Luận văn phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh qua chương Từ trường Vật lí 11

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng bài tập thực tiễn giúp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học vật lý 11.

• Tác giả: Nguyễn Đức Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Xuân Quế
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Vật lí
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh Qua Bài Tập Thực Tiễn Trong Dạy Học Vật Lý 11
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Giả thuyết khoa học
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Những đóng góp mới của đề tài
• 0.8. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ
• 1.1. Dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong giai đoạn hiện nay
• 1.2. Một số năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông
• 1.3. Các năng lực chuyên biệt trong bộ môn Vật lí
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG BÀI TẬP THỰC TIỄN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG TỪ TRƯỜNG
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng và thời gian thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Căn cứ đánh giá
• 3.7. Trao đổi với giáo viên tiến hành thực nghiệm
• 3.8. Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Phân tích diễn biến và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Đánh giá chung về TNSP
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trở thành một yêu cầu cấp thiết. Giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà còn phải trang bị cho học sinh khả năng ứng phó linh hoạt với các tình huống thực tế. Dạy học Vật lý 11 với các bài tập thực tiễn là một phương pháp hiệu quả để đạt được mục tiêu này. Theo Nghị quyết Hội nghị TW8, khoá XI, giáo dục phổ thông cần tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống và công việc sau này. Năng lực giải quyết vấn đề không chỉ là một kỹ năng mà còn là một phẩm chất quan trọng của người công dân hiện đại.

1.1. Tầm quan trọng của năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh tự tin đối mặt với những thách thức trong học tập và cuộc sống. Nó bao gồm khả năng phân tích tình huống, xác định vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và đánh giá kết quả. Kỹ năng giải quyết vấn đề là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà học sinh cần có để thành công trong thế kỷ 21. Theo nghiên cứu của EU, năng lực giải quyết vấn đề là một trong những năng lực cốt lõi mà học sinh cần được trang bị. Việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh trở thành những người học chủ động, sáng tạo và có khả năng thích ứng cao với sự thay đổi của xã hội.

1.2. Liên hệ giữa bài tập thực tiễn và năng lực giải quyết vấn đề

Bài tập thực tiễn tạo cơ hội cho học sinh vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề cụ thể, gần gũi với cuộc sống. Thông qua đó, học sinh rèn luyện khả năng tư duy logic, sáng tạo và kỹ năng làm việc nhóm. Bài tập thực tiễn giúp học sinh hiểu rõ hơn về ứng dụng của kiến thức Vật lý trong thực tế, từ đó tăng hứng thú học tập và khả năng ghi nhớ kiến thức. Việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học Vật lý 11 giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách hiệu quả và bền vững.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Mặc dù tầm quan trọng của năng lực giải quyết vấn đề đã được công nhận rộng rãi, việc phát triển năng lực này cho học sinh vẫn còn gặp nhiều thách thức. Phương pháp dạy học truyền thống, tập trung vào truyền thụ kiến thức một chiều, chưa tạo đủ cơ hội cho học sinh thực hành và vận dụng kiến thức. Theo kết quả khảo sát, nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc thiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Bên cạnh đó, việc đánh giá năng lực giải quyết vấn đề cũng là một vấn đề khó khăn, đòi hỏi phải có những công cụ và phương pháp đánh giá phù hợp.

2.1. Hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền thụ kiến thức lý thuyết, ít chú trọng đến việc thực hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế. Điều này khiến học sinh khó khăn trong việc hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Học sinh thường thụ động tiếp thu kiến thức, ít có cơ hội tham gia vào các hoạt động tư duy, sáng tạo. Việc thiếu bài tập thực tiễn cũng là một hạn chế lớn của phương pháp dạy học truyền thống.

2.2. Khó khăn trong thiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn

Việc thiết kế bài tập thực tiễn đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu rộng về cả lý thuyết và thực tế, cũng như khả năng sáng tạo và linh hoạt trong việc lựa chọn và xây dựng các tình huống phù hợp. Nhiều giáo viên cảm thấy khó khăn trong việc tìm kiếm và lựa chọn các bài tập thực tiễn phù hợp với nội dung chương trình và trình độ của học sinh. Bên cạnh đó, việc tổ chức và quản lý các hoạt động thực hành, giải quyết vấn đề cũng đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng sư phạm tốt.

2.3. Vấn đề đánh giá năng lực giải quyết vấn đề

Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề không chỉ đơn thuần là kiểm tra kiến thức lý thuyết mà còn phải đánh giá khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng tư duy, sáng tạo và làm việc nhóm của học sinh. Các phương pháp đánh giá truyền thống, như kiểm tra trắc nghiệm, tự luận, thường không đủ để đánh giá một cách toàn diện năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Cần có những công cụ và phương pháp đánh giá đa dạng, như đánh giá dự án, đánh giá sản phẩm, đánh giá quá trình, để có thể đánh giá một cách chính xác và khách quan năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

III. Phương Pháp Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Hiệu Quả

Để vượt qua những thách thức trên, cần có những phương pháp dạy học mới, tập trung vào việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Một trong những phương pháp hiệu quả là sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học Vật lý 11. Bài tập thực tiễn cần được thiết kế sao cho gắn liền với các tình huống thực tế, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề. Giáo viên cần tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành, thảo luận, tranh luận để phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.1. Xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn đa dạng

Hệ thống bài tập thực tiễn cần được xây dựng một cách đa dạng, phong phú, bao gồm các bài tập định tính, định lượng, bài tập thực hành, bài tập dự án. Các bài tập thực tiễn cần được thiết kế sao cho phù hợp với trình độ của học sinh, đồng thời đảm bảo tính thử thách, kích thích sự tò mò và hứng thú của học sinh. Giáo viên cần chú trọng đến việc lựa chọn các tình huống thực tế gần gũi với cuộc sống của học sinh, giúp học sinh dễ dàng liên hệ kiến thức đã học với thực tế.

3.2. Áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực, như phương pháp dạy học theo dự án, phương pháp dạy học theo tình huống, phương pháp dạy học hợp tác, tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành, thảo luận, tranh luận, từ đó phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Giáo viên cần đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ, tạo điều kiện cho học sinh tự khám phá, tìm tòi kiến thức. Học sinh cần được khuyến khích đặt câu hỏi, đưa ra ý kiến, phản biện để phát triển tư duy phản biện và sáng tạo.

3.3. Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá

Cần đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, chuyển từ đánh giá kiến thức lý thuyết sang đánh giá năng lực giải quyết vấn đề. Các hình thức đánh giá cần đa dạng, như đánh giá dự án, đánh giá sản phẩm, đánh giá quá trình, đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá. Tiêu chí đánh giá cần rõ ràng, cụ thể, tập trung vào các kỹ năng giải quyết vấn đề, như khả năng phân tích tình huống, xác định vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và đánh giá kết quả. Giáo viên cần cung cấp phản hồi kịp thời, chi tiết cho học sinh để giúp học sinh nhận ra điểm mạnh, điểm yếu và có kế hoạch cải thiện.

IV. Ứng Dụng Bài Tập Thực Tiễn Trong Dạy Học Vật Lý 11

Trong dạy học Vật lý 11, có thể sử dụng bài tập thực tiễn để giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm, định luật và ứng dụng của Vật lý trong cuộc sống. Ví dụ, có thể sử dụng bài tập thực tiễn về hiện tượng cảm ứng điện từ để giúp học sinh hiểu rõ hơn về nguyên tắc hoạt động của máy phát điện, máy biến áp. Theo Nguyễn Đức Hoàng (2020), việc xây dựng và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học chương “Từ trường”- Vật lí 11 là rất quan trọng.

4.1. Ví dụ về bài tập thực tiễn về từ trường

Một ví dụ về bài tập thực tiễn về từ trường là: "Hãy thiết kế một hệ thống báo động sử dụng cảm biến từ trường để phát hiện khi có người lạ đột nhập vào nhà." Bài tập này đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức về từ trường, cảm ứng điện từ để thiết kế mạch điện, lựa chọn linh kiện và xây dựng hệ thống báo động. Học sinh cần phải phân tích yêu cầu của bài toán, đề xuất các giải pháp khác nhau, lựa chọn giải pháp tối ưu và thực hiện giải pháp. Quá trình này giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách toàn diện.

4.2. Ví dụ về bài tập thực tiễn về cảm ứng điện từ

Một ví dụ khác về bài tập thực tiễn về cảm ứng điện từ là: "Hãy thiết kế một mô hình máy phát điện đơn giản sử dụng các vật liệu dễ kiếm như nam châm, dây đồng, đèn LED." Bài tập này đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức về cảm ứng điện từ để thiết kế mô hình máy phát điện, lựa chọn vật liệu và lắp ráp các bộ phận. Học sinh cần phải hiểu rõ nguyên tắc hoạt động của máy phát điện, tính toán các thông số kỹ thuật và thực hiện các thí nghiệm để kiểm tra hiệu quả của mô hình. Quá trình này giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức Vật lý vào thực tế.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học Vật lý 11, cần thực hiện các nghiên cứu, khảo sát để thu thập dữ liệu về sự tiến bộ của học sinh trong việc giải quyết các vấn đề thực tế. Dữ liệu có thể được thu thập thông qua các bài kiểm tra, bài tập dự án, quan sát hoạt động của học sinh trong lớp học và phỏng vấn học sinh. Kết quả đánh giá sẽ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học và bài tập thực tiễn để đạt hiệu quả cao hơn.

5.1. Phương pháp đánh giá định lượng

Phương pháp đánh giá định lượng sử dụng các bài kiểm tra, bài tập dự án để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Các bài kiểm tra cần được thiết kế sao cho đánh giá được các kỹ năng giải quyết vấn đề, như khả năng phân tích tình huống, xác định vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và đánh giá kết quả. Kết quả của các bài kiểm tra sẽ được thống kê, phân tích để đánh giá sự tiến bộ của học sinh.

5.2. Phương pháp đánh giá định tính

Phương pháp đánh giá định tính sử dụng quan sát hoạt động của học sinh trong lớp học và phỏng vấn học sinh để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề. Giáo viên cần quan sát cách học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành, thảo luận, tranh luận, cách học sinh làm việc nhóm và cách học sinh giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình học tập. Phỏng vấn học sinh giúp giáo viên hiểu rõ hơn về suy nghĩ, cảm nhận và kinh nghiệm của học sinh trong việc giải quyết các vấn đề thực tế.

VI. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng của giáo dục hiện đại. Việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học Vật lý 11 là một phương pháp hiệu quả để đạt được mục tiêu này. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và nhà trường trong việc thiết kế, tổ chức và đánh giá các hoạt động dạy học. Việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá là yếu tố then chốt để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

6.1. Tóm tắt các giải pháp chính

Các giải pháp chính để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh bao gồm: xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn đa dạng, áp dụng phương pháp dạy học tích cực, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá và tạo môi trường học tập khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục để đạt hiệu quả cao nhất.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xây dựng các công cụ và phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề một cách chính xác và khách quan hơn. Ngoài ra, cần có thêm các nghiên cứu về hiệu quả của việc sử dụng các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, trong việc hỗ trợ phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Việc chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác giữa các giáo viên, nhà trường và các tổ chức giáo dục cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ 1. Dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong giai đoạn hiện nay Sự phát triển kinh tế - xã hội hiện nay đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với nguồn nhân lực, điều này cũng tạo ra thách thức rất lớn cho giáo dục, nơi trực tiếp cung cấp nguồn nhân lực cho sự phát triển đó. Đào tạo theo hướng phát triển năng lực người học không chỉ là xu hướng chung của các quốc gia trên thế giới, mà chính là mục tiêu căn bản của cả giáo dục phổ thông và giáo dục đại học ở nước ta hiện nay []. Trong đổi mới giáo dục hiện nay, phát triển NL người học là vấn đề trọng tâm và đặc biệt quan trọng.

Trong khung NL của HS, sinh viên trong thế kỉ XXI của EU đã đưa ra một hệ thống NL chung, hay còn gọi là NL cốt lõi như: NL tự học, NL giải quyết vấn đề, NL hợp tác, NL giao tiếp, NL sử dụng công nghệ thông tin và NL sáng tạo. Theo khung này, nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển đã xây dựng cho mình các NL cốt lõi và đặc thù để giáo dục, phát triển người học. NL giải quyết vấn đề là một trong những NL quan trọng nhất, hình thành NL này người học có nhiều khả năng tư duy, suy luận, thực hành, phát hiện và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong học tập, trong lao động và cuộc sống hàng ngày, tạo điều kiện để người học có thể tự tin, thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học kĩ thuật và nền kinh tế xã hội hiện đại [4]. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện GD- ĐT đã nêu 9 nhiệm vụ và giải pháp, trong đó có: “.

Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Đổi mới căn bản công tác quản lí giáo dục, đào tạo, bảo đảm dân chủ, thống nhất; tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sởgiáo dục, đào tạo; coi trọng quản lí chất lượng”. Thực hiện nghị quyết này, Bộ GD- ĐT đã triển khai và công bố Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể vào ngày 26/12/2018. Theo đó, chương trình tiếp cận theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS, do đó mọi hoạt động dạy học ở trường phổ thông đều phải chuyển sang cách tiếp cận này [3].

Một số năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông Trong chương trình giáo dục phổ thông ở một số nước, việc phát triển năng lực cho học sinh THPT đã được đề cập: Các chương trình giáo dục của Đức thống nhất đưa ra 4 năng lực cần hình thành cho học sinh như sau: Năng lực chuyên môn; năng lực phương pháp; năng lực xã hội; năng lực cá nhân. Năng lực của học sinh phổ thông do tổ chức OEDC đề nghị gồm: Năng lực GQVĐ, năng lực xã hội, năng lực linh hoạt sáng tạo, năng lực sử dụng thiết bị một cách thông minh. Năng lực của học sinh phổ thông của một số nước như Australia được yêu cầu trong chương trình giáo dục bao gồm: Năng lực đọc hiểu, năng lực làm toán, năng lực giao tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi đi sâu nghiên cứu về năng lực giải quyết vấn đề [4].

Các năng lực chuyên biệt trong bộ môn Vật lí [9, 10, 13] Muốn thực hiện hiệu quả việc dạy học môn Vật lí theo định hướng phát triển năng lực GQVĐ cho HS THPT, trước tiên phải xác định hệ thống các năng lực chuyên biệt của bộ môn Vật lí, đó là những năng lực cốt lõi cần thiết cho việc học tập bộ môn Vật lí. Dựa trên những đặc điểm chung của trường phổ thông và đặc điểm bộ môn Vật lí ở trường THPT hiện nay, năng lực chuyên biệt của bộ môn Vật lí được xác định như sau: Bảng 1.1: Các năng lực chuyên biệt cho bộ môn Vật lí Nhóm năng lực Năng lực thành phần trong môn Vật lí thành phần HS có thể: - Trình bày được kiến thức về các hiện tượng, đại lượng, định luật, Nhóm NLTP liên nguyên lí vật lí cơ bản, các phép đo, các hằng số Vật lí. quan đến sử dụng - Trình bày được mối quan hệ giữa các kiến thức Vật lí. kiến thức vật lí - Sử dụng được kiến thức vật lí để thực hiện các nhiệm vụ học tập.

- Vận dụng (giải thích, dự đoán, tính toán, đề ra giải pháp, đánh giá giải pháp…) kiến thức vật lí vào các tình huống thực tiễn. Nhóm NLTP về HS có thể: phương pháp (tập - Đặt ra những câu hỏi về một sự kiện Vật lí. trung vào năng lực - Mô tả được các hiện tượng tự nhiên bằng ngôn ngữ Vật lí và chỉ ra 7 c Nhóm năng lực Năng lực thành phần trong môn Vật lí thành phần thực nghiệm và các quy luật vật lí trong hiện tượng đó. năng lực mô hình - Thu thập, đánh giá, lựa chọn và xử lí thông tin từ các nguồn khác hóa) nhau để giải quyết vấn đề trong học tập Vật lí.

- Vận dụng sự tương tự và các mô hình để xây dựng kiến thức Vật lí. - Lựa chọn và sử dụng các công cụ toán học phù hợp trong học tập Vật lí. - Chỉ ra được điều kiện lí tưởng của hiện tượng Vật lí. - Đề xuất được giả thuyết; suy ra các hệ quả có thể kiểm tra được.

- Xác định mục đích, đề xuất phương án, lắp ráp, tiến hành xử lí kết quả thí nghiệm và rút ra nhận xét. - Biện luận tính đúng đắn của kết quả thí nghiệm và tính đúng đắn các kết luận được khái quát hóa từ kết quả thí nghiệm này. HS có thể: - Trao đổi kiến thức và ứng dụng vật lí bằng ngôn ngữ vật lí và các cách diễn tả đặc thù của vật lí. - Phân biệt được những mô tả các hiện tượng tự nhiên bằng ngôn ngữ đời sống và ngôn ngữ vật lí (chuyên ngành).

- Lựa chọn, đánh giá được các nguồn thông tin khác nhau. - Mô tả được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của các thiết bị kĩ Nhóm NLTP trao thuật, công nghệ. đổi thông tin - Ghi lại được các kết quả từ các hoạt động học tập vật lí của mình (nghe giảng, tìm kiếm thông tin, thí nghiệm, làm việc nhóm…). - Trình bày các kết quả từ các hoạt động học tập vật lí của mình (nghe giảng, tìm kiếm thông tin, thí nghiệm, làm việc nhóm…) một cách phù hợp.

- Thảo luận được kết quả công việc của mình và những vấn đề liên quan dưới góc nhìn Vật lí. - Tham gia hoạt động nhóm trong học tập Vật lí. HS có thể: - Xác định được trình độ hiện có về kiến thức, kĩ năng, thái độ của cá Nhóm NLTP liên nhân trong học tập vật lí. quan đến cá nhân - Lập kế hoạch và thực hiện được kế hoạch, điều chỉnh kế hoạch học tập vật lí nhằm nâng cao trình độ bản thân.

8 c Nhóm năng lực Năng lực thành phần trong môn Vật lí thành phần - Chỉ ra được vai trò (cơ hội) và hạn chế của các quan điểm Vật lí đối trong các trường hợp cụ thể trong môn Vật lí và ngoài môn Vật lí. - So sánh và đánh giá được dưới khía cạnh Vật lí các giải pháp kĩ thuật khác nhau về mặt kinh tế, xã hội và môi trường. - Sử dụng được kiến thức Vật lí để đánh giá và cảnh báo mức độ an toàn của thí nghiệm, của các vấn đề trong cuộc sống và của các công nghệ hiện đại. - Nhận ra được ảnh hưởng Vật lí lên các mối quan hệ xã hội và lịch sử.

Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh 1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề [7, 17] Năng lực GQVĐ là khả năng của một cá nhân hiểu và giải quyết tình huống vấn đề khi mà giải pháp giải quyết chưa rõ ràng. Nó bao gồm sự sẵn sàng tham gia vào giải quyết tình huống vấn đề đó – thể hiện tiềm năng là công dân tích cực và xây dựng (Định nghĩa trong đánh giá PISA, 2012). Giải quyết vấn đề là hoạt động trí tuệ được coi là trình độ phức tạp và cao nhất về nhận thức, vì cần huy động tất cả các năng lực trí tuệ của cá nhân.

Để GQVĐ, chủ thể phải huy động trí nhớ, tri giác, lý luận, khái niệm hóa, ngôn ngữ, đồng thời sử dụng cả cảm xúc, động cơ, niềm tin ở năng lực bản thân và khả năng kiểm soát được tình thế (Theo Nguyễn Cảnh Toàn – 2012 (Xã hội học tập – học tập suốt đời)). Trong luận văn này chúng tôi quan niệm năng lực GQVĐ: Là khả năng của một cá nhân “huy động”, kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… để hiểu và giải quyết vấn đề trong tình huống nhất định một cách hiệu quả và với tinh thần tích cực. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề [14, 18] Năng lực GQVĐ bao gồm nhiều thành tố. Các tiêu chí của mỗi thành tố và các mức độ của mỗi tiêu chí chúng được thể hiện qua bảng sau: Bảng 1.2: Cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề 9 c NĂNG LỰC HÀNH VI BIỂU HIỆN CỦA NĂNG LỰC THÀNH THÀNH PHẦN PHẦN 1.

Phân tích tình Phân tích được tình huống (học tập, thực tiễn,): Mô tả đúng huống, phát hiện và đủ các thông tin về quá trình, hiện tượng từ đó làm cơ sở vấn đề và phát biểu phân tích phát hiện trong quá trình, hiện tượng tồn tại vấn vấn đề cần giải đề cần nghiên cứu quyết (câu hỏi khoa Phát hiện vấn đề: Từ các thông tin đúng và đủ về quá trình, học) hiện tượng, phân tích phát hiện trong quá trình, hiện tượng tồn tại vấn đề cần nghiên cứu (hiện tượng, quá trình mới,khác hay mâu thuẫn với những cái đã biết) Phát biểu vấn đề: Nêu vấn đề cần được nghiên cứu dưới dạng câu hỏi khoa học 2. Đề xuất và lựa Thu thập thông tin, xử lý (kết nối, lựa chọn, sắp xếp…) chọn giải pháp giải thông tin liên quan đến vấn đề. quyết vấn đề Phân tích thông tin Xác định, tìm ra kiến thức và/ hay phương pháp vật lý (và liên môn) cần sử dụng cho việc GQVĐ vấn đề Đề xuất giải pháp Lựa chọn giải pháp 3.