CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XANH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về tín dụng xanh tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm và đặc điểm tín dụng xanh tại ngân hàng thương mại * Khái niệm Trước khi đưa ra khái niệm tín dụng xanh của NHTM, chúng ta cần tìm hiểu về một số khái niệm sau đây: - Kinh tế xanh: Khái niệm "kinh tế xanh" (Green Economy) được định nghĩa là một hệ thống kinh tế nhằm tăng cường hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm cả các hoạt động sản xuất, tiêu dùng và phân phối. Kinh tế xanh được xây dựng trên cơ sở của việc thúc đẩy phát triển bền vững và giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên không thể tái tạo.
Khái niệm được đề xuất bởi Liên Hợp Quốc (UN) vào năm 2008 và được giới thiệu trong bản Tường trình về Kinh tế Xanh đầu tiên của Liên Hợp Quốc vào năm 2011. Tuy nhiên, khái niệm kinh tế xanh không có một tác giả cụ thể. Thay vào đó, nó được phát triển bởi một số các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm kinh tế học, môi trường học, kỹ thuật, chính trị và xã hội học. Các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, Tổ chức Phát triển và Hợp tác Kinh tế (OECD) và các tổ chức phi chính phủ khác như WWF và Greenpeace đều đã đóng góp cho sự phát triển và thúc đẩy triển vọng của kinh tế xanh.
- Tài chính xanh: Mariana Mazzucato (2018), Tài chính xanh (Green Finance) là một loại tài chính được thiết kế để hỗ trợ các hoạt động kinh doanh và đầu tư có tác động tích cực đến môi trường và sự phát triển bền vững. Tài chính xanh có thể được sử dụng để tài trợ các dự án năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải và các hoạt động bảo vệ môi trường khác. Mazzucato cho rằng tài chính xanh không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các thách thứng môi trường mà còn có thể đóng góp vào việc thúc 10 đẩy tăng trưởng kinh tế và sự phát triển bền vững. - Tín dụng xanh: Theo Aizawa và Yang (2010), tín dụng xanh là một trong số những giải pháp áp dụng để đối phó với các thách thức môi trường và xã hội của thế giới thông qua các công cụ tài chính.
Có thể hiểu tín dụng xanh (Green Credit) là khoản vay mà các tổ chức tín dụng cho vay đối với các nhu cầu tiêu dùng, đầu tư, sản xuất kinh doanh không gây rủi ro đến môi trường, góp phần bảo vệ hệ sinh thái chung. Jin và Mengqi (2011) cũng cho rằng tín dụng xanh, còn được gọi là tài chính bền vững, chủ yếu nhằm mục đích đạt được sự phát triển bền vững thông qua việc điều chỉnh triết lý kinh doanh, chính sách quản lý và các quá trình hoạt động của ngành tài chính. Tại Việt Nam, trong khoản 1 Điều 149 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định: tín dụng xanh là tín dụng được cấp cho dự án đầu tư sau đây: Sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên; Ứng phó với biến đổi khí hậu; Quản lý chất thải; Xử lý ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường; Phục hồi hệ sinh thái tự nhiên; Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; Tạo ra lợi ích khác về môi trường. Như vậy có thể thấy hoạt động tín dụng xanh cần nhiều nguồn vốn và NHTM là tổ chức có thể thực hiện tốt nhất việc này.
Từ các khái niệm về tín dụng xanh có thể hiểu tín dụng ngân hàng xanh là những khoản tín dụng do các NHTM thực hiện cấp đối với mục đích đầu tư, sản xuất hợp pháp và không gây ảnh hưởng xấu đến môi trường, hoặc các dự án, phương án có mục tiêu là giảm ô nhiễm, bảo vệ môi trường, cải thiện hệ sinh thái chung của xã hội. NHTM có thể cung cấp các sản phẩm tài chính như vay vốn, thẻ tín dụng, hỗ trợ tài chính để đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, quản lý chất thải, phát triển 11 nông nghiệp bền vững, và các hoạt động kinh doanh khác có tính bền vững. Ngoài ra, các ngân hàng cũng có thể áp dụng các tiêu chuẩn môi trường và xã hội để đảm bảo rằng các hoạt động kinh doanh mà họ tài trợ không gây tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội. Các tiêu chuẩn này có thể bao gồm các nguyên tắc về phân bổ vốn, quản lý rủi ro, bảo vệ người tiêu dùng, đảm bảo an toàn lao động và phát triển cộng đồng.
Tín dụng xanh của NHTM là một phương tiện quan trọng để đẩy mạnh các hoạt động kinh doanh bền vững, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xanh và giúp giải quyết các vấn đề môi trường và xã hội. * Đặc điểm tín dụng xanh tại NHTM Tín dụng xanh tại NHTM có một số đặc điểm như sau: - Tập trung vào các hoạt động kinh doanh có tính bền vững: Tín dụng xanh tập trung vào các hoạt động kinh doanh có tính bền vững như năng lượng tái tạo, quản lý chất thải, sản xuất sạch, nông nghiệp bền vững. - Áp dụng các tiêu chuẩn môi trường và xã hội: Các NHTM thường áp dụng các tiêu chuẩn môi trường và xã hội để đảm bảo rằng các hoạt động kinh doanh mà họ tài trợ không gây tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội. - Cung cấp các sản phẩm tài chính phù hợp: NHTM cung cấp các sản phẩm tài chính phù hợp với các hoạt động kinh doanh có tính bền vững như vay vốn, thẻ tín dụng, hỗ trợ tài chính để đầu tư vào các dự án có tính bền vững, v.
- Có tầm nhìn và mục tiêu chiến lược: Các NHTM thường có tầm nhìn và mục tiêu chiến lược dài hạn để đảm bảo rằng các hoạt động tín dụng xanh được phát triển và mở rộng trong tương lai. - Giúp thúc đẩy sự phát triển kinh tế xanh: Tín dụng xanh giúp thúc đẩy sự phát triển kinh tế xanh bằng cách đẩy mạnh các hoạt động kinh doanh có tính bền vững và hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án có tính bền vững. - Tăng cường trách nhiệm xã hội của ngân hàng: Tín dụng xanh là một cách để NHTM tăng cường trách nhiệm xã hội của mình. Bằng cách hỗ trợ các hoạt động 12 kinh doanh có tính bền vững, ngân hàng có thể giúp giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội, góp phần tạo ra một cộng đồng lành mạnh hơn.
- Có lợi cho cả ngân hàng và khách hàng: Tín dụng xanh không chỉ có lợi cho môi trường và xã hội mà còn mang lại lợi ích cho cả ngân hàng và khách hàng. Với các sản phẩm tài chính có tính bền vững, ngân hàng có thể thu hút được nhiều khách hàng quan tâm đến vấn đề môi trường và xã hội, đồng thời tăng cường uy tín và danh tiếng của mình. - Có tiềm năng phát triển lớn: Tín dụng xanh có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai, bởi vì những vấn đề liên quan đến môi trường và xã hội ngày càng được quan tâm và chú trọng hơn trong các hoạt động kinh doanh. Ngân hàng thương mại có thể khai thác tiềm năng này bằng cách cung cấp các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của khách hàng.
Một số hình thức cấp tín dụng xanh Cũng giống như các hoạt động cấp tín dụng thông thường tại NHTM, hoạt động cấp tín dụng xanh tại NHTM có thể phân chia theo như sau: - Phân chia theo thời hạn cấp tín dụng: - Phân chia theo mục đích cấp tín dụng theo ngành - Phân chia theo tài sản đảm bảo Chi tiết việc phân chia theo mỗi hình thức được trình bày tại Sơ đồ 1.1 13 Hình thức cấp tín dụng xanh Thời hạn hạn cấp tín dụng Theo mục đích cấp tín Theo tài sản bảo đảm dụng theo ngành Ngắn hạn (≤ 12 tháng) Nông nghiệp xanh Cấp tín dụng có tài sản bảo đảm Trung Hạn (từ 12 đến dưới Năng lượng tái tạo, năng Cấp tín dụng không tài sản 60 tháng) lượng sạch (điện mặt trời, bảo đảm điện gió,.) Dài hạn (Trên 60 tháng) Lâm nghiệp bền vững Quản lý nước bền vững (nhà máy xử lý nước.) Khác (nhà máy xử lý rác, khí thải. Hình thức cấp tín dụng xanh của Ngân hàng thương mại (Nguồn: Lê Huyền Trang, 2017) 1. Vai trò của tín dụng xanh tại ngân hàng thương mại Tín dụng xanh là một công cụ tài chính quan trọng giúp NHTM thực hiện các hoạt động kinh doanh bền vững và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế và môi trường xã hội. Cụ thể, vai trò của tín dụng xanh tại NHTM bao gồm: - Với nền kinh tế: Tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: NHTM có thể cung cấp tín dụng xanh cho các doanh nghiệp để thúc đẩy năng lực cạnh tranh của họ trên thị trường.
Nhờ đó, các doanh nghiệp có thể giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng doanh thu và lợi nhuận. Tăng cường sức mạnh kinh tế của quốc gia: Tín dụng xanh có thể giúp ngân 14 hàng thương mại hỗ trợ các doanh nghiệp và dự án đáp ứng các tiêu chuẩn về bền vững, từ đó giúp tăng cường sức mạnh kinh tế của quốc gia. Ngoài ra, tín dụng xanh còn giúp thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế xanh và tạo ra nhiều việc làm mới trong các lĩnh vực này. - Với môi trường xã hội: Bảo vệ môi trường: Tín dụng xanh có thể được sử dụng để hỗ trợ các dự án bảo vệ môi trường như các dự án năng lượng tái tạo, quản lý chất thải và nước thải, trồng rừng, phát triển vùng đô thị xanh,.
Giúp giảm thiểu các tác động tiêu cực của hoạt động kinh doanh đến môi trường, tăng cường sự bền vững cho môi trường. Cải thiện chất lượng cuộc sống: Tín dụng xanh có thể được sử dụng để hỗ trợ các dự án cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng, như dự án y tế, giáo dục và đào tạo, phát triển khu vực nông thôn, giải quyết vấn đề an sinh xã hội,. - Đối với doanh nghiệp: Tăng khả năng tài chính: Tín dụng xanh có thể giúp các doanh nghiệp có được nguồn tài chính bền vững để phát triển hoạt động kinh doanh và đáp ứng các tiêu chuẩn về bền vững.