phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, khóa luận đƣợc chia thành 3 chƣơng, 6 tiết 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác lãnh đạo phát triển kinh tế trang trại của Đảng bộ huyện Sóc Sơn. Chƣơng 2: Chủ trƣơng và quá trình chỉ đạo của Đảng bộ huyện Sóc Sơn về phát triển kinh tế trang trại từ năm 2005 đến năm 2015. Chƣơng 3: Nhận xét và bài học kinh nghiệm. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI CỦA ĐẢNG BỘ HUYỆN SÓC SƠN 1.
Một số khái niệm cơ bản * Trang trại Hiện nay, trong các tài liệu nghiên cứu khoa học kinh tế, trang trại và KTTT đƣợc nhìn nhận dƣới nhiều quan điểm khác nhau: Trong từ điển tiếng Việt, trang trại đƣợc hiểu một cách khái quát là: “Trại lớn sản xuất nông nghiệp” [15; tr. Trong các tài liệu nghiên cứu về kinh tế, trang trại thƣờng gắn với ngành sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp gọi là “nông trại”, “lâm trại”, “ngƣ trại” để phân biệt chuyên ngành sản xuất của các trang trại. Theo tác giả Trần Đức (1998), “Trang trại là một loại hình tổ chức sản xuất cơ sở trong nông, lâm, thuỷ sản, có mục đích sản xuất hàng hoá, có tƣ liệu sản xuất thuộc sở hữu hoặc quyền sử dụng của một chủ độc lập, sản xuất đƣợc tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trƣờng” [11; tr. Theo tác giả Trần Hai (2000), “Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp dựa trên cơ sở lao động và đất đai của hộ gia đình là chủ yếu, có tƣ cách pháp nhân, tự chủ sản xuất kinh doanh bình đẳng với các thành phần khác, có chức năng chủ yếu là sản xuất nông sản hàng hoá, tạo ra nguồn thu nhập chính và đáp ứng nhu cầu cho xã hội” [10; tr.
Ta có thể hiểu rằng:“Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông, lâm, ngƣ nghiệp, có mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hoá, tƣ liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của chủ thể độc lập. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sản xuất đƣợc tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất đƣợc tập trung tƣơng đối lớn, với cách thức tổ chức quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trƣờng.” * Kinh tế trang trại “Khái niệm KTTT là một khái niệm không còn mới với các nƣớc kinh tế phát triển và đang phát triển. Đối với nƣớc ta đang còn là một vấn đề mới, do nƣớc ta mới chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng nên việc nhận thức chƣa đầy đủ về KTTT là điều không thể tránh khỏi. Các lý luận về KTTT đã đƣợc các nhà khoa học trao đổi trên các diễn đàn và các phƣơng tiện thông tin đại chúng.
Song cho tới nay ở mỗi quốc gia, mỗi vùng khác nhau các nhà khoa học lại đƣa ra các khái niệm khác nhau về KTTT.” Theo một số nhà khoa học trên thế giới thì khái niệm về KTTT nhƣ sau: V.Lênin đã phân biệt KTTT “Ngƣời chủ trang trại bán ra thị trƣờng hầu hết các sản phẩm làm ra, còn ngƣời tiểu nông thì dùng đại bộ phận sản phẩm sản xuất đƣợc, mua bán càng ít càng tốt” [22; tr. Quan điểm của Mác đã khẳng định: “Điểm cơ bản của trang trại gia đình là sản xuất hàng hoá, khác với kinh tế tiểu nông là sản xuất tự cấp tự túc, nhƣng có điểm giống nhau là lấy gia đình làm cơ sở làm nòng cốt” [22; tr. Lê Trọng, KTTT (hay kinh tế nông trại, lâm trại, ngƣ trại,…) là một hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, dựa trên cơ sở hợp tác và phân công lao động xã hội, bao gồm một số ngƣời lao động nhất định, đƣợc chủ trang trại tổ chức trang bị những tƣ liệu sản xuất nhất định để tiến hành hoạt động kinh doanh phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế thị trƣờng và đƣợc Nhà nƣớc bảo hộ [12; tr.” Theo Ban kinh tế Trung ƣơng: “KTTT mang tính chất sản xuất hàng hoá, gắn liền với thị trƣờng, chính vì vậy có nhu cầu cao hơn hẳn kinh tế hộ mang nặng tính tự cấp, tự túc, về tiếp thị, về sự tác động của khoa học - công 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghệ vào sản xuất nông nghiệp, về sự phát triển của công nghiệp, trực tiếp là công nghiệp bảo quản, chế biến nông lâm thuỷ sản, chế tạo nông cụ nhằm tăng năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm và đáp ứng đƣợc đòi hỏi của khách hàng về quy cách, chất lƣợng sản phẩm để bảo đảm tiêu thụ hàng hoá, cạnh tranh trên thị trƣờng” [22; tr. Theo Pháp luật về trang trại (2005), “KTTT là hình thức tổ chức sản xuất tiến bộ, hiệu quả và phù hợp với đặc điểm và hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp, do đó đây là hình thức tổ chức phổ biến trong nông nghiệp và không chỉ đƣợc phát triển ở các nƣớc công nghiệp mà còn đƣợc phát triển ở tất cả các nƣớc trên thế giới”.
“KTTT là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá lớn trong nông, lâm, ngƣ nghiệp của các thành phần kinh tế khác nhau ở nông thôn, có sức đầu tƣ lớn, có năng lực quản lý trực tiếp quá trình sản xuất kinh doanh, có phƣơng pháp tạo ra sức sinh lời cao hơn bình thƣờng trên đồng vốn bỏ ra; có trình độ đƣa những thành tựu khoa học công nghệ mới kết tinh trong hàng hoá tạo ra sức cạnh tranh cao hơn trên thị trƣờng xã hội, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao” (Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, 2000).” Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, “KTTT là hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến của kinh tế hộ, mang lại hiệu quả kinh tế khá cao; là đơn vị sản xuất tích cực ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới, cũng nhƣ chủ động tìm kiếm, mở rộng thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm hàng hóa. Có thể nói, KTTT là nhân tố mới ở nông thôn; là động lực mới, nối tiếp và phát huy động lực của kinh tế hộ, góp phần vào quá trình chuyển dịch, tích tụ ruộng đất, gắn liền với quá trình phân công lao động nông thôn”. Nghị quyết 03/2000/NQ-CP, ngày 02/02/2000 của Chính phủ ban hành đã nêu rõ: “KTTT là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quả sản xuất trong các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thuỷ sản” [6; tr. Đặc trưng và vai trò của kinh tế trang trại đối với sự phát triển kinh tế - xã hội * Đặc trưng của kinh tế trang trại Xuất phát từ khái niệm của KTTT đã trình bày ở trên có thể thấy KTTT có những đặc trƣng cơ bản sau: “Một là, mục đích chủ yếu của KTTT là sản xuất nông sản theo nhu cầu của thị trƣờng.
Đặc trƣng về mục đích sản xuất hàng hoá là đặc trƣng quan trọng nhất của KTTT vì mục đích sản xuất hàng hoá ảnh hƣởng rất lớn, thậm trí quyết định tới các đặc trƣng khác của KTTT.” “Hai là, tƣ liệu sản xuất trang trại thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một ngƣời chủ độc lập. Tƣ liệu sản xuất trong trang trại phải thuộc sở hữu, hoặc quyền sử dụng (nếu là đi thuê) của chủ trang trại. Có nhƣ vậy trang trại mới hoàn toàn tự chủ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Từ lựa chọn xu hƣớng sản xuất, quyết định kỹ thuật, công nghệ cho đến tiếp cận thị trƣờng, tiêu thụ sản phẩm.” “Ba là, các yếu tố sản xuất mà đặc biệt là ruộng đất và tiền vốn đƣợc tập trung với quy mô đủ lớn có thể đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất hàng hoá.
Đặc trƣng này của trang trại chính là xuất phát từ đặc trƣng về mục đích sản xuất hàng hoá. Không chỉ trong nông nghiệp mà ở các ngành sản xuất hàng hoá, vật chất khác, sản xuất hàng hoá đƣợc tiến hành khi mà các yếu tố sản xuất đƣợc tập trung tới quy mô cần thiết (ruộng đất, tiền vốn, tƣ liệu sản xuất.) tập trung đủ lớn.” “Bốn là, KTTT có cách thức tổ chức và quản lý sản xuất tiến bộ dựa trên cở chuyên môn hoá sản xuất, thâm canh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, thực hiện hoạch toán, điều hành sản xuất hợp lý và thƣờng xuyên tiếp cận thị trƣờng.” 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Năm là, chủ trang trại là ngƣời có ý chí, có năng lực tổ chức quản lý, có kiến thức và kinh nghiệm sản xuất, có hiểu biết nhất định về kinh doanh. Những nhân tố đó về cơ bản không có ở ngƣời chủ nông hộ sản xuất tự cấp, tự túc. Tuy nhiên những đặc trƣng trên của chủ trang trại không đƣợc hội tụ đủ ngay từ đầu nên đƣợc hoàn thiện dần cùng với quá trình phát triển của trang trại.” * Vai trò của kinh tế trang trại đối với sự phát triển kinh tế - xã hội “Trong các nghị quyết Đại hội Đảng gần đây, Đảng luôn xác định nông nghiệp vẫn là mặt trận hàng đầu trong quá trình thực hiện CNH, HĐH đất nƣớc.
Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp, là tế bào kinh tế quan trọng để phát triển nông nghiệp nông thôn, thực hiện sự phân công lao động xã hội. Trong điều kiện nền kinh tế chuyển từ sản xuất tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hoá, sự hình thành và phát triển các trang trại có vai trò cực kỳ quan trọng. Xét từ góc độ phát triển bền vững, vai trò và hiệu quả phát triển KTTT đƣợc đánh giá, nhìn nhận trên cả ba mặt đó là: hiệu quả về kinh tế, xã hội và môi trƣờng.” Về mặt kinh tế “KTTT đã tạo ra bƣớc chuyển biến về giá trị sản phẩm hàng hóa và thu nhập của trang trại vƣợt trội hẳn so với kinh tế hộ, khắc phục dần tình trạng sản xuất phân tán, manh mún tạo nên những vùng chuyên môn hóa, tập trung hàng hóa và thâm canh cao.