PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trước xu thế hội nhập quốc tế ngày một phát triển đã đặt ra cho hệ thống ngân hàng không ít thách thức. Để có thể đứng vững trong môi trường cạnh tranh ngày một khốc liệt, đòi hỏi hệ thống ngân hàng phải đưa ra được chiến lược đảm bảo cho sự phát triển bền vững, lâu dài nhưng cũng phải đảm bảo sự tiên tiến và mang tính đột phá trong chiến lược lựa chọn của mình. Khi thị trường càng phát triển, các ngân hàng càng chú trọng đến dich vụ bán lẻ- đây được coi là điều kiện tiên quyết trong việc nâng cao doanh thu.Đối với ngân hàng, riêng lĩnh vực thẻ thanh toán đem lại nguồn thu nhập đáng kể đồng thời là đầu mối cho những dịch vụ bán lẻ đi kèm như: dịch vụ BSMS-dịch vụ tin nhắn, dịch vụ VNTOPUP-dich vụ nạp tiền điện thoại, dịch vụ Smartbankinh, Bidv Online, Homebankinh, Mobilebankinh- dịch vụ thanh toán chuyển tiền, trả tiền nước, tiền điện.Xu thế của thị trường thanh toán không dùng tiền mặt, kiểm soát chặt chẻ nguồn thu chi của mỗi người, ưu thế về thời gian, tính an toàn, hiệu quảsử dụng, phạm vi thanh toán rộng thì thẻ thanh toán chính là một phương tiện thanh toán văn minh, hiện đại gắn liền với sự phát triển công nghệ của thế giới.
Trong những năm gần đây, thẻ thanh toán không còn là khái niệm xa lạ đối với mọi người bởi những tính năng vượt trội và tiện ích ưu việt. Nó giúp chủ thẻ tiết kiệm được thời gian và tăng tính an toàn. Bên cạnh đó dịch vụ thẻ thanh toán cũng góp phần mở rộng mảng kinh doanh dịch vụ mới cho các ngân hàng thương mại, vừa tăng thu nhập lại vừa giảm được rủi ro từ hoạt động tín dụng truyền thống. So với các nước trên thế giới, thị trường thẻ Việt Nam còn khá non trẻ, tiềm năng phát triển còn rất lớn song lại gặp phải khó khăn trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị máy móc và thay đổi thói quen tiêu dùng bằng tiền mặt của người dân.
Không những thế, sự cạnh trang giữa các ngân hàng thương mại trong lĩnh vực kinh doanh thẻ cũng tác động không nhỏ đến thị trường thẻ Việt Nam, đem lại nhiều thuận lợi nhưng cũng ẩn chứa nhiều thách thức. Mặt khác, nền kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triển, nhu cầu của người 2 dân ngày một cao nhưng số lượng khách hàng thực sự sử dụng thẻ chưa tương xứng với tiềm năng của ngân hàng- khi mà chi phí bỏ ra để lắp đặt các cột ATM, máy POS, .lại là một thách thức cho chính ngân hàng. Bên cạnh đó dịch vụ thẻ là xu hướng tất yếu trong quá trình hiện đại hóa ngân hàng. Phù hợp với xu thế phát triển của xã hội, có lợi cho người tiêu dùng và quản lý của nhà nước.
Đây là mảng kinh doanh có nhiều tiềm năng tạo thu nhập cho Ngân hàng. Tuy nhiên hiện tại ở Hà Tĩnh, dịch vụ thẻ nhìn chung chưa phát triển. Trong tình hình hiện nay, khi các ngân hàng mọc lên ngày càng nhiều, thị phần bị thu hẹp, việc tạo dựng một bản sắc riêng trên thị trường thẻ lại trở nên cấp thiết để mang lại nguồn doanh thu tốt. Mặc dù Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Hà Tĩnh đã có nhiều cố gắng và đạt được những thành tựu đáng ghi nhận song tại ngân hàng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và hạn chế trong việc kinh doanh loại hình dịch vụ này.Chính vì thế tôi đã chọn đề tài “Phát triển dịch vụ thẻ thanh toán tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam -chi nhánh Hà Tĩnh” để làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ của mình.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan. Một thế giới công nghệ số phát triển đặt ra cho không chỉ riêng lĩnh vực ngân hàng nhiều thách thức mà cho toàn bộ nền kinh tế xã hội. Nhu cầu của khách hàng về các dịch vụ của ngân hàng ngày càng cao, càng đa dạng và phức tạp. Đòi hỏi phía ngân hàng phải có những sản phẩm có nhiều tiện ích hơn, tích hợp được nhiều chức năng nhưng lại dễ dàng sử dụng.
Đây vừa là thách thức nhưng cũng vừa là điều kiện thuận lợi cho chính ngân hàng để có chiến lược phát triển an toàn, lâu dài mang lại nhiều lợi nhuận, hoàn thiện, bắt kịp xu thế có những bước tiến trong sản phẩm dịch vụ mới. Trong đó dịch vụ thanh toán thẻ là một dịch vụ đang được quan tâm và ưa chuộng nhất hiện nay trên thế giới. Nó là thành quả to lớn trong việc ứng dụng khoa học công nghệ thông tin kết hợp với điện tử viễn thông vào hoạt động ngân hàng. Thị trường Việt Nam được đánh giá là tiềm năng cho một nền kinh tế năng động trong tương lai, chính vì thế mà hệ thống các ngân hàng thương mại đang 3 nâng cao khả năng cạnh tranh của dịch vụ nhằm tạo thế mạnh cho mình để thu hút khách hàng, phát triển kinh doanh.
Sự phát triển dịch vụ thẻ là một trong những biện pháp nâng cao sức cạnh tranh về công nghệ giữa các ngân hàng trong nước và giữa các ngân hàng trong nước với các ngân hàng nước ngoài. Để khẳng định vị thế của mình trên thị trường, đặt ra rất nhiều thách thức, buộc các ngân hàng không ngừng cải tiến công nghệ cũng như đưa ra những sản phẩm mang tính đột phá. Thị trường thẻ thanh toán trở nên sôi động hơn bao giờ hết, nó đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu như: Luận án tiến sỹ Kinh tế“Những giải pháp góp phần nhằm phát triển hình thức thanh toán thẻ ngân hàng ở Việt Nam”của NCS Nguyễn Danh Lương-bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước tại trường Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội, năm 2003 đã phân tích, đánh giá thực trạng của hình thức thanh toán của nước ta, đặc biệt đã nghiên cứu, phân tích các tranh chấp, rủi ro trong nghiệp vụ thẻ. Qua đó đưa ra những bài học kinh nghiệm, giải pháp và kiến nghị làm giảm thiểu tổn thất, hạn chế rủi ro, mở rộng và hoàn thiện thị trường thanh toán thẻ ở nước ta.
Tuy nhiên nghiên cứu của tiến sỹ Nguyễn Danh Lương chỉ đánh giá một cách khái quát thị trường thẻ thanh toán của Việt Nam nói chung chứ chưa đi sâu vào phân tích cụ thể hơn từng loại thẻ của các ngân hàng khác nhau. Luận án tiến sỹ Kinh tế “Giải pháp cơ bản nhằm phát triển thị trường thẻ ngân hàng tại Việt Nam”của NCS Trần Tấn Lộc, bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước tại trường Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2004 đã đề cập đến những lý luận tổng quan về thẻ ngân hàng, khảo sát thị trường thẻ ngân hàng tại Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp cơ bản nhằm phát triển thị trường thẻ ngân hàng tại Việt Nam. Tuy tiến sỹ Trần Tấn Lộc có phân tích cụ thể hơn so với tiến sỹ Nguyễn Danh Lương về thẻ ngân hàng nhưng cũng chỉ mới dừng lại ở việc phân tích một cách tổng quát nhất và đưa ra các giải pháp mang tính chất vĩ mô. Cả hai luận án trên đều nghiên cứu về thị trường thẻ của ngân hàng nói chung, song mới chỉ nghiên cứu ở giai đoạn thị trường thể thời kỳ chưa phát triển, Việt Nam còn chưa tham gia vào nhiều tổ chức quốc tế.Vì thế các dịch vụ thẻ mang 4 lại chưa thực sự đa dạng, phong phú và cũng chưa thực sự phổ biến trong dân chúng.
Ngoài ra, hai luận án trên cũng chưa dự báo được sự phát triển mạnh mẽ của dịch vụ thẻ như hiện nay, cũng như yêu cầu khách quan và liên kết mạnh mẽ của hệ thống mạng lưới thẻ BANK Net của các ngân hàng hiện nay. Luận án tiến sỹ “ Giải pháp phát triển dịch vụ thẻ tại các ngân hàng thương mại Nhà nước Việt Nam" của NCS Hoàng Tuấn Linh bảo vệ tại hội đồng Đại học Kinh tế quốc dân, năm 2009. Luận án trình bày một số lý luận cơ bản về thẻ của ngân hàng thương mại, thực trạng phát triển dịch vụ thẻ tại các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam giai đoạn 2006-2008, định hướng phát triển dịch vụ thẻ ở Việt Nam và một số giải pháp phát triển dịch vụ thẻ tại các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam. Luận án đua ra một số khái niệm về thẻ của ngân hàng thương mại, đồng thời nêu các cách phân loại khá đầy đủ.
Tuy nhiên, luận án mới chỉ ra một cách tổng quát,chưa đi sâu vào phân tích các khía cạnh của dịchvụ thẻ. Luận án tiến sỹ của NCS Đặng Công Hoàn về “ Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cho khu vực dân cư ở Việt Nam” bảo vệ trước Hội đồng cấp Đại học Quốc Gia chấm luận án tiến sỹ họp tại Đại học kinh tế -Đại học Quốc gia Hà Nội tháng 1 năm 2016. Luận án đã sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu so sánh để đánh giá tình hình phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cho khu vực dân cư ở Việt Nam trên các khía cạnh: (i) Đánh giá về các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khu vực dân cư ở Việt Nam (ii) Đánh giá được tình hình phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cho khu vực dân cư theo lát cắt của hai nhóm phương tiện thanh toán điển hình là: Thanh toán thẻ và Thanh toán điện tử. Tuy nhiên, luận án chỉ mới phân tích một khía cạnh trong hoạt động kinh doanh thẻ.
Bên cạnh đó Bài báo “Phát triển bền vững dịch vụ thẻ thanh toán ở Việt Nam” của thạc sĩ Đặng Công Hoàn đăng trên Tạp chí Tài chính số 9 – 2013. Với bài báo này, tác giả đã tổng hợp phân tích sự phát triển dịch vụ thẻ thanh toán ở Việt Nam nói chung từ giai đoạn 2007 đến 2012. Trên cơ sở phân tích số liệu, tác giả có những đánh giá nhận diện các yếu tố chưa bền vững và đưa ra một số giải pháp khắc phục. 5 Tuy nhiên, góc nhìn của tác giả là rộng, bao quát cả hệ thống ngân hàng Việt Nam nên các giải pháp đưa ra cũng mang tính định hướng, chung nhất cho cả hệ thống ngân hàng.
Mặc dù đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học về đề tài phát triển dịch vụ thẻ thanh toán hay dịch vụ ngân hàng ở các cấp độ, khía cạnh, phạm vi, đối tượng khác nhau nhưng các công trình này đều có những hạn chế nhất định về mặt lý luận hoặc thực tiễn.