phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề án tốt nghiệp được kết cấu thành 3 phần: - Phần 1: Cơ sở xây dựng đề án về phát triển cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại. - Phần 2: Thực trạng phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại trách nhiệm hữu hạn một thành viên Đại Dương - Phần 3: Các đề xuất và kiến nghị nhằm phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương 5 Phần 1: CƠ SỞ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN VÀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN 1.1 Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân Thông tư 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng nhà nước ban hành quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh NHNN đối với khách hàng được hiểu như sau: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Trong quan hệ này, ngân hàng chuyển giao quyền sử dụng tiền tệ đến khách vay vốn trong một thời gian nhất định đã thỏa thuận trong hợp đồng. Hết thời hạn thỏa thuận, người đi vay phải có nghĩa vụ hoàn trả cả gốc và lãi vay của các sản phẩm cho vay được chuyển giao.
Luật số 47/2010/QH12 của Quốc Hội ban hành Luật các tổ chức tín dụng định nghĩa: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” Về khía cạnh khách hàng, khách hàng vay vốn của NHTM tương đối đa dạng, bao gồm doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và cá nhân. Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân có thể hiểu là hoạt động cho vay trong đó đối tượng vay vốn là cá nhân. KHCN là nhóm khách hàng có giá trị khoản vay nhỏ nhưng số lượng lớn được coi là thị trường tiềm năng để các ngân hàng khai thác, mở rộng quy mô hoạt động và gia tăng lợi ích. Quy định của luật các tổ chức tín dụng 2010 và phân tích đối tượng khách hàng cá nhân, quan điểm của tác giả: Cho vay KHCN là hình thức cấp tín dụng mà trong đó NHTM giao cho khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, hộ kinh doanh một khoản tiền để sử dụng trong thời gian nhất định theo nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi với mục đích đáp ứng nhu cầu vay vốn tiêu dùng và phục vụ sản xuất kinh doanh.2 Đặc điểm của cho vay khách hàng cá nhân Thời hạn các khoản vay chủ yếu là ngắn và trung hạn: Với khách hàng là doanh nghiệp thì các khoản cho vay thường được sử dụng với mục đích tài trợ cho tài sản cố định hay xây dựng nhà xường… Còn với KHCN, chủ yếu các khoản cho vay để đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu thường xuyên hoặc mua sắm tài sản như nhà, 6 phương tiện… là những khoản cho vay ngắn hoặc trung hạn, các khoản cho vay dài hạn chiếm tỷ trọng rất nhỏ.
Các khoản cho vay có độ rủi ro cao: Các khoản vay của KHCN thường được đảm bảo bằng thu nhập của chính cá nhân đó. Tuy nhiên, nếu khách hàng gặp phải ốm đau, bệnh tật,… thì ngay lập tức thu nhập giảm hoặc mất hoàn toàn. NHTM luôn phải đối mặt với những rủi ro đó, mà công tác thẩm định, quản lí khách hàng lại không thể kiểm soát được tất cả. Chính vì thế, nhiều NHTM trong một thời gian dài trước đây đã “ngại” cho KHCN vay vốn.
Nhưng hiện nay, nhận thấy hoạt động cho vay KHCN mang lại một nguồn thu không nhỏ nên NHTM đã tập trung tới mục tiêu này. Công tác quản lí rủi ro ngày càng được Ngân hàng quan tâm chú trọng hơn. Qui mô các khoản cho vay có giá trị nhỏ nhưng số lượng khoản vay lớn: Đặc điểm của KHCN là vay nợ để tiêu dùng hoặc sản xuất hộ gia đình nên món vay thường có giá trị nhỏ. So với các khoản vay của doanh nghiệp thì khoản vay này nhỏ hơn rất nhiều lần.
Nhưng đối tượng KHCN là đông đảo. Ngoài ra, các khoản vay của KHCN thường phát sinh và khối lượng giao dịch ngày càng lớn. Vì số lượng khoản vay nhiều nên lợi nhuận từ hoạt động cho vay KHCN sẽ không nhỏ nếu Ngân hàng biết cách huy động và làm tốt các công tác quản lí liên quan khác Chi phí thẩm định lớn: Để tránh gặp phải những rủi ro trong hoạt động cho vay, Ngân hàng thường mất nhiều thời gian và tiền vào hoạt động thẩm định và giám sát khoản vay một cách nghiêm ngặt. Ngoài ra, việc thu thập thông tin cá nhân là rất khó khăn (không đầy đủ và thiếu chính xác) nên các NHTM sẽ chấp nhận chi phí cao để đánh đổi rủi ro cao, đảm bảo an toàn cho các món vay.
Lãi suất thường cao hơn so với lãi suất các khoản vay khác: Lãi suất áp dụng cho KHCN thường cao hơn lãi suất của các khoản vay khác của NHTM. Do quy mô của các khoản vay thường không lớn nhưng chi phí bỏ ra để quản lí lại rất lớn nên NHTM phải đề ra mức lãi suất cao để bù đắp chi phí (gồm chi phí về thời gian, nhân lực, thẩm định, quản lí…).3 Quan điểm về phát triển cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu sử dụng vốn vay để đầu tư sản xuất kinh doanh của cá nhân ngày càng tăng. Đồng thời mức thu nhập và đời sống của người dân ngày được nâng cao, nhu cầu tiêu dùng cá nhân ngày càng tăng trong khi khả năng tài chính chưa đủ. Để thỏa mãn các nhu cầu vốn, cá nhân đã tìm kiếm và sử dụng các khoản vay nhằm đáp ứng nguồn tài chính cần thiết.
7 Trong lĩnh vực ngân hàng, phát triển cho vay KHCN là hoạt động thúc đẩy về số lượng cũng như chất lượng từng khoản vay với khách hàng là cá nhân vay vốn. Ngân hàng không chỉ gia tăng về số lượng khách hàng cá nhân được giải ngân mà còn gia tăng mức giải ngân trên mỗi khách hàng và tăng chất lượng các khoản vay cũng là một trong các mục tiêu để phát triển cho vay khách hàng cá nhân, tăng sức cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường Các quan điểm về phát triển cho vay KHCN ở nước ngoài tập trung vào số hóa và cá nhân hóa trải nghiệm của khách hàng. Các ngân hàng quốc tế ứng dụng công nghệ tài chính (fintech) để cung cấp quy trình vay tự động, linh hoạt và nhanh chóng,từ đó mở rộng khả năng tiếp cận của nhiều đối tượng khách hàng. Đồng thời, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn giúp các ngân hàng thẩm định tín dụng chính xác hơn, giảm rủi ro và tăng cường hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng.
Phát triển cho vay KHCN theo chiều sâu là nâng cao chất lượng và tiện ích của các sản phẩm dịch vụ của KHCN. Phát triển cho vay KHCN theo chiều rộng là tăng quy mô dư nợ, số lượng khách hàng, tăng số lượng các sản phẩm cho vay KHCN hiện có và phát triển gia tăng thêm thị phần cho vay KHCN của ngân hàng.4 Nội dung phát triển cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại Phát triển cho vay KHCN của NHTM bao gồm các nội dung sau: Thứ nhất, Phát triển cho vay KHCN của NHTM theo chiều rộng (Phát triển thị trường và phát triển khách hàng): Là việc NHTM thực hiện xâm nhập vào thị trường mới, thị trường mà khách hàng chưa biết đến sản phẩm của ngân hàng mình. Ở đây có thể mở rộng hoạt động cho vay KHCN theo vùng địa lý, theo đối tượng khách hàng. Phát triển cho vay KHCN của NHTM theo vùng địa lý: Là việc phát triển theo khu vực địa lý hành chính nhằm tạo thuận lợi cho khách hàng đến giao dịch, qua đó làm tăng khách hàng, sản phẩm được sử dụng nhiều hơn.
Để có thể phát triển hoạt động theo vùng địa lý đạt hiệu quả cao đòi hỏi phải có khoảng thời gian nhất định để các sản phẩm có thể tiếp cận được với khách hàng và thích ứng với từng khu vực và ngân hàng phải tổ chức được mạng lưới giao dịch tối ưu. Phát triển cho vay KHCN của NHTM theo đối tượng khách hàng: Cùng với việc mở rộng hoạt động theo vùng địa lý, có thể mở rộng hoạt động bằng cách khuyến khích, kích thích các nhóm KHCN của đối thủ cạnh tranh chuyển sang sử dụng dịch vụ cho vay của ngân hàng mình. 8 Thứ hai, Phát triển cho vay KHCN của NHTM theo chiều sâu (Đa dạng hoá và nâng cao chất lượng dịch vụ): Là việc NHTM khai thác tốt hơn thị trường KHCN hiện có của mình, phân loại thị trường để thõa mãn nhu cầu muôn hình muôn vẻ của khách hàng. Việc phát triển cho vay KHCN của NHTM theo chiều sâu có thể bằng cách đa dạng hóa sản phẩm cho vay KHCN và nâng cao chất lượng dịch vụ cho vay KHCN.
Phát triển cho vay KHCN bằng cách đa dạng hóa sản phẩm là việc NHTM thực hiện đa dạng hoá hình thức và phương thức cho vay, mà không tạo thêm sản phẩm mới. Phát triển cho vay KHCN bằng cách đa dạng hóa sản phẩm một mặt sẽ giúp cho NHTM có thêm nhiều sản phẩm cho vay KHCN để phục vụ nhu cầu ngày càng đa dạng phong phú của khách hàng. Mặt khác giúp cho NHTM nâng cao khả năng cạnh tranh, giảm rủi ro trong hoạt động, nâng cao tỷ lệ thu nhập từ dịch vụ cho vay trên tổng thu nhập. Phát triển cho vay KHCN bằng nâng cao chất lượng dịch vụ là việc NHTM nâng cao mức độ hài lòng của KHCN trong quá trình cảm nhận tiêu dùng dịch vụ cho vay so với kỳ vọng của khách hàng khi sử dụng dịch vụ.5 Các chỉ tiêu đo lường phát triển cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.
Nhóm chỉ tiêu phát triển theo chiều rộng Nhóm chỉ tiêu đo lường phát triển cho vay khách hàng cá nhân theo chiều rộng (hay phát triển về lượng bao gồm: chỉ tiêu về dư nợ cho vay KHCN, tỷ trọng dư nợ cho vay KHCN, mức độ gia tăng số lượng KHCN và tốc độ gia tăng số lượng KHCN).