Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ phi tín dụng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm dịch vụ phi tín dụng và phát triển dịch vụ phi tín dụng 1. Khái niệm dịch vụ phi tín dụng Theo Phạm Anh Thúy (2013): “Dịch vụ phi tín dụng của NHTM có thể tồn tại, phát sinh đồng thời với các dịch vụ tín dụng là huy động vốn và cho vay nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu gửi tiền và vay vốn của khách hàng.
Ngoài ra, cũng tồn tại một số dịch vụ phi tín dụng được NHTM cung cấp độc lập với dịch vụ tín dụng như: Thu hồi tiền tiêu thụ sản phẩm cho khách hàng; thanh toán chi trả các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất; chuyển tiền lương qua tài khoản; chuyển tiền nộp thuế cho khách hàng. thông qua các dịch vụ (DV) sử dụng như thẻ ATM; Séc; chuyển tiền”. Theo Võ Kim Thanh (2002): “Để nhận biết các dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng có thể dựa vào các yếu tố như: Khi khách hàng thực hiện giao dịch với ngân hàng thì ngân hàng không phải sử dụng đến nguồn vốn (hoặc nếu có thì sử dụng không nhiều nguồn vốn) để thực hiện giao dịch. Khi khách hàng thực hiện giao dịch với ngân hàng thì khách hàng phải chi trả một khoản chi phí.
Thu nhập của ngân hàng được thực hiện dưới dạng thu phí mà không phải thực hiện dưới dạng thu lãi và trả lãi (lãi suất) như dịch vụ tín dụng”. Phan Thị Thu Hà (2007) cho rằng: “Dịch vụ phi tín dụng là các dịch vụ gắn liền với việc thu phí do các NHTM thực hiện, thông qua việc cung cấp DVNH cho các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân nhằm thu được lợi nhuận, điển hình cho DV này là DV thanh toán, DV bảo lãnh, DVNH điện tử, DV kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc đá quý…” Từ những quan điểm trên, dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng thương mại có thể hiểu như sau: Dịch vụ phi tín dụng (Dịch vụ ngân hàng ngoài tín dụng) là dịch vụ được ngân hàng cung cấp tới khách hàng để đáp ứng nhu cầu về tài chính, tiền tệ của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng khoản thu nhập thông qua việc thu phí, hoa hồng dịch vụ trong đó không bao gồm dịch vụ tín dụng. Khái niệm phát triển dịch vụ phi tín dụng Có rất nhiều quan điểm khác nhau về sự phát triển, theo từ điển bách khoa, “Phát triển là sự biến đổi hoặc làm cho biến đối từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp”. Theo Gerard Crellet (2000): “Phát triển là quá trình một xã hội đạt đến thỏa mãn các nhu cầu mà xã hội đó coi là cơ bản”.
Ở đây, phát triển được xem là một qúa trình và một xã hội được coi là phát triển khi xã hội đó thỏa mãn các nhu cầu cơ bản. Định nghĩa này không chỉ bao hàm nội dung kinh tế mà còn có nội dung xã hội. Hay theo Đặng Bá Lãm (2008): “Phát triển là quá trình thay đổi theo chiều hướng đi lên từ thấp đến cao; cái cũ chuyển đổi thành cái mới hoàn thiện hơn. Bước chuyển biến xảy ra vì trong cái cũ luôn chứa đựng những khuynh hướng dẫn đến cái mới”.
Từ khái niệm phát triển đã nêu ở trên: Phát triển dịch vụ phi tín dụng có thể hiểu là sự tăng thêm về quy mô, khối lượng, chất lượng, doanh số và khách hàng sử dụng dịch vụ phi tín dụng trong một thời kỳ nhất định nhằm đáp ứng tốt nhu cầu chính đáng của khách hàng song phải đảm bảo hạn chế các rủi ro trong thực hiện giao dịch. Như vậy, phát triển dịch vụ phi tín dụng được thể hiện trên các khía cạnh sau: - Phát triển về số lượng dịch vụ phi tín dụng: là sự tăng trưởng về quy mô cung cấp dịch vụ, doanh số dịch vụ, số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ trong thời gian nhất định. Sự tăng trưởng này được xác định bằng số tuyệt đối và số tượng đối của quá trình cung cấp dịch vụ tại kỳ sau so với kỳ trước. Số tuyệt đối thể hiện sự tăng trưởng về quy mô, số tương đối thể hiện sự tăng trưởng về tốc độ.
- Phát triển về chất lượng dịch vụ phi tín dụng: là sự đáp ứng nhanh chóng, kịp thời nhu cầu của khách hàng, là sự gia tăng năng lực cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường. Sự phát triển về chất lượng dịch vụ phi tín dụng được thể hiện ở sự hài lòng khách hàng và mức độ đầu tư công nghệ trong đa dạng, cái tiến chất lượng dịch vụ. Đặc điểm dịch vụ phi tín dụng Bên cạnh những đặc điểm chung của dịch vụ ngân hàng như tính vô hình, tính không thể tách biệt, tính không ổn định, tính không giữ được thì dịch vụ phi tín dụng còn có những đặc trưng riêng như: Thứ nhất: Ngoài phải đầu tư nguồn vốn ban đầu để trang bị cơ sở hạ tầng công nghệ ngân hàng và đầu tư nguồn nhân lực. Khi thực hiện giao dịch về dịch vụ phi tín dụng, các NHTM không phải sử dụng đến nguồn vốn hoặc có phải sử dụng thì cũng sử dụng không nhiều nguồn vốn của mình để thực hiện nghĩa vụ ngay khi giao kết hợp đồng.
Và đây là một trong những lợi thế mà NH nên khai thác để phát triển các loại hình dịch vụ phi tín dụng. Thứ hai: Các dịch vụ phi tín dụng có khả năng mang lại lợi nhuận cao cho NHTM bởi chi phí giao dịch mà NH bỏ ra thường rất thấp, mà chủ yếu tận dụng vào cơ sở hạ tầng công nghệ đã được đầu tư trước đó. Đây được coi là một lĩnh vực kinh doanh hiệu quả, thu hút các NHTM hiện đại trên thế giới. Thứ ba: dịch vụ phi tín dụng của NHTM được xếp vào những lĩnh vực kinh doanh tương đối an toàn, rủi ro thấp.
Vì thế mở rộng dịch vụ phi tín dụng sẽ giúp cho NHTM hạn chế được những rủi ro như rủi ro lãi suất, đặc biệt là rủi ro tín dụng. Thứ tư: Các dịch vụ phi tín dụng của NH có tính hỗ trợ cao và liên kết chặt chẽ với nhau. Các DV luôn đòi hỏi đi kèm với nhau, sự tồn tại và phát triển của DV này gắn liền với các dịch vụ khác. Do đó, dịch vụ phi tín dụng của NH đòi hỏi sự phát triển đồng bộ.
Thứ năm: dịch vụ phi tín dụng vô cùng đa dạng, phong phú và không ngừng phát triển. Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều loại hình dịch vụ phi tín dụng. Với mỗi loại hình DV, các NH đều đa dạng các loại hình cung cấp. Thứ sáu: Có nhiều loại dịch vụ phi tín dụng ra đời và phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.
Khách hàng không cần đến NH mà có thể ngồi tại nhà để thực hiện các giao dịch thông qua các kênh giao dịch hiện đại như: E- Banking, Home Banking. Nội dung phát triển dịch vụ phi tín dụng tại ngân hàng thương mại 1. Phát triển danh mục dịch vụ phi tín dụng Phát triển danh mục dịch vụ phi tín dụng là việc ngân hàng gia tăng số lượng dịch vụ cung cấp đến khách hàng, tạo ra sự phong phú trong các dịch vụ tài chính của ngân hàng giúp khách hàng có nhiều sự lựa chọn hơn khi có nhu cầu sử dụng dịch vụ. Việc phát triển danh mục sản phẩm, dịch vụ phi tín dụng giúp tăng khả năng, lợi thế cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường.
Ngoài ra, đa dạng hóa dịch vụ; phát triển các dịch vụ mới là biện pháp hiệu quả nhất để tăng khả năng cạnh tranh, tăng quy mô và mở rộng hoạt động kinh doanh dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng. Việc phát triển danh mục DVPTD trước tiên xuất phát từ nhu cầu của khách hàng, từ sức ép của đối thủ cạnh tranh, từ yêu cầu mở rộng danh mục DVNH để tăng lợi nhuận của ngân hàng thương mại. Để phát triển danh mục DVPTD, ngân hàng có thể thực hiện thông qua các hình thức sau: - Phát triển DVPTD mới hoàn toàn là phát triển những DVPTD mới đối với NH và thị trường. Khi đưa ra thị trường các loại dịch vụ này, NH không phải đối mặt với cạnh tranh nên có thể đem lại nguồn thu nhập lớn cho NH.
Tuy nhiên, NH cần chủ động trong việc đưa ra các biện pháp để hạn chế những rủi ro trong đầu tư vốn lớn, thiếu kinh nghiệm và khách hàng chưa quen sử dụng dịch vụ mới này. - Phát triển DVPTD mới về chủng loại (dịch vụ sao chép) là phát triển DVPTD chỉ mới đối với NH, không mới so với thị trường. Loại DVPTD mới này đã có sự cạnh tranh trên thị trường. Thu nhập tiềm năng có thể bị giảm do dịch vụ bị cạnh tranh.
Tuy nhiên, phát triển DVPTD mới loại này NH có thể tận dụng được lợi thế của người đi sau, sẽ tranh được những sai lần của người đi trước.Vì vậy phát triển DVPTD mới loại này được coi là trọng tâm của xu thế phát triển DVPTD mới của các NHTM hiện nay. Mở rộng kênh phân phối dịch vụ phi tín dụng Kênh phân phối dịch vụ phi tín dụng là phương tiện cung cấp các dịch vụ phi tín dụng đến khách hàng có nhu cầu. Kênh phân phối là cầu nối giữa ngân hàng với khách hàng, là cách thức ngân hàng thương mại tiếp cận thị trường và cung cấp dịch vụ. Do vậy, phát triển kênh phân phối sản phẩm là cách thức, là biện pháp và nội dung phát triển dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng thương mại.
c 9 Kênh phân phối là một trong những yếu tố quyết định sự thành công của hoạt động kinh doanh ngân hàng nói chung và dịch vụ phi tín dụng nói riêng. Trong bối cảnh kinh tế phát triển mạnh mẽ, cách mạng công nghệ thông tin bùng nổ, các ngân hàng thương mại phải đa dạng kênh phân phối, kết hợp linh hoạt giữa đầu tư, phát triển kênh phân phối hiện đại (ATM; mạng viễn thông; POS…) và kênh phân phối truyền thống (chi nhánh, phòng giao dịch) để gia tăng cơ hội tiếp cận dịch vụ phi tín dụng của khách hàng. + Đối với kênh phân phối truyền thống: đòi hỏi ngân hàng phải đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc, trang thiết bị làm việc (máy tính, máy in, bàn ghế…); đào tạo đội ngũ cán bộ, nhân viên giao dịch, trực tiếp tiếp xúc với khách hàng.