CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Tổ trưởng chuyên môn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy và học trong nhà trường THCS. Họ chính là cầu nối giữa hiệu trưởng với giáo viên, là người trực tiếpđảm bảo nội dung chương trình dạy và học, là người trực tiếp chỉ đạo, thực hiện đổi mới phương pháp, chất lượng đầu ra của học sinh nhằm giúp hoạt động dạy và học của nhà trường đạt hiệu quả cao.Thế giới đang phát triển nhanh về kinh tế-xã hội cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ. Đây chính là lí do để các nước trên thế giới tập trung đầu tư cho giáo dục và đào tạo.
Hiện nay, nước ta đang tiến hành đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, hội nhập quốc tế, nó đặt ra cho giáo dục những cơ hội và nhiều thách thức. Chỉ thị 40-CT/TW của Bộ Chính trị đã tập trung vào việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ QLGD. Dưới sự tổ chức và quản lí có hiệu quả,đội ngũ TTCM trong trườngTHCS có chất lượngsẽ góp phần rất lớn nâng caochất lượng giáo dục và đào tạo, nguồn nhân lực đáp ứng sự nghiệp CNH,HĐHcủa nước ta trong xu thế hội nhập và phát triển[1]. Trong dự thảo chiến lược giáo dục 2011-2020 đã chỉ ra một trong những yếu kém của giáo dục Việt Nam là “đội ngũ nhà giáo thiếu về số lượng và nhìn chung thấp về chất lượng, chưa đáp ứng được yêu cầu vừa phải tăng nhanh quy mô vừa phải đảm bảo và nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục”[9].
Trong các giải pháp phát triển giáo dục, chiến lược này đã đề cập giải pháp phát triển đội ngũ nhà giáo nhằm “Đảm bảo từng bước có đủ giáo viên thực hiện giáo dục toàn diện theo chương trình giáo dục phổ thông; 7 Chuẩn hóa trong đào tạo, tuyển chọn, sử dụng và đánh giá nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Chú trọng nâng cao đạo đức nghề nghiệp, tác phong và tư cách của đội ngũ nhà giáo; Thực hiện các chính sách ưu đãi về vật chất và tinh thần tạo động lực cho các nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục tham gia phát triển giáo dục” [9]. Ở các trường THCS, TCM đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc chuẩn bị các điều kiện thực hiện các hoạt động dạy - học trong nhà trường. Người TTCM được ví như “cánh tay nối dài của lãnh đạo nhà trường”,trựctiếp điều hành các công việc cụ thể trong hoạt động dạy - học.
Công tác lãnh đạo,quản lí của TTCM là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt động của TCM, góp phầnquan trọng đến chất lượng giáo dục của các nhà trường.Tổ chuyên môn là một nhóm nhỏ, đó là nhóm chính thức tồn tại trên cơ sở phápquy. Tổ chuyên môn còn là tổ chức cơ sở giúp nhà trường thực thi các quy định về dạy - học, mang tính thống nhất và chuyên sâu. Nếu có TTCM tốt, cónăng lực, các cá nhân trong TCM sẽ nhận thức và thực hiện tốt nền nếp, kỉ cương trong dạy học, thực hiện được các mục tiêu giáo dục đề ra. Trong những năm qua, vấn đề bồi dưỡng, phát triển đội ngũ nhà giáo trong các nhà trường đã được BGD&ĐT hết sức quan tâm.
Tuynhiên,đối với đội ngũ TTCM thì chưa có sự quan tâm thỏa đáng,chưa có những tài liệu mang tính đặc thù để tập huấn bồi dưỡng. Việc nghiên cứu về đội ngũ TTCM trong các nhà trường phổthôngchưa nhiều và chưa thành hệ thống. Cụ thể:Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011 của BGD&ĐT ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học;Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT ngày 20/7/2018 của BGD&ĐT ban hành quy định chuẩn hiệu trưởngcơ sở giáo dục phổ thông; Thông tư số 20/2018/TT-BGD ĐT ngày 22/8/2018 của GD&ĐT 8 ban hành quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông chỉ mới tạo ra cơ sở pháp lí và điều kiện thuận lợi trong công tác chỉ đạo, quản lí, phát triển đội ngũ TTCM. Ở nước ta, đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về đội ngũ TTCM của hiệu trưởng trường THCS.
Về lý luận quản lý có nhiều công trình nghiên cứu có liên quan của các tác giả: Phạm Minh Hạc, Hà Thế Ngữ, Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Kỳ, Nguyễn Gia Quý, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Văn Lộc,. Tuy nhiên, vấn đềphát triển đội ngũ TTCM ở cáctrường THCStrên địa bàn huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông, từ trước đến nay chưa có một công trình nghiên cứu nào về phát triển đội ngũ TTCM trường THCS. Vì vậy, đề tài luận văn trên đây là một vấn đề nghiên cứu có ý nghĩa cấp thiết và quan trọng. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1.
Quản lý Quản lý là khái niệm có ý nghĩa rất tổng quát, từ khi xã hội loài người hình thành và phát triển, hoạt động tổ chức quản lý đã được quan tâm. Hoạt động quản lý được bắt nguồn từ sự phân công lao động trong xã hội nhằm đạt được hiệu quả cao hơn. Theo Từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức, điều khiển hoạt động của đơn vị, cơ quan”, “Quản lý là chăm nom và sắp đặt công việc trong một tổ chức hoặc phụ trách việc chăm nom và sắp đặt công việc trong một tổ chức” [20]. Theo tác giả Nguyễn Lộc: “Quản lý được định nghĩa như việc tập trung vào các công việc cụ thể như tổ chức nhân lực, đánh giá phân phối nguồn lực, vận dụng các quy chế,…nhằm vận hành tổ chức một cách hiệu quả nhất [20, tr.
Theo quan điểm khá thống nhất trong giới học thuật Việt Nam thì “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra”. Quản lý giáo dục Trước hết, cũng như quản lý xã hội nói chung, quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi những mục đích của mình. Trên cơ sở khái niệm “Quản lý”, một số tác giả đã đưa ra khái niệm “Quản lý giáo dục” như sau: Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu nước ngoài: Quản lý giáo dục là tập hợp các biện pháp (tổ chức, phương pháp, kế hoạch hóa, tài chính, thông tin,…) nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về số lượng cũng như chất lượng. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục là sự điều hành các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển của xã hội” [12].
Những khái niệm trên tuy có cách diễn đạt khác nhau, nhưng chung quy lại có thể hiểu: “Quản lý giáo dục là sự tác động có tổ chức, có định hướng, phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý ở các cấp lên đối tượng quản lý, nhằm đưa ra hoạt động giáo dục của từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu đã định”. Tổ chuyên môn Theo Điều 16 của Thông tư 12/2011/TT-BGDĐT: Hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT. Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của hiệu trưởng, do hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao nhiệm vụ vào đầu năm học [4]. Như vậy, có thể hiểu: Tổ chuyên môn là một bộ phận của nhà trường, 10 gồm một nhóm giáo viên (từ 3 người trở lên) cùng giảng dạy một môn học hoặc một nhóm môn học hay nhóm viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn học đường .được tổ chức lại để cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ theo qui định.Tổ chuyên môn thường được bố trí theo dạng tổ đơn môn (tổ chỉ có một môn) hoặc tổ liên môn (tổ có từ 2 môn trở lên).
Tổ trưởng chuyên môn Có thể hiểu TTCM là người đứng đầu của TCM do hiệu trưởng bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng về việc phân phối nguồn lực của tổ, hướng dẫn, điều hành việc thực hiện các nhiệm vụ của tổ chuyên môn theo quy định góp phần đưa nhà trường đạt đến các mục tiêu đề ra theo kế hoạch. Đội ngũ tổ trưởng chuyên môn Đội ngũ theo Từ điển từ và ngữ Hán Việt: “là một tập thể người trong một tổ chức quy củ” [21].Như thế có thể hiểu: Đội ngũ là một tập hợp gồm nhiều người, cùngchức năng, nhiệm vụ hoặc nghề nghiệp, có sự gắn kết với nhau trong một tổchức để cùng thực hiện mục tiêu của tổ chức đó. Đội ngũ tổ trưởng chuyên môn: là một tập thể gồm các TTCM của một nhà trường dưới sự quản lý trực tiếp của hiệu trưởng nhà trường. Có nhiệm vụ quản lý, điều hành mọi hoạt động của tổ, nhóm chuyên môn mà mình phụ trách, nhằm thực hiện đạt các mục tiêu giáo dục của nhà trường.
Phát triển Phát triển là một phạm trù của triết học, phát triển là khuynh hướng của vận động, đi từ thấp đến cao, đi từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật. Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại 11 dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn[24]. Phát triển đội ngũ tổ trưởng chuyên môn Với quan niệm trên, có thể hiểu phát triển đội ngũ CBQL trường học, đặc biệt là đội ngũ TTCM là tạo ra một đội ngũ quản lí trường học đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng (có trình độ, được đào tạo đúng quy định, có phẩm chất và năng lực trong các hoạt động quản lí, dạy học và giáo dục học sinh), trên cơ sở đó, đội ngũ này đảm bảo thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ quản lí được giao phó.