CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1. Khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử Trước khi tìm hiểu khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử, chúng ta cùng tìm hiểu khái niệm thương mại điện tử. Theo tài liệu đào tạo về thương mại điện tử của Microsoft (Fundamentals of E-business), khái niệm thương mại điện tử được hiểu như sau: Thương mại điện tử là kinh doanh trên môi trường điện tử nhằm kết hợp người bán và người mua.
Nó tích hợp dữ liệu, liên lạc điện tử và dịch vụ bảo mật để tạo thuận lợi cho công việc kinh doanh. Thương mại điện tử là một tập hợp công nghệ, ứng dụng và quy trình kinh doanh nhằm liên kết các tổ chức, khách hàng và cộng đồng thông qua những giao dịch điện tử. Nhìn chung Thương mại điện tử là các dạng của giao dịch thương mại dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao số liệu số hoá bao gồm cả văn bản, âm thanh và hình ảnh. Sự phát triển của thương mại điện tử gây ảnh hưởng vô cùng lớn tới hệ thống ngân hàng.
Công nghệ thông tin đặc biệt là internet tạo ra một hệ thống thanh toán rộng khắp, tiến tới một thế giới không dùng tiền mặt, thanh toán nhanh gọn an toàn và chính xác, từ đó dịch vụ ngân hàng điện tử ra đời. Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về “ Dịch vụ ngân hàng điện tử ”. Song nhìn chung “Dịch vụ ngân hàng điện tử ” được hiểu là một dạng của thương mại điện tử ứng dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, cho phép khách hàng có thể tìm hiểu thông tin hay thực hiện một số giao dịch ngân hàng thông qua phương tiện điện tử (công nghệ thông tin, điện tử, kỹ Luan van 8 thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tương tự). Quá trình phát triển của dịch vụ ngân hàng điện tử Kể từ năm 1989, khi ngân hàng Well Fargo cung cấp dịch vụ ngân hàng qua mạng đầu tiên tại Mỹ, đến nay, đã có rất nhiều tìm tòi, thử nghiệm, thành công cũng như thất bại trên con đường xây dựng một hệ thống ngân hàng điện tử hoàn hảo, phục vụ tốt nhất cho khách hàng.
Tổng kết những mô hình đó, nhìn chung, hệ thống ngân hàng điện tử phát triển qua những giai đoạn sau: - Giai đoạn l: Quảng cáo bằng website (Brochure-ware): là việc xây dựng một tên miền (website) trong đó cho biết những thông tin cơ bản nhất về một NHTM, bao gồm hoạt động và các sản phẩm dịch vụ và hướng dẫn khách hàng có thể sử dụng sản phẩm và liên hệ với ngân hàng khi cần thiết. - Giai đoạn 2: Tra cứu thông tin qua mạng (Internet Banking information): Ở giai đoạn này, các NHTM đã sử dụng intemet và website riêng như một kênh phân phối mới cho những dịch vụ tài chính truyền thống như thông tin về tài khoản, nhận thông báo về các giao dịch, kinh doanh ngoại tệ và chứng khoán. - Giai đoạn 3: Hoạt động ngân hàng qua Internet (Internet Banking): Giai đoạn này đánh dấu sự phát triển về sản phẩm dịch vụ cũng như chức năng của ngân hàng. Các sản phẩm được phân biệt theo nhu cầu và quan hệ với khách hàng.
Đồng thời sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa hội sở chính và chi nhánh của các ngân hàng cũng được thực hiện thông qua internet, mạng không dây giúp cho việc xử lý các yêu cầu của khách hàng nhanh chóng và chính xác hơn. - Giai đoạn 4: Dịch vụ ngân hàng điện tử (Electronic Banking): Đây là giai đoạn mà các dịch vụ ngân hàng được cung cấp trực tuyến hay dịch vụ Luan van 9 ngân hàng điện tử trong nền kinh tế điện tử. Thông qua sức mạnh của mạng toàn cầu, các NHTM cung cấp cho khách hàng những dịch vụ ngân hàng tiện ích nhất bằng nhiều kênh phân phối riêng biệt. Các sản phẩm dịch vụ ngân hàng điện tử Tại các nước phát triển, dịch vụ ngân hàng qua điện thoại (Phone Banking) được ra đời vào những năm 1980; tiếp đến là sự ra đời của dịch vụ ngân hàng qua Intemet (Internet Banking) vào những năm 1990; cuối cùng là dịch vụ ngân hàng tại nhà (Home Banking) và dịch vụ ngân hàng qua điện thoại di động (Mobile Banking) xuất hiện từ những năm 2000.
Tuy mới xuất hiện nhưng những kênh phân phối điện tử này đã trở thành một phương tiện giao tiếp hữu hiệu giữa ngân hàng và khách hàng, bổ sung cho phương tiện giao tiếp truyền thống dựa vào mạng lưới chi nhánh và quầy giao dịch. Các sản phẩm dịch vụ ngân hàng điện tử có thể được khái quát như sau: a. Dịch vụ thẻ Xuất hiện đầu tiên vào những năm 1960 tại Mỹ, thẻ ngân hàng là phương tiện thanh toán được các NHTM cung cấp cho khách hàng sử dụng thay thế cho tiền mặt. Do có thể thay thế tiền mặt trong các giao dịch nên thẻ ngân hàng còn được gọi là tiền điện tử (electronic money).
Trên phương diện kỹ thuật hay công nghệ sản xuất và bảo mật, thẻ ngân hàng có thể được chia thành nhiều loại khác nhau như thẻ in nổi, thẻ từ, thẻ chíp (smart card). Nhưng xét trên phương diện dịch vụ tài chính, thẻ ngân hàng bao gồm 2 loại: (l) thẻ ghi nợ (debit card) và (2) thẻ tín dụng (credit card). Thông thường, thẻ ngân hàng có hai chức năng: rút tiền mặt và thực hiện thanh toán mà không cần dùng đến tiền mặt. Tuy nhiên, một số thẻ được các NHTM lớn trên thế giới có thêm chức năng bảo chi séc, tức là các NHTM Luan van 10 này đảm bảo thanh toán cho khoản tiền ghi trên séc do khách hàng phát hành căn cứ vào số tiền mà khách hàng được sử dụng trên tài khoản thẻ.
Có thể nói rằng những giao dịch ngân hàng tự động như gửi, rút tiền tự động, thanh toán, chuyển tiền, v., là những dịch vụ đi kèm dịch vụ thẻ và làm cho dịch vụ thẻ ngân hàng trở nên có ý nghĩa và tiện ích cao hơn. Với tấm thẻ ngân hàng, khách hàng có thể rút tiền mặt hoặc đáp ứng nhu cầu tiết kiệm hay chi tiêu khác tại bất kỳ nơi nào có máy giao dịch tự động. Dịch vụ máy rút tiền tự động (ATM) Hệ thống máy giao dịch tự động (Automatic teller machine - ATM) được lắp đặt để khách hàng rút tiền mặt. Ngoài ra, khách hàng còn được cung cấp khá nhiều dịch vụ khác như truy vấn số dư và nộp tiền vào tài khoản, thanh toán các hoá đơn dịch vụ (bảo hiểm, điện, nước, điện thoại), nhận quảng cáo từ màn hình ATM, mua các dịch vụ trả trước, v.v… Hệ thống ATM được kết nối giữa các NHTM sẽ cho phép khách hàng của các NHTM khác nhau có thể thực hiện giao dịch tại tất cả các máy ở khắp mọi nơi.
Hơn nữa, hệ thống ATM còn cho phép sử dụng các thẻ ngân hàng có đăng ký giao dịch quốc tế hoặc những thẻ ngân hàng do các công ty tài chính và các NHTM đa quốc gia như Visa, Master, American Express phát hành. Trên cơ sở đó, hệ thống này đã góp phần gia tăng giao dịch ngân hàng quốc tế, làm “mềm hóa” biên giới quốc gia và tăng phạm vi lưu thông của mọi đồng tiền của các nước, hỗ trợ tích cực sự phát triển của quan hệ thương mại và đầu tư quốc tế. Dịch vụ ngân hàng qua điện thoại (Phone Banking) Hệ thống Phone Banking của ngân hàng mang đến cho khách hàng một tiện ích ngân hàng mới. Khách hàng có thể mọi lúc mọi nơi dùng điện thoại cố định, điện thoại di động đều có thể nghe được các thông tin về sản phẩm dịch vụ của ngân hàng, thông tin về số dư trong tài khoản một cách nhanh Luan van 11 chóng, tiện lợi và tiết kiệm thời gian.
Đây là hệ thống tự động trả lời hoạt động 24/24, khách hàng nhấn vào các phím trên bàn phím điện thoại theo mã do ngân hàng quy định, để yêu cầu hệ thống trả lời thông tin cần thiết. Dịch vụ này được cung cấp qua một hệ thống máy chủ và phần mềm quản lý đặt tại ngân hàng, liên kết với khách hàng thông qua tổng đài của dịch vụ. Khi đăng ký sử dụng dịch vụ Phone Banking, khách hàng sẽ được cung cấp một mã khách hàng, hoặc mã tài khoản và tuỳ theo dịch vụ đăng ký, khách hàng có thể sử dụng nhiều dịch vụ khác nhau như: giới thiệu thông tin về sản phẩm dịch vụ của ngân hàng, hướng dẫn sử dụng dịch vụ, cung cấp thông tin về tài khoản và cung cấp thông tin về lãi suất, tỷ giá hối đoái, chuyển tiền, thanh toán hoá đơn và dịch vụ hỗ trợ khách hàng,. Dịch vụ ngân hàng qua Trung tâm dịch vụ khách hàng (Call Center) Dịch vụ ngân hàng qua Trung tâm dịch vụ khách hàng Call Center bắt đầu hình thành vào những năm 1980, đã tạo ra một phương thức giao dịch mới trong chiến lược phát triển kênh phân phối của các ngân hàng thương mại.
Dịch vụ này có ý nghĩa quan trọng đối với khách hàng cá nhân bởi lẽ các cuộc gọi của khách hàng đều được trả lời trực tiếp bởi nhân viên ngân hàng thay cho hệ thống máy móc tự động. Hiện nay, thông qua Trung tâm dịch vụ khách hàng Call Center, khách hàng được cung cấp tất cả các thông tin về sản phẩm dịch vụ của ngân hàng, bao gồm: tiền gửi thanh toán, tiết kiệm, cho vay, chuyển tiền, đăng ký làm thẻ, đăng ký vay, thực hiện thanh toán các hóa đơn tiền điện, nước, điện thoại, Internet, truyền hình cáp, bảo hiểm,. Các nhân viên của Call Center sẽ tiếp nhận và giải đáp các khiếu nại, thắc mắc từ khách hàng khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng. Dịch vụ ngân hàng qua mạng Internet (Internet Banking) Với máy tính kết nối Internet, khách hàng sẽ được cung cấp và được hướng dẫn các sản phẩm, các dịch vụ của ngân hàng vào bất cứ lúc nào, ở bất Luan van 12 cứ nơi đâu.
Do đó, khách hàng có thể giao dịch 24 giờ trong ngày, 7 ngày trong tuần tại nhà riêng hoặc ở văn phòng, khi đang ở trong nước hay đang ở nước ngoài. Đây là một loại hình dịch vụ ngân hàng hiện đại, nó cho phép khách hàng có thể giao dịch với ngân hàng thông qua mạng Intemet, nó thúc đẩy các giao dịch xảy ra nhanh hơn, tiết kiệm được nhiều thời gian và tiền bạc cho cả khách hàng, ngân hàng và cho xã hội. Khách hàng truy cập vào website của ngân hàng và thực hiện các giao dịch tài chính, truy vấn thông tin tài khoản cũng như kiểm soát tài khoản của chính mình.