Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN TỔ HỢP TÁC VÀ HỢP TÁC XÃ TRONG SẢN XUẤT CHÈ 1. Cơ sở lý luận về phát triển tổ hợp tác và hợp tác xã trong sản xuất chè 1. Khái niệm, vai trò, chức năng của tổ hợp tác và hợp tác xã 1. Khái niệm tổ hợp tác và hợp tác xã Thực tế sản xuất tại một số địa phương cho thấy, quá trình hình thành mô hình THT trong sản xuất nông nghiệp xuất phát từ nhiều nguyên nhân và yếu tố khách quan.
Trong đó, đặc điểm quan trọng nhất là sản xuất nông nghiệp có quy mô nhỏ, lại phân tán, nên sản xuất hàng hóa từng nông hộ không thể đáp ứng nhu cầu của thị trường, nhất là trong khâu kiểm soát chất lượng và tiêu thụ sản phẩm. Khi việc sản xuất hàng hoá càng phát triển, sự cạnh tranh trong kinh tế thị trường càng cao thì những người lao động riêng lẻ, các hộ cá thể càng có yêu cầu phải liên kết hợp tác với nhau, nếu không sẽ khó có thể tồn tại và phát triển. Chính vì vậy, nhiều hộ nông dân đã liên kết lại với nhau hình thành nên THT, HTX nhằm hỗ trợ nhau trong sản xuất kinh doanh. Khái niệm THT, HTX đã được quy định cụ thể trong các Bộ luật, cụ thể.
* Tổ hợp tác "Tổ hợp tác được hình thành trên cơ sở hợp đồng hợp tác có chứng thực của Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn của từ ba cá nhân trở lên, cùng đóng góp tài sản, công sức để thực hiện những công việc nhất định, cùng hưởng lợi và cùng chịu trách nhiệm là chủ thể trong các quan hệ dân sự”. Tổ hợp tác có đủ điều kiện để trở thành pháp nhân theo quy định của pháp luật thì đăng ký hoạt động với tư cách pháp nhân tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 * Hợp tác xã Trong thời kỳ tập trung quan liêu bao cấp, HTX là hình thức tổ chức chính của nông thôn Việt Nam được thiết lập trên cơ sở tập thể hóa tư liệu sản xuất, xóa bỏ quyền sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất của người nông dân, thiết lập phương thức sản xuất tập thể. Tuy nhiên phương thức này mang nặng tính bình quân bao cấp và công bằng giả tạo.
Vì vậy, phương thức này đã triệt tiêu động lực của xã viên và không kích thích trong sản xuất. Khi nền kinh tế thị trường phát triển, mô hình HTX kiểu cũ không còn phù hợp, thay vào đó là mô hình HTX kiểu mới ra đời dựa trên cơ sở hợp tác của chủ thể kinh tế tự chủ. Luật HTX ra đời năm 2003 và luật HTX năm 2012 thay thế luật Hợp tác xã số 18/2003/QH12 đã tạo khuôn khổ pháp lý rất cơ bản cho sự vận động và phát triển HTX trong điều kiện kinh tế thị trường. Theo Luật HTX năm (2012), “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”.
Với đặc trưng cơ bản của HTX là tổ chức kinh tế tự nguyện của các chủ thể kinh tế tự chủ. Nhờ vậy, mà mỗi thành viên có thể đạt được mục tiêu hiệu quả kinh tế của mình và họ có thể rút khỏi HTX nếu HTX không đem lại lợi ích cho họ. Hình thức tổ chức HTX đã kết hợp được lợi ích cá nhân và tập thể. Trong quan hệ hợp tác này, sở hữu tư nhân không bị xóa bỏ, họ vẫn là chủ thể độc lập, có kinh tế riêng.
Đặc điểm và vai trò của tổ hợp tác và hợp tác xã Trong suốt quá trình hình thành và phát triển, phong trào liên kết trong sản xuất, kinh doanh trải qua những thăng trầm, nhưng luôn giữ vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân, đóng góp quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong đó phải kể đến vai trò LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 của tổ hợp tác, hợp tác xã (liên kết ngang giữa các hộ dân (cá nhân) sản xuất và kinh doanh). Cụ thể vai trò của tổ hợp tác và hợp tác xã như sau: Thứ nhất, Góp phần thúc đẩy kinh tế hộ phát triển, giúp nhau tăng sức cạnh tranh, khai thác các nguồn tiềm năng về vốn, lao động, kỹ thuật để phát triển, góp phần thúc đẩy quá trình xã hội hoá sản xuất, thực hiện tốt vai trò là cầu nối giữa các hộ sản xuất, thành viên với nhà nước và các tổ chức kinh tế nhà nước. Thứ hai, Góp phần đưa tiến bộ khoa học, công nghệ, thiết bị kỹ thuật hiện đại tới người nông dân trong các khâu sản xuất nông nghiệp và nông thôn; phát triển và mở rộng các hoạt động dịch vụ và hệ thống khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, khuyến công và khuyến thương; đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và thực hành nông nghiệp cho lao động nông nghiệp, nông thôn; tổ chức thực hiện việc phổ cập thông tin khoa học - kỹ thuật và thông tin thị trường đến các xã, thôn.
Thứ ba, Giúp giảm bất đối xứng thông tin trên thị trường thông qua việc THT, HTX kiểm soát hoạt động sản xuất của các tổ viên THT và thành viên HTX, đảm bảo chất lượng và giá cả sản phẩm mà thành viên sản xuất ra. Người mua khi giao dịch với THT, HTX sẽ giảm chi phí giao dịch, tăng mức độ tin tưởng với sản phẩm mua của THT, HTX hơn so với mua của từng thành viên riêng lẻ. Thứ tư, Tạo ra nhiều chỗ làm việc, góp phần giải quyết công ăn, việc làm, tăng thu nhập và bảo đảm đời sống ổn định cho thành viên và người lao động, giải quyết nhiều vấn đề kinh tế - xã hội ở địa phương, là tiền đề quan trọng để thực hiện dân chủ hoá và nâng cao văn minh ở nông thôn; các THT, hợp tác xã phát huy tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau để vượt nghèo, góp phần làm giảm bớt những mặt tiêu cực của kinh tế thị trường và ổn định xã hội ở nông thôn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Thứ năm, liên kết giữa doanh nghiệp lớn và người nông dân.
Các doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh sản phẩm nông nghiệp cần đầu vào, cần có các vùng nguyên liệu do nông dân sản xuất ra. Do đặc tính quy mô sản xuất của nông hộ là phát triển theo quy mô nhỏ lẻ, các doanh nghiệp cần làm việc, ký kết với một lượng lớn nông dân, trên các địa bàn khác nhau để có thể bảo nguồn nguyên liệu. Từ đó các doanh nghiệp tốn kém chi phí, công sức trong việc quản lý một lượng lớn các hộ nông dân đơn lẻ. THT, HTX có tác dụng rất lớn trong việc hỗ trợ doanh nghiệp, đảm bảo doanh nghiệp có hiệu quả cao trong quá trình làm việc với nông dân.
Thứ sáu, Là tác nhân có vai trò liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước và người nông dân. Các cơ quan quản lý nhà nước khi làm việc, hỗ trợ người nông dân cũng gặp khó khăn trong việc hiểu rõ nhu cầu chính đáng của một số lượng lớn nông dân riêng lẻ. THT, HTX với thể chế dân chủ nhất trong các loại hình tổ chức phản ánh hiệu quả nhất tiếng nói của người nông dân với cơ quan nhà nước. Thứ bảy, Đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, tạo điều kiện để chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang các ngành công nghiệp, dịch vụ, thúc đẩy phát triển công nghiệp, dịch vụ trong nông thôn.
Thứ tám, Giúp các hộ dân nâng gắn bó hơn trong sản xuất và trong sinh hoạt, nâng cao nhận thức của các hộ về bảo vệ môi trường sống,. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác, hợp tác xã * Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác theo Nghị định số 151/2007/NĐCP của Chính phủ: Về tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác 1. Cá nhân, pháp nhân tự nguyện thành lập, gia nhập và ra khỏi tổ hợp tác. Thành viên tổ hợp tác có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vào phần đóng góp trong việc quyết định tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổ hợp tác chịu trách nhiệm cho các hoạt động của mình bằng tài sản chung của các thành viên và bằng tài sản riêng của các thành viên theo thỏa thuận trong hợp đồng hợp tác. Thành viên tổ hợp tác có ý thức phát huy tinh thần xây dựng cộng đồng và hợp tác với nhau trong tổ hợp tác, trong cộng đồng xã hội, quan tâm và giúp đỡ nhau trong sản xuất, kinh doanh và đời sống. * Nguyên tắc cơ bản của mô hình HTX kiểu mới theo Luật Hợp tác xã, số 23/2012/QH13 như sau: Nguyên tắc thứ nhất, “Cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi hợp tác xã”.
Đây là nguyên tắc dân chủ và tự nguyện và là nguyên tắc quan trọng nhất vì dựa trên tinh thần tự nguyện các hô nông dân cá thể nhận thấy lợi ích của việc gia nhâp vào các HTX họ sẽ quyết định tham gia và nhiệt tình đóng góp để xây dựng phát triển HTX, không chỉ vì lợi ích cá nhân mà còn vì lợi ích của các thành viên khác.Do vậy, để đảm bảo duy trì nguyên tắc này thì điều cần thiết là phải thưc hiện dân chủ trong quản lý và phân chia lợi ích. Nguyên tắc thứ hai, “Hợp tác xã kết nạp rộng rãi thành viên”. HTX là tổ chức kinh tế dân chủ, do đó các thành viên tư nguyện liên hợp lại vì mục tiêu lợi ích chung vì thế họ binh đẳng, cùng tham gia quyết định mọi hoạt động kinh tế chung. Để cùng có lợi, họ vào HTX là để tăng sức sản xuất chung lên, tiết kiệm và ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ cao, chia sẻ rủi ro, do đó tăng hiệu quả kinh tế lên, lợi ích sẽ là của chung và sẽ đươc phân bổ tùy thuộc vào sự tham gia đóng góp của từng chủ thể kinh tế tự chủ trong hợp tác.
Do vậy, mọi thành viên đều có thể tham gia HTX nếu mong muốn.