Phần mở đầu 3 Ngoài ra, đề tài sẽ sử dụng thêm các phƣơng pháp khác nhƣ: Thu thập thông tin từ các nguồn khác nhƣ trong báo cáo nghiên cứu khoa học, số liệu thống kê từ các nguồn nhƣ Tổng cục thống kê, Ngân hàng thế giới, Quỹ tiền tệ thế giới…và dùng phƣơng pháp tổng hợp, so sánh, suy luận và phân tích thống kê để đƣa ra các nhận định cụ thể. Kết hợp với việc phân tích và dùng các số liệu thực tế để chạy mô hình ứng dụng. Sau đó so sánh, tổng hợp để rút ra kết luận. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Nghiên cứu của đề tài chủ yếu sẽ đi sâu vào việc quản lý rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu ở các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản.
Từ đó, đề tài sẽ đánh giá đƣợc thực trạng tác động của rủi ro tỷ giá cũng nhƣ đề ra các biện pháp quản lý rủi ro tỷ giá cho các doanh nghiệp. Đồng thời sẽ đƣa ra các kiến nghị và đề xuất cho phía doanh nghiệp các biện pháp chủ đạo trong việc phòng ngừa rủi ro tỷ giá sau này. Kết cấu của đề tài Đề tài sẽ đƣợc chia làm 3 chƣơng với các nội dung chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan về rủi ro tỷ giá và các giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động xuất nhập khẩu tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu thủy sản Việt Nam.
Chƣơng 3: Giải pháp ứng dụng công cụ phòng ngửa rủi ro tỷ giá cho các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam. 123doc Chƣơng 1 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TỶ GIÁ VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ 1. TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TỶ GIÁ 1. Khái niệm và đo lƣờng rủi ro Rủi ro là một sự không chắc chắn hay một tình trạng bất ổn.
Tuy nhiên, không phải bất cứ sự không chắc chắn nào cũng là rủi ro. Chỉ có những tình trạng không chắc chắn nào có thể ƣớc đoán đƣợc xác suất xảy ra mới đƣợc xem là rủi ro. Những tình trạng không chắc chắn nào chƣa từng xảy ra và không thể ƣớc đoán đƣợc xác suất xảy ra đƣợc xem là sự bất trắc, chứ không phải là rủi ro. Rủi ro đƣợc định nghĩa nhƣ là sự khác biệt giữa giá trị thực tế và giá trị kỳ vọng.
Giá trị kỳ vọng chính là giá trị trung bình có trọng số của một biến nào đó với trọng số chính là xác suất xảy ra giá trị của biến đó. Sự khác biệt giữa giá trị thực tế và giá trị kỳ vọng đƣợc đo lƣờng bởi độ lệch chuẩn. Do vậy, độ lệch chuẩn hay phƣơng sai chính là thƣớc đo của rủi ro. Nói đến rủi ro tức là nói đến quan hệ giữa giá trị của một biến nào đó so với kỳ vọng của nó.
Rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp, ngân hàng và các tổ chức tài chính nói chung có thể chia thành ba loại: rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất và rủi ro tỷ giá. Nhận dạng rủi ro tỷ giá Rủi ro tỷ giá là rủi ro phát sinh do biến động của tỷ giá làm ảnh hƣởng đến giá trị kỳ vọng trong tƣơng lai. Rủi ro tỷ giá có thể phát sinh trong nhiều hoạt động khác nhau của ngân hàng cũng nhƣ của khách hàng. Nhƣng nhìn chung, bất cứ hoạt động nào mà ngân lƣu thu (inflows) phát sinh bằng một loại đồng tiền trong khi ngân lƣu chi (outflows) phát sinh bằng một loại đồng tiền khác đều chứa đựng nguy cơ rủi ro tỷ giá.
Rủi ro tỷ giá thể hiện khi tỷ giá thay đổi làm cho ngân lƣu thay đổi theo. Ở đây, trong giới hạn của luận văn ta chỉ nhận dạng rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp mà thôi. 123doc Chƣơng 1 5 Nhận dạng rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp Chúng ta sẽ tập trung nhận dạng rủi ro tỷ giá phát sinh trong các hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp bao gồm hoạt động đầu tƣ, hoạt động xuất nhập khẩu và hoạt động tín dụng. Rủi ro tỷ giá trong hoạt động đầu tƣ Rủi ro tỷ giá trong hoạt động đầu tƣ thƣờng phát sinh đối với công ty đa quốc gia (Multi-National corporation – MNC) hoặc đối với các nhà đầu tƣ tài chính có danh mục đầu tƣ đa dạng hóa trên bình diện quốc tế.
Có thể nói, cả đầu tƣ trực tiếp lẫn đầu tƣ gián tiếp đều chịu ảnh hƣởng của rủi ro tỷ giá. Tƣơng tự, rủi ro tỷ giá cũng ảnh hƣởng đến hoạt động đầu tƣ gián tiếp, tức là đầu tƣ trên thị trƣờng tài chính. Nếu một nhà đầu tƣ nƣớc ngoài bỏ vốn ra mua chứng khoán ở thị trƣờng chứng khoán Việt Nam thì anh ta cũng phải đối mặt với rủi ro tỷ giá tƣơng tự nhƣ bỏ vốn trực tiếp sản xuất tại Việt Nam. Rủi ro tỷ giá trong hoạt động xuất nhập khẩu Rủi ro tỷ giá trong hoạt động xuất nhập khẩu là loại rủi ro tỷ giá thƣờng xuyên gặp phải và đáng lo ngại nhất đối với các công ty có hoạt động xuất nhập khẩu tốt.
Sự thay đổi tỷ giá ngoại tệ so với nội tệ làm thay đổi giá trị kỳ vọng của các khoản phải thu hoặc phải trả trong tƣơng lai. Điều này khiến cho hoạt động xuất nhập khẩu bị ảnh hƣởng đáng kể và nghiêm trọng hơn có thể làm đảo lộn kết quả kinh doanh. Trong hoạt động xuất khẩu, vì lý do cạnh tranh và nhiều lý do khác khiến doanh nghiệp thƣờng xuyên bán hàng trả chậm trong một khoảng thời gian nhất định. Ở thời điểm ký kết hợp đồng, tỷ giá ngoại tệ so với nội tệ đã biết.
Nhƣng đến thời điểm thanh toán, tỷ giá nhƣ thế nào doanh nghiệp chƣa biết bởi vì điều này chƣa xảy ra. Chính sự chƣa biết rõ tỷ giá này tiềm ẩn rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất khẩu. Trong hoạt động nhập khẩu, vì lý do thiếu hụt vốn và nhiều lý do khác khiến doanh nghiệp thƣờng phải nhập khẩu hàng trả chậm trong một khoảng thời gian nhất định. 123doc Chƣơng 1 6 Ở thời điểm ký kết hợp đồng, tỷ giá ngoại tệ so với nội tệ đã biết.
Nhƣng đến thời điểm thanh toán, tỷ giá nhƣ thế nào doanh nghiệp chƣa biết vì điều này chƣa xảy ra. Chính sự chƣa biết rõ tỷ giá này tiềm ẩn rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp nhập khẩu. Rủi ro tỷ giá trong hoạt động tín dụng Rủi ro tỷ giá trong hoạt động tín dụng thƣờng thấy rõ nhất ở hoạt động tín dụng bằng ngoại tệ của ngân hàng thƣơng mại. Nếu doanh nghiệp vay vốn bằng ngoại tệ của ngân hàng thì cũng sẽ chịu rủi ro tỷ giá.
Chẳng hạn, thời điểm Ngân Hàng Nhà Nƣớc hạ lãi suất xuống mức thấp chỉ còn 3%/năm là cơ hội cho các doanh nghiệp có thể vay vốn với chi phí lãi vay rẻ. Tuy nhiên, nếu vay USD trong thời gian tƣơng đối dài với số lƣợng lớn thì doanh nghiệp cần lƣu ý tác động của yếu tố tỷ giá. Tác động của rủi ro tỷ giá Nhìn chung, rủi ro tỷ giá có ảnh hƣởng đến hoạt động của doanh nghiệp thể hiện ở các khía cạnh sau: tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, tác động đến khả năng chịu đựng tài chính của doanh nghiệp. Tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Kinh doanh trong điều kiện có rủi ro tỷ giá tác động, doanh nghiệp luôn phải đối phó với rủi ro ngoại hối, bằng cách nâng giá bán để trang trải tổn thất nếu xảy ra.
Điều này làm cho nâng giá thành sản phẩm, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp giảm sút. Nhìn chung, rủi ro tỷ giá phát sinh trong hoạt động của doanh nghiệp có thể gây ra ba loại tổn thất ngoại hối: tổn thất giao dịch, tổn thất kinh tế và tổn thất chuyển đổi kế toán. Tổn thất giao dịch (Transaction exposure) phát sinh khi có các khoản phải thu hoặc phải trả bằng ngoại tệ. Chẳng hạn, hoạt động xuất nhập khẩu và hoạt động tín dụng nhƣ vừa phân tích trên là những dạng điển hình của tổn thất giao dịch.
Tổn thất trong giao dịch có thể chia thành tổn thất giao dịch các khoản phải thu ngoại tệ và tổn thất giao dịch các khoản phải trả ngoại tệ. 123doc Chƣơng 1 7 Tổn thất kinh tế (Economic exposure) phát sinh do sự thay đổi của tỷ giá làm ảnh hƣởng đến ngân lƣu quy ra nội tệ hoặc ngoại tệ của doanh nghiệp. Tổn thất kinh tế xảy ra tƣơng tự nhƣ tổn thất giao dịch, chỉ khác biệt ở chổ nó là những khoản tổn thất không xuất phát từ các khoản phải thu hoặc phải trả mà từ ngân lƣu hoạt động của doanh nghiệp. Sự lên giá của nội tệ làm sụt giảm doanh thu xuất khẩu của doanh nghiệp hoặc chi phí đầu vào của doanh nghiệp gia tăng do ngoại tệ lên giá so với nội tệ khi đa số nguyên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất từ nguồn nhập khẩu.
Tổn thất kinh tế nói chung liên quan đến vị thế cạnh tranh tƣơng đối của doanh nghiệp, do ảnh hƣởng của biến động tỷ giá khiến cho khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp giảm sút và làm ảnh hƣởng đến ngân lƣu hoạt động nói chung của doanh nghiệp. Không giống nhƣ tổn thất giao dịch, tổn thất kinh tế thƣờng không thể kế hoạch hóa hay dự báo chính xác đƣợc. Tổn thất chuyển đổi (Translation exposure) phát sinh do thay đổi của tỷ giá khi sát nhập và chuyển đổi tài sản, nợ, lợi nhuận ròng và các khoản mục khác của các báo cáo tài chính từ đơn vị ngoại tệ sang đơn vị nội tệ. Về kinh tế, giá trị của doanh nghiệp hoàn toàn giống nhau ở hai quốc gia, nhƣng khi chuyển đổi, do tác động của sự thay đổi tỷ giá nên giá trị doanh nghiệp có thể khác nhau.
Tuy nhiên, trong thực tiễn thì loại tổn thất này ít khi phát sinh trong hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam. Tác động đến khả năng chịu đựng tài chính của doanh nghiệp Tác động bất ổn đến hoạt động của doanh nghiệp: Rủi ro tỷ giá tác động đến việc hoạch định tài chính doanh nghiệp thƣờng thấy trong khi phân tích và xem xét dự án đầu tƣ mà ngân lƣu kỳ vọng chịu ảnh hƣởng bởi sự biến động của tỷ giá ngoại hối trong tƣơng lai. Chẳng hạn, chúng ta xem xét quyết định có đầu tƣ vào một dự án mở rộng sản xuất hàng xuất khẩu hay không. Một trong những chỉ tiêu đánh giá xem có nên đầu tƣ hay không là hiện giá ròng NPV của dự án.
Khi tỷ giá thay đổi làm thay đổi dòng tiền ròng, từ đó làm ảnh hƣởng đến NPV và ảnh hƣởng đến việc hoạch định đầu tƣ vốn của doanh nghiệp.