CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1. Khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử Khi đề cập đến dịch vụ NHĐT, có rất nhiều cách tiếp cận đề cập đến khái niệm này như sau: Dịch vụ NHĐT được giải thích như là khả năng của khách hàng có thể truy cập từ xa vào một ngân hàng nhằm: truy cập và tra cứu thông tin, thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên tài khoản đã mở tại ngân hàng đó, đăng ký sử dụng dịch vụ mới. Dịch vụ NHĐT là một hệ thống phần mềm vi tính cho phép khách hàng có thể tìm hiểu hay thực hiện một số giao dịch ngân hàng thông qua phương tiện điện tử.
Theo giáo trình Marketing ngân hàng của tác giả Nguyễn Minh Hiền “NHĐT được hiểu là một mô hình ngân hàng cho phép khách hàng truy cập từ xa đến ngân hàng nhằm : thu thập thông tin; thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên các tài khoản lưu ký của ngân hàng; sử dụng các sản phẩm dịch vụ mới. NHĐT là hệ thống kênh phân phối phát triển dựa trên cơ sở sử dụng công nghệ thông tin hiện đại vào việc tổ chức cung ứng sản phẩm dịch vụ ngân hàng. Các giao dịch điện tử được thực hiện thông qua các phương tiện giao dịch điện tử : Máy thanh toán tại điểm bán hàng ( ESTPOS), máy rút tiền tự động ( ATM), ngân hàng qua điện thoại, ngân hàng qua mạng internet, ngân hàng qua mạng nội bộ”. Trên thực tế, những giao dịch về thẻ cũng là dịch vụ NHĐT nhưng các ngân hàng tại Việt Nam tách riêng nghiệp vụ này một phần vì đây là loại hình NHĐT đầu tiên phát triển tại Việt Nam nhằm mục đích huy động vốn.
Luan van 7 Theo định nghĩa của BIS-EBG (Bank for International Settlement- Electronic Banking Group) đưa ra là : Dịch vụ NHĐT bao gồm các nghiệp vụ ngân hàng bán lẻ thực hiện thông qua kênh phân phối điện tử cũng như khoản thanh toán điện tử giá trị lớn và các nghiệp vụ ngân hàng bán buôn được thực hiện bằng điện tử. Các khái niệm trên đều khái niệm dịch vụ NHĐT thông qua các dịch vụ cung cấp hoặc qua kênh phân phối điện tử. Khái niệm này có thể đúng ở từng thời điểm nhưng không thể khái quát hết được cả quá trình lịch sử phát triển cũng như tương lai phát triển của NHĐT. Do vậy, một định nghĩa tổng quát nhất về NHĐT có thể diễn đạt như sau : “ Ngân hàng điện tử là ngân hàng mà tất cả các hình thức giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng( cá nhân và tổ chức ) dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng” [5, trang 4] 1.
Đặc điểm dịch vụ ngân hàng điện tử - Nhanh chóng, thuận tiện, là hình thức khách hàng tự phục vụ Dịch vụ NHĐT giúp cho KH có thể liên lạc với ngân hàng một cách nhanh chóng, thuận tiện để thực hiện một số nghiệp vụ ngân hàng tại bất kỳ thời điểm nào và ở bất cứ nơi đâu. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các KH có ít thời gian để đi đến văn phòng trực tiếp giao dịch với ngân hàng, các KH nhỏ và vừa, KH cá nhân có số lượng giao dịch với ngân hàng không nhiều, số tiền mỗi lần giao dịch không lớn. KH có thể ngồi tại nhà, văn phòng làm việc mà vẫn truy vấn được mọi thông tin chi tiết của tài khoản, thanh toán hóa đơn, chuyển tiền…thông qua kênh phân phối điện tử ( Internet và các thiết bị như máy tính, ATM, POS, điện thoại bàn, điện thoại di động…) - Có tính vô hình Dịch vụ NHĐT không giống như những sản phẩm vật chất, nó có tính vô hình, không thể nhìn thấy, nghe thấy hay nếm thử trước khi người ta mua Luan van 8 chúng. Người mua buộc phải tìm kiếm các dấu hiệu chứng tỏ về chất lượng dịch vụ như địa điểm giao dịch, mức độ trang bị công nghệ, tài liệu, thông tin, giá cả, uy tín của ngân hàng… - Ngân hàng có thể cung cấp dịch vụ ngân hàng điện tử cho nhiều người ở bất cứ nơi đâu trên thế giới tại bất cứ thời điểm nào mà không cần phải mở rộng thêm chi nhánh Không khoảng cách, không thời gian, hoạt động 24/7/365 (hoạt động liên tục trong 24h mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần và 365 ngày mỗi năm) là điểm khác biệt rõ nét nhất của loại hình NHĐT so với ngân hàng truyền thống.
Chỉ với chiếc máy tính có kết nối internet hoặc với chiếc điện thoại di động là KH có thể sử dụng dịch vụ NHĐT của ngân hàng vào bất cứ lúc nào. - Cung cấp dịch vụ trọn gói Điểm đặc biệt của dịch vụ NHĐT là có thể cung cấp dịch vụ trọn gói. Nhu cầu và yêu cầu của các doanh nghiệp và người dân ngày càng tăng lên cùng với sự phát triển của nền kinh tế và mức sống nên họ cũng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến các dịch vụ ngân hàng hiện đại nhằm hiện đại hóa cuộc sống và tiết kiệm thời gian của mình, đặc biệt là các sản phẩm mang tính trọn gói. Vì vậy, đối với dịch vụ NHĐT các ngân hàng có thể liên kết với các công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, công ty tài chính khác để đưa ra các sản phẩm tiện ích đồng bộ nhằm đáp ứng căn bản các nhu cầu của một KH hoặc một nhóm KH về các dịch vụ liên quan tới ngân hàng, bảo hiểm, đầu tư, chứng khoán… - Phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử luôn phải đi đôi với sự phát triển của cơ sở hạ tầng công nghệ và Internet Không có công nghệ thông tin hiện đại thì không thể có các dịch vụ NHĐT.
Chính nhờ sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin mà những giao dịch thanh toán tiền của con người trở nên đơn giản hơn; chẳng hạn như Luan van 9 có thể thanh toán tiền mua hàng tại nước ngoài chỉ với một tấm thẻ, có thể chuyển tiền cho đối tác ở bất cứ đâu, bất cứ thời gian nào ngay tại nhà, văn phòng làm việc…Hàm lượng công nghệ thông tin trong các sản phẩm dịch vụ NHĐT là rất lớn, đòi hỏi nguồn nhân lực của ngân hàng luôn phải nâng cao trình độ và phải có sự hiểu biết về các ứng dụng khoa học, công nghệ trong ngân hàng. Vai trò của dịch vụ ngân hàng điện tử đối với NHTM - Phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử là một giải pháp đóng vai trò rất quan trọng giúp các ngân hàng mở rộng phạm vi hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh Cạnh tranh giữa các NHTM không chỉ dựa trên cơ sở lãi suất hay giá cả dịch vụ mà còn dựa trên cả sự khác biệt về công nghệ ngân hàng. Việc ứng dụng có hiệu quả các thành tựu của khoa học công nghệ, tạo ra các sản phẩm, dịch vụ NHĐT hiện đại với chất lượng tốt đáp ứng nhu cầu của các đối tượng khác nhau sẽ giúp ngân hàng nâng cao khả năng cạnh tranh. Dịch vụ NHĐT còn giúp các NHTM mở rộng phạm vi hoạt động mà không cần mở thêm chi nhánh, là công cụ quảng bá, khuếch trương thương hiệu của NHTM một cách sinh động, hiệu quả.
- Dịch vụ ngân hàng điện tử cũng hỗ trợ một cách nhất định trong việc củng cố quan hệ đối với khách hàng cũ và thu hút thêm khách hàng mới Ngân hàng điện tử khai thác các thế mạnh của công nghệ thông tin và viễn thông để tạo ra các phương thức giao tiếp mới giữa Ngân hàng và KH, bổ sung cho phương thức giao tiếp truyền thống dựa trên mạng lưới chi nhánh, quầy giao dịch. Dựa trên sự hỗ trợ của phương thức giao tiếp mới này, ngân hàng sẽ có điều kiện chăm sóc KH tốt hơn với chi phí bình quân thấp hơn, tạo nên mối quan hệ lâu dài đối với KH. Xã hội ngày càng phát triển, công nghệ thông tin càng thâm nhập vào cuộc sống thì nhu cầu sử dụng dịch Luan van 10 vụ NHĐT càng cao. Theo thống kê thì số lượng KH sử dụng dịch vụ NHĐT luôn tăng trong những năm gần đây.
Chính vì vậy việc phát triển các dịch vụ NHĐT sẽ thu hút thêm một lượng KH mới, góp phần tăng thu nhập cho ngân hàng. - Tạo thuận lợi cho các ngân hàng trong việc hội nhập kinh tế quốc tế, mở rộng sự xâm nhập và liên kết các dịch vụ tài chính trên toàn thế giới. Sự phát triển của các dịch vụ NHĐT còn đẩy mạnh việc liên kết, hợp tác giữa các ngân hàng ngày càng chặt chẽ, phát triển đa dạng, mạnh mẽ, rộng khắp trong nước và thế giới…để thiết lập các đề án phát triển nghiệp vụ kinh doanh sản phẩm và dịch vụ mới, sử dụng mạng lưới thanh toán điện tử, thông tin rủi ro, tư vấn pháp luật, kiểm toán phòng ngừa, xây dựng các chương trình đồng tài trợ, lập chương trình phối hợp đào tạo, nâng cao trình độ cán bộ nhân viên, kể cả các hình thức hợp tác trong lĩnh vực dịch vụ và văn hóa xã hội…Phát triển NHĐT theo xu thế ngân hàng hiện đại nhằm tạo ra sự phát triển đồng bộ, tương thích giữa hệ thống ngân hàng của quốc gia với hệ thống ngân hàng thế giới theo các chuẩn mực quốc tế. Phân loại dịch vụ ngân hàng điện tử a.
Dịch vụ cung ứng qua thẻ, giao dịch tại hệ thống máy ATM, POS Thẻ ngân hàng là phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, ra đời từ phương thức mua bán chịu hàng hóa bán lẻ và phát triển gắn liền với việc ứng dụng công nghệ tin học trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Thẻ ngân hàng là công cụ thanh toán do ngân hàng phát hành thẻ cấp cho KH sử dụng để thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ hoặc rút tiền mặt. Thẻ ngân hàng còn dùng để thực hiện các dịch vụ thông qua hệ thống giao dịch tự động hay còn gọi là hệ thống tự phục vụ ATM. Trên phương diện kỹ thuật hay công nghệ sản xuất và bảo mật, thẻ ngân hàng có thể được chia thành nhiều loại khác nhau như thẻ từ, thẻ chip… Luan van 11 Nhưng xét trên phương diện dịch vụ tài chính, thẻ ngân hàng tại Việt Nam phổ biến gồm 2 loại là thẻ ghi nợ ( Debit card) và thẻ tín dụng ( Credit card).