CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ CHO VAY XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm cho vay xuất nhập khẩu Trước khi đi đến khái niệm cho vay xuất nhập khẩu thì chúng ta cần phải hiểu được khái niệm Cho vay là gì? Theo khoản 1, điều 3 quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2011 của Thống đốc Ngân hàng nhà nước Việt Nam về việc ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng thì hoạt động cho vay được hiểu như sau: Cho vay là một hình thức cấp tín dụng theo đó tổ chức cho vay giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc lẫn lãi. Vậy, Cho vay xuất nhập khẩu là một hình thức cấp tín dụng theo đó tổ chức cho vay giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào hoạt động xuất nhập khẩu và có thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc lẫn lãi.
Trong đó, cụ thể về mục đích hoạt động cho vay xuất nhập khẩu: + Mục đích của cho vay xuất khẩu là đẩy mạnh sản xuất trong nước, khuyến khích xuất khẩu. Đây còn là một kênh tái tạo ngoại tệ để phục vụ hoạt động nhập khẩu của ngân hàng. + Mục đích của tín dụng nhập khẩu là giúp các doanh nghiệp nhập nguyên liệu, vật tư, hàng hoá, máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất… Cho vay xuất nhập khẩu thể hiện mối quan hệ kinh tế giữa một bên là ngân hàng- bên tài trợ và một bên là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu- bên được tài trợ Luan van 9 1. Đặc điểm của cho vay xuất nhập khẩu Thực chất cho vay xuất nhập khẩu là một loại hình cho vay của ngân hàng vì vậy nó mang những đặc điểm của cho vay nói chung.
Tuy nhiên cho vay xuất nhập khẩu nhằm vào đối tượng khách hàng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, do vậy ngoài những đặc điểm chung của cho vay xuất nhập khẩu còn có một số đặc điểm sau: a. Đặc điểm về khách hàng và mục đích vay Khách hàng là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, mục đích mà khách hàng hướng tới là nhu cầu vốn vay phục vụ cho phương án kinh doanh của mình, đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Việc cho vay xuất nhập khẩu phụ thuộc vào uy tín của khách hàng, quy mô của doanh nghiệp và hiệu quả của phương án kinh doanh. Nhu cầu vay và nguồn trả nợ Khách hàng trong lĩnh vực cho vay xuất nhập khẩu là doanh nghiệp nên thường đi vay trung, dài hạn để nhập khẩu máy móc, thiết bị làm tài sản cố định phục vụ cho hoạt động kinh doanh lâu dài của doanh nghiệp hoặc đi vay ngắn hạn để thu mua nguyên liệu, vật liệu, hàng hoá.
tài trợ cho phương án kinh doanh. Tuy nhiên, cho vay để thực hiện các phương án kinh doanh phổ biến hơn nên chiếm tỷ trọng cao hơn so với cho vay trung dài hạn Nguồn trả nợ đối với cho vay tài trợ dự án đầu tư là từ khấu hao và lợi nhuận kinh doanh hàng năm của Khách hàng. Nguồn trả nợ đối với cho vay ngắn hạn phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh là từ doanh thu của phương án kinh doanh đó. Quy mô và số lượng khoản vay Quy mô khoản vay lớn vì Ngân hàng thường là nhà tài trợ chính cho các phương án kinh doanh (có thể lên đến 90% giá trị phương án kinh doanh), số lượng khoản vay phụ thuộc vào số lượng doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên Luan van 10 địa bàn.
Tỉnh, thành phố phát triển mạnh, có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất.thường có khách hàng xuất nhập khẩu nhiều hơn những nơi khác d. Các khoản cho vay xuất nhập khẩu rủi ro cao Rủi ro trong cho vay xuất nhập khẩu là rất đa dạng và khó quản lý, nó xuất phát từ rủi ro thanh toán quốc tế, rủi ro giao hàng, rủi ro khi khách hàng không nắm rõ thông tin về đối tác, tình hình kinh tế, chính trị trên thế giới.Bên cạnh đó, các yếu tố liên quan đến tỷ giá, yếu tố thời vụ cũng ảnh hưởng đến giá trị hàng hoá XNK, qua đó tác động xấu đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và ảnh hưởng tới lợi ích của ngân hàng. Lãi suất cho vay xuất nhập khẩu tương đối thấp so với lãi suất thương mại thông thường Các ngân hàng thường áp dụng lãi suất cho vay nhập khẩu thấp vì ngoài lợi ích thu được từ lãi vay ngân hàng còn có thể tăng thêm thu nhập từ việc khách hàng sử dụng dịch vụ mở L/C, chuyển tiền đi nước ngoài… Lãi suất cho vay xuất khẩu thấp cũng để khuyến khích xuất khẩu theo chỉ đạo của Ngân hàng nhà nước. Các hình thức cho vay xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại a) Căn cứ vào loại hình cho vay: - Đối với cho vay nhập khẩu: Cho vay tài trợ nhập khẩu là các khoản cho người nhập khẩu vay với mục đích chính là thanh toán tiền hàng cho nhà xuất khẩu: + Cho vay thanh toán bộ chứng từ hàng nhập: Khi hàng hóa nhập khẩu vừa cập bến thì nhà nhập khẩu phải nộp tiền cho ngân hàng để thanh toán cho nhà xuất khẩu thì mới nhận được chứng từ để nhận hàng, bán hàng và thu hồi vốn.
Đây là khoảng thời gian khá dài, do đó nhà nhập khẩu cần có khoản tài trợ từ ngân hàng, vay ngân hàng để thanh toán hàng nhập khẩu. Ngân hàng sẽ tiến hành thẩm định tính hiệu quả sử Luan van 11 dụng vốn vay và khả năng tài chính, khả năng trả nợ, thế chấp tài sản để quyết định. Tuy nhiên trên thực tế đối với những doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định, có uy tín với ngân hàng thì không ký quỹ mở L/C, không cần tài sản thế chấp vẫn được vay vốn ngân hàng, hàng hoá nhận về đem thẳng đến kho của doanh nghiệp nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. + Cho vay ứng trước cho nhà nhập khẩu: Nhà NK có nhu cầu sử dụng vốn vay để thanh toán cho bộ chứng từ khi hàng hóa chưa về đến cảng hoặc doanh nghiệp chưa bán được hàng để thu hồi vốn.
Khoản vay này được xem như là một khoản ứng trước, ngân hàng trong trường hợp này có thể dùng bộ chứng từ làm vật đảm bảo. Đây chỉ là việc tài trợ cho các mục tiêu thanh toán ngắn hạn của Ngân hàng dành cho các nhà nhập khẩu Cho dù đối với nhà nhập khẩu hay xuất khẩu thì những chứng từ có giá theo lệnh hoặc những chứng từ như vận đơn, hóa đơn hay hợp đồng bảo hiểm… đều có thể thế chấp cho ngân hàng. Khi mà những chứng từ có giá trên không cho phép chuyển nhượng thì người vay vốn phải sử dụng những hình thức thế chấp khác. - Đối với cho vay xuất khẩu: + Cho vay trước khi giao hàng: các Nhà NK thường vay vốn ngắn hạn để mua nguyên, vật liệu và các yếu tố sản xuất để thực hiện hợp đồng xuất khẩu.
Ðối với những mặt hàng xuất khẩu theo hạn ngạch thì mức cho vay tối đa bằng trị giá hàng hoá còn lại trong hạn ngạch tính đến thời điểm vay vốn. + Cho vay sau khi giao hàng: việc cho vay sau khi giao hàng được thực hiện khi đơn vị có hối phiếu hợp lệ. (Hối phiếu hợp lệ là hối phiếu được đơn vị xuất khẩu Việt Nam ký phát đúng thông lệ quốc tế về hối phiếu kèm theo bộ chứng từ hàng xuất phù hợp với điều kiện của L/C đã được ngân hàng Luan van 12 nước ngoài phát hành hoặc ngân hàng nước ngoài ký hậu chấp nhận thanh toán. Căn cứ tiêu thức thời hạn cho vay - Cho vay ngắn hạn: là loại cho vay có thời hạn cho vay dưới 12 tháng.
Mục đích vay là tài trợ cho tài sản ngắn hạn nhằm sản xuất ra hàng hoá để xuất khẩu (đối với nhà xuất khẩu) hoặc nhập khẩu hàng hoá để sản xuất kinh doanh (đối với nhà nhập khẩu). - Cho vay trung hạn: là loại cho vay có thời hạn từ 12 tháng đến 60 tháng, mục đích cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu vay để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh. - Cho vay dài hạn: là loại hình cho vay có thời hạn trên 60 tháng trở lên, mục đích để tài trợ cho nhu cầu dài hạn của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu như xây dựng các công trình, dự án lớn (nhà, sân bay, cầu đường, máy móc thiết bị có giá trị lớn, các dự án thuỷ điện, nhà xưởng sản xuất, các dự án phát triển hạ tầng…) có thời gian sử dụng lâu dài. Căn cứ vào phương thức cho vay Dựa vào tiêu thức này cho vay XNK được chia thành 02 loại sau: - Cho vay từng lần: là hình thức cấp tín dụng của ngân hàng thương mại mà theo đó làm một bộ hồ sơ vay 01 lần nhất định với mức tín dụng của ngân hàng và khách hàng thoả thuận.
- Cho vay theo hạn mức tín dụng: Đây là hình thức cấp tín dụng của ngân hàng thương mại mà theo đó, khách hàng chỉ làm 1 bộ hồ sơ đã vay trong 1 kỳ nhất định với mức tín dụng của khách hàng và ngân hàng đã thoả thuận trước. Vai trò của cho vay xuất nhập khẩu a. Đối với doanh nghiệp Hoạt động cho vay của ngân hàng là kênh cung ứng vốn quan trọng, góp phần giúp các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nói riêng có thể tồn tại và đứng vững trong nền kinh tế thị trường, mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho người lao động. Cho vay xuất nhập khẩu là yếu tố quan trọng giúp các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ký kết được các hợp đồng giá trị lớn; hoàn thành nghĩa vụ theo đúng hợp đồng ngoại thương đã thoả thuận.