phần bên phải hoặc phần bên trái). Từ các phương trình cần bằng sẽ suy ra nội lực cần tìm. Nếu kết quả mang dấu dương thì chiều nội lực hướng theo chiều giả định, tức là kéo.

Ngược lại nếu kết quả mang dấu âm thì chiều nội lực hướng ngược chiều giả định, tức là nén. Phạm vi áp dụng phương pháp: Phương pháp mặt cắt đơn giản chỉ dùng tính toán cho dàn tĩnh.3 Phương pháp mặt cắt phối hợp Nội dung phương pháp: Phương pháp mặt cắt phối hợp được áp dụng để tính dàn khi không dùng được mặt cắt đơn giản, nghĩa là khi tại một mặt cắt, số lực chưa biết lớn hơn 9 ba. Mục đích chính của phương pháp này là tìm cách thiết lập một số phương trình cân bằng chỉ chứa một số lực chưa biết bằng số phương trình đó. Khi thiết lập một phương trình cân bằng trong mỗi mặt cắt nói chung ta chỉ có thể loại trừ được hai lực chưa biết.

Bởi vậy, khi chỉ có thể thực hiện mặt cắt qua bốn thanh chưa biết nội lực mới đủ điều kiện là cắt qua thanh cần tìm nội lực và chia dàn thành hai phần độc lập thì ta phải dùng hai mặt cắt phối hợp. Với hai mặt cắt thì ta có thể tìm được ngay hai nội lực theo hai phương trình. Muốn vậy: - Hai mặt cắt cùng phải đi qua hai thanh cần tìm nội lực và mỗi mặt cắt chỉ có thể đi qua hai thanh khác chưa cần tìm nội lực. - Trong mỗi mặt cắt, thiết lập một phương trình cân bằng sao cho các lực chưa cần tìm không tham gia.

Phạm vi áp dụng phương pháp: Phương pháp mặt cắt phối hợp chỉ dùng tính toán cho dàn tĩnh.4 Phương pháp họa đồ Nội dung phương pháp: Phương pháp họa đồ hay (còn gọi phương pháp Giản đồ Maxwell – Cremona) là phương pháp vẽ để giải bài toán. Có thể dùng phương pháp này để giải nhiều bài toán khác nhau của cơ học và để xác định phản lực, nội lực cho hệ dàn tĩnh định. Cách giải bài toán được trình bày toàn bộ trên hình vẽ gọi là giản đồ Maxwell – Remona. Dựa vào điều kiện cần và đủ để hệ lực đồng quy được cân bằng là đa giác lực của hệ đồng quy này phải khép kín.