Chương 1 :Lý luận cơ bản về dịch vụ bán lẻ của NHTM - Chương 2 :Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của NH TMCP Phát Triển TP HCM - Chương 3 :Giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại NH TMCP Phát Triển TP HCM 4 CHƢƠNG 1 : LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NHTM 1.1 Dịch vụ bán lẻ của NHTM 1.1 Khái niệm dịch vụ NHBL Hiện nay có rất nhiều khái niệm khác nhau về dịch vụ NHBL tùy theo cách tiếp cận nghiên cứu khác nhau Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu Á-AIT, dịch vụ NHBL là cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin Theo sách nghiệp vụ ngân hàng hiện đại-Nhà xuất bản chính trị quốc gia thì thuật ngữ “Ngân hàng bán lẻ” được đề cập tới như một loại hình ngân hàng chia theo tính chất hoạt động mà loại hình ngân hàng đó “chủ yếu cung cấp các dịch vụ trực tiếp cho doanh nghiệp, hộ gia đình và các cá nhân với các khoản tín dụng nhỏ”. Theo tổ chức WTO thì dịch vụ NHBL là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng,nơi mà các khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các chi nhánh/phòng giao dịch của các ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như : tiền gửi tiết kiệm, kiểm tra tài khoản, thế chấp, vay vốn, dịch vụ thẻ tín dụng…. Như vậy, có thể khái quát dịch vụ NHBL là việc các ngân hàng cung cấp những sản phẩm dịch vụ của mình chủ yếu cho khách hàng là cá nhân, các hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ.2 Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ : Thứ nhất, đối tượng khách hàng lớn, đa dạng, phong phú vì dịch vụ NHBL chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ với những hoàn cảnh, mức thu nhập, độ tuổi, lối sống, vị trí xã hội, mức tiêu dùng…khác nhau 5 Thứ hai, sản phẩm của ngân hàng bán lẻ cũng rất đa dạng phong phú, ngày càng cải tiến và phát triển thêm nhiều sản phẩm để đáp ứng được nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng. Thứ ba, số lượng giao dịch nhiều nhưng giá trị của mỗi giao dịch thường là thấp nên rủi ro thấp, nguồn thu trên mỗi giao dịch cũng thấp nhưng tổng thu nhập cao và ít biến động.
Thứ tư, mạng lưới chi nhánh và kênh phân phối đa dạng, rộng khắp để khai thác được nguồn khách hàng trên phạm vi rộng, nâng cao năng lực cạnh tranh. Thứ năm, hoạt động ngân hàng bán lẻ phát triển trên nền tảng kỹ thuật công nghệ hiện đại nhằm mang đến sự tiện lợi cho khách hàng. Hiện nay, khách hàng có thể tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng một cách dễ dàng thông qua các máy móc kỹ thuật hiện đại như cột ATM, mạng internet, điện thoại…mà không cần tốn nhiều thời gian giao dịch tại ngân hàng. Cuối cùng, dịch vụ đơn giản, dễ thực hiện do mục tiêu của dịch vụ NHBL là khách hàng cá nhân nên các dịch vụ thường tập trung vào các dịch vụ tiền gửi, tài khoản, vay vốn, dịch vụ thẻ… 1.3 Vai trò của dịch vụ ngân hàng bán lẻ : 1.1 Đối với nền kinh tế-xã hội: Dịch vụ NHBL giúp mọi người dân có thể tiếp cận được với các dịch vụ ngân hàng, chuyển từ thói quen thanh toán dùng tiền mặt sang thanh toán không dùng tiền mặt, giúp đẩy nhanh quá trình lưu thông tiền tệ góp phần giảm các chi phí giao dịch tiền mặt trong xã hội, và nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư được khai thác và sử dụng có hiệu quả hơn.
Đồng thời giúp thúc đẩy kinh tế, xã hội, theo kịp với sự phát triển và hội nhập với các nền kinh tế trên thế giới. Ngoài ra, dịch vụ NHBL cũng gián tiếp thúc đẩy các ngành dịch vụ khác phát triển thông qua việc làm trung gian bán dịch vụ và thanh toán dịch vụ. Nhờ vậy 6 các ngành dịch vụ khác có thêm một kênh phân phối và thanh toán rộng lớn và hiệu quả, giúp giảm thiểu chi phí và rủi ro trong giao dịch. Bên cạnh đó, dịch vụ NHBL cũng góp phần giúp các cơ quan nhà nước quản lý các hoạt động trong nền kinh tế hiệu quả hơn, có thể kiểm soát tốt hơn các hành vi gian lận, lừa đảo, tham nhũng…khi các hoạt động kinh tế của các chủ thể xã hội đều thông qua ngân hàng.2 Đối với các ngân hàng : Dịch vụ NHBL góp phần giúp các ngân hàng phải có ý thức ngày càng đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ cũng như ngày càng phải nâng cao thương hiệu và thị phần.
Khi phát triển hoạt động ngân hàng bán lẻ, các ngân hàng sẽ có thị trường hoạt động lớn, đầy tiềm năng và cực kỳ sôi động. Dịch vụ NHBL cũng làm thay đổi cơ cấu thu nhập của ngân hàng một cách hiệu quả. Trước kia, lợi nhuận hoạt động tín dụng chiếm tỷ trọng lớn trong kết quả kinh doanh của ngân hàng tuy nhiên điều đó cũng gắn liền với nhiều rủi ro, khi hoạt động NHBL phát triển thì ngân hàng có thêm một kênh thu nhập tuy nhỏ lẻ, khối lượng giao dịch nhỏ nhưng số lượng giao dịch lớn làm cho thu nhập của ngân hàng ổn định và ít biến động hơn và đồng thời rủi ro cũng giảm đi. Đồng thời, việc cạnh tranh gay gắt trên thị trường dịch vụ NHBL, các ngân hàng muốn đạt được hiệu quả cao phải nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin và thúc đẩy việc phát triển mạng lưới, phát triển nguồn nhân lực, đa dạng hóa hoạt động kinh doanh.3 Đối với khách hàng : Dịch vụ NHBL mang đến sự tiện lợi, an toàn, tiết kiệm thời gian và chi phí cho khách hàng trong quá trình sử dụng và thanh toán các dịch vụ.
Đồng thời, dịch vụ ngân hàng bán lẻ cũng giúp người dân sử dụng nguồn vốn một cách có hiệu quả thông qua danh mục sản phẩm đa dạng của ngân hàng và các nhu cầu về vốn nhỏ lẻ cũng được đáp ứng với chi phí rẻ.4 Rủi ro trong dịch vụ ngân hàng bán lẻ : Dịch vụ NHBL là một lĩnh vực kinh doanh mà các ngân hàng Việt Nam đang tập trung phát triển và cũng phù hợp với xu hướng của thế giới vì tình hình thị trường ngành ngân hàng hiện nay và cũng vì những tiềm năng mà lĩnh vực này mang lại.Tuy nhiên, ngân hàng là ngành kinh doanh đặc biệt nhạy cảm, gắn chặt với tiền vì vậy nó luôn đối mặt với nhiều rủi ro và dịch vụ NHBL cũng không ngoại lệ. Ngoài các rủi ro chung của ngành ngân hàng, dịch vụ NHBL còn có thêm một số rủi ro đặc trưng như sau : - Rủi ro về chi phí nhân lực : Do dịch vụ ngân hàng bán lẻ phục vụ chủ yếu là đối tượng khách hàng cá nhân, hộ gia đình, DNVVN – một số lượng khách hàng đông đảo nên đòi hỏi các ngân hàng phải có nhiều nhân lực chuyên nghiệp phù hợp với tính chất bán lẻ. Vì vậy, các ngân hàng phải tăng cường tuyển dụng các nhân viên cho lĩnh vực này, tuy nhiên hầu hết các nhân viên tân tuyển đều chưa có trình độ chuyên môn cho lĩnh vực bán lẻ, do đó các ngân hàng phải tốn thêm chi phí đào tạo ngoài chi phí lương cho một số lượng nhân viên đông đảo. Tuy nhiên khi có đủ năng lực thì những nhân viên này có thể chuyển chỗ làm, gây tổn thất cho ngân hàng khi phải đào tạo lại những nhân viên tân tuyển.
- Rủi ro nợ xấu : Lâu nay các ngân hàng phân tích các hồ sơ vay và đánh giá mức độ rủi ro của các doanh nghiệp đi vay bằng phương thức thủ công dựa trên báo cáo kết quả kinh doanh, hoạt động thực tế và mối quan hệ thực tế của các doanh nghiệp đó.Tuy nhiên, với một số lượng khách hàng đông đảo của dịch vụ NHBL thì các ngân hàng không dễ dàng tìm hiểu đủ và đúng về từng khách hàng bằng phương pháp thủ công như xưa được vì vậy mức độ rủi ro cho các ngân hàng rất lớn. Mặc khác, trong bối cảnh không trông mong được gì vào tín dụng sản xuất như hiện nay, việc đẩy mạnh bán lẻ là giải pháp mà các ngân hàng đưa ra.Tuy 8 nhiên, với hệ thống ngân hàng dày đặc như nước ta và ngân hàng nào cũng có những sản phẩm gần như giống nhau thì việc tìm khách hàng là rất khó, do đó các ngân hàng phải giảm các tiêu chuẩn cho vay vì vậy cũng dễ dẫn đến nợ xấu cho ngân hàng. - Rủi ro do chi phí lớn : Để thực hiện dịch vụ NHBL đòi hỏi các ngân hàng phải đầu tư phát triển các chi nhánh, đầu tư vào phát triển ngân hàng lõi, phát triển kỹ thuật và công nghệ thông tin, nghiên cứu phát triển đa dạng các sản phẩm bán lẻ. Bên cạnh đó, cạnh tranh trong lĩnh vực bán lẻ ngày càng khốc liệt do đó đòi hỏi các ngân hàng phải có chính sách lãi suất cạnh tranh :lãi suất huy động cao, lãi suất cho vay thấp.Tất cả những điều đó làm cho dịch vụ ngân hàng bán lẻ đòi hỏi chi phí kinh doanh cao, lợi nhuận mang lại thấp.
Đó là một thách thức lớn cho các ngân hàng. - Rủi ro bị thu hẹp thị phần : Hiện nay thị phần của dịch vụ ngân hàng bán lẻ đang thuộc về các ngân hàng nội do lợi thế về mạng lưới và kênh phân phối. Tuy nhiên, thị phần này đang có nguy cơ bị thu hẹp vì sự tấn công ngày càng mạnh mẽ của khối ngân hàng ngoại.5 Các sản phẩm và dịch vụ của ngân hàng bán lẻ : 1.1 Huy động vốn : Đây là một nghiệp vụ truyền thống, chủ yếu và đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên nguồn vốn hoạt động cho các ngân hàng thương mại, nó cũng ảnh hưởng đến quy mô và hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.Vì vậy, các ngân hàng thương mại rất chú trọng đến nghiệp vụ này. Các ngân hàng thương mại huy động nguồn vốn nhàn rỗi từ dân cư và các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua các sản phẩm tiết kiệm không kỳ hạn, có kỳ hạn, phát hành giấy tờ có giá…và luôn luôn đổi mới và phát triển đa dạng các sản phẩm và hình thức khuyến mãi để thu hút khách hàng.