Chương 1: Giới thiệu đề tài Chương 2: Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu 6 Chương 3: Tổng quát về Vietcombank Cần Thơ và thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Cần Thơ. Chương 4: Các yếu tố tác động đến đánh giá của khách hàng cá nhân đối với dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Cần Thơ. Chương 5: Kết luận và một số hàm ý quản trị. Kết luận chƣơng 1 Trong chương này, tác giả trình bày các thông tin tổng quan của toàn luận văn như sự cấn thiết của vấn đề nghiên cứu, xác định vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn, kết cấu của luận văn.
7 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Khái niệm về thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán được hiểu một cách khái quát nhất là việc thực hiện chi trả bằng tiền giữa các bên trong những quan hệ kinh tế nhất định. Tiền ở đây được hiểu là bất cứ cái gì được chấp nhận chung trong việc thanh toán để nhận hàng hóa hoặc dịch vụ hoặc trong việc trả nợ. Thanh toán không dùng tiền mặt là cách thức thanh toán trong đó không có sự xuất hiện của tiền mặt. Việc thanh toán được thực hiện bằng cách trích, chuyển trên các tài khoản của các chủ thể liên quan đến số tiền phải thanh toán.
Thanh toán không dùng tiền mặt còn được định nghĩa là phương thức thanh toán không trực tiếp dùng tiền mặt mà dựa vào các chứng từ hợp pháp như giấy nhờ thu, giấy ủy nhiệm chi, séc,… để trích chuyển vốn tiền tệ từ tài khoản của đơn vị này sang tài khoản của đơn vị khác ở ngân hàng.2 Đặc điểm thanh toán không dùng tiền mặt Sự ra đời của thanh toán không dùng tiền mặt gắn liền với sự ra đời của đồng tiền ghi sổ và sự phát triển của nó gắn liền với sự phát triển của hệ thống ngân hàng. Sự tồn tại và lớn mạnh của hệ thống này đã tạo điều kiện cho các cá nhân và tổ chức kinh tế mở tài khoản tiền gửi tại ngân hàng và thực hiện việc thanh toán thông quan việc chuyển khoản trong hệ thống ngân hàng. Thanh toán không dùng tiền mặt là một hình thức vận động tiền tệ mà ở đây tiền vừa là công cụ để kế toán, vừa là công cụ để chuyển hóa hình thức giá trị của hàng hóa và dịch vụ. Nó có đặc điểm sau: - Trong thanh toán không dùng tiền mặt, sự vận động tiền tệ độc lập với sự vận động của hàng hóa cả về thời gian lẫn không gian và thường không có sự ăn khớp nhau.
- Trong thanh toán không dùng tiền mặt, vật trung gian giao đổi không xuất hiện như trong hình thức thanh toán dùng tiền mặt theo kiểu hàng – tiền – hàng 8 mà chỉ xuất hiện dưới dạng tiền kế toán hay tiền ghi sổ và được ghi chép trên các chứng từ sổ sách kế toán. - Trong thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng vừa là người tổ chức, vừa là người thực hiện các khoản thanh toán. Chỉ có ngân hàng, người quản lý tài khoản tiền gửi của các khách hàng mới được quyền trích chuyển những tài khoản này theo các nguyên tắc chuyên môn đặc thù như là một nghiệp vụ riêng của mình. Với nghiệp vụ này, ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán đối với các khách hàng của mình.3 Sự cần thiết khách quan của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế thị trƣờng Một trong những phát minh quan trọng nhất của con người có tính chất đột phá, đẩy nền văn minh nhân loại tiến một bước dài là sự phát minh ra tiền tệ.
Tiền tệ ra đời và không ngừng được nghiên cứu hoàn thiện nhằm 2 mục tiêu chính là sự tiện lợi và sự an toàn. Trước đây, người ta dùng vỏ sò, vỏ hến hay những vật không có giá trị để làm vật trao đổi, tiếp đến là những vật có giá trị cao như vàng, bạc, châu báu làm phương tiện lưu thông và tích trữ. Trải qua quá trình lưu thông, những đồng tiền đúc kim loại bằng vàng, bạc, hợp kim bị mòn vẹt, không đủ trọng lượng nhưng vẫn được xã hội thừa nhận như những đồng tiền có đủ giá trị. Lợi dụng hiện tượng đó, người ta dùng tiền giấy để thế tiềm kim loại trong lưu thông vì tính ưu việt của nó như gọn nhẹ, dễ vận chuyển,… Ngày nay, thanh toán không dùng tiền mặt đang trở thành một bộ phận không thể thiếu được trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp, nó đã gần gũi hơn với cuộc sống của mọi người.
Khi trình độ sản xuất và lưu thông hàng hóa ngày càng phát triển, các mối quan hệ kinh tế ngày càng trở nên đa dạng, các thành phần kinh tế đều mở tài khoản tại ngân hàng và thực hiện các giao dịch thanh toán với nhau thông qua ngân hàng. Từ đó, thanh toán không dùng tiền mặt là vấn đề tất yếu phải đặt ra. Khi trình độ của sản xuất và lưu thông hàng hóa còn ở mức độ thấp, tiền mặt được sử dụng phổ biến và đã thể hiện tính linh hoạt của nó, tức là giúp cho 9 quan hệ mua bán được diễn ra nhanh chóng ở mọi lúc, mọi nơi, tiền mặt và hàng hóa vận động đồng thời từ người mua sang người bán và ngược lại. Nhưng khi sản xuất hàng hóa phát triển ở trình độ cao, thanh toán bằng tiền mặt trong nhiều trường hợp đã bộc lộ những nhược điểm nhất là khi quan hệ mua bán phát sinh giữa những người mua và người bán cách xa nhau hoặc những giá trị hàng hóa lớn thì việc thanh toán bằng tiền mặt sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc vận chuyển, bảo quản và tốn nhiều chi phí để in ấn, kiểm đếm một khối lượng tiền mặt rất lớn mà không thể lường trước được những mất mát thiếu hụt có thể xảy ra.
Do đó, tất yếu đòi hỏi phải có một hình thức thanh toán mới đáp ứng những yêu cầu đòi hỏi của quá trình mua bán đó. Hình thức thanh toán không dùng tiền mặt đã đáp ứng được yêu cầu đó của nền kinh tế. Khi các quan hệ giao dịch mua bán, trao đổi, chi trả của các thành phần kinh tế ngày càng nhiều với giá trị tiền lớn thì các hình thức thanh toán cần phải được cải tiến hiện đại hóa để phù hợp với trình độ phát triển sản xuất và lưu thông hàng hóa, hệ thống các ngân hàng trong cả nước phải mở rộng mạng lưới thanh toán bằng việc nối mạng thanh toán điện tử liên ngân hàng và thanh toán bù trừ điện tử, các hình thức thanh toán đã trở thành công cụ đắc lực cho quá trình chu chuyển vốn nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. Như vậy, thanh toán không dùng tiền mặt và thanh toán bằng tiền mặt có mối quan hệ chuyển hóa lẫn nhau đều có những vị trí quan trọng không thiếu được đối với nền kinh tế, trong đó thanh toán không dùng tiền mặt chiếm tỷ trọng lớn hơn.
Tỏ chức tốt công tác thanh toán không dùng tiền mặt là tiết kiệm được chi phí. Tăng nhanh vòng quay vốn, thúc đẩy phát triển sản xuất, lưu thông hàng hóa và điều hòa lưu thông tiền tệ.4 Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt 2.1 Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế Khi nền kinh tế chuyển sang kinh tế thị trường, thanh toán không dùng tiền mặt đã giữa một vai trò rất quan trọng đối với từng đơn vị kinh tế, từng cá nhân và đối với toàn bộ nền kinh tế, bất kỳ một nhà sản xuất nào cũng đều mong muốn đồng vốn của mình tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất và sinh lời tối đa 1 cho mình, do đó, họ muốn sản phẩm của họ làm ra phải được tiêu thụ ngay trên thị trường và thu được tiền để tiếp tục một chu kỳ sản xuất mới. Vì vậy, vấn đề thanh toán tiền hàng là vô cùng quan trọng, trong quá trình trao đổi mua bán nếu đơn vị dùng tiền mặt thì sẽ gặp nhiều khó khăn về phương tiện vận chuyển bảo quản tiền, khả năng rủi ro cao. Thanh toán không dùng tiền mặt được thực hiện qua ngân hàng trên mạng máy vi tính đã phần nào đáp ứng được nhu cầu nhanh chóng, chính xác cho các khách hàng, đảm bảo an toàn vốn và tài sản của họ.2 Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với ngân hàng thương mại Các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế thị trường quan tâm đến vấn đề thanh toán là an toàn, tiện lợi, quay vòng vốn nhanh.
Với yêu cầu đa dạng của các mối quan hệ kinh tế - xã hội, từ lâu đã có sự tham gia của ngân hàng, ngân hàng trở thành trung tâm tiền tệ tín dụng thanh toán trong nền kinh tế và thanh toán không dùng tiền mặt đã góp phần không nhỏ vào thành công của ngân hàng. Thanh toán không dùng tiền mặt tạo điều kiện cho hoạt động huy động vốn của ngân hàng: Thanh toán không dùng tiền mặt không những làm giảm chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt mà còn bổ sung nguồn vốn cho ngân hàng thông qua hoạt động mở tài khoản thanh toán của tổ chức kinh tế và cá nhân. Khách hàng gửi tiền vào tài khoản này với mong muốn được ngân hàng đáp ứng một cách kịp thời, chính xác các yêu cầu thanh toán. Thanh toán không dùng tiền mặt thúc đẩy quá trình cho vay: Nhờ có nguồn vốn tiền gửi không kỳ hạn, ngân hàng có cơ hội để tăng lợi nhuận cho mình bằng cách cấp tín dụng cho nền kinh tế.
Do ngân hàng thu hút được một nguồn vốn có chi phí thấp nên trên cơ sở đó hạ lãi suất tiền vay, khuyến khích doanh nghiệp, cá nhân vay vốn ngân hàng để đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh có lãi. Thanh toán không dùng tiền mặt giúp cho ngân hàng thương mại thực hiện chức năng tạo tiền: Trong thực tế nếu thanh toán dùng tiền mặt, sau khi lĩnh tiền mặt ra khỏi ngân hàng, số tiền đó không còn nằm trong phạm vi kiểm soát của ngân hàng nữa. Song nếu thực hiện bằng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng thực hiện trích chuyển từ tài khoản của người phải trả sang tài 1 khoản của người thụ hưởng, hoặc bù trừ giữa các tài khoản tiền gửi của các ngân hàng thương mại vối nhau, ngân hàng sẽ có một vốn tạm thời nhàn rỗi, có thể sử dụng nguồn vốn đó để cho vay.