CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY NGOẠI TỆ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 1. Khái niệm Tín dụng là quan hệ chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị (dưới hình thức tiền tệ hoặc hiện vật) từ người sở hữu sang người sử dụng để sau một thời gian nhất định thu hồi về một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu. Đặc trưng của quan hệ tín dụng - Thứ nhất: Là quan hệ chuyển nhượng mang tính chất tạm thời.
Đối tượng của sự chuyển nhượng có thể là tiền tệ hoặc là hàng hóa dưới hình thức kéo dài thời gian thanh toán trong quan hệ mua bán hàng hóa. - Thứ hai: Tính hoàn trả. Lượng vốn được chuyển nhượng phải được hoàn trả đúng hạn cả về thời gian và về giá trị bao gồm hai bộ phận gốc và lãi. Phần lãi phải đảm bảo cho lượng giá trị hoàn trả lớn hơn lượng giá trị ban đầu.
- Thứ ba: Quan hệ tín dụng dựa trên cơ sở sự tin tưởng giữa người đi vay và người cho vay. Tín dụng ngân hàng a. Khái niệm Hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Phân loại tín dụng ngân hàng b.1 - Căn cứ vào thời hạn cho vay - Tín dụng ngắn hạn: thời gian cho vay tối đa 12 tháng.
Mục đích cho vay đáp ứng nhu cầu vốn luân chuyển thông qua hai phương thức: + cho vay hạn mức: phương thức này áp dụng đối với DN đã có uy tín tại NH, hoạt động có tính chất thường xuyên liên tục. + Cho vay từng lần: phương thức này được áp dụng đối với khách hàng có họat động sản xuất kinh doanh mang tính thương vụ hoặc khi khách hàng có nhu cầu vay đột xuất, nằm ngoài hạn mức cho vay nhưng vẫn còn nằm trong GHTD đã được xét duyệt trong năm - Tín dụng trung dài hạn: thời gian cho vay trên 12 tháng. Mục đích cho vay đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư tài sản cố định mở rộng hoặc đầu tư dự án. Đối với lĩnh vực đầu tư vốn trung dài hạn chủ yếu là dự án xây dựng như xây dựng nhà xưởng, kho bãi, dự án xây nhà, cơ sở hạ tầng KCN.2 - Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng - Tín dụng không có đảm bảo: áp dụng đối với khách hàng có mức độ uy tín cao, quan hệ giao dịch lâu năm và thường xuyên với ngân hàng.
- Tín dụng có đảm bảo: áp dụng đối với khách hàng quan hệ giao dịch lần đầu b.3 - Căn cứ theo đối tượng cho vay - Tín dụng cho doanh nghiệp - Tín dụng cho cá nhân - Tín dụng cho các định chế tài chính b.4 - Căn cứ theo phương thức cấp tín dụng - Cho vay - Chiết khấu - Bao thanh toán Luan van 11 - Cho thuê tài chính - Bảo lãnh b.5 - Căn cứ theo loại tiền - Ngoại tệ - Đồng Việt Nam b.6 - Căn cứ theo mục đích sử dụng theo lãnh thổ - Cho vay đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu - Cho vay đối với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong nước. CHO VAY NGOẠI TỆ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU 1. Khái niệm Cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại là hình thức tài trợ thương mại, kỳ hạn gắn liền với thời gian thực hiện thương vụ. Đối tượng cho vay ngoại tệ là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Giá trị cho vay thường là ở mức vừa và lớn. Sự ra đời và phát triển cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Cùng với sự phát triển của ngoại thương và hệ thống ngân hàng, cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu của ngân hàng phát triển ngày càng đa dạng và phong phú, đã mang lại tích cực cho hoạt động ngoại thương: Hình thức đơn giản đầu tiên là ngân hàng cho vay trực tiếp đối với các đơn vị xuất khẩu như cho vay để bổ sung vốn lưu động thu mua chế biến sản xuất hàng xuất khẩu theo các hợp đồng đã được ký kết cho vay để thanh toán các nguyên liệu, hàng hóa, vật tư nhập từ nước ngoài. Từ hình thức cho vay ngắn hạn là chủ yếu, ngân hàng đã mở rộng cho vay trung và dài hạn để tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh xuất nhập khẩu. Ngân hàng cho vay để mua sắm máy móc thiết bị, cải tiến công nghệ, Luan van 12 ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng năng lực cạnh tranh trên thị trường thế giới.
Các hình thức cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Thông thường nghiệp vụ cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại gắn liền với nghiệp vụ thanh toán quốc tế, được thực hiện qua các hình thức: a. Cho vay thông thường Cho vay thông thường là việc ngân hàng giao cho khách hàng một khoản tiền để họ sử dụng trong một thời gian nhất định. Khi hết hạn, người vay phải trả đầy đủ cả gốc và lãi. Đây là hình thức tín dụng truyền thống, về kỹ thuật và phương pháp cho vay giống như các dạng tín dụng nội địa tương ứng thông thường khác.
Nó bao gồm các phương thức như cho vay một lần, cho vay theo hạn mức tín dụng và cho vay theo hợp đồng tín dụng tuần hoàn. Đối với các nhà xuất khẩu hình thức tín dụng này ngoài việc được sử dụng cho các mục đích thu mua sản xuất, chế biến xuất khẩu, đáp ứng nhu cầu vốn lưu động nó còn được sử dụng để trang trải các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất như: phí thuê tàu, thuế xuất khẩu. Cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp trong khuôn khổ phương thức thanh toán bằng thư tín dụng (L/C) L/C sẽ đáp ứng được nhu cầu của nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu như là một phương tiện thanh toán. Nó còn có thể là công cụ tín dụng.
Với những đảm bảo mà L/C mang lại cho mỗi bên, đảm bảo giao hàng đối với với nhà nhập khẩu và đảm bảo thanh toán đối với nhà xuất khẩu, nên các bên có thể xin vay vốn phục vụ nhu cầu vốn của mình. v Đối với L/C trong thanh toán hàng nhập khẩu: + Cho vay mở L/C: Luan van 13 Thư tín dụng L/C là một văn bản pháp lí trong đó ngân hàng mở L/C cam kết trả tiền cho nhà xuất khẩu nếu họ xuất trình được bộ chứng phù hợp với những nội dung của L/C. Thư tín dụng có tính chất quan trọng là nó được hình thành trên cơ sở của hợp đồng mua bán nhưng sau khi được thiết lập, nó lại độc lập hoàn toàn với hoạt động mua bán. Ngay việc mở L/C đã là việc cung cấp tín dụng cho nhà nhập khẩu bởi vì mọi thư tín dụng đều do ngân hàng mở theo đề nghị của nhà nhập khẩu nhưng không phải lúc nào nhà nhập khẩu cũng có đủ số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán tại ngân hàng, trong khi đó L/C lại là một đảm bảo thanh toán của ngân hàng tức là ngân hàng mở L/C phải chịu mọi rủi ro khi nhà nhập khẩu không thanh toán hoặc không muốn thanh toán khi L/C đã đến hạn trả tiền.
Để tránh rủi ro, trước khi cho vay các ngân hàng sẽ kiểm tra mục đích, đối tượng nhập khẩu cũng như khả năng của nhà nhập khẩu để làm căn cứ cho khoản tín dụng cung cấp. Ngày nhận nợ được và tính lãi khoản cho vay mở L/C là ngày nhà nhập khẩu phải thanh toán cho nhà xuất khẩu (ngày đến hạn thanh toán L/C) Cho vay mở L/C có ưu điểm là cung cấp tín dụng kịp thời cho hoạt động nhập khẩu. Tuy nhiên cũng có rủi ro cho ngân hàng vì L/C chỉ được xử lí trên cơ sở chứng từ chứ không căn cứ trên hàng hoá, nếu hàng hoá kém giá trị hay hư hỏng thì ngân hàng dễ bị tổn thất. + Cho vay thanh toán hàng nhập khẩu: Theo hình thức này, khách hàng phải lập phương án sản xuất kinh doanh mang tính khả thi cho lô hàng nhập về phục vụ sản xuất hoặc kinh doanh.
Đồng thời khách hàng phải lên kế hoạch tài chính nhằm xác định khả năng thanh toán. Khi đến thời điểm thanh toán, khoản thiếu hụt giữa số tiền phải thanh toán và vốn tự có tham gia là khoản doanh nghiệp cần ngân hàng cho vay. + Cho vay bắt buộc: Về nội dung cũng là cho vay thanh toán bộ chứng từ giao hàng. Tuy Luan van 14 nhiên, tình trạng vay bắt buộc phát sinh khi người nhập khẩu không thanh toán hoặc không tập trung đủ tiền để thanh toán bộ chứng từ giao hàng.
Ngân hàng khi đó sẽ cho vay trên giá trị tiền hàng còn thiếu để thanh toán đúng hạn cho ngân hàng nước ngoài. v Đối với L/C trong thanh toán hàng xuất khẩu: Cho vay thực hiện hàng xuất khẩu theo L/C đã mở: Thư tín dụng không những là một công cụ đảm bảo thanh toán mà còn là một công cụ tín dụng. Khi nhận L/C do ngân hàng mở L/C phát hành theo yêu cầu của nhà nhập khẩu, thì nhà xuất khẩu được đảm bảo thanh toán sau khi giao hàng nếu xuất trình bộ chứng từ phù hợp với các điều kiện, điều khoản đã qui định trong L/C. Nhà xuất khẩu còn có thể dựa vào đó để nhờ ngân hàng phục vụ mình cấp một khoản tín dụng để thực hiện xuất hàng theo L/C quy định.
Đối với L/C trả chậm cũng được sử dụng như một phương tiện đi vay. Nhà xuất khẩu có thể nhận được tiền dưới dạng tín dụng chuyển nhượng toàn bộ quyền thụ hưởng L/C cho ngân hàng cấp phát tín dụng, đặc biệt thuận lợi hơn khi đó là một L/C trả chậm có xác nhận. Cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp trong khuôn khổ phương thức nhờ thu kèm chứng từ Sau khi lập xong bộ chứng từ hàng hoá, vận chuyển, bảo hiểm và các chứng từ liên quan khác, nhà xuất khẩu sẽ nộp lên ngân hàng của mình nhờ thu hộ tiền. Ngân hàng của nhà xuất khẩu sẽ chuyển đến ngân hàng của nhà nhập khẩu (hoặc ngân hàng giao dịch) với chỉ thị chỉ giao chứng từ khi đã thanh toán hoặc chấp nhận một hối phiếu đòi nợ kèm theo.