CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm về cho vay Cho vay là hoạt động vô cùng quan trọng của Ngân hàng thương mại, bởi nguồn lợi nhuận mang về từ hoạt động cho vay luôn chiếm tỷ trọng rất cao trong tổng lợi nhuận của Ngân hàng. Có thể nói, cho vay là hoạt động chủ lực của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam.
Hoạt động cho vay có thể được hiểu “là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (ngân hàng hoặc các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp, các tổ chức khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán”. Khái niệm, đặc điểm của cho vay tiêu dùng Dựa trên những tiêu thức khác nhau, thì người ta có thể phân chia cho vay làm nhiều loại. Nếu như cho vay sản xuất kinh doanh là hoạt động ngân hàng cho các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân vay nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh thì cho vay tiêu dùng là hình thức tài trợ cho nhu cầu chi tiêu. Đây là nguồn tài chính quan trọng giúp người vay trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình, xe cộ…Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch cũng có thể được tài trợ bởi cho vay tiêu dùng.
Như vậy, bằng hoạt động cho vay tiêu dùng, các ngân hàng thương mại sẽ giúp các cá nhân, hộ gia đình thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng trước khi họ có khả năng chi trả. Luan van 8 Ta có thể đưa ra khái niệm mang tính tổng quát về cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thương mại như sau: “Cho vay tiêu dùng là một hình thức cho vay, qua đó Ngân hàng chuyển cho khách hàng (cá nhân hay hộ gia đình) vay với mục đích tiêu dùng quyền sử dụng một lượng giá trị (tiền) trong một khoảng thời gian nhất định, với những thỏa thuận mà hai bên đã ký kết (về số tiền cấp, thời gian cấp, lãi suất phải trả…) nhằm giúp cho khách hàng có thể sử dụng những hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng trước khi họ có khả năng chi trả, tạo điều kiện cho họ có thể hưởng một cuộc sống cao hơn”. Cho vay tiêu dùng là một hình thức của cho vay, do đó nó cũng mang những nét đặc trưng của cho vay, ngoài ra còn những đặc điểm riêng biệt: - Đối tượng khách hàng vay là cá nhân và hộ gia đình; mục đích vay là nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình. Do vậy, nguồn trả nợ của khoản vay tiêu dùng thường từ tiền lương, thu nhập hàng tháng của khách hàng, không nhất thiết phải là kết quả của việc sử dụng vốn vay nên nguồn trả nợ thường mang tính ổn định, thường xuyên.
Vì vậy, các khoản vay tiêu dùng thường an toàn, ít xảy ra nợ quá hạn. Tuy nhiên, nguồn trả nợ của người đi vay có thể biến động lớn, phụ thuộc vào quá trình làm việc, kỹ năng, và kinh nghiệm đối với công việc của những người này. - Quy mô của từng món vay thường nhỏ nhưng số lượng các món vay lại lớn. Quy mô của các món vay tiêu dùng thường nhỏ là do khi khách hàng có nhu cầu mua sắm tiêu dùng, họ thường có xu hướng tiết kiệm từ trước và chỉ tìm đến ngân hàng để bù đắp phần thiếu hụt tạm thời.
Chính vì vậy, so với các khoản vay kinh doanh, các khoản vay tiêu dùng có quy mô nhỏ hơn rất nhiều. Cùng với xu thế phát triển của nền kinh tế xã hội, thu nhập của người Luan van 9 dân cũng tăng lên. Do đó, nhu cầu hưởng thụ của họ vì thế cũng tăng theo. Tuy nhiên, tại một thời điểm nhất định thì khoản thu nhập tích luỹ của họ chưa thể đáp ứng được khoản chi tiêu mà họ đang cần.
Lúc này họ sẽ tìm đến ngân hàng để vay tiền nhằm có thể thỏa mãn nhu cầu hiện tại do vậy số lượng những người này thường là tương đối đông. - Các khoản cho vay tiêu dùng có chi phí cao Cho vay tiêu dùng là một trong những khoản mục cho vay có chi phí cao nhất trong danh mục cho vay của ngân hàng. Xuất phát từ thực tế là các khoản vay tiêu dùng có quy mô nhỏ, số lượng nhiều nên chi phí cho khoản vay như lập hồ sơ, thẩm định. là lớn và tất cả các quy trình này là không thể rút ngắn.
Mặt khác, khách hàng đến vay vì mục đích tiêu dùng thường là cá nhân, thời gian vay không dài nên công tác thu thập thông tin là khó khăn, không rõ ràng, khó đảm bảo tính chính xác. Vì vậy, việc ra quyết định cho vay cũng như thanh tra, kiểm tra, giám sát và thu nợ gây tốn kém nhiều chi phí của ngân hàng. Ngoài ra, một nguyên nhân khác khiến cho chi phí của các khoản vay này cao là cho vay tiêu dùng chưa được đông đảo người dân biết đến, gần đây mới được các ngân hàng chú trọng nhiều hơn. Do đó, ngân hàng phải tiến hành các chương trình quảng cáo giới thiệu sản phẩm dịch vụ cũng như hình ảnh của ngân hàng.
Các hoạt động này cũng góp phần làm cho chi phí của các khoản cho vay tiêu dùng tăng thêm. - Lãi suất cho vay tiêu dùng còn khá cao so với lãi suất cho vay doanh nghiệp. Thông thường, các khoản cho vay tiêu dùng được định giá rất cao. Lý do chính được đưa ra để lí giải cho việc áp dụng mức lãi suất cao với các khoản cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay tiêu dùng có chi phí lớn nhất và rủi ro cao nhất trong danh mục cho vay của ngân hàng.
Hơn nữa, quy mô của Luan van 10 từng hợp đồng vay thường nhỏ, chi phí tổ chức cho vay cao cũng là một yếu tố làm lãi suất các khoản cho vay tiêu dùng cao. - Nhu cầu đối với các khoản vay tiêu dùng của khách hàng hầu như ít co giãn với lãi suất. Khi vay tiền, người tiêu dùng thường quan tâm đến khoản tiền mà họ phải trả hàng tháng hơn là lãi suất (mặc dù rõ ràng chính lãi suất ghi trên hợp đồng ảnh hưởng đến quy mô số tiền phải trả). Sở dĩ như vậy là vì khi có nhu cầu, người tiêu dùng cân nhắc đến việc thu nhập của mình có thể trang trải được khoản vay hay không.
Nếu được họ sẽ vay tiền ngân hàng để phục vụ cho nhu cầu của mình. Chính vì lý do đó mà khách hàng kém nhạy cảm với lãi suất. - Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế. Khác với các khoản vay thương mại, nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng phát sinh theo chu kì kinh doanh lặp đi lặp lại, trong cho vay tiêu dùng, người vay thường ít khi vay nhiều lần.
Trong giai đoạn nền kinh tế tăng trưởng mạnh, tâm lý người tiêu dùng cũng được chuyển biến theo hướng tích cực, họ cảm thấy lạc quan hơn về tương lai, nhu cầu tiêu dùng vì thế cũng tăng lên, người dân tìm đến ngân hàng nhiều hơn. Ngược lại, khi nền kinh tế rơi vào trạng thái suy thoái, các ngân hàng ngày càng trở nên khắt khe với các khoản cho vay còn người tiêu dùng thì chi tiêu dè dặt hơn do đời sống có phần suy giảm, khả năng mua sắm vì thế cũng giảm sút. - Chất lượng các thông tin tài chính của khách hàng vay thường không cao. Đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình thông tin làm cơ sở phân tích để ngân hàng quyết định cho vay hay không?.
Đó là những thông tin về nghề nghiệp, thu nhập, độ tuổi, tình trạng sức khoẻ, nơi cư trú. Những thông tin này do chính khách hàng cung cấp do vậy mang tính chủ quan, một chiều, không được kiểm toán, kiểm soát như đối với khách hàng doanh nghiệp, và do đó có Luan van 11 thể không chính xác, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho Ngân hàng. - Tư cách của khách hàng là yếu tố góp phần quyết định sự hoàn trả của khoản vay. Một khoản vay chỉ có thể được chấp nhận khi khách hàng được đánh giá là có tư cách tốt, mục đích vay đúng đắn, phương án vay khả thi và phù hợp với chính sách cho vay của ngân hàng.
Tuy vậy, tư cách của khách hàng vay là định tính, khó có thể được đánh giá một cách chính xác, mà chỉ có thể được xác minh và dự đoán trên cơ sở các thông tin thu thập được về khách hàng. Nếu khách hàng có tư cách đạo đức tốt thì họ sẽ có ý thức và trách nhiệm hơn trong việc hoàn trả khoản vay đầy đủ và đúng hạn. Ngược lại, khách hàng là người có tư cách không tốt thì họ chỉ quan tâm đến việc làm thế nào có thể vay tiền của ngân hàng mà không cần biết có trả nợ ngân hàng được hay không. Điều này buộc ngân hàng phải đối mặt với rủi ro trong việc thu nợ.
Vai trò của cho vay tiêu dùng a. Đối với khách hàng vay Với nền kinh tế phát triển, khoa học – kỹ thuật hiện đại ngày nay, sản xuất ra nhiều hàng hóa đa dạng, phong phú đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong xã hội. Cho vay tiêu dùng sẽ hỗ trợ cho người dân trong việc chi tiêu (như: mua, xây sửa chữa nhà, mua xe, tiêu dùng, du lịch, du học,…) nhằm nâng cao mức sống, trình độ dân trí của họ. Nhu cầu chi tiêu được đáp ứng sẽ giúp cho người lao động được thỏa mãn, tái tạo sức lao động, kích thích người dân lao động làm việc tích cực, sáng tạo, năng suất cao.
Cho vay tiêu dùng qua các ngân hàng sẽ làm giảm đi các hiện tượng cho vay nặng lãi, giúp những người nghèo giảm bớt gánh nặng trong việc trả lãi tiền vay mượn. Qua hoạt động cho vay tiêu dùng, người dân có thể tiết kiệm tích lũy để đầu tư, phát triển, như: mua nhà, xây dựng, sửa chữa nhà ở, du Luan van 12 học, mua xe, giải trí,… đời sống người dân được nâng cao. Đối với ngân hàng Cho vay tiêu dùng tuy đã xuất hiện từ khá lâu nhưng gần đây nó mới được Ngân hàng thương mại quan tâm và phát triển. Tuy nhiên, không phải vậy mà phủ nhận vai trò quan trọng của hoạt động cho vay tiêu dùng đối với các Ngân hàng thương mại.