Chương 1: Cơ sở lý luận về dịch vụ ngân hàng bán lẻ và phát triển dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thƣơng mại; Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng 7 TMCP Bƣu điện Liên Việt - Chi nhánh Hà Giang; Chương 3: Một số giải pháp phát triển dịch vụ Ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Bƣu điện Liên Việt - Chi nhánh Hà Giang. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ VÀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Khái niệm ngân hàng bán lẻ Trong bất cứ một nền kinh tế hiện đại, bên cạn nông nghiệp - công nghiệp, thƣơng mại dịch vụ là lĩnh vực giữ vai trò trọng yếu.
Tuy không trực tiếp tạo ra của cải vật chất với tƣ cách là hàng hóa hữu hình, thƣơng mại dịch vụ tạo điều kiện thúc đẩy quá trình sản xuất, lƣu thông, phân phối hàng hóa, thúc đẩy thƣơng mại hàng hóa phát triển trong phạm vi quốc gia cũng nhƣ quốc tế. Khái niệm về dịch vụ nói chung thì hết sức phức tạp, khái niệm về dịch vụ ngân hàng hàng lại càng phức tạp hơn vì tính tổng hợp, đa dạng và nhạy cảm của hoạt động kinh doanh ngân hàng. Tại các nền kinh tế phát triển trên thế giới, ngân hàng đƣợc coi là một siêu thị dịch vụ, cửa hàng có các sản phẩm về tài chính với hàng trăm thậm chí hàng ngàn dịch vụ khác nhau tùy theo cách phân loại và độ phát triển của ngân hàng. Hiện nay, tại mỗi quốc gia trên thế thới có nhiều cách hiểu khác nhau về dịch vụ mà chƣa có sự thống nhất trong định nghĩa.
Hiệp định chung về thƣơng mại GATS (năm 1995) của Tổ chức Thƣơng mại Thế giới cũng không nêu khái niệm dịch vụ, mà thay vào đó là chia nền kinh tế thành 12 ngành lớn. Trong các ngành lại liệt kê các hoạt động dịch vụ cụ thể. Dịch vụ tài chính đƣợc xếp trong ngành thứ 7. Dịch vụ tài chính bao gồm dịch vụ bảo hiểm và liên quan đến bảo hiểm, dịch vụ ngân hàng và dịch vụ tài chính khác.
Ở Việt Nam cho đến nay cũng chƣa có một khái niệm chuẩn xác về dịch vụ ngân hàng. Luật Ngân hàng Nhà Nƣớc Việt Nam số 46/2010/QH12 ngày 16/06/2010 cũng không nêu ra định nghĩa về dịch vụ ngân hàng mà chỉ đƣa ra định nghĩa về hoạt động ngân hàng tại khoản 1 điều 6, cụ thể nhƣ sau: 9 “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số nghiệp vụ sau đây: (a) Nhận tiền gửi; (b) Cấp tín dụng; (c) Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản”. Theo quan điểm của tác giả thì mọi hoạt động trung gian của ngân hàng cũng là dịch vụ. Bản chất của NHTM là đi huy động những khoản tiền nhàn rỗi về để thực hiện cho vay hay nói cách khác, NHTM chính là đang làm dịch vụ.
Nhƣ vậy có thể khái quát: “Dịch vụ ngân hàng bao hàm toàn bộ các hoạt động mà ngân hàng cung ứng cho khách hàng liên quan đến hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán… thông qua các kênh phân phối khác nhau nhằm thỏa mãn mọi nhu cầu dịch vụ tài chính của khách hàng mà pháp luật cho phép”. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để làm rõ nội dung về dịch vụ ngân hàng bán lẻ ở phần tiếp theo. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ Hiện nay, có rất nhiều cách hiểu về dịch vụ ngân hàng bán lẻ (NHBL) bởi các nhà khoa học tiếp cận khái niệm này dƣới nhiều góc độ khác nhau. Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là dịch vụ ngân hàng dành cho quảng đại quần chúng, thƣờng là một nhóm các dịch vụ tài chính, bao gồm cho vay trả dần, vay thế chấp, tín dụng chứng khoán, nhận tiền gửi và các tài khoản cá nhân (Nguyễn Đăng Dờn, 2012).
Theo Nguyễn Minh Kiều (2012): “Việc cung ứng dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lƣới các chi nhánh, hoặc là khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phƣơng tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông”. NHBL là hoạt động ngân hàng phục vụ cho thị trƣờng đại chúng nơi mà các khách hàng cá nhân đƣợc cung cấp dịch vụ qua mạng lƣới chi nhánh địa phƣơng của các ngân hàng. Các dịch vụ NHBL cung cấp bao gồm: tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi không kì hạn, tín dụng cá nhân, tín dụng hộ gia đình, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng và một số dịch vụ khác (Phan Thị Thu Hà, 2013). Đứng trên góc độ thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, có thể hiểu dịch vụ NHBL là tập hợp những đặc điểm, tính năng, công dụng do ngân hàng tạo ra nhằm 10 thỏa mãn nhu cầu và mong muốn nhất định của khách hàng trên thị trƣờng tài chính.
Cụ thể hơn, dịch vụ NHBL đƣợc hiểu là các nghiệp vụ ngân hàng về vốn, tiền tệ, thanh toán mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng để đáp ứng những nhu cầu khác nhau về kinh doanh, sinh lời và cất giữ tài sản,… và ngân hàng thu chênh lệch lãi suất, tỷ giá hay thu phí tự động qua dịch vụ ấy. Mặc dù có nhiều quan điểm về dịch vụ NHBL, nhƣng chúng ta có thể đi đến một định nghĩa thống nhất và khái quát về dịch vụ NHBL: “Dịch vụ NHBL là việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, hộ gia đình, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lƣới chi nhánh hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua phƣơng tiện thông tin, điện tử viễn thông”. Hiện nay, hầu hết các NHTM Việt Nam đều xác NHBL là một thị trƣờng tiềm năng, có khả năng phát triển mạnh mẽ trong tƣơng lai. Do vậy không chỉ các NHTM trong nƣớc mà cả các Ngân hàng nƣớc ngoài đã xác định rõ và đặc biệt quan tâm tới việc phát triển các dịch vụ NHBL để không bị chậm chân so với các Ngân hàng khác.
Trên thực tế, mỗi NHTM có các Chiến lƣợc phát triển dịch vụ NHBL khác nhau dựa vào: Phát triển mạng lƣới của mình; Phát triển các dịch vụ mới dựa trên công nghệ; Phát triển các nhánh dịch vụ, đặc biệt là các kênh phân phối và tạo sự khác biệt trong dịch vụ NHBL. Bức tranh hoạt động ngân hàng sẽ đƣợc vẽ lại khá đậm với việc các NHTM chuyển hƣớng sang các SME và bán lẻ; các Ngân hàng nƣớc ngoài xâm nhập vào thị trƣờng Việt Nam dƣới nhiều hình thức, các ngân hàng 100% vốn nƣớc ngoài sẽ mở rộng hoạt động, trong đó dịch vụ NHBL sẽ là một trong những đích ngắm của họ. Từ những khái niệm trên, theo tác giả có thể đi đến kết luận về dịch vụ NHBL nhƣ sau: Dịch vụ NHBL là việc cung ứng dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lƣới chi nhánh hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phƣơng tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông. SỬA NHƢ DƢỚI Nhƣ vậy, có thể đi đến một định nghĩa thống nhất và khái quát về DV NHBL 11 nhƣ sau: “dịch vụ ngân hàng bán lẻ có thể hiểu là dịch vụ ngân hàng đƣợc cung ứng tới tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua mạng lƣới chi nhánh hoặc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua các phƣơng tiện công nghệ thông tin, điện tử vi tính, hoạt động viễn thông.
Đặc điểm dịch vụ ngân hàng bán lẻ Dịch vụ NHBL của NHTM thƣờng có những đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, đối tƣợng phục vụ của dịch vụ NHBL chủ yếu là các khách hàng cá nhân. Mục đích sử dụng sản phẩm dịch vụ ngân hàng của đối tƣợng khách hàng này là để phục vụ trực tiếp cho nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt hàng ngày và đáp ứng các nhu cầu cá nhân khác, nhu cầu của doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN). Thứ hai, chi phí bình quân trên mỗi giao dịch khá cao. Dịch vụ NHBL phục vụ cho các nhu cầu giao dịch và thanh toán thƣờng xuyên của ngƣời dân, nhƣ: thanh toán tiền hàng, chuyển khoản, chuyển vốn… Do đó, để phục vụ mỗi đối tƣợng khách hàng của dịch vụ NHBL, ngân hàng cũng phải tốn chi phí gần nhƣ khi phục vụ một khách hàng của dịch vụ bán buôn nên chi phí bình quân trên mỗi giao dịch của NHBL thƣờng lớn.
Số lƣợng giao dịch lớn, lợi nhuận thu đƣợc từ mỗi giao dịch là nhỏ nhƣng lợi nhuận đạt đƣợc trên số lƣợng lớn giao dịch là rất đáng kể. Thứ ba, số lƣợng khách hàng và số lƣợng giao dịch lớn nhƣng giá trị mỗi giao dịch nhỏ nên mức độ rủi ro thấp. Tuy nhiên các giao dịch này rất thƣờng xuyên và ổn định nên góp phần mang lại một nguồn thu nhập đáng kể, ổn định và có tiềm năng tăng trƣởng bền vững cho các ngân hàng. Thứ tƣ, dịch vụ NHBL luôn phải cải tiến cho phù hợp với nhu cầu đa dạng và gia tăng của khách hàng với tiến bộ của công nghệ.
Đối tƣợng của dịch vụ NHBL chủ yếu là các cá nhân khác nhau về thu nhập, trình độ dân trí, hiểu biết, tính cách, sở thích, độ tuổi, nghề nghiệp nên nhu cầu của khách hàng rất đa dạng. Thứ năm dịch vụ NHBL phát triển đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật công nghệ hiện đại. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin (CNTT), và yêu cầu 12 ngày càng đa dạng của đối tƣợng khoa học công nghệ, gia tăng áp dụng công nghệ là một trong những phƣơng thức tạo giá trị gia tăng và nâng cao sức cạnh tranh của các sản phẩm cung cấp. Do đó có thể nhận thấy vai trò quan trọng của CNTT trong dịch vụ NHBL: CNTT là tiền đề quan trọng để lƣu giữ và xử lý cơ sở dữ liệu tập trung, cho phép các giao dịch trực tuyến đƣợc thực hiện; CNTT hỗ trợ triển khai các sản phẩm dịch vụ NHBL tiên tiến nhƣ chuyển tiền tự động, huy động vốn và cho vay dân cƣ với nhiều hình thức khác nhau Thứ sáu, danh mục các sản phẩm dịch vụ cung cấp rất đa dạng và tiện ích: kinh tế càng phát triển, nhu cầu về các sản phẩm dịch vụ NHBL ngày càng nhiều hơn, đòi hỏi các ngân hàng phải nghiên cứu, thiết kế và cung cấp các sản phẩm dịch vụ NHBL đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tƣợng khách hàng.