Phát Triển Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại Ngân Hàng Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu phát triển dịch vụ bảo lãnh tại ngân hàng đầu tư và phát triển việt nam chi nhánh bình định, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Lương Thị Thanh Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Thị Thúy Anh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Phát Triển Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại Ngân Hàng Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Bố cục đề tài
• 0.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ BẢO LÃNH CỦA NHTM
• 1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của bảo lãnh NHTM
• 1.1.2. Các khái niệm về bảo lãnh
• 1.1.2.1. Khái niệm bảo lãnh
• 1.1.2.2. Khái niệm bảo lãnh của NHTM
• 1.1.2.3. Các bên tham gia trong nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.3. Một số đặc điểm cơ bản của bảo lãnh NHTM
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH BÌNH ĐỊNH
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM CHI NHÁNH BÌNH ĐỊNH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại BIDV Bình Định

Dịch vụ bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và cá nhân trong các giao dịch tài chính. Tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) chi nhánh Bình Định, dịch vụ này đã được phát triển mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Bảo lãnh ngân hàng không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro cho bên nhận bảo lãnh mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích cho ngân hàng mà còn cho cả nền kinh tế địa phương.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại BIDV

Dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định đã có lịch sử phát triển từ những năm đầu thập kỷ 90, khi ngân hàng bắt đầu cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng. Sự phát triển này gắn liền với quá trình chuyển đổi nền kinh tế và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

1.2. Vai Trò Của Dịch Vụ Bảo Lãnh Trong Ngân Hàng

Dịch vụ bảo lãnh ngân hàng không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bên nhận bảo lãnh mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho ngân hàng. Bảo lãnh ngân hàng còn góp phần nâng cao uy tín và thương hiệu của BIDV trên thị trường.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại BIDV Bình Định

Mặc dù dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định đã có những bước phát triển đáng kể, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như cạnh tranh từ các ngân hàng khác, sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng và rủi ro trong quá trình thực hiện bảo lãnh là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Cạnh Tranh Từ Các Ngân Hàng Khác

Sự gia tăng số lượng ngân hàng thương mại tại Bình Định đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Các ngân hàng khác cũng cung cấp dịch vụ bảo lãnh với nhiều ưu đãi hấp dẫn, điều này khiến BIDV phải tìm cách nâng cao chất lượng dịch vụ.

2.2. Rủi Ro Trong Quá Trình Thực Hiện Bảo Lãnh

Rủi ro trong bảo lãnh ngân hàng có thể đến từ việc bên được bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng mà còn có thể gây thiệt hại về tài chính.

III. Phương Pháp Phát Triển Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại BIDV Bình Định

Để phát triển dịch vụ bảo lãnh, BIDV Bình Định cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Việc cải tiến quy trình làm việc, đào tạo nhân viên và áp dụng công nghệ mới là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải Tiến Quy Trình Làm Việc

Cải tiến quy trình làm việc giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ bảo lãnh, từ đó nâng cao sự hài lòng của khách hàng. Việc này cũng giúp giảm thiểu sai sót trong quá trình thực hiện.

3.2. Đào Tạo Nhân Viên Về Dịch Vụ Bảo Lãnh

Đào tạo nhân viên chuyên sâu về dịch vụ bảo lãnh sẽ giúp họ nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để tư vấn và phục vụ khách hàng tốt hơn. Điều này cũng góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại BIDV Bình Định

Dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, từ xây dựng, thương mại đến sản xuất. Các doanh nghiệp và cá nhân đã nhận thấy lợi ích rõ rệt từ việc sử dụng dịch vụ này, giúp họ giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng tài chính.

4.1. Ứng Dụng Trong Lĩnh Vực Xây Dựng

Trong lĩnh vực xây dựng, dịch vụ bảo lãnh giúp các nhà thầu đảm bảo thực hiện đúng hợp đồng và thanh toán kịp thời cho các nhà cung cấp. Điều này tạo ra sự tin tưởng và ổn định trong các giao dịch.

4.2. Ứng Dụng Trong Thương Mại

Dịch vụ bảo lãnh cũng được sử dụng phổ biến trong thương mại, giúp các doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi của mình trong các giao dịch mua bán. Điều này không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng kinh doanh.

V. Kết Luận Về Phát Triển Dịch Vụ Bảo Lãnh Tại BIDV Bình Định

Phát triển dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định là một trong những chiến lược quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu của thị trường. Với những giải pháp hợp lý, dịch vụ này sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Dịch Vụ Bảo Lãnh

Dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định có tiềm năng phát triển lớn trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập. Ngân hàng cần tiếp tục cải tiến và đổi mới để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Đề xuất các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các cơ quan chức năng sẽ giúp dịch vụ bảo lãnh phát triển bền vững hơn. Điều này không chỉ có lợi cho ngân hàng mà còn cho cả nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, đặc biệt sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hoạt động ngoại thương và các giao dịch thương mại quốc tế phát triển mạnh mẽ. Theo báo cáo của ngành ngân hàng, dịch vụ bảo lãnh ngân hàng đã trở thành một nghiệp vụ quan trọng, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững. Tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) chi nhánh Bình Định, dịch vụ bảo lãnh đã có sự tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2009-2011 với mức tăng trưởng dư nợ bảo lãnh bình quân hàng năm khoảng 30-40%. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, dịch vụ này vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về quy trình, chính sách khách hàng và kiểm soát rủi ro.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về bảo lãnh ngân hàng, đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định trong giai đoạn 2009-2011, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả và tính cạnh tranh của dịch vụ này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào BIDV Bình Định, với dữ liệu thu thập trong khoảng thời gian ba năm từ 2009 đến 2011. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để BIDV Bình Định phát triển dịch vụ bảo lãnh một cách bền vững, góp phần tăng thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng và nâng cao uy tín ngân hàng trên thị trường tài chính địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng và mô hình phát triển dịch vụ ngân hàng thương mại. Lý thuyết nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng được xây dựng trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành như Bộ luật Dân sự 2005, Luật Thương mại 2005 và các quy chế của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: bảo lãnh đồng nghĩa vụ, bảo lãnh độc lập, các loại hình bảo lãnh (bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh thanh toán...), và các bên tham gia trong nghiệp vụ bảo lãnh (bên bảo lãnh, bên được bảo lãnh, bên nhận bảo lãnh).

Mô hình phát triển dịch vụ ngân hàng thương mại tập trung vào các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển dịch vụ bảo lãnh như: tăng trưởng dư nợ bảo lãnh bình quân, số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ, thu nhập từ phí bảo lãnh, đa dạng hóa sản phẩm và kiểm soát rủi ro. Ngoài ra, luận văn cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển dịch vụ bảo lãnh gồm môi trường vĩ mô (kinh tế, chính trị, pháp lý, công nghệ), khách hàng, đối thủ cạnh tranh và các yếu tố nội bộ ngân hàng như chiến lược kinh doanh, chính sách giá, quy trình nghiệp vụ và trình độ cán bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ báo cáo tài chính, số liệu kinh doanh và hồ sơ nghiệp vụ của BIDV Bình Định trong giai đoạn 2009-2011. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các giao dịch bảo lãnh phát hành trong ba năm này, với số liệu cụ thể về dư nợ bảo lãnh, số lượng khách hàng, thu nhập từ dịch vụ bảo lãnh và các chỉ tiêu liên quan.

Phương pháp phân tích sử dụng kết hợp phân tích thực chứng và phân tích chuẩn tắc nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Phương pháp thống kê mô tả được áp dụng để trình bày số liệu tăng trưởng, thị phần và thu nhập. Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu kết quả của BIDV Bình Định với các ngân hàng thương mại khác trên địa bàn. Quá trình nghiên cứu được thực hiện theo timeline từ tháng 1/2012 đến tháng 6/2012, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng dư nợ bảo lãnh bình quân: Dư nợ bảo lãnh bình quân của BIDV Bình Định tăng từ khoảng 150 tỷ đồng năm 2009 lên gần 250 tỷ đồng năm 2011, tương đương mức tăng trưởng trung bình trên 30% mỗi năm. So với các ngân hàng thương mại trên địa bàn, BIDV chiếm thị phần dư nợ bảo lãnh cuối kỳ khoảng 40%, dẫn đầu khu vực.

2. Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ bảo lãnh: Số lượng khách hàng tăng từ khoảng 120 khách hàng năm 2009 lên hơn 180 khách hàng năm 2011, tăng trưởng gần 50%. Dư nợ bảo lãnh bình quân trên mỗi khách hàng cũng tăng từ 1,25 tỷ đồng lên 1,4 tỷ đồng, cho thấy sự mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng khách hàng.

3. Thu nhập từ dịch vụ bảo lãnh: Thu nhập từ phí bảo lãnh tăng từ 13,6 tỷ đồng năm 2009 lên 26,3 tỷ đồng năm 2011, tăng trưởng hơn 54% trong ba năm. Thu nhập này chiếm hơn 50% tổng thu phí dịch vụ của ngân hàng, khẳng định vị thế dịch vụ bảo lãnh là nguồn thu chủ lực.

4. Chất lượng và quy trình dịch vụ: Quy trình phát hành thư bảo lãnh tại BIDV Bình Định được đánh giá là chặt chẽ nhưng còn tồn tại một số bước thủ tục phức tạp, gây khó khăn cho khách hàng. Chính sách khách hàng áp dụng khá nghiêm ngặt, đặc biệt với nhóm khách hàng xếp hạng thấp, làm giảm tính linh hoạt và khả năng mở rộng dịch vụ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tăng trưởng mạnh mẽ của dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định xuất phát từ uy tín thương hiệu ngân hàng, sự đa dạng hóa sản phẩm bảo lãnh và chính sách thu phí hợp lý. So với một số ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn, BIDV có lợi thế về mạng lưới và kinh nghiệm quản lý, giúp chiếm lĩnh thị phần lớn. Tuy nhiên, việc áp dụng chính sách khách hàng quá cứng nhắc đã hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, làm giảm tiềm năng phát triển.

Kết quả cũng cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm soát rủi ro trong nghiệp vụ bảo lãnh, khi tỷ lệ dư nợ bảo lãnh quá hạn vẫn chiếm khoảng 5% tổng dư nợ, gây áp lực lên hiệu quả kinh doanh. So sánh với kinh nghiệm của các ngân hàng nước ngoài như HSBC, Citi Bank và ANZ tại Việt Nam, BIDV Bình Định cần cải tiến quy trình nghiệp vụ, nâng cao trình độ cán bộ và áp dụng công nghệ hiện đại để nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm thiểu rủi ro.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tăng trưởng dư nợ bảo lãnh, số lượng khách hàng và thu nhập phí bảo lãnh theo từng năm, cũng như bảng so sánh thị phần dịch vụ bảo lãnh giữa BIDV và các ngân hàng khác trên địa bàn Bình Định.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ bảo lãnh: Rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm nâng cao sự hài lòng của khách hàng. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, do phòng nghiệp vụ BIDV Bình Định chủ trì.

2. Xây dựng chính sách khách hàng linh hoạt hơn: Điều chỉnh các tiêu chí xếp hạng khách hàng để mở rộng đối tượng được sử dụng dịch vụ bảo lãnh, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thực hiện trong 6 tháng, phối hợp giữa phòng tín dụng và phòng khách hàng doanh nghiệp.

3. Đầu tư công nghệ quản lý hiện đại: Áp dụng phần mềm quản lý bảo lãnh tự động, nâng cao khả năng giám sát và kiểm soát rủi ro. Kế hoạch triển khai trong 18 tháng, do ban công nghệ thông tin và phòng quản lý rủi ro thực hiện.

4. Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ cán bộ: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ bảo lãnh và kỹ năng phục vụ khách hàng nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ. Thời gian đào tạo định kỳ hàng năm, do phòng nhân sự phối hợp với các chuyên gia trong và ngoài nước.

5. Đa dạng hóa sản phẩm bảo lãnh: Nghiên cứu và phát triển các loại bảo lãnh mới như bảo lãnh tài chính đi du học, bảo lãnh trong giao dịch bất động sản để đáp ứng nhu cầu thị trường. Thời gian nghiên cứu và triển khai trong 24 tháng, do phòng phát triển sản phẩm và phòng marketing thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại và các chi nhánh ngân hàng: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để các ngân hàng đánh giá, cải tiến và phát triển dịch vụ bảo lãnh, nâng cao hiệu quả kinh doanh và quản trị rủi ro.

2. Các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ bảo lãnh: Giúp doanh nghiệp hiểu rõ về các loại hình bảo lãnh, quy trình và chính sách áp dụng, từ đó lựa chọn dịch vụ phù hợp, tối ưu hóa chi phí và đảm bảo quyền lợi trong giao dịch.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và ngân hàng trung ương: Cung cấp thông tin tham khảo để xây dựng chính sách, quy định pháp lý và hướng dẫn nghiệp vụ nhằm phát triển dịch vụ bảo lãnh ngân hàng an toàn, hiệu quả.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính - ngân hàng: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và thực trạng phát triển dịch vụ bảo lãnh tại Việt Nam, đặc biệt là tại BIDV Bình Định.

Câu hỏi thường gặp

1. Bảo lãnh ngân hàng là gì và vai trò của nó trong kinh doanh?
   Bảo lãnh ngân hàng là cam kết của ngân hàng thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiện đúng cam kết. Vai trò chính là giảm thiểu rủi ro cho bên nhận bảo lãnh, tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch thương mại và tài trợ vốn.

2. Các loại bảo lãnh phổ biến hiện nay là gì?
   Bao gồm bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước và bảo lãnh bảo đảm chất lượng sản phẩm. Mỗi loại bảo lãnh phục vụ mục đích khác nhau trong giao dịch kinh tế.

3. Làm thế nào để ngân hàng kiểm soát rủi ro trong dịch vụ bảo lãnh?
   Ngân hàng thực hiện thẩm định khách hàng kỹ lưỡng, giám sát quá trình thực hiện hợp đồng, áp dụng quy trình nghiệp vụ chặt chẽ và sử dụng công nghệ quản lý hiện đại để phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro.

4. Tại sao BIDV Bình Định cần đa dạng hóa sản phẩm bảo lãnh?
   Đa dạng hóa sản phẩm giúp đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng, tăng tính cạnh tranh trên thị trường và mở rộng thị phần, đồng thời giảm thiểu rủi ro tập trung vào một số loại bảo lãnh truyền thống.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp lựa chọn ngân hàng bảo lãnh uy tín?
   Doanh nghiệp nên xem xét uy tín tài chính, kinh nghiệm, quy trình nghiệp vụ, mức phí dịch vụ và khả năng hỗ trợ khách hàng của ngân hàng. Tham khảo các đánh giá thị phần và phản hồi từ khách hàng hiện tại cũng rất hữu ích.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực trạng phát triển dịch vụ bảo lãnh tại BIDV Bình Định trong giai đoạn 2009-2011, với mức tăng trưởng dư nợ bảo lãnh bình quân trên 30% mỗi năm và thu nhập từ dịch vụ bảo lãnh chiếm hơn 50% tổng thu phí dịch vụ.
• Phân tích các nhân tố ảnh hưởng và so sánh với kinh nghiệm ngân hàng nước ngoài cho thấy BIDV Bình Định cần cải tiến quy trình, chính sách khách hàng và áp dụng công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể bao gồm tối ưu hóa quy trình, chính sách linh hoạt, đầu tư công nghệ, đào tạo cán bộ và đa dạng hóa sản phẩm bảo lãnh.
• Kế hoạch triển khai các giải pháp được đề xuất trong vòng 6-24 tháng nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.
• Khuyến khích các ngân hàng thương mại, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu tham khảo để phát triển dịch vụ bảo lãnh ngân hàng một cách bền vững và hiệu quả hơn trong tương lai.

Hành động tiếp theo là BIDV Bình Định cần xây dựng kế hoạch chi tiết triển khai các giải pháp, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời, góp phần nâng cao vị thế và uy tín trên thị trường tài chính địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ BẢO LÃNH CỦA NHTM 1. Lịch sử hình thành và phát triển của bảo lãnh NHTM Hoạt động bảo lãnh đã có từ thời Hy Lạp cổ đại trong những giao dịch nhỏ lẻ, dù rất sơ khai. Từ thập niên 60 của thế kỷ XX, bảo lãnh ngân hàng bắt đầu thông dụng tại các nước Tây Âu và Hoa Kỳ.

Sang thập niên 70, mậu dịch quốc tế ngày càng phát triển, đã gia tăng nhu cầu đa dạng hóa và hợp pháp hóa công cụ tài trợ và bảo đảm quốc tế được tin tưởng nhờ tính vừa chắc chắn vừa linh hoạt phù hợp với tập quán quốc tế đồng thời không trái với luật pháp quốc gia. Bảo lãnh ngân hàng đáp ứng được các yêu cầu này và được sử dụng ngày càng phổ biến. Ngày nay, bảo lãnh ngân hàng được sử dụng rộng rãi và đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế tại các quốc gia, các khu vực và trên toàn thế giới. Doanh số phát hành bảo lãnh ngân hàng gia tăng nhanh chóng.

Bảo lãnh ngân hàng còn được dùng khá phổ biến trong giao dịch kinh tế và dân sự ở các quốc gia đang phát triển. Hơn nữa, hầu hết các giao dịch quốc tế lớn đều có kèm theo bảo lãnh ngân hàng. Tại Việt Nam, trước 1975, các ngân hàng ở Sài Gòn đã cung cấp dịch vụ bảo lãnh. Sau đó, dịch vụ này được khôi phục từ cuối thập niên 80, khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường.

Khi nền kinh tế mở cửa để hội nhập vào khu vực và thế giới, hoạt động ngân hàng trở nên đa dạng và bảo lãnh ngân hàng phát triển theo như một tất yếu khách quan. Nhưng do thiếu cơ sở pháp lý thống nhất, dịch vụ bảo lãnh ngân hàng thời kỳ này chưa hiệu quả. Từ năm 1994-1995, dịch vụ bảo lãnh dần được hoàn thiện nhờ việc ban hành một số quy định thống nhất. Sau đó, cùng với xu hướng mở rộng quan hệ kinh tế Luan van 7 trong và ngoài nước, bảo lãnh ngân hàng đã nhanh chóng phát triển.

Tỷ lệ tăng trưởng hàng năm về doanh số phát hành và số dư bảo lãnh của các ngân hàng thương mại ngày càng cao, hình thức bảo lãnh ngày càng đa dạng, cho thấy tiềm năng phát triển của dịch vụ này rất lớn. Từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, cơ hội hợp tác và mở rộng thương mại quốc tế ngày càng nhiều, nhu cầu sử dụng các dịch vụ tài chính - ngân hàng ngày càng tăng, tạo điều kiện thuận lợi cho dịch vụ bảo lãnh ngân hàng phát triển mạnh [7]. Các khái niệm về bảo lãnh a. Khái niệm bảo lãnh Tại điều 2 của công ước Liên Hiệp Quốc năm 1995 về bảo lãnh độc lập và thư tín dụng dự phòng có định nghĩa: Bảo lãnh: Theo công ước này, bảo lãnh là một cam kết về một trách nhiệm độc lập, thông lệ quốc tế gọi là một bảo lãnh độc lập hoặc là một thư tín dụng dự phòng, của một ngân hàng hay tổ chức hoặc người khác ('người bảo lãnh/phát hành') để thanh toán cho người nhận bảo lãnh/hưởng lợi một số tiền nhất định hoặc có thể xác định được khi được yêu cầu hoặc yêu cầu có kèm theo chứng từ khác, theo đúng các điều khoản và các điều kiện về chứng từ của cam kết, cho biết, hoặc từ đó có thể suy đoán, rằng phải thực hiện thanh toán vì việc không thực hiện một nghĩa vụ, hoặc vì một sự cố khác, hoặc để trả tiền vay hay được ứng trước, hoặc vì bất kỳ trái vụ nào đến hạn mà người được bảo lãnh/xin mở thư tín dụng hoặc một người có cam kết [9].

Theo điều 361 của Bộ luật dân sự số 33/2005/QH11 ngày 14/6/2005 khái niệm bảo lãnh được xác định: “Bảo lãnh là việc người thứ ba (bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Các bên cũng Luan van 8 có thể thỏa thuận về việc bên bảo lãnh chỉ phải thực hiện nghĩa vụ khi bên được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình” [11]. Khái niệm bảo lãnh của NHTM Hiện nay, bảo lãnh của NHTM chưa được định nghĩa một cách thống nhất trong luật pháp quốc tế cũng như các thông lệ được sử dụng phổ biến trên thế giới. Tuy nhiên, khi nghiên cứu về bảo lãnh của NHTM, khái niệm bảo lãnh của NHTM có thể hiểu như sau: Bảo lãnh ngân hàng là một biện pháp đảm bảo mang tính dự phòng, theo đó, định chế tài chính phát hành (the Guarantee) cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính cho bên nhận bảo lãnh (the Beneficiary) thay cho khách hàng (the Principal) khi khách hàng vi phạm cam kết.

Trong thương mại quốc tế, bảo lãnh ngân hàng là hình thức tài trợ ngoại thương, nhằm chống đỡ những tổn thất của người thụ hưởng bảo lãnh cho sự vi phạm nghĩa vụ của bên đối tác liên quan. Tại Việt Nam khái niệm bảo lãnh của NHTM được trình bày như sau: Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết bằng văn bản với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh theo thỏa thuận [11]. Các bên tham gia trong nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng: Bên bảo lãnh: Là TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện bảo lãnh. Bên được bảo lãnh: Là tổ chức (bao gồm TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài), cá nhân là người cư trú và tổ chức là người không cư trú được TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài bảo lãnh.

Bên nhận bảo lãnh: Là tổ chức, cá nhân là người cư trú hoặc người Luan van 9 không cư trú có quyền thụ hưởng bảo lãnh do các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phát hành. Ngoài ra, có thể còn có các bên liên quan khác: Bên bảo lãnh đối ứng, bên xác nhận bảo lãnh, bên bảo đảm cho nghĩa vụ của bên được bảo lãnh,… 1. Một số đặc điểm cơ bản của bảo lãnh NHTM Bảo lãnh là một cam kết mang tính chất bảo đảm gián tiếp: Ngân hàng bảo lãnh không phải ngay lập tức dùng vốn của mình để thực hiện nghĩa vụ, mà người có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ chính là người được bảo lãnh. Chỉ khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thì người bảo lãnh mới phải thực hiện thay.

Cam kết bảo lãnh ngân hàng phải được lập bằng văn bản: Văn bản bảo lãnh có thể là hợp đồng bảo lãnh, thư, điện, Telex hoặc ký hậu trên các giấy tờ có giá như hối phiếu, lệnh phiếu, giấy nhận nợ (trong trường hợp giấy tờ có giá quy định phải có sự bảo lãnh của ngân hàng); nội dung văn bản bảo lãnh phải thể hiện được sự cam kết của ngân hàng đối với bên nhận bảo lãnh. Khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh số tiền đã trả thay: Đặc trưng này phản ánh một quan hệ ràng buộc giữa ba bên là bên bảo lãnh, bên được bảo lãnh và bên thụ hưởng bảo lãnh. Trường hợp bên được bảo lãnh không thực hiện các nghĩa vụ đối với bên thụ hưởng thì bên bảo lãnh thực hiện thay và bên được bảo lãnh phải có trách nhiệm nhận nợ và hoàn trả lại cho bên bảo lãnh số tiền bên bảo lãnh đã trả thay. Như vậy, lúc này quan hệ bảo lãnh đã chuyển thành quan hệ tín dụng trực tiếp giữa bên bảo lãnh và bên được bảo lãnh.

Tính độc lập tương đối trong nhiệm vụ bảo lãnh: Nghiệp vụ bảo lãnh độc lập tương đối với hợp đồng chính. Mục đích của bảo lãnh ngân hàng là bồi hoàn cho người thụ hưởng những thiệt hại từ việc không thực hiện các nghĩa vụ trong hợp đồng của người được bảo lãnh nhưng nó vẫn có một sự độc lập tương đối Luan van 10 với hợp đồng chính. Việc thanh toán bảo lãnh chỉ hoàn toàn căn cứ vào các điều khoản và điều kiện ghi trong cam kết bảo lãnh của ngân hàng mà không căn cứ vào những quyền kháng nghị phát sinh trong hợp đồng chính. Tính độc lập của bảo lãnh còn thể hiện ở chỗ ngân hàng phát hành bảo lãnh không thể viện dẫn các lý do thuộc về quan hệ của họ với khách hàng để trì hoãn việc thanh toán cho bên thụ hưởng nếu các điều kiện của bảo lãnh được đáp ứng đầy đủ.

Chức năng, vai trò của bảo lãnh NHTM a. Chức năng của bảo lãnh Bảo lãnh được sử dụng như một công cụ để bảo đảm: Chức năng quan trọng nhất của bảo lãnh là cung cấp một sự bảo đảm cho người thụ hưởng. Trong các giao dịch kinh tế, thương mại giữa các đối tác, đặc biệt là các đối tác ở các quốc gia khác nhau, các bên tham gia ký kết hợp đồng không có sự hiểu biết lẫn nhau thì một trong những yêu cầu đầu tiên để hợp đồng có thể được ký kết là có sự đảm bảo của các ngân hàng ở các quốc gia khác nhau đã thiết lập mối quan hệ đại lý với nhau. Bằng việc cam kết chỉ trả bồi thường khi xảy ra các biến cố vi phạm hợp đồng của người được bảo lãnh, các ngân hàng phát hành bảo lãnh đã tạo ra một sự đảm bảo chắc chắn cho người thụ hưởng.

Với chức năng này, bảo lãnh ngân hàng thực sự là chất xúc tác hết sức quan trọng giúp cho các hợp đồng thương mại, xây dựng, các giao dịch hàng hóa trong nước và quốc tế được ký kết một cách suôn sẻ, thuận lợi, và bôi trơn cỗ máy kinh tế, góp phần giải tỏa ách tắc trong các giao dịch. Bảo lãnh được sử dụng như một công cụ tài trợ: Trong rất nhiều trường hợp, nhờ có bảo lãnh ngân hàng mà người được bảo lãnh không phải xuất quỹ, được thu hồi vốn nhanh chóng, được vay nợ, hoặc được kéo dài thời gian thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ, nộp thuế .…Như vậy, mặc dù không trực tiếp cấp vốn nhưng với việc phát hành bảo lãnh, ngân hàng đã giúp cho khách Luan van 11 hàng của họ được hưởng những thuận lợi về ngân quỹ như khi được cho vay thực sự.