CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VAN DE CƠ BAN VE PHÁT TRIEN KINH TE TƯ NHÂN TRONG QUA TRÌNH HỘI NHAP KINH TE QUOC TE 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Van đề kinh tế tư nhân 1. Cuốn sách: “ Thành phan kinh tế cá thé, tiêu chủ và tư bản tư nhân — Lý luận và chính sách” (2002, NXB CTQ) do PGS, TS Hà Huy Thành chủ biên đã đi sâu phân tích thực trạng phát triển khu vực KTTN ở nước ta trong thời kì đổi mới (theo ngành nghề và phân theo vùng lãnh thổ) nêu lên những kết quả đạt được, những tôn tại, yếu kém, nguyên nhân chủ yếu và khuyến nghị những chính sách, giải pháp nhằm thúc đây phát triển khu vực KTTN.
Các giải pháp chủ yếu đó là: - Hoàn thiện môi trường pháp lý, trong đó sớm ban hành Luật Doanh nghiệp chung cho mọi khu vực kinh tế, điều chỉnh sự hoạt động của các pháp nhân kinh tế không phụ thuộc vào hình thức sở hữu; - Các chính sách khuyến khích tư nhân đầu tư vào các ngành nghề thúc đây nên kinh tế phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; - Thiết lập các chế định hỗ trợ phát triển KTTN , như thành lập quỹ hỗ trợ DNNVV, hình thành ngân hàng đầu tư phát triển các DNNVV, thiết lập hiệp hội các DNNVV, trung tâm đào tạo cán bộ quản lý của các DNNVV. Cuốn: “ KTTN và quản lý nhà nước đối với KTTN ở nước ta hiện nay” (2003, NXB CTQG) do GS, TS Hồ Văn Vinh chủ biên. Trong cuốn sách này tác giả không chỉ phân tích thực trạng hoạt động của khu vực KTTN, mà còn phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với khu vực KTTN. Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra khuyến nghị phương hướng và giải pháp tiếp tục đổi mới quản lý nhà nước đối với khu vực kinh tế tư nhân ở nước ta.
Cụ thể là: - Định hướng chiến lược phát triển KTTN + Đối với kinh tế cá thể, tiểu chủ tập trung vào một số ngành nghề sử dụng tiềm năng về vốn, sức lao động, tay nghé của từng gia đình, đặc biệt hướng vào phát triên sản xuât và chê biên nông lâm thủy sản. + Đối với kinh tế tư bản tư nhân, cần khuyến khích phát triển sản xuất — kinh doanh trong tất cả các ngành nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng, dịch vụ kế kế hoạt động xuất nhập khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài và đầu tư kinh doanh ra nước ngoai. - Tiếp tục đổi mới pháp luật và các chính sách phát triển KTTN + Về pháp luật: tiếp tục đổi mới pháp luật, tạo cơ sở pháp ly minh bach, thông thoáng dé KTTN hoạt động như thong nhất hóa Luật Doanh nghiệp với Luật Doanh nghiệp Nhà nước và Luật Đầu tư nước ngoài với Luật Đầu tư trong nước. + Về chính sách: Tiếp tục hoàn thiện các chính sách ruộng đất, chính sách đầu tư, chính sách thuế, chính sách vốn và tín dụng ngân hàng, chính sách khoa học và công nghệ, chính sách thương mai và giá cả, chính sách lao động việc làm và dao tạo nguồn nhân lực - Tăng cường chức năng tổ chức của hệ thống quản lý nhà nước về kinh tế đối với KTTN + Tổ chức các doanh nghiệp thuộc KTTN đó là cơ chế, chính sách để mọi người ra kinh doanh công khai và hợp pháp khắc phục tình trạng kinh doanh ngầm, tron tránh pháp luật; + Thành lập các tô chức đại diện, tổ chức hỗ trợ đối với các doanh nghiệp thuộc khu vực KTTN + Phát triển các hình thức hợp tác trong khu vực KTTN + Kiện toàn bộ máy quản lý nha nước đối với KTTN cụ thé là: thực hiện tốt việc phân công, phân cấp trong việc quản lý khu vực KTTN, quy định rõ chức năng, quyền hạn, trách nhiệm và mối quan hệ quản lý, tránh chồng chéo, lấn sân nhau hoặc bỏ trống trận địa giữa các cơ quan chức năng quản ly nhà nước về kinh tế, day mạnh cải cách thủ tục hành chính; tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động sản xuất kinh doanh của khu vực KTTN.
Cuốn sách “ KTTN Việt Nam sau hai thập kỷ đổi mới thực trạng và những van dé đặt ra” (2005, NXB Khoa học xã hội) của tác giả Dinh Thi Thom. Đây là công trình thu thập và hệ thống các bài viết phân tích, đánh giá, kiến nghị và những giải pháp đúc kết trong những công trình, bài viết của 9 nhà nghiên cứu về những van đề lý luận, thực tiễn phát triển và hạn chế cũng như triển vọng phát triển của khu vực KTTN. Công trình đề cập đến các nội dung sau: - KTTN Việt Nam sau hai thập niên đôi mới, tiến triển và những hạn chế - Các thành phần kinh tế ở Việt Nam, chính sách và thực tiễn thời kì đổi mới - - Những dự báo và chính sách sử dụng kinh tế tư bản tư nhân theo định hướng XHCN. Cuốn sách: “ Sự vận động, phát triển của KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN” (2006, NXB CTQG) của tác giả Vũ Quốc Tuấn đã đi sâu phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn trình bày quá trình tìm tòi, thử nghiệm, đột phá, đấu tranh tư tưởng và tổng kết sự phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ở Việt Nam, trong đó KTTN là bộ phận quan trọng.
Đồng thời phân tích, nhận dạng và dự báo xu hướng phát triển KTTN, đề xuất một số chính sách, giải pháp phát triển KTTN trong giai đoạn mới. Cuốn sách: “ Sở hữu tư nhân và KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” (2006, NXB CTQG) của GS, TS Nguyễn Thanh Tuyền là kết quả của công trình nghiên cứu đề tài khoa học cấp nhà nước KX. Trong cuốn sách này tác giả đã đề cập đến cơ sở lý luận và thực tiễn, bản chất, vai trò và vị trí của KTTN nói chung cũng như trong nén kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nói riêng, thực trạng phát triển KTTN ở nước ta. Nội dung của công trình đề cập đến các vấn đề sau: - Thứ nhất, nêu rõ luận cứ khoa học về tính tất yếu khách quan và sự phát triển lâu dai của sở hữu tư nhân và KTTN ở Việt Nam,làm rõ KTTN thực sự là một bộ phận cấu thành của kinh tế xã hội chủ nghĩa, vai trò, vi trí của KTTN trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, mối quan hệ giữa vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước với vai trò của KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; van đề đảng viên làm kinh tế tư nhân, lợi ích kinh té - xã hội mà nó mang lại; quan niệm mới về “bóc lột” giá trị thang dư trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam.
- Thứ hai, đề xuất 8 chính sách đổi mới có tính hệ thống và đồng bộ về phát triển KTTN trong cơ chế thị trưởng ở Việt Nam. Các chính sách này được xoay quanh tiêu điểm là bảo đảm sự phát triển lâu dài, bình dang, công nhận quyên lợi hợp pháp và không hạn chế đối với KTTN trong các lĩnh vực, nhằm hướng KTTN đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng CNXH ở Việt Nam, thích ứng với quá trình phát triển kinh tế trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu. - Thứ ba, dự báo về phương hướng xã hội hóa sở hữu tư nhân và KTTN trong phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, trong đó phác họa bước đi, hình thức, phương pháp xã hội hóa trên cơ sở tuân thủ một cách linh hoạt quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong từng giai đoạn. Như vậy, các công trình nghiên cứu đều thừa nhận KTTN là khu vực cung cấp khối lượng sản phẩm lớn nhất cho xã hội.
Sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó có KTTN là tất yếu bắt nguồn từ quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tình chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Đây là khu vực kinh tế năng động và có khả năng thích ứng nhanh nhạy với những đặc trưng của nền kinh tế thị trường, có tiềm năng lớn trong việc nâng cao năng lực nội sinh của đất nước, tăng trưởng kinh tế. Các tác giả cũng nhất trí với quan điểm phát triển KTTN là có lợi cho CNXH va được coi là điều kiện không thé thiếu để xây dựng thành công nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Van đề kinh tế tư nhân với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Toàn cầu hóa và hội nhập KTQT ngày nay đã trở thành xu thế bao trùm, chỉ phối các mối quan hệ kinh tế và qua đó chị phối sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia.
Một quốc gia tham gia hội nhập KTQT thì tất yếu chịu sự tác động của quá trình này, khu vực KTTN là bộ phận của nền kinh tế cũng không nằm ngoài xu thé đó. Liên quan đến van dé này cũng có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu như: 1. Cuốn sách: “ KTTN trong tiến trình hội nhập” (năm 2003, NXB Khoa hoc xã hội) của Viện thông tin khoa học xã hội, giới thiệu những nét khái quát về khu vực kinh tế nhạy cảm này qua những công trình nghiên cứu của nhiều chuyên gia quốc tế. Trước hết, đó là sự thay đổi trong nhận thức về phát triển KTTN cũng những nội hàm của nó, những yêu tô tạo nên sự khác biệt giữa chê độ tư bản chủ nghĩa và chế độ XHCN trong suốt nhiều thập kỷ qua.
Các bài nghiên cứu trong cuốn sách này tập trung nêu van đề và luận giải sự ton tại tất yêu của sở hữu tư nhân trong giai đoạn phát triển hiện nay; phân tích, đánh giá sự tiến triển và những hình thức đa dạng của nó ở phương Tây cũng như các nước phương Đông. Cuốn sách cho thấy tư nhân hóa như một động thái tích cực trong quá trình quốc tế hóa các quan hệ kinh tế quốc tế diễn ra sôi động tại nhiều nền kinh tế có thé chế khác nhau. Bên cạnh đó, cuốn sách này cũng đề cập Trung Quốc như một dẫn chứng cụ thể và tiêu biểu nhất trên cả phương diện lý luận và thực tiễn về một mô hình phát triển kinh tế thị trường XHCN, trong đó KTTN được xem là yếu tố cau thành quan trong của nền kinh tế quốc dân.