CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN TRONG NƯỚC QUA NGÂN HÀNG 1. KHÁI QUÁT VỀ THANH TOÁN QUA NGÂN HÀNG 1. Khái niệm về dịch vụ ngân hàng Dịch vụ ngân hàng được hiểu là các nghiệp vụ về vốn, tiền tệ, thanh toán,. mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng nhằm đáp ứng nhu cầu kinh doanh, sinh lời, sinh hoạt cuộc sống, cất trữ tài sản…và ngân hàng thu chênh lệch lãi suất, tỷ giá, phí thông qua dịch vụ đó.
Trước xu hướng phát triển của ngân hàng hiện nay, ngân hàng cung cấp rất nhiều sản phẩm dịch vụ khác nhau.Các sản phẩm có tính phi vật chất và nó được sử dụng khi khách hàng tìm đến với ngân hàng và đưa ra yêu cầu cụ thể về thanh toán qua ngân hàng. Vì vậy, tính chất bị động và phụ thuộc vào khách hàng của sản phẩm dịch vụ thanh toán là vô cùng lớn. Điều này cho thấy để tạo ra chất lượng và số lượng sản phẩm phân phối tới khách hàng là khó khăn. Do đó, để phát triển dịch vụ của mình trên thị trường, ngân hàng phải thường xuyên ứng phó với biến động nhu cầu của khách hàng, chủ động tìm đến và cùng với khách hàng để thiết lập, phát triển và hoàn thiện quy trình cung ứng dịch vụ và không ngừng đưa ra những sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế của khách hàng.
Cũng như các loại hình dịch vụ khác, để dịch vụ thanh toán qua ngân hàng đến với khách hàng cần có các yếu tố: khách hàng, cơ sở vật chất kỹ thuật, cán bộ nhân viên ngân hàng, sản phẩm dịch vụ ngân hàng. Khái niệm dịch vụ Thanh toán qua Ngân hàng Dịch vụ thanh toán qua ngân hàng là các dịch vụ mà trong đó ngân hàng Luan van 9 thực hiện chi trả (hoặc thu hộ) theo yêu cầu của khách hàng bên trả (người thụ hưởng) với vai trò là trung gian thanh toán. Các dich vụ thanh toán mà ngân hàng cung cấp bao gồm dịch vụ thanh toán trong nước và dịch vụ thanh toán quốc tế. Các ngân hàng ở đây là các ngân hàng thương mại, là một tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, ngoài ngân hàng, một số tổ chức khác cũng được cung ứng dịch vụ thanh toán tùy theo quy định của mỗi nước.
Theo quy định ngân hàng nhà nước Việt nam các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán bao gồm: - Ngân hàng nhà nước Việt Nam - Các Ngân hàng thành lập và hoạt động theo Luật các tổ chức tín dụng bao gồm: Ngân hàng thương mại, Ngân hàng phát triển, Ngân hàng đầu tư, Ngân hàng chính sách, Ngân hàng hợp tác và các loại hình ngân hàng khác. - Quỹ tín dụng nhân dân Trung Ương; - Các tổ chức tín dụng không phải là Ngân hàng được Ngân hàng nhà nước cho phép làm dịch vụ thanh toán( Kho bạc Nhà nước.) Các hoạt động thanh toán được thực hiện bao gồm: - Mở tài khoản thanh toán - Thực hiện và sử dụng các dịch vụ thanh toán. - Tổ chức và tham gia các hệ thống thanh toán. Theo quy định này, mọi cá nhân, tổ chức đều có thể tham gia vào thể thức thanh toán không dùng tiền mặt và họ có quyền lựa chọn ngân hàng để giao dịch.
Về phía ngân hàng tạo ra sự canh tranh giữa các ngân hàng không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ thanh toán để thu hút khách hàng. Phân loại dịch vụ thanh toán qua ngân hàng • Phân loại theo mối quan hệ với phương thức chi trả Trên thực tế, thanh toán giữa hai chủ thanh toán, ở đây là ngân hàng. Do Luan van 10 sự đa dạng hóa trong thể thể có thể thực hiện bằng tiền mặt hoặc không dùng tiền măt. Trong trường hợp thanh toán không dùng tiền mặt, quy trình thanh toán nhất thiết phải có sự tham gia của trung gian thức thanh toán qua ngân hàng mà việc thanh toán qua ngân hàng có thể bao gồm cả 3 dạng như sau: - Thanh toán dùng tiền mặt là khách hàng dùng tiền mặt để chuyển tiền cho nguời hưởng và người hưởng nhận tiền mặt từ ngân hàng.
- Thanh toán không dùng tiền mặt là tất cả các hình thức trả tiền qua tài khoản ngân hàng,thực hiện bằng các bút toán chuyển khoản. - Thanh toán hỗn hợp là một dạng thanh toán kết hợp của hình thức thanh toán dùng tiền mặt và không dùng tiền mặt được thanh toán qua ngân hàng, trong đó khách hàng có thể chuyển tiền từ tài khoản của mình cho người thụ hưởng nhận bằng tiền mặt và ngược lai. • Phân loại theo phạm vi thanh toán - Dịch vụ thanh toán trong nước: Dich vụ mà giao dịch thanh toán được xác lập, thực hiện và kết thúc trên lãnh thổ Việt Nam trừ trường hợp có liên quan đến tài khoản mở tại nước ngoài hoặc có doanh nghiệp chế xuất tham gia. - Dịch vụ thanh toán quốc tế: là dịch vụ mà giao dịch thanh toán thuộc một trong các trường hợp như giao dịch thanh toán được xác lập hoặc thực hiện hoặc kết thúc ở nước ngoài; hoặc giao dịch thanh toán có liên quan đến tài khoản mở tại nước ngoài; giao dịch thanh toán có doanh nghiệp chế xuất tham gia.
Đặc điểm của thanh toán qua ngân hàng Thanh toán qua ngân hàng có 3 đặc điểm: - Sự vận động của tiền tệ độc lập so với sự vận động của vật tư hàng hóa cả về không gian và thời gian - Trong thanh toán qua ngân hàng chủ yếu là thanh toán không dùng tiền Luan van 11 mặt. Trong thanh toán không dùng tiền mặt, tiền mặt chỉ xuất hiện dưới hình thức kế toán (ghi sổ) và được ghi chép trên các chứng từ, sổ kế toán (gọi là tiền chuyển khoản) - Trong thanh toán qua ngân hàng, vai trò của ngân hàng kể cả ngân hàng Trung Ương và ngân hàng thương mại đóng vai trò to lớn trong việc phát triển hệ thống thanh toán của quốc gia. Vai trò của dịch vụ thanh toán qua ngân hàng • Đối với nền kinh tế Đối với nền kinh tế, dịch vụ thanh toán trong nước qua ngân hàng làm tăng quá trình chu chuyển tiền tệ trong nền kinh tế, đảm bảo an toàn, hạn chế rủi ro cho các giao dịch thanh toán trong nền kinh tế, mở rộng quy mô giao dịch và thúc đẩy các hoạt động kinh tế phát triển. Dịch vụ thanh toán trong nước qua ngân hàng tiết kiệm chi phí giao dịch cho nền kinh tế, cho khách hàng và ngân hàng nhờ sự tiện ích và chuyên môn hóa của dịch vụ như kiểm đếm, bảo quản, vận chuyển tiền cũng như tiết kiệm nhân lực để thực hiện chi phí dịch vụ.
Dịch vụ thanh toán qua ngân hàng góp phần chống tham nhũng, gian lận thương mại, trốn thuế. Dịch vụ thanh toán mang lại lợi ích cho các chủ thể trong nền kinh tế thông qua việc trợ giúp thanh toán không dùng tiền mặt, thanh toán vượt phạm vi lãnh thổ của một quốc gia, góp phần cải thiện đáng kể hiệu quả của quá trình thanh toán, làm cho các giao dịch kinh doanh của khách hàng trở nên dễ dàng,thuận tiện, nhanh chóng và đảm bảo tính an toàn cho cả người trả tiền và nhận tiền. • Đối với ngân hàng Dịch vụ thanh toán qua ngân hàng đem lại cho ngân hàng được nguồn vốn trong thanh toán, nguồn vốn này ngân hàng trả lãi với lãi suất thấp làm Luan van 12 cho chi phí đầu vào của nguồn vốn huy động thấp, tạo được nguồn vốn để cho vay và đầu tư. Dịch vụ thanh toán qua ngân hàng đem lại cho ngân hàng khoản thu nhập lớn về phí dịch vụ.
Phát triển dịch vụ thanh toán qua ngân hàng đa dạng,nhiều tiện ích theo hướng cải tiến phương thức thanh toán, đơn giản hóa thủ tục, mở rộng mạng lưới hoạt động. Ngân hàng thương mại xây dựng mạng lưới rộng khắp là nền tảng để phát triển các dịch vụ thanh toán trong nước qua ngân hàng, giúp khách hàng đáp ứng kịp thời nhu cầu về vốn kinh doanh, đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh được liên tục. Với vai trò là trung gian tài chính thì việc thanh toán giúp cho việc thu thập các thông tin từ doanh nghiệp và cá nhân để thẩm định các khoản vay được tốt hơn. • Đối với khách hàng Giúp cho quá trình giao dịch của khách hàng diễn ra thuận tiện, an toàn, giúp vượt qua rào cản về không gian, thời gian với chi phí thấp hơn so với thanh toán trựctiếp.
Đảm bảo an toàn tài sản của khách hàng, tốc độ thanh toán và tiết kiệm chi phí lưu thông. Thay vì phải vận chuyển, cất giữ, kiểm đếm tiền mặt (vừa mất thời gian vừa không an toàn), khách hàngchỉ cần mở tài khoản gửi số tiền nhàn rỗi vào ngân hàng. Hoặc khi khách hàng bán hàng thường nhờ ngân hàng thu hộ tiền. Khi thu được tiền ngân hàng ghi có vào tài khoản tiền gửi của khách hàng và báo "có" khách hàng.
Như vậy, cả khách hàng chi trả cũng như đối với khách hàng thụ hưởng đều tiết kiệm chi phí và an toàn tài sản. Thanh toán qua ngân hàng giúp khách hàng thuận tiện trong giao dịch và có phạm vi thanh toán rộng.Trong quá trình mua bán, hàng hoá, dịch vụ được luân chuyển từ đơn vị bán sang đơn vị mua. Tên được chuyển từ đơn vị mua Luan van 13 sang đơn vị bán. Nếu hai đơn vị ở khác địa phương, thậm chí các khách hàng trong nước mua bán hàng hoá với các khách hàng nước ngoài thì thanh toán qua ngân hàng tỏ ra rất ưu thế mà khách hàng không thể không tiếp cận.
Thanh toán qua ngân hàng giúp khách hàng đáp ứng kịp thời nhu cầu về vốn kinh doanh, đảm bảo quá trình sản xuất và kinh doanh được liên tục. Việc tăng nhanh tốc độ thanh toán qua ngân hàng, giúp cho khách hàng rút ngắn thời gian lưu thông do đó rút ngắn thời gian của một vòng chu chuyển vốn, vòng quay vốn tăng nhanh. Như vậy, vốn ít cũng sẽ trở thành nhiều.khách hàng cũng được hưởng lãi từ số dư tài khoản tại ngân hàng. Các dịch vụ thanh toán trong nước qua Ngân hàng Thanh toán trong nước đang thực hiện các hình thức thanh toán qua ngân hàng như: Thanh toán bằng Séc Thanh toán bằng Lệnh chi hoặc Ủy nhiệm chi Thanh toán bằng Nhờ thu hoặc Ủy nhiệm thu Thanh toán bằng Thẻ ngân hàng Thanh toán bằng Thư tín dụng trong nước Thanh toán bằng thẻ thanh toán Thanh toán khác Thanh toán bằng Séc “Séc” là phương tiện thanh toán do người ký phát lập dưới hình thức chức từ theo mẫu in sẵn, lệnh cho người thực hiện thanh toán trả không điều kiện một số tiền nhất định cho người thụ hưởng.