Chương 1: Tổng quan về phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của Ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam – chi nhánh Linh Đàm. Chương 3: Giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam – chi nhánh Linh Đàm trong thời gian tới 7 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Lý luận về ngân hàng thƣơng mại và dịch vụ ngân hàng bán lẻ 1. Khái niệm ngân hàng thương mại Ngân hàng thƣơng mại (NHTM) là loại hình tổ chức tài chính có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.
Lịch sử ra đời và phát triển của ngân hàng gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa. Vì vậy, NHTM có thể đƣợc định nghĩa thông qua chức năng, dịch vụ hoặc vai trò mà chính thể hiện trong nền kinh tế. Sự phát triển của hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng tới quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hóa và ngƣợc lại, nền kinh tế hàng hóa phát triển đến đỉnh cao là kinh tế thị trƣờng thì hệ thống NHTM ngày càng đƣợc hoàn thiện và phát triển trở thành những định chế tài chính không thể thiếu trong nền kinh tế. Ngày nay, các tổ chức tài chính phi ngân hàng cũng có thể cung cấp các dịch vụ tài chính nhƣ các ngân hàng nhƣ nhận tiền gửi, cho vay … Ngƣợc lại, ngân hàng cũng cố gắng mở rộng phạm vi cung cấp các dịch vụ phi ngân hàng nhƣ: bảo hiểm, môi giới chứng khoán, đầu tƣ bất động sản … Để phân biệt rõ ràng ngân hàng thƣơng mại và các tổ chức phi ngân hàng, ta phải xem xét đến các loại hình dịch vụ mà tổ chức đó cung cấp.
Theo đó, NHTM là tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. Ở Việt Nam, trong giai đoạn chuyển đổi sang kinh tế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc, thực hiện nhất quán nền kinh tế nhiều thành phần theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa, mọi cá nhân đƣợc tự do kinh doanh theo pháp 8 luật, đƣợc bảo hộ quyền sở hữu và thu nhập hợp pháp, các hình thức sở hữu có thể hỗn hợp, đan xen lẫn nhau hình thành các tổ chức kinh doanh đa dạng. Các doanh nghiệp không phân biệt quan hệ sở hữu đều tự chủ kinh doanh, hợp tác và cạnh tranh với nhau, bình đẳng trƣớc pháp luật. Theo hƣớng đó nền kinh tế hàng hòa phát triển tất yếu sẽ tạo ra những tiền đề cần thiết cho những hoạt động của ngành Ngân hàng nói chung và sự ra đời của nhiều loại hình Ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác.
Tại Việt Nam, Luật các Tổ chức tín dụng do Quốc hội Khóa 12 thông qua ngày 16/06/2010 đã đƣa ra khái niệm: “NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu lợi nhuận”, và xác định: “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số nghiệp vụ như: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản thanh toán”. Dịch vụ ngân hàng bán lẻ Ngân hàng bán lẻ (NHBL) là các hoạt động dịch vụ ngân hàng nhắm đến đối tƣợng khách hàng cá nhân, thay vì nhóm khách hàng doanh nghiệp. Các dịch vụ chủ yếu của ngân hàng bán lẻ là tiết kiệm, thanh toán, cho vay tiêu dùng, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ. Theo WTO, hoạt động dịch vụ NHBL là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ nhƣ gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ … Theo các chuyên gia của Học viện công nghệ Châu Á – AIT thì dịch vụ NHBL có thể hiểu là: “việc cung ứng dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới các chi nhanh, 9 hoặc là khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông.” Theo Từ điển tài chính, đầu tƣ, kinh tế của tạp chí Forbes thì “NHBL là hoạt động ngân hàng phục vụ cho thị trường đại chúng nơi mà các khách hàng cá nhân được cung cấp dịch vụ qua mạng lưới chi nhánh địa phương của các ngân hàng.
Các dịch vụ NHBL cung cấp bao gồm: tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi không kỳ hạn, tín dụng cá nhân, tín dụng hộ gia đình, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng và một số dịch vụ khác”. Một số chuyên gia khác nhìn nhận dịch vụ NHBL trên phƣơng diện nhà cung cấp dịch vụ với khâu phân phối giữ vai trò quyết định. Theo chuyên gia Jean Paul Vontron – Ngân hàng Forties thì “bán lẻ là hoạt động của phân phối mà trong đó triển khai các hoạt động tìm hiểu, xúc tiến, nghiên cứu, thử nghiệm, phát hiện và triển khai các kênh phân phối hiện đại mà nổi bật là kinh doanh qua mạng.” Nhƣ vậy, qua các định nghĩa trên có thể thấy rằng đang tồn tại hai quan niệm về đối tƣợng của hoạt động dịch vụ NHBL, một quan niệm cho rằng, đối tƣợng của hoạt động dịch vụ NHBL bao gồm khách hàng cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Quan niệm khác lại cho rằng, đối tƣợng của hoạt động dịch vụ NHBL chỉ bao gồm khách hàng cá nhân và hộ gia đình.
Với những quan điểm trên và từ thực tế trong hoạt động dịch vụ NHBL tại các NHTM của Việt Nam hiện nay, có thể thấy rằng nhóm khách hàng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ thƣờng đƣợc xếp vào nhóm khách hàng tổ chức. Trên cơ sở đó, có thể đƣa ra khái niệm tổng quát về hoạt động dịch vụ NHBL nhƣ sau: “Hoạt động dịch vụ NHBL là việc cung ứng dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ và các hộ gia đình thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc là 10 việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phương diện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin”. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ Ngoài những đặc điểm chung của dịch vụ ngân hàng, hoạt động dịch vụ NHBL còn có một số đặc điểm sau: - Đối tượng khách hàng của hoạt động dịch vụ NHBL là rất lớn Hoạt động NHBL cung ứng những sản phẩm, dịch vụ, tiện ích tài chính đến tận tay ngƣời tiêu dùng (tiêu dùng cho sản xuất và tiêu dùng cho sinh hoạt), bao gồm các cá nhân, các hộ gia đình. Các tổ chức tham gia cung ứng dịch vụ NHBL cũng rất đa dạng và đông đảo: các tổ chức tài chính, đặc biệt là các NHTM và các tổ chức tài chính phi ngân hàng.
- Dịch vụ đơn giản, dễ thực hiện và được sử dụng thường xuyên Mục tiêu chính của hoạt động NHBL là khách hàng cá nhân nên các dịch vụ thƣờng tập trung vào các sản phẩm tiền gửi, quản lý tài khoản, vay vốn, mở thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ … - Số lượng sản phẩm, dịch vụ cung cấp đa dạng nhưng giá trị của từng khoản giao dịch không cao Do đối tƣợng của hoạt động dịch vụ NHBL là khách hàng cá nhân riêng lẻ, các hộ gia đình, các giao dịch phát sinh nhiều, tuy giá trị không cao. Đối tƣợng khách hàng cá nhân bao gồm nhiều độ tuổi, làm việc ở những lĩnh vực khác nhau ở nhiều vị trí trong xã hội và yêu cầu đối với dịch vụ ngân hàng rất khác nhau thức đẩy hoạt động dịch vụ NHBL phát triển rất phong phú và đa dạng. Điều này đòi hỏi các ngân hàng muốn triển khai mở rộng hoạt động bán lẻ phải phát triển đƣợc các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tƣợng khách hàng. - Mức độ rủi ro thấp trong hoạt động NHBL, có tính ổn định 11 Do số lƣợng khách hàng bán lẻ nhiều, nên số dƣ huy động từ khách hàng là đối tƣợng của NHBL lớn, đồng thời nguồn huy động này lại có tính ổn định và tăng trƣởng bền vững nếu ngân hàng duy trì một cơ chế lãi suất hấp dẫn, có chính sách chăm sóc phù hợp và hoạt động kinh doanh ổn định.
Đối với hoạt động tín dụng bán lẻ, hầu hết giá trị món vay là nhỏ lẻ, phân tán với kỹ thuật vay đơn giản nhƣ cho vay tiêu dùng (mua nhà, thấu chi, vay theo lƣơng …) Quy mô của từng khoản vay thƣờng nhỏ. - Phương thức quản lý, phân phối, tiếp thị và yêu cầu về nguồn nhân lực, đa dạng, phức tạp Do mạng lƣới khách hàng trải rộng, có tính phân tán, nên để phục vụ các khách hàng này ngân hàng thƣờng phải mở rộng mạng lƣới, triển khai hệ thống giao dịch trực tuyến (online). Quá trình này tốn khá nhiều chi phí đầu tƣ ban đầu để xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và thông tin trong toàn hệ thống ngân hàng. Thêm vào đó, nguồn nhân lực cũng phải đáp ứng đầy đủ cả về số lƣợng và chất lƣợng để đáp ứng nhu cầu công việc tại các chi nhánh, phòng giao dịch trong toàn hệ thống.
Chình vì vậy, các NHTM phải có một phƣơng thức quản lý, phân phối, tiếp thị hợp lý, khoa học cũng nhƣ quản nhân lực, xây dựng đội ngũ cán bộ, nhân viên có chất lƣợng tốt. - Hoạt động phát triển chủ yếu dựa trên nền tảng công nghệ và nguồn nhân lực Dịch vụ NHBL mang tính đồng nhất rất cao về loại hình sản phẩm dịch vụ, do đó vấn đề quan trọng là ngân hàng nào biết tạo ra sự khác biệt trong dịch vụ, tính tiện ích cao thì ngân hàng đó sẽ có lợi thế mạnh trong cạnh tranh. Sản phẩm, dịch vụ NHBL là mốc đầu tiên đánh dấu sự phát triển về công nghệ với hệ thống thông tin tích hợp và tập trung, đóng một vai trò quan trọng cho phép NHTM ứng dụng và triển khai các sản phẩm bán lẻ trên nền tảng công 12 nghệ hiện đại. Sự phát triển của hoạt động dịch vụ NHBL phụ thuộc rất lớn vào trình độ công nghệ thông tin của nền kinh tế nói chung và của bản thân mỗi ngân hàng nói riêng.