CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN TRỰC TUYẾN 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Khái niệm thanh toán điện tử Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thanh - Đại học Thương mại (2011), Giáo trình Thanh toán trong thương mại điện tử có nhiều cách hiểu và cách tiếp cận khác nhau khi nói về thanh toán điện tử. Hiểu theo nguyên nghĩa của từ thanh toán điện tử (TTĐT) TTĐT được hiểu là việc sử dụng các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử để tiến hành thanh toán thay cho việc giao tay tiền mặt.
Theo góc độ tài chính TTĐT được hiểu là việc chuyển giao các phương tiện tài chính từ một bên sang một bên khác thông qua sử dụng các phương tiện điện tử. Theo góc độ viễn thông TTĐT được hiểu là việc truyền tải các thông tin về phương tiện thanh toán qua đường dây điện thoại, qua các mạng truyền thông bằng cách sử dụng các thiết bị điện tử. Theo góc độ công nghệ thông tin TTĐT được hiểu là hoạt động thanh toán dựa trên nền tảng công nghệ thông tin (CNTT) để xử lý các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử, giúp cho quá trình thanh toán được diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn. Theo góc độ phương tiện sử dụng TTĐT được hiểu là việc sử dụng các phương tiện điện tử để thanh toán cho các hàng hóa dịch vụ được mua bán.
Theo góc độ tự động hóa TTĐT được hiểu là việc ứng dụng CNTT để tự động hóa các giao dịch tài chính và các kênh thông tin thanh toán. Theo góc độ trực tuyến TTĐT được hiểu là việc chi trả cho các hoạt động mua sắm hàng hóa, trao đổi thông tin trực tiếp trên Internet cùng nhiều dịch vụ trực tuyến khác thông qua sử dụng các thiết bị điện tử. 9 Theo Ủy ban Châu Âu (EC): “TTĐT là việc thực hiện các hoạt động thanh toán thông qua các phương tiện điện tử dựa trên việc xử lý truyền dữ liệu điện tử. Khái niệm thanh toán trực tuyến Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thanh - Đại học Thương mại (2011), Giáo trình Thanh toán trong thương mại điện tử: “TTTT là các giao dịch xử lý thanh toán được thực hiện chủ yếu trên các hệ thống website TMĐT cho phép các khách hàng tham gia thanh toán có thể thanh toán theo thời gian thực”.
Theo Báo cáo quốc gia về kĩ thuật TMĐT của Bộ Thương mại (cũ): “TTTT là việc trả tiền và nhận tiền hàng cho các hàng hóa, dịch vụ và được mua bán trên Internet thông qua các thông điệp điện tử thay cho việc trao tay tiền mặt. Khái niệm công cụ thanh toán trực tuyến Công cụ TTTT là công cụ được xây dựng trên nền tảng website TMĐT nhằm xử lý các giao dịch thanh toán. Một công cụ TTTT có sự kết hợp tổng thể của CNTT và hoạt động thanh toán, được xây dựng trên nền tảng website TMĐT và hướng đến đối tượng là khách hàng của tổ chức với mục tiêu xử lý các giao dịch thanh toán trên Internet. MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ THANH TOÁN TRỰC TUYẾN 1.
Đặc điểm của thanh toán trực tuyến 1. Thanh toán với thời gian thực Các thao tác thực hiện khi TTTT là hoàn toàn thông qua mạng Internet và các mạng truyền thông khác nên thời gian thanh toán được coi là thời gian thực. Việc thực hiện giao dịch thanh toán giữa người dùng và đơn vị chấp nhận thẻ ở hai khu vực trong nước hoặc hai quốc gia có thể thực hiện không đến một phút kể từ khi hoàn thành các thao tác thanh toán. Thay vì phải đến cửa hàng hoặc đến nơi có các thiết bị hỗ trợ thanh toán, người dùng chỉ cần thông qua kết nối Internet và sử dụng thông tin là có thể tiến hành thanh toán một cách nhanh chóng và tiện lợi.
Ngay sau khi hoàn thành, người bán cũng nhận được ngay số tiền thanh toán từ người mua. Không bị giới hạn về không gian và thời gian Đối với thanh toán truyền thống, người mua phải di chuyển đến địa điểm của người bán mới có thể tiến hành thanh toán và hoàn thành giao dịch. Mặt khác, các cửa hàng vật lý không phải lúc nào cũng hoạt động 24/24. Vì vậy, trong truyền thống, người mua phải chịu rào cản không gian và thời gian để có thể hoàn thành 10 giao dịch.
Ngược lại, người bán cũng phải chịu các rào cản này để có thể cung cấp được sản phẩm, dịch vụ tới tay người mua và nhận tiền thanh toán. Đối với TTTT, việc thanh toán được thực hiện trên phạm vi rộng khắp, tại mọi thời điểm. Chỉ cần có kết nối Internet là người dùng có thể tiến hành các hoạt động thanh TTTT. Do vậy mà TTTT không bị giới hạn về không gian và thời gian.
Không cần xuất trình phương tiện thanh toán Đối với TTTT, để xác thực thanh toán thì chỉ cần yêu cầu khai báo thông tin về phương tiện thanh toán mà không cần xuất trình phương tiện thanh toán một cách vật lý. Thông tin về phương tiện thanh toán sẽ được máy chủ xử lý giao dịch của PSP truyền tải thẳng tới ngân hàng phát hành phương tiện thanh toán để kiểm tra, xác thực thanh toán. Lợi ích và hạn chế của thanh toán trực tuyến 1. Lợi ích Tiết kiệm thời gian, chi phí và đơn giản hóa quá trình thanh toán.
TTTT được thực hiện bằng các phương tiện điện tử nên loại bỏ được hầu hết việc giao nhận giấy tờ và ký truyền thống. Thay vào đó là các phương pháp xác thực mới. Điều này giúp cho quá trình thanh toán diễn ra đơn giản, nhanh chóng, tiết kiệm chi phí và tạo thuận lợi cho các bên tham gia giao dịch. Tính an toàn cao, đặc biệt khi mua sắm sản phẩm giá trị lớn.
Trong thanh toán truyền thống, khi mua sắm sản phẩm có giá trị lớn cũng đồng nghĩa với việc khách hàng phải đem theo nhiều tiền mặt. Điều này dễ gây chú ý và dẫn đến các nguy cơ như bị rơi, cướp, bị lừa. Với TTTT, khách hàng không cần mang theo tiền mặt mà chỉ cần sử dụng thông tin về phương tiện thanh toán để tiến hành thanh toán. Điều này giúp giảm nguy cơ bị mất tiền, nhầm lẫn khi thanh toán và vấn đề tiền thật, tiền giả.
Mất phương tiện thanh toán nhưng vẫn giữ được tiền an toàn trong tài khoản. Trong thanh toán truyền thống, mất phương tiện thanh toán cũng đồng nghĩa với việc mất tiền. Còn với TTTT, dù khách hàng có đánh mất phương tiện thanh toán thì tiền vẫn được giữ an toàn trong tài khoản. Tăng tốc độ chu chuyển tiền tệ và tận dụng hiệu quả đồng tiền giao dịch.
Đối với TTĐT nói chung và TTTT nói riêng, tiền thanh toán được chuyển từ 11 người mua đến người bán rất nhanh chóng, gần như ngay lập tức người bán có thể nhận được tiền trong tài khoản và có thể sử dụng số tiền này để tiến hành mua sắm, đầu tư. Do đó điều này làm đẩy nhanh tốc độ chu chuyển của tiền tệ. Ngay khi tiền thanh toán được chuyển vào tài khoản của người bán cũng đồng nghĩa rằng người bán sẽ được hưởng lãi suất của khoản tiền ngay lập tức. Điều này thể hiện sự tận dụng hiệu quả đồng tiền giao dịch.
Hạn chế Nguy cơ bị tiết lộ thông tin tài chính cá nhân TTTT chủ yếu sử dụng thông tin về phương tiện thanh toán. Do đó trong quá trình giao dịch, nếu người dùng không biết sử dụng các biện pháp bảo mật hoặc không nhận biết được website có thực sự an toàn hay không, thì khả năng bị tiết lộ hay đánh cắp thông tin về phương tiện thanh toán là hoàn toàn có thể xảy ra. Kiến thức của người dùng Khác với thanh toán truyền thống, TTTT đòi hỏi người dùng phải có kiến thức và kỹ năng nhất định để thực hiện các giao dịch. Thực tế cho thấy có rất nhiều người dùng dù sở hữu phương tiện TTĐT nhưng vẫn không thể tiến hành thanh toán.
Số lượng người dùng có kiến thức, kỹ năng về sử dụng mật mã, bảo mật, an toàn thông tin trên Internet vẫn còn rất hạn chế. Tập quán tiêu dùng và thói quen thanh toán Đại bộ phận người dùng đều có thói quen mua bán trực tiếp, giao dịch thanh toán bằng tiền mặt trao tay nên vẫn thường trực tâm lý thích dùng tiền mặt hơn là để tiền trong tài khoản. Thói quen này làm ngăn cản một số lượng người tham gia vào TTTT cũng như là sự phát triển của TTTT. Mặt khác, nhiều người dùng vẫn thích đi mua sắm và thanh toán theo cách truyền thống trong khi họ có đủ kiến thức và kĩ năng để thực hiện TTTT.
Điều này rất dễ hiểu bởi không thể phủ nhận việc mua sắm và thanh toán theo cách truyền thống giúp giảm căng thẳng, áp lực và khiến các thành viên trong gia đình trở nên gần gũi, gắn kết với nhau hơn. Khó kiểm soát chi tiêu Đối với người mới tham gia TTTT thường rất thích trải nghiệm và hào hứng mua sắm thanh toán. Điều này có thể dẫn tới việc chi tiêu quá tay, vượt khả năng kiểm soát của người mua. 12 Mặt khác, với những người sử dụng thẻ tín dụng, do được chi tiêu trước, trả tiền sau nên tâm lý chi tiêu thoải mái, không có sự kiểm soát.
Chỉ khi ngân hàng gửi sao kê cộng dồn các khoản phải trả thì người dùng mới nhận ra số tiền cần trả đã vượt quá khả năng chi trả cùng lúc của họ. Các yếu tố cấu thành trong thanh toán trực tuyến 1. Các bên tham gia - Người bán: có thể bán hàng hóa, dịch vụ theo 2 cách: xây dựng website hoặc thông qua website khác. Khi đó, doanh thu trong 2 trường hợp là khác nhau.
Nếu bán hàng hóa, dịch vụ qua website khác thì doanh thu không đạt 100% do phải mất phí đăng ký và phí giao dịch. - Người mua: Người mua có thể là doanh nghiệp hoặc người mua cá nhân. Trong đó, người mua cá nhân là người tiêu dùng, có khối lượng và giá trị giao dịch nhỏ, tần suất giao dịch lớn. Ngược lại, người mua doanh nghiệp lại có khối lượng, giá trị giao dịch lớn hơn, nhưng tần suất giao dịch lại ít hơn.
- Ngân hàng: bao gồm ngân hàng của người bán, ngân hàng của người mua, ngân hàng trung gian, đóng vai trò là bên thứ 3 đảm bảo cho các giao dịch thanh toán được xác thực và xử lý chính xác. - Các tổ chức phát hành phương tiện thanh toán: phát hành phương tiện thanh toán cho các cá nhân, tổ chức.