Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam: Nghiên Cứu và Giải Pháp

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò của ngân hàng thương mại trong phát triển bền vững kinh tế Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Khắc Hoài Phương
• Người hướng dẫn: TS Tô Kim Ngọc
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. QUAN ĐIỂM, CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2. HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỦA MỘT SỐ NƯỚC VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.4. ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2008-2017
• 2.1. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TỪ 2011 ĐẾN NAY
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2019-2025
• 3.1. CÁC CƠ HỘI, THÁCH THỨC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG XU THẾ HỘI NHẬP
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Tổng Quan Tầm Quan Trọng

Phát triển bền vững trong lĩnh vực ngân hàng thương mại ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Các nhà quản lý nhận thức rõ ràng rằng phát triển bền vững không chỉ là một lựa chọn mà là yếu tố then chốt cho sự thành công lâu dài. Điều này bao gồm việc tích hợp các vấn đề môi trường và xã hội vào hoạt động kinh doanh. Theo Peter Sands, CEO của Standard Chartered, tính bền vững không còn là tùy chọn mà là bắt buộc. Nghiên cứu từ United Nations Global Compact và Accenture cho thấy 98% CEO ngân hàng khẳng định tầm quan trọng của phát triển bền vững đối với thành công trong tương lai. Việc tích hợp các yếu tố này vào chiến lược và hoạt động được xem là rất cần thiết. Mô hình ngân hàng bền vững mang lại nhiều lợi ích, từ giảm thiểu ô nhiễm đến thúc đẩy tăng trưởng xanh và tăng lợi ích cho các tổ chức tài chính. Nó cũng giúp tạo dựng mối quan hệ gắn kết với khách hàng và xây dựng hình ảnh tốt trong mắt công chúng thông qua việc cung cấp các sản phẩm tài chính xanh. Khảo sát của IFC năm 2002 cho thấy 86% tổ chức báo cáo những thay đổi tích cực khi tích hợp hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) vào kinh doanh.

1.1. Lợi ích của Phát Triển Bền Vững với Ngân Hàng Việt Nam

Phát triển bền vững giúp gia tăng giá trị tài sản trong tương lai thông qua việc hỗ trợ các dự án xanh và thân thiện với môi trường. Điều này tạo mối quan hệ gắn kết với khách hàng và xây dựng hình ảnh tốt với công chúng bằng cách cung cấp các sản phẩm tài chính bền vững. Phát triển bền vững không chỉ mang lại lợi nhuận về mặt tài chính, mà còn góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế xanh tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh đã được chính phủ đề ra.

1.2. Các Mô Hình Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Tiêu Biểu

Nhiều ngân hàng lớn trên thế giới đã triển khai các mô hình phát triển bền vững, ví dụ như Alpha Bank, Barclays, và Deutsche Bank. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của tính bền vững trong bối cảnh hội nhập tài chính toàn cầu. Các mô hình này thường tập trung vào việc quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESG), phát triển sản phẩm tín dụng xanh, và thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR).

II. Thách Thức Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Mặc dù có tiềm năng lớn, phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn đầu. Một số ngân hàng đã bắt đầu quan tâm đến việc lồng ghép các vấn đề môi trường vào quyết định tín dụng và thực hiện các biện pháp tiết kiệm chi phí về môi trường. Tuy nhiên, chưa có ngân hàng nào phát triển theo mô hình ngân hàng bền vững hoàn chỉnh. Các ngân hàng nhà nước (NHTMNN) vẫn đóng vai trò chủ chốt trong hệ thống, nhưng chưa có ngân hàng nào trong số này kinh doanh theo mô hình bền vững. Nhiều rào cản tồn tại, bao gồm thiếu hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội, giải pháp thực hiện còn hạn chế, khung pháp lý chưa hoàn thiện và hạn chế về nguồn lực. Phát triển bền vững ngân hàng đòi hỏi sự cân bằng giữa năng lực tài chính, trách nhiệm môi trường và lợi ích của các bên liên quan. Ngân hàng Nhà nước cần có những chính sách cụ thể để khuyến khích các NHTM áp dụng các tiêu chuẩn ESG.

2.1. Khung Pháp Lý và Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Bền Vững

Thiếu một khung pháp lý hoàn chỉnh và các chính sách hỗ trợ rõ ràng là một thách thức lớn. Việc thiếu các tiêu chuẩn và hướng dẫn cụ thể về báo cáo phát triển bền vững và ESG khiến các ngân hàng khó khăn trong việc đo lường và đánh giá hiệu quả của các hoạt động bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan để xây dựng một khung pháp lý đồng bộ, khuyến khích các NHTM tham gia vào các hoạt động tài chính xanh.

2.2. Nguồn Lực và Năng Lực Cán Bộ Ngân Hàng

Hạn chế về nguồn lực tài chính và năng lực cán bộ là một rào cản khác. Việc triển khai các hoạt động bền vững đòi hỏi đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển các sản phẩm tài chính xanh. Nhiều cán bộ ngân hàng còn thiếu kiến thức và kỹ năng về quản trị rủi ro môi trường và xã hội và tài chính bền vững. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu để nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng, giúp họ hiểu rõ hơn về các vấn đề ESG và có thể áp dụng các nguyên tắc phát triển bền vững vào hoạt động hàng ngày.

2.3 Nhận thức về Phát Triển Bền Vững ESG

Nhận thức của khách hàng và doanh nghiệp về phát triển bền vững còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc thực hiện các hoạt động bền vững và chưa sẵn sàng tiếp cận các sản phẩm tài chính xanh. Cần có các chương trình truyền thông và giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng về lợi ích của phát triển bền vững và khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn ESG trong hoạt động kinh doanh.

III. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Để thúc đẩy phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ trên nhiều phương diện. Điều này bao gồm nâng cao mức độ ổn định và lành mạnh của các ngân hàng, hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm tài chính bền vững. Phát triển bền vững bao gồm ba trụ cột chính: năng lực tài chính lành mạnh, hiệu quả, có trách nhiệm với môi trường và cân bằng lợi ích của các bên liên quan. Ngân hàng Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển bền vững thông qua việc xây dựng các chính sách và quy định phù hợp.

3.1. Nâng Cao Ổn Định và Lành Mạnh Tài Chính Ngân Hàng

Một hệ thống ngân hàng ổn định và lành mạnh là nền tảng cho phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) ở mức cao, quản lý rủi ro tín dụng một cách hiệu quả và nâng cao chất lượng tài sản. Việc tái cấu trúc ngân hàng và xử lý nợ xấu cần được tiếp tục để đảm bảo sự an toàn và bền vững của hệ thống.

3.2. Hoàn Thiện Hệ Thống Quản Lý Rủi Ro Môi Trường Xã Hội

Các ngân hàng cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) để đánh giá và quản lý các tác động tiềm ẩn của các dự án mà họ tài trợ. Hệ thống này cần bao gồm các quy trình sàng lọc, đánh giá, giám sát và báo cáo về các vấn đề ESG. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Nguyên tắc Xích đạo (Equator Principles) có thể giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro môi trường và xã hội.

3.3 Đa dạng hóa Sản phẩm Cung cấp Tài chính Bền Vững

Cần tập trung vào việc đa dạng hóa sản phẩm và cung cấp các dịch vụ tài chính bền vững, bao gồm tín dụng xanh, tài trợ dự án năng lượng tái tạo, và các sản phẩm tài chính có tác động tích cực đến môi trường và xã hội. Việc phát triển các sản phẩm tài chính xanh cần đi kèm với việc nâng cao nhận thức của khách hàng về lợi ích của các sản phẩm này.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ và Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Việt Nam

Việc ứng dụng công nghệ tài chính (Fintech) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Fintech có thể giúp các ngân hàng giảm chi phí hoạt động, tăng cường hiệu quả quản lý rủi ro, và cung cấp các dịch vụ tài chính tiện lợi và dễ tiếp cận hơn cho khách hàng. Đặc biệt, Fintech có thể giúp các ngân hàng tiếp cận các phân khúc khách hàng mới, bao gồm các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) và các hộ gia đình có thu nhập thấp, từ đó thúc đẩy tài chính toàn diện. Đồng thời ứng dụng công nghệ vào các giải pháp cho biến đổi khí hậu.

4.1. Chuyển Đổi Số và Tăng Cường Hiệu Quả Hoạt Động

Chuyển đổi số giúp các ngân hàng tối ưu hóa quy trình hoạt động, giảm thiểu sử dụng giấy tờ, và tiết kiệm năng lượng. Việc sử dụng các nền tảng trực tuyến và di động giúp các ngân hàng cung cấp dịch vụ nhanh chóng và tiện lợi hơn cho khách hàng, đồng thời giảm thiểu tác động đến môi trường.

4.2. Fintech và Tài Chính Toàn Diện

Fintech có thể giúp các ngân hàng tiếp cận các phân khúc khách hàng chưa được phục vụ hoặc phục vụ chưa đầy đủ bởi các ngân hàng truyền thống. Các giải pháp Fintech như cho vay ngang hàng (P2P lending) và thanh toán di động có thể giúp các DNNVV và các hộ gia đình có thu nhập thấp tiếp cận các dịch vụ tài chính với chi phí thấp và thủ tục đơn giản.

4.3 Quản lý Rủi ro Biến đổi Khí hậu

Ứng dụng công nghệ để đánh giá và quản lý rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu, bao gồm việc sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích các kịch bản khí hậu và đánh giá tác động đến các danh mục đầu tư của ngân hàng. Điều này giúp các ngân hàng đưa ra các quyết định đầu tư thông minh hơn và giảm thiểu rủi ro liên quan đến khí hậu.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Đánh Giá Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng

Nghiên cứu thực tiễn về phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các hoạt động bền vững và xác định các yếu tố thành công và thất bại. Nghiên cứu nên sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng để thu thập dữ liệu và phân tích các tác động của phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động, rủi ro và uy tín của ngân hàng. Đồng thời đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng khi áp dụng ESG. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc áp dụng các nguyên tắc ESG có thể giúp các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.

5.1. Các Tiêu Chí Đánh Giá Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng

Cần xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá phát triển bền vững phù hợp với đặc điểm của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Bộ tiêu chí này nên bao gồm các chỉ số về kinh tế, môi trường và xã hội, ví dụ như tỷ lệ tín dụng xanh, mức độ giảm thiểu khí thải, và các hoạt động trách nhiệm xã hội doanh nghiệp. Việc sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế như GRI (Global Reporting Initiative) và SASB (Sustainability Accounting Standards Board) có thể giúp đảm bảo tính so sánh và minh bạch của báo cáo phát triển bền vững.

5.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính và Định Lượng

Nghiên cứu nên sử dụng phương pháp định tính để thu thập thông tin từ các cuộc phỏng vấn với các nhà quản lý ngân hàng, các chuyên gia và các bên liên quan khác. Phương pháp định lượng nên được sử dụng để phân tích dữ liệu tài chính, dữ liệu môi trường và dữ liệu xã hội và đánh giá các tác động của phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động và rủi ro của ngân hàng.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tương lai của phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam phụ thuộc vào sự cam kết và hành động của tất cả các bên liên quan, bao gồm Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, các doanh nghiệp và cộng đồng. Phát triển bền vững không chỉ là một xu hướng nhất thời mà là một yêu cầu tất yếu để đảm bảo sự phát triển kinh tế bền vững và bao trùm. Bằng cách áp dụng các nguyên tắc ESG, các ngân hàng có thể đóng góp vào việc xây dựng một tương lai tươi sáng hơn cho Việt Nam và cho toàn thế giới. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các ngân hàng, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi các bài học thành công về phát triển bền vững. Cần chú trọng đến đạo đức kinh doanh ngân hàng.

6.1. Định Hướng Phát Triển Đến Năm 2030 và Tầm Nhìn Xa Hơn

Cần xây dựng một lộ trình phát triển bền vững rõ ràng cho ngành ngân hàng đến năm 2030 và tầm nhìn xa hơn. Lộ trình này nên bao gồm các mục tiêu cụ thể về tín dụng xanh, giảm thiểu khí thải, và các hoạt động trách nhiệm xã hội doanh nghiệp. Việc giám sát và đánh giá tiến độ thực hiện lộ trình này cần được thực hiện thường xuyên và minh bạch.

6.2. Vai Trò của Chính Sách và Khung Pháp Lý Hỗ Trợ

Ngân hàng Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường chính sách và pháp lý thuận lợi cho phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc ban hành các quy định về báo cáo phát triển bền vững, khuyến khích các ngân hàng áp dụng các tiêu chuẩn ESG, và hỗ trợ các hoạt động tài chính xanh.

6.3 Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm.

Việc tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các nước tiên tiến về phát triển bền vững ngân hàng là rất quan trọng. Điều này có thể giúp các ngân hàng Việt Nam học hỏi các bài học thành công và áp dụng các phương pháp tốt nhất vào thực tiễn của mình. Đồng thời, hợp tác quốc tế cũng có thể giúp các ngân hàng tiếp cận các nguồn tài chính và công nghệ mới để hỗ trợ các hoạt động bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Tính bền vững trong hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đã trở thành một chuẩn mực quản trị bắt buộc trên phạm vi toàn cầu kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Trong bối cảnh nền kinh tế quốc tế đối mặt với tình trạng cạn kiệt tài nguyên, suy thoái sinh thái và bất bình đẳng thu nhập, hoạt động của định chế tài chính trung gian không còn thuần túy là kênh dẫn vốn tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn cho cổ đông. Thay vào đó, ngân hàng đóng vai trò kiến tạo giá trị và điều tiết dòng vốn xã hội hướng tới tăng trưởng xanh. Nhận định về sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt này, Peter Sands – Tổng giám đốc Standard Chartered – đã khẳng định trong Báo cáo Đánh giá Bền vững năm 2009: "Đối với một ngân hàng, cuộc khủng hoảng chúng ta vừa mới trải qua việc duy trì tính bền vững không còn là một sự lựa chọn nữa. Chúng ta phải chứng minh rằng mô hình kinh doanh của chúng ta là bền vững. Chúng ta phải chứng minh rằng chúng ta đóng góp tích cực vào tăng trưởng và phát triển bền vững. Chúng ta phải chứng tỏ rằng nhận thức về các vấn đề bền vững đã được gắn liền trong cách chúng ta điều hành kinh doanh”. Minh chứng thực nghiệm từ nghiên cứu quy mô toàn cầu của United Nations Global Compact và Accenture (2010) trên 766 CEO tại gần 100 quốc gia chỉ ra rằng 98% lãnh đạo ngân hàng khẳng định các vấn đề bền vững giữ vai trò quyết định đối với sự thành bại dài hạn của tổ chức.

Tại Việt Nam, sau giai đoạn tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng (2011–2015), mặc dù năng lực tài chính và tỷ lệ nợ xấu trên toàn hệ thống đã được kiểm soát về ngưỡng an toàn dưới 3% theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, song mô hình tăng trưởng vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Các NHTM Việt Nam đang ở giai đoạn sơ khởi của quá trình chuyển đổi sinh thái, thiếu vắng khung quản trị rủi ro môi trường - xã hội (ESMS), trong khi các nghiên cứu trong nước trước đây chỉ tập trung vào hiệu quả tài chính đơn lẻ hoặc an toàn vi mô. Luận án tiến sĩ kinh tế của NCS. Bùi Khắc Hoài Phương (Chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Mã số: 9340201, Học viện Ngân hàng, 2019) với đề tài "Phát triển bền vững các ngân hàng thương mại Việt Nam" là công trình tiên phong giải quyết trọn vẹn khoảng trống học thuật và thực tiễn này.

Luận án tập trung giải quyết 5 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Khung lý thuyết chuẩn tắc về phát triển bền vững NHTM được cấu thành từ những trụ cột, nguyên tắc và mô hình nào?
2. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển ngân hàng bền vững mang lại những bài học thể chế và thực thi nào cho Việt Nam?
3. Mức độ phát triển bền vững của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2017 đạt được ở mức độ nào khi đánh giá đa chiều trên các trụ cột kinh tế, môi trường và xã hội?
4. Những rào cản nội tại và thể chế nào đang cản trở tiến trình hiện thực hóa mô hình ngân hàng bền vững tại Việt Nam?
5. Cần triển khai hệ thống giải pháp và lộ trình chính sách đồng bộ nào giai đoạn 2019–2025 để thúc đẩy các NHTM Việt Nam hội nhập chuẩn mực bền vững quốc tế?

Hệ thống giả thuyết và định hướng nghiên cứu của luận án dựa trên khung lý thuyết nền tảng: Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory), Mô hình ba trụ cột bền vững (Triple Bottom Line), Khung an toàn tài chính CAMELS, Tiêu chuẩn hiệu suất IFC và Các nguyên tắc Xích đạo (Equator Principles). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu chuỗi thời gian 10 năm (2008–2017) của 12 NHTM đại diện cho phần lớn thị phần hệ thống ngân hàng Việt Nam (gồm 3 NHTM cổ phần Nhà nước: VCB, VietinBank, BIDV và 9 NHTM cổ phần tư nhân: ACB, Techcombank, MBBank, Eximbank, SHB, MaritimeBank, VPBank, Sacombank, VIB), kết hợp điều tra khảo sát thực nghiệm 250 nhà quản trị ngân hàng từ cấp phó phòng giao dịch trở lên.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy các cách tiếp cận đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng đã trải qua bước chuyển biến sâu sắc từ học thuyết tối đa hóa giá trị cổ đông (Shareholder Primacy) sang học thuyết cân bằng lợi ích đa bên (Stakeholder Theory). Nhóm nghiên cứu truyền thống tập trung chủ yếu vào hiệu quả tài chính đơn thuần thông qua khung CAMELS. Tom (2012) khi nghiên cứu 37 NHTM tại Kenya đã phát hiện an toàn vốn và thanh khoản có tương quan nghịch với hiệu quả hoạt động ngắn hạn, trong khi chất lượng quản trị đóng vai trò quyết định nhất. Gazzar (2014) so sánh 45 ngân hàng Hồi giáo và ngân hàng truyền thống tại khu vực MENA & GCC giai đoạn 2009–2013 dựa trên các biến phụ thuộc ROA, ROE, NIM, cho thấy ngân hàng Hồi giáo vượt trội về an toàn vốn và chất lượng tài sản nhưng thanh khoản thấp hơn. Tương tự, Ishaq và cộng sự (2016) chứng minh các chỉ số tài chính CAMEL tác động trực tiếp và có ý nghĩa thống kê đến EPS của các NHTM Pakistan.

Tuy nhiên, như Freeman (1984) cùng Greenley và Foxall (1997) đã cảnh báo, việc thiên lệch mục tiêu vào một bên liên quan duy nhất (cổ đông) sẽ đe dọa sự tồn vong dài hạn của chính ngân hàng. Garcia và Surroca (2008) cùng Avkiran và Morita (2010) đã mở rộng đánh giá hiệu suất bằng mô hình DEA tích hợp 5 nhóm lợi ích: cổ đông, khách hàng, nhà quản lý, nhân viên và cơ quan giám sát. Đột phá hơn, Rebai (2014) tích hợp cách tiếp cận tiện ích đa thuộc tính và lý thuyết các bên liên quan để đưa ra khái niệm ngân hàng bền vững (Sustainable Banking - SB) và tài chính bền vững (Sustainable Finance - SF), nhấn mạnh sự hài lòng của xã hội là nhân tố không thể tách rời.

Ở khía cạnh sáng kiến sinh thái và thể chế, Sahitya và Lalwani (2014) phân tích các sáng kiến xanh tại Ấn Độ; Weber (2016) sử dụng dữ liệu bảng chứng minh tại Trung Quốc, áp lực thể chế và chính sách tín dụng xanh thúc đẩy đồng thời hiệu suất tài chính lẫn tính bền vững; Aras và cộng sự (2017) ứng dụng phương pháp mờ TOPSIS kết hợp trọng số Entropy đo lường Garanti Bank (Thổ Nhĩ Kỳ), xác nhận trụ cột kinh tế có trọng số ảnh hưởng cao nhất, theo sau là môi trường và xã hội. Bên cạnh đó, các chuẩn mực đo lường toàn cầu như Chỉ số Bền vững Dow Jones (DJSI) (Knoepfel, 2001; Searcy et al., 2012) và Bộ tiêu chuẩn Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu GRI với 97 chỉ số (13 kinh tế, 35 xã hội, 49 môi trường) (Moneva et al., 2006; Brown, 2007) đã định hình khung khổ công bố thông tin quốc tế.

Luồng nghiên cứu	Tác giả & Năm tiêu biểu	Phạm vi & Phương pháp	Phát hiện cốt lõi / Điểm nghẽn
CAMELS & Hiệu quả tài chính	Tom (2012), Gazzar (2014), Ishaq et al. (2016)	Hồi quy dữ liệu bảng, OLS tại Kenya, MENA, Pakistan	Tối đa hóa lợi nhuận cổ đông; chưa tích hợp rủi ro môi trường và xã hội (E&S).
Lý thuyết các bên liên quan	Freeman (1984), Avkiran & Morita (2010), Rebai (2014)	Mô hình DEA, hàm tiện ích đa thuộc tính	Cân bằng lợi ích đa bên; đặt nền móng lý thuyết cho tài chính bền vững (SF).
Tín dụng xanh & Thể chế	Sahitya & Lalwani (2014), Weber (2016), Aras et al. (2017)	Hồi quy bảng tại TQ, Fuzzy TOPSIS-Entropy tại Thổ Nhĩ Kỳ	Chính sách tín dụng xanh nâng cao hiệu suất kép; kinh tế chiếm tỷ trọng chi phối.
Bền vững NHTM tại Việt Nam	Nguyễn Thanh Phương (2012), Trần Thị Hoàng Yến (2016), Nguyễn Hồng Sơn et al. (2015)	Định tính, OLS đơn lẻ (Agribank, CSR đến ROA/ROE, Tái cấu trúc)	Chưa xây dựng bộ chỉ số tổng hợp 3 trụ cột; thiếu mô hình phân kỳ và khảo sát ESMS.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Nguyễn Việt Hùng (2008) hay Phan Thị Hạnh (2013) mới tiếp cận ở góc độ hiệu quả kỹ thuật và hiện đại hóa công nghệ; Trần Thị Hoàng Yến (2016) giới hạn ở tác động của CSR tới ROA, ROE; Nguyễn Hồng Sơn và cộng sự (2015) chủ yếu phân tích tái cấu trúc ổn định hệ thống. Luận án của Bùi Khắc Hoài Phương đã định vị chính xác khoảng trống: Xây dựng một khung phân tích toàn diện, tích hợp sâu sắc giữa chuẩn mực tài chính an toàn vi mô (CAMELS, Basel II/III) với các tiêu chuẩn E&S quốc tế (IFC, Equator Principles, GRI, GABV), từ đó lượng hóa mức độ phát triển bền vững của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi 2008–2017.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết các bên liên quan của Freeman (1984) trong lĩnh vực trung gian tài chính bằng việc xác lập định nghĩa chuẩn hóa: “Ngân hàng bền vững là ngân hàng có năng lực tài chính lành mạnh, hiệu quả và bền vững. Ngân hàng có những chính sách và hoạt động nhằm cải thiện môi trường. Các hoạt động của ngân hàng nhằm mang lại lợi ích cho các bên liên quan và mở rộng cho cả cộng đồng”. Khái niệm này xác lập 3 đặc trưng bản chất: (1) Khả năng tự duy trì và phục hồi tài chính trước các cú sốc bên ngoài; (2) Trách nhiệm môi trường - xã hội thông qua quản lý rủi ro danh mục tín dụng và thúc đẩy dự án xanh; (3) Tối ưu hóa giá trị bao trùm cho cổ đông, khách hàng, người lao động, cơ quan quản lý và toàn xã hội.

Dựa trên việc kế thừa khung phân loại của Dyllick và Muff (2016), Jeucken (2001) và Bouma và cộng sự (2001), luận án phát triển mô hình tiến hóa tính bền vững của NHTM qua 3 cấp độ:

• Cấp độ 1.0 (Phát triển chưa bền vững - Defensive/Reactive): Mục tiêu trung tâm là lợi nhuận cổ đông; tiếp cận môi trường mang tính bị động nhằm tuân thủ quy định pháp luật và tiết kiệm chi phí vận hành nội bộ (tiết kiệm giấy in, điện, nước).
• Cấp độ 2.0 (Phát triển tích hợp - Active/Integrated): Tích hợp hệ thống Quản lý Rủi ro Môi trường và Xã hội (ESMS) vào quy trình thẩm định tín dụng; chủ động tìm kiếm cơ hội tài trợ dự án năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng với mức rủi ro hợp lý.
• Cấp độ 3.0 (Ngân hàng bền vững toàn diện - Truly Sustainable/Proactive): Chuyển hóa toàn diện chiến lược kinh doanh theo 6 nguyên tắc của Liên minh Toàn cầu về các Giá trị Ngân hàng (GABV 2016): Ba trụ cột trung tâm (Con người - Hành tinh - Thịnh vượng); Phục vụ nền kinh tế thực; Mối quan hệ khách hàng dài hạn; Khả năng tự phục hồi; Quản trị minh bạch và Văn hóa bền vững thấm nhuần.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG ĐÁNH GIÁ NGÂN HÀNG BỀN VỮNG                       |
+------------------------------------+------------------------------------------+
|      TRỤ CỘT 1: BỀN VỮNG KINH TẾ   |        TRỤ CỘT 2: BỀN VỮNG XÃ HỘI        |
| - Quy mô & Tăng trưởng Vốn CSH     | - Quyền lợi, thu nhập & đào tạo CBNV     |
| - Chất lượng tài sản & NPL <= 1.5% | - Trải nghiệm & bảo vệ quyền lợi KH      |
| - Khả năng sinh lời: ROA, ROE, NIM | - Tài chính toàn diện & Tài chính vi mô  |
| - Năng lực quản trị & Quy mô nợ    | - Đầu tư an sinh xã hội & Cộng đồng      |
| - Thanh khoản: LDR, LCR, Dự trữ TK |                                          |
| - Ổn định: CAR (Basel II), Hạn mức |                                          |
|   vốn ngắn hạn cho vay trung-dài   |                                          |
+------------------------------------+------------------------------------------+
|    TRỤ CỘT 3: BỀN VỮNG MÔI TRƯỜNG  |  TRỤ CỘT 4: SẢN PHẨM & DỊCH VỤ BỀN VỮNG  |
| - Vận hành nội bộ xanh (Green Ops) | - Tín dụng xanh (Năng lượng sạch, RE/EE) |
| - Tích hợp hệ thống quản lý ESMS   | - Dịch vụ ngân hàng số & Không tiền mặt  |
| - Tuân thủ tiêu chuẩn IFC/Equators | - Trái phiếu xanh, Tài trợ chuỗi bền vững|
+------------------------------------+------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành 3 nền tảng lý thuyết: (1) Khung an toàn tài chính CAMELS và Bộ chỉ tiêu lành mạnh tài chính (FSIs) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF; (2) Các nguyên tắc Xích đạo (Equator Principles) và Bộ tiêu chuẩn hiệu suất IFC; (3) Khung báo cáo phát triển bền vững quốc tế GRI G4. Hệ thống tiêu chí đánh giá được thiết kế gồm 4 phân hệ tương hỗ:

• Phân hệ Bền vững Kinh tế: Đánh giá độ dày vốn chủ sở hữu, đòn bẩy tài chính ($Nợ/Tổng tài sản$), kiểm soát rủi ro tín dụng (NPL, tỷ lệ nợ xấu/VCSH), khả năng sinh lời ($ROA \ge 1.5%$, $ROE \ge 22%$, $NIM \ge 4.5%$), năng lực quản trị, các tỷ số thanh khoản theo Thông tư 36/2014/TT-NHNN và Thông tư 16/2018/TT-NHNN (LDR < 90%, dự trữ thanh khoản 10%, LCR 30 ngày đối với VND là 50%, ngoại tệ là 10%) và tỷ lệ an toàn vốn CAR $\ge 8%$ theo Basel II.
• Phân hệ Bền vững Xã hội: Đo lường chính sách đãi ngộ lao động, bình đẳng giới, phát triển tài chính vi mô, tỷ trọng cho vay DNNVV và đầu tư an sinh xã hội.
• Phân hệ Bền vững Môi trường: Đo lường mức độ cam kết chính sách môi trường, mức độ hoàn thiện quy trình ESMS, tỷ lệ danh mục dự án thẩm định E&S và các giải pháp tiết kiệm tài nguyên nội bộ.
• Phân hệ Sản phẩm Bền vững: Đo lường tốc độ phát triển các kênh phân phối hiện đại (mật độ chi nhánh, ATM, POS, SMS/Mobile/Internet Banking) và danh mục tài trợ các chương trình tín dụng xanh (Renewable Energy - RE, Energy Efficiency - EE).

Điều kiện biên của khung phân tích được xác lập rõ: Áp dụng phù hợp cho các thị trường tài chính mới nổi đang trong quá trình tái cấu trúc, xử lý sở hữu chéo và từng bước tiệm cận Basel II/III.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism) trong khoa học kinh tế ứng dụng. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-Methods Design) được triển khai qua hai giai đoạn tương hỗ:

• Nghiên cứu định lượng thứ cấp: Phân tích dữ liệu chuỗi thời gian - không gian của 12 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2008–2017), thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị và số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước.
• Nghiên cứu định lượng sơ cấp: Thiết kế bảng hỏi cấu trúc Likert 5 mức độ, khảo sát trực tiếp $N = 250$ nhà quản lý ngân hàng từ cấp phó phòng giao dịch trở lên nhằm nhận diện rào cản và đánh giá thực trạng vận hành hệ thống ESMS.

Mẫu nghiên cứu 12 NHTM chiếm trên 70% tổng tài sản và dư nợ của toàn hệ thống, bao gồm 3 ngân hàng thương mại cổ phần gốc quốc doanh (VCB, VietinBank, BIDV) và 9 ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn và trung bình (ACB, Techcombank, MBBank, Eximbank, SHB, MaritimeBank, VPBank, Sacombank, VIB).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ các bước kiểm soát sai số nghiêm ngặt:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Chuẩn hóa các chỉ số tài chính theo công thức thống nhất phù hợp với quy chuẩn kế toán Việt Nam (VAS) và thông lệ quốc tế (CAMELS, Basel II). Dữ liệu được trích xuất từ 120 báo cáo tài chính kiểm toán độc lập của các hãng kiểm toán Big 4.
• Quy trình điều tra khảo sát: Mẫu $N = 250$ cán bộ quản lý được lựa chọn theo phương pháp lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên có mục đích, đảm bảo tính đại diện cho các khối nghiệp vụ tín dụng, thẩm định rủi ro, quản trị chiến lược tại các địa bàn kinh tế trọng điểm.
• Tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp kiểm chứng chéo giữa dữ liệu thứ cấp (báo cáo tài chính) với dữ liệu sơ cấp (kết quả khảo sát 250 nhà quản lý) và đối chiếu với các báo cáo chuyên đề của IFC, UNEP FI, Ngân hàng Nhà nước.
• Độ tin cậy và giá trị: Thang đo khảo sát được thiết kế dựa trên các tiêu chí chuẩn mực của IFC Performance Standards và GRI, kiểm định tính nhất quán nội tại để đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu phân tích.

Data và phân tích

Nghiên cứu sử dụng phần mềm kinh tế lượng chuyên dụng STATA để thực hiện thống kê mô tả chuyên sâu, trích xuất các tham số xu thế tập trung (Mean), giá trị cực trị (Min, Max) và độ phân tán (Standard Deviation) cho toàn bộ chuỗi số liệu 2008–2017. Các chỉ tiêu tài chính cốt lõi được theo dõi gồm:

$$\text{CAR} = \frac{\text{Vốn tự có}}{\text{Tổng tài sản có điều chỉnh theo trọng số rủi ro}} \ge 8%$$

$$\text{LDR} = \frac{\text{Tổng dư nợ tín dụng}}{\text{Tổng vốn huy động tiền gửi}} < 90% \quad (\text{Thông tư 36/2014/TT-NHNN})$$

$$\text{Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn} \le 40% - 45% \quad (\text{Thông tư 16/2018/TT-NHNN})$$

$$\text{ROA} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản}}, \quad \text{ROE} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu}}, \quad \text{NIM} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}}{\text{Tài sản có sinh lời}}$$

Các bước kiểm tra tính vững (Robustness Checks) được thực hiện bằng cách chia tách giai đoạn nghiên cứu thành hai phân kỳ: Giai đoạn tiền tái cấu trúc (2008–2011) và giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ (2012–2017) nhằm loại trừ các biến động ngoại lai từ khủng hoảng kinh tế vĩ mô.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực nghiệm của luận án đã đem lại 5 phát hiện cốt lõi:

1. Thực trạng tái cơ cấu tài chính và điểm nghẽn nợ xấu: Sau giai đoạn tái cấu trúc 2011–2015, chất lượng tài sản của 12 NHTM có sự cải thiện rõ rệt, nợ xấu báo cáo được kiểm soát dưới ngưỡng 3%. Tuy nhiên, mức độ bền vững tài chính còn mong manh. Nợ xấu thực chất chưa xử lý triệt để mà chủ yếu được chuyển dịch sang Công ty Quản lý tài sản VAMC hoặc tiềm ẩn ở các khoản nợ cơ cấu lại. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của nhiều ngân hàng, đặc biệt là nhóm NHTM Nhà nước, chịu áp lực tăng vốn lớn khi áp dụng chuẩn Basel II (hệ số CAR bình quân toàn hệ thống dao động quanh ngưỡng 9%–11%, nhưng đệm vốn tự có cấp 1 còn mỏng).

2. Phân vị mức độ bền vững - Đang dừng ở Cấp độ 1.0 đến đầu 2.0: Đa số các NHTM Việt Nam vẫn đang ở mức độ Phát triển chưa bền vững (Cấp độ 1.0) hoặc bước đầu chuyển dịch sang Tích hợp (Cấp độ 2.0). Hoạt động môi trường chủ yếu mang tính phòng thủ, tập trung vào giảm chi phí vận hành nội bộ (tiết kiệm năng lượng, ứng dụng hóa đơn điện tử) thay vì thẩm định sâu dấu chân carbon của danh mục cho vay. Chưa có NHTM nào tại Việt Nam đạt tới Cấp độ 3.0 (Ngân hàng bền vững toàn diện theo chuẩn GABV).

3. Sự bất cân xứng giữa NHTM Nhà nước và NHTM Cổ phần: Nhóm NHTMCP Nhà nước (VCB, VietinBank, BIDV) chiếm ưu thế tuyệt đối về quy mô vốn, mạng lưới giao dịch và dẫn đầu trong các chương trình an sinh xã hội, tài chính nông nghiệp nông thôn, nhưng gặp sức ép nặng nề về hệ số CAR và độ linh hoạt trong tái cơ cấu danh mục. Ngược lại, nhóm NHTMCP tư nhân (Techcombank, ACB, VPBank, MBBank) thể hiện sự năng động vượt trội trong chuyển đổi số (tăng trưởng máy POS, ATM, Mobile Banking) và tối ưu hóa biên thu nhập ngoài lãi, nhưng mức độ gắn kết với các mục tiêu xã hội cộng đồng còn phân tán.

4. Bằng chứng quốc tế và rào cản nội tại: Khảo sát của IFC (2002) chỉ ra rằng: "86% báo cáo những thay đổi tích cực từ tích hợp hệ thống Quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) vào kinh doanh của họ, 19% thay đổi đáng kể, 0% báo cáo thay đổi tiêu cực". Khảo sát của UNEP FI (2007) trên 26 định chế tài chính Trung và Đông Âu ghi nhận hơn 90% tổ chức triển khai kinh doanh bền vững để gia tăng danh tiếng. Tại Việt Nam, kết quả khảo sát 250 nhà quản trị ngân hàng của luận án đã chỉ rõ 4 rào cản lớn nhất: (i) Thiếu khung pháp lý và cẩm nang hướng dẫn chi tiết về phân loại tín dụng xanh từ Ngân hàng Nhà nước; (ii) Nguồn nhân lực thiếu hụt kỹ năng thẩm định rủi ro E&S; (iii) Thiếu cơ chế khuyến khích kinh tế (như tái cấp vốn ưu đãi, giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc cho tài sản xanh); (iv) Tâm lý ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn của cổ đông.

5. Hiện tượng sở hữu chéo và biến dạng an toàn vốn: Nghiên cứu chỉ ra tình trạng sở hữu chéo phức tạp trong giai đoạn trước năm 2017 đã làm méo mó hệ số an toàn vốn CAR và tạo ra các quyết định tín dụng thiếu minh bạch phục vụ lợi ích nhóm. Việc thực thi Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng (Luật số 17/2017/QH14) giới hạn tỷ lệ sở hữu cổ phần dưới 5% là tiền đề cốt tử để thiết lập nền tảng quản trị lành mạnh.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                 LỘ TRÌNH 3 GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NHTM                 |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 1: XÂY DỰNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG NỘI BỘ (GREEN OPERATIONS)   |
| - Tiết kiệm năng lượng, nước, giảm thiểu rác thải văn phòng                   |
| - Số hóa 100% quy trình nội bộ, phát triển E-banking, mở rộng POS/ATM         |
| - Nâng cao nhận thức và chuẩn hóa đạo đức nghề nghiệp cán bộ nhân viên        |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 2: TÍCH HỢP HỆ THỐNG ESMS VÀO QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG              |
| - Ban hành bộ tiêu chí sàng lọc E&S theo chuẩn IFC & Equator Principles       |
| - Thẩm định bắt buộc tác động môi trường đối với các dự án nhạy cảm           |
| - Từ chối cấp tín dụng cho các dự án gây ô nhiễm; đào tạo chuyên gia ESMS     |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 3: CUNG CẤP SẢN PHẨM TÀI CHÍNH BỀN VỮNG TOÀN DIỆN                  |
| - Thiết kế gói tín dụng ưu đãi cho Năng lượng tái tạo (RE) & Tiết kiệm NL (EE)|
| - Phát hành Trái phiếu xanh (Green Bonds), triển khai Tài chính vi mô         |
| - Chuyển dịch toàn diện sang văn hóa kinh doanh theo 6 nguyên tắc GABV        |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Luận án hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đo lường ngân hàng bền vững phù hợp với điều kiện đặc thù của các nền kinh tế đang chuyển đổi, dung hòa giữa chuẩn an toàn tài chính (CAMELS) và trách nhiệm sinh thái - xã hội (ESG).
• Về mặt quản trị ngân hàng: Cung cấp lộ trình thực thi 3 giai đoạn rõ ràng: (1) Quản lý môi trường nội bộ $\rightarrow$ (2) Quản trị rủi ro E&S trong cấp tín dụng $\rightarrow$ (3) Sáng tạo sản phẩm tài chính xanh chuyên biệt.
• Về mặt hoạch định chính sách: Khuyến nghị Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài nguyên & Môi trường sớm ban hành danh mục phân loại xanh quốc gia (Green Taxonomy), thiết lập cơ chế tái cấp vốn ưu đãi cho tín dụng xanh, đồng thời đẩy nhanh tiến độ áp dụng toàn diện chuẩn mực an toàn vốn Basel II/III.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật và thực tiễn vững chắc, luận án thừa nhận 4 giới hạn nghiên cứu:

1. Phạm vi mẫu: Khảo sát tập trung vào 12 NHTM cổ phần tiêu biểu, chưa bao quát toàn bộ 35+ ngân hàng thương mại, các ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã và hệ thống chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
2. Khung thời gian: Chuỗi dữ liệu kết thúc ở năm 2017, chưa phản ánh các biến động lớn của chính sách tài chính bền vững sau khi Thông tư 41/2016/TT-NHNN có hiệu lực đầy đủ (từ 2020) và cam kết Net Zero của Việt Nam tại COP26.
3. Mức độ sẵn có của dữ liệu phi tài chính: Do thị trường Việt Nam giai đoạn này chưa bắt buộc lập Báo cáo Phát triển Bền vững độc lập theo chuẩn GRI, các dữ liệu về lượng phát thải carbon nội bộ và số liệu chi tiết danh mục tài trợ xanh của từng ngân hàng chủ yếu dựa vào công bố tự nguyện và khảo sát định tính.
4. Phương pháp lượng hóa E&S: Đánh giá trụ cột xã hội và môi trường chủ yếu sử dụng thống kê mô tả và tần suất Likert từ mẫu khảo sát chuyên gia, chưa xây dựng được mô hình kinh tế lượng hồi quy cấu trúc đa biến (Panel SEM) để kiểm định quan hệ nhân quả dài hạn giữa chỉ số E&S tổng hợp với giá trị thị trường của ngân hàng (Tobin's Q).

Chương trình nghiên cứu tiếp nối trong tương lai cần:

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng nâng cao (System GMM, Panel Threshold Regression) để kiểm tra mối quan hệ phi tuyến giữa tích hợp ESMS và tỷ lệ sinh lời điều chỉnh theo rủi ro (RAROC).
• Mở rộng mẫu so sánh liên quốc gia trong khối ASEAN-6.
• Đo lường tác động của Fintech và Ngân hàng số đối với tài chính toàn diện và giảm thiểu dấu chân sinh thái.
• Tích hợp khung Đội đặc nhiệm Công bố Thông tin Tài chính liên quan đến Khí hậu (TCFD) vào quản trị kiểm tra sức chịu đựng khí hậu (Climate Stress-Testing) của hệ thống ngân hàng.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình nghiên cứu tạo ra những xung lực chuyển biến tích cực trên 5 phương diện:

                          CÁC TÁC ĐỘNG CỐT LÕI CỦA CÔNG TRÌNH
                                          |
    +-------------------+-----------------+-----------------+-------------------+
    |                   |                                   |                   |
    v                   v                                   v                   v
[ ACADEMIC ]      [ INDUSTRY ]                         [ POLICY ]          [ SOCIETAL ]
Tài liệu chuẩn   Tái cấu trúc quy trình              Khung chính sách    Dịch chuyển vốn vào
cho giảng dạy,   thẩm định tín dụng,                 tín dụng xanh,      kinh tế tuần hoàn,
đào tạo sau ĐH   áp dụng ESMS chuẩn IFC              lộ trình Basel II   tài chính toàn diện

• Tác động học thuật: Cung cấp hệ thống học liệu và khung tham chiếu đo lường ngân hàng bền vững chuẩn hóa cho các viện nghiên cứu, trường đại học khối kinh tế, phục vụ các chương trình đào tạo sau đại học chuyên sâu về Ngân hàng Xanh và Tài chính Bền vững.
• Chuyển đổi ngành ngân hàng: Trở thành cẩm nang định hướng hành động cho Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành các NHTM trong việc tái cấu trúc chiến lược kinh doanh, thiết lập bộ phận chuyên trách quản lý rủi ro E&S, từng bước gia nhập Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc (UN Global Compact) và Các nguyên tắc Xích đạo.
• Định hình chính sách vĩ mô: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính hoàn thiện Đề án Phát triển Ngân hàng Xanh tại Việt Nam và xây dựng các thông tư hướng dẫn quản lý rủi ro môi trường trong hoạt động cấp tín dụng.
• Lợi ích xã hội và môi trường: Định hướng tái phân bổ dòng vốn tín dụng quốc gia rút dần khỏi các ngành công nghiệp tiêu tốn năng lượng, phát thải cao sang các ngành kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, nông nghiệp sạch và tài chính vi mô, giảm thiểu bất bình đẳng xã hội.
• Hội nhập quốc tế: Nâng cao xếp hạng tín nhiệm và năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam trên thị trường vốn quốc tế, tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn xanh ưu đãi từ các định chế tài chính phát triển đa phương (IFC, ADB, KfW, WB).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích tích hợp có tính ứng dụng cao; kế thừa hệ thống tiêu chí 4 trụ cột để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về tài chính khí hậu, mô hình hóa rủi ro E&S.
• Lãnh đạo và Nhà quản trị NHTM: Sở hữu công cụ tự đánh giá (Self-assessment) sức khỏe tài chính và mức độ bền vững sinh thái; xác lập lộ trình chuyển đổi số và phát triển sản phẩm xanh phù hợp với năng lực nội tại.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính, Bộ TN&MT): Có cơ sở dữ liệu thực chứng và các đề xuất chính sách cụ thể nhằm thiết kế các gói kích thích kinh tế xanh, hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vi mô gắn liền với trách nhiệm môi trường.
• Cộng đồng Doanh nghiệp và Khách hàng vay vốn: Nắm bắt các tiêu chuẩn sàng lọc E&S của ngân hàng để chủ động chuyển đổi công nghệ sản xuất sạch hơn, nâng cao tính minh bạch thông tin nhằm tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi dài hạn.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết các bên liên quan (Freeman, 1984) và Lý thuyết tiến hóa tính bền vững của Dyllick và Muff (2016) trong lĩnh vực trung gian tài chính tại một thị trường mới nổi. Luận án đã xây dựng định nghĩa ngân hàng bền vững toàn diện dựa trên 3 trụ cột (kinh tế lành mạnh, cải thiện môi trường, tối ưu hóa lợi ích đa bên) và thiết lập mô hình chuyển đổi 3 cấp độ (Chưa bền vững $\rightarrow$ Tích hợp $\rightarrow$ Ngân hàng bền vững toàn diện theo 6 nguyên tắc GABV), phá vỡ quan điểm truyền thống vốn chỉ nhìn nhận ngân hàng qua lăng kính tối đa hóa lợi nhuận cổ đông.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây thể hiện như thế nào? Trả lời: Luận án đã khắc phục sự phân mảnh của các nghiên cứu trước đây (như Tom 2012, Gazzar 2014 chỉ dùng CAMEL thuần tài chính; Trần Thị Hoàng Yến 2016 chỉ đo lường CSR; Nguyễn Hồng Sơn et al. 2015 chỉ đánh giá an toàn vĩ mô) bằng cách thiết kế khung phân tích ma trận đa tầng. Khung này dung hợp đồng thời chuẩn an toàn tài chính (CAMELS, Basel II/III, Thông tư 36/16 của NHNN) với hệ thống chuẩn mực môi trường - xã hội quốc tế (IFC Performance Standards, Equator Principles, GRI G4), kết hợp xử lý dữ liệu bảng 10 năm của 12 ngân hàng lớn trên STATA với khảo sát chuyên sâu $N = 250$ nhà quản trị.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và có bằng chứng dữ liệu ra sao? Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là mặc dù nhận thức về vai trò của ngân hàng bền vững ở cấp lãnh đạo là rất cao (tương đồng với nghiên cứu quốc tế của UN Global Compact & Accenture 2010 khi 98% CEO đánh giá tính bền vững mang tính sống còn), nhưng mức độ triển khai thực tế tại các NHTM Việt Nam lại gần như ở mức thấp nhất trong chuỗi giá trị tín dụng. Danh mục tín dụng xanh chiếm tỷ trọng không đáng kể trong tổng dư nợ, và 0% NHTM trong nước đạt tới mô hình ngân hàng bền vững Cấp độ 3.0. Khảo sát 250 nhà quản lý chỉ ra rằng trở ngại không nằm ở thiện chí của ngân hàng mà nằm ở sự thiếu hụt trầm trọng một "Ngôn ngữ chung" (Khung phân loại xanh quốc gia - Green Taxonomy) và các công cụ lượng hóa rủi ro E&S từ phía cơ quan quản lý.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án thiết kế tường minh quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, công thức tính toán chi tiết cho từng chỉ báo tài chính theo chuẩn CAMELS/Basel, bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc chuẩn hóa đo lường nhận thức và rào cản ESMS, cùng quy trình xử lý thống kê mô tả trên STATA. Khung phương pháp này hoàn toàn có thể nhân rộng để đánh giá toàn bộ hệ thống các TCTD tại Việt Nam hoặc ứng dụng sang các thị trường tài chính đang phát triển có đặc điểm tương đồng trong khu vực Đông Nam Á.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao? Trả lời: Chương trình nghiên cứu dài hạn tập trung vào 3 trọng tâm: (i) Xây dựng mô hình định lượng dự báo tổn thất tín dụng kỳ vọng tích hợp yếu tố rủi ro khí hậu (Climate-adjusted Expected Credit Loss - ECL) theo chuẩn IFRS 9; (ii) Đo lường tác động lan tỏa của tài chính số (Fintech/Digital Banking) tới khả năng tiếp cận tài chính xanh của nhóm yếu thế; (iii) Thực nghiệm áp dụng kỹ thuật kiểm tra sức chịu đựng căng thẳng danh mục tín dụng ngân hàng trước các kịch bản biến đổi khí hậu theo khuyến nghị của NGFS (Network for Greening the Financial System).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Bùi Khắc Hoài Phương đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu toàn diện, xác lập 6 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và làm sâu sắc khung lý thuyết về ngân hàng bền vững, định vị rõ 3 cấp độ phát triển và 2 mô hình kinh doanh đặc thù (mô hình kết hợp kinh doanh truyền thống và mô hình chuyên biệt).
2. Xây dựng và hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá phát triển bền vững NHTM toàn diện gồm 4 phân hệ: Bền vững kinh tế, bền vững xã hội, bền vững môi trường và cung cấp sản phẩm dịch vụ bền vững.
3. Phân tích thực chứng bức tranh phát triển của 12 NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2017, chỉ rõ sự phục hồi năng lực tài chính sau tái cơ cấu nhưng còn hạn chế trong việc lồng ghép quản trị rủi ro E&S.
4. Nhận diện chính xác 4 nhóm rào cản thể chế, nhân lực, công cụ và chính sách thông qua khảo sát thực nghiệm 250 nhà quản trị ngân hàng.
5. Đề xuất lộ trình giải pháp 3 giai đoạn mang tính khả thi cao nhằm định hướng các NHTM Việt Nam chuyển dịch từ quản trị vận hành nội bộ xanh sang cung cấp giải pháp tài chính bền vững toàn diện.
6. Thiết lập hệ thống kiến nghị đồng bộ, phân định trách nhiệm cụ thể giữa Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, các Bộ ngành liên quan, bản thân các NHTM và các doanh nghiệp vay vốn.

Công trình đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc chuyển dịch mô hình nghiên cứu ngân hàng tại Việt Nam từ góc nhìn tài chính an toàn vi mô sang góc nhìn phát triển bao trùm và bền vững sinh thái, mở ra những hướng nghiên cứu thực nghiệm giá trị cho hệ thống tài chính quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG -----∞∞----- BÙI KHẮC HOÀI PHƢƠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG C C NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2019 NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG -----∞∞----- BÙI KHẮC HOÀI PHƢƠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG C C NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS TÔ KIM NGỌC 2.TS NGUYỄN THỊ MÙI HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu đã nêu trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng quy định và kết quả của luận án là trung thực. Ngƣời cam đoan NCS. Bùi Khắc Hoài Phƣơng ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án là tổng hợp quá trình học tập, nghiên cứu nghiêm túc nổ lực của bản thân.

Tác giả còn nhận được sự giúp đỡ quý báu từ các cơ quan, tổ chức và cá nhân đã đồng hành trong suốt quá trình nghiên cứu của mình. Tác giả xin chân thành gửi lời cảm ơn đến: Hai giảng viên hướng dẫn là PGS.TS Tô Kim Ngọc và PGS.TS Nguyễn Thị Mùi đã tận tình định hướng, giúp đỡ và động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu từ khi nhận tên đề tài đến khi kết thúc luận án. Các Thầy, Cô trong khoa Tài chính – Ngân hàng, khoa Sau Đại học của Học viện ngân hàng đã tạo môi trường học tập thuận lợi nhất cho nghiên cứu sinh. Cảm ơn các Thầy, Cô trong hội đồng các cấp đã có những góp ý giúp nghiên cứu sinh hoàn thiện luận án tốt hơn.

Cảm ơn các chuyên gia, nhà quản lý ngân hàng trong việc góp ý trực tiếp và phản hồi vào phiếu khảo sát giúp nghiên cứu sinh hoàn thiện luận án. Cuối cùng, tác giả xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, anh chị đồng nghiệp đã luôn hỗ trợ, giúp đỡ, động viên hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả Bùi Khắc Hoài Phƣơng iii MỤC LỤC CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ UẬN CƠ ẢN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI.1 QUAN ĐIỂM, CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .1 Quan điểm về phát triển bền vững .2 Quan điểm phát triển Ngân hàng bền vững.3 Các mô hình phát triển bền vững ngân hàng thương mại. HỆ THỐNG TIÊU CHÍ Đ NH GIÁ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .1 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về kinh tế .2 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về xã hội .3 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về m i trư ng .4 Cung cấp sản phẩm bền vững .3 KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỦA MỘT SỐ NƢỚC VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM .1 Kinh nghiệm phát triển bền vững NHTM ở một số nước .2 Bài học về phát triển bền vững cho các NHTM Việt Nam .4 ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HANG THƢƠNG MAI.

56 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG C C NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2008- 2017. HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM TỪ 2011 ĐẾN NAY .1 Quy m và cơ cấu của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam .2 Tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM .2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CAC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Khung pháp lý về phát triển bền vững các ngân hàng thương mại .2 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về kinh tế .3 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về xã hội .4 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về m i trư ng .5 ung cấp sản phẩm tài chính bền vững.3 Đ NH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Những kết quả đạt được .2 Những hạn chế và nguyên nhân.118 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 129 CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG C C NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2019-2025 .1 CÁC CƠ HỘI, THÁCH THỨC ĐỐI VỚI PHAT TRIÊN BÊN VƢNG HÊ THÔNG NHTM VIỆT NAM TRONG XU THÊ HÔI NHÂP .1 Xu thế phát triển bền vững hệ thống NHTM.2 Định hướng phát triển bền vững các NHTM Việt Nam đến năm 2025 .2 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Nâng cao mức độ ổn định và lành mạnh của các ngân hàng thương mại 134 3.2 Hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro m i trư ng và xã hội .3 Nâng cao chất ượng nguồn nhân lực cho phát triển bền vững .4 Giải pháp về ứng dụng công nghệ hướng đến phát triển bền vững .5 iải pháp đa dạng hóa sản phẩm và cung cấp tài chính bền vững .7 Các giải pháp hỗ trợ phát triển bền vững ngân hàng thương mại .1 Đối với Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan .2 Đối với Ngân hàng Nhà nước .3 Đối với Ngân hàng thương mại .4 Đối với các doanh nghiệp vay vốn.158 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 160 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt BĐH Ban điều hành CAR Capital Adequacy Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu CBNV Cán bộ nhân viên Sustainable corporate CSR Trách nhiệm của công ty bền vững Responsibility Comprehensive and Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ CPTPP Progressive Agreement for xuyên Thái Bình Dương Trans-Pacific Partnership small and medium DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa sized enterprises The Dow Jones DJSI Chỉ số bền vững Dow Jones Sustainability Indices EE Energy efficiency Hiệu quả năng lượng European Economic EEC Cộng đồng Kinh tế châu Âu Community EPs Equator Principles Các nguyên tắc xích đạo The Equator Principles Định chế Tài chính Tham gia Nguyên EPFIs Financial Institutions tắc Xích đạo Environmental and Social ESMS Hệ thống quản lý môi trường và xã hội Management System E&S Environmental and Social Môi trường và xã hội The Global Alliance for Liên minh toàn cầu về các giá trị của GABV Banking Values ngân hàng GCTF Green Credit Trust Fund Quỹ ủy thác tín dụng xanh HĐQT Hội đồng Quản trị International Organization ISO Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế for Standardization IFC International finance Công ty tài chính quốc tế thuộc Ngân vi corporation hàng Thế giới LDR Tỷ lệ dư nợ so với tổng tiền gửi NHTM Ngân hàng thương mại NHTMNN Ngân hàng thương mại nhà nước NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần NIM Net Interest Margin Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên NHBV Ngân hàng bền vững RE Renewable energies Năng lượng tái tạo Tỷ lệ lợi nhuận thuần so với tổng tài ROA Return on Asset sản ROE Return On Equity Lợi nhuận thuần so với vốn chủ sở hữu Socially Responsible SRI Đầu tư trách nhiệm xã hội Investments TCVM Tài chính vi mô TCTD Tổ chức tín dụng UN Global United Nations Global Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc Compact Compact Công ty Quản lý tài sản của tổ chức tín VAMC dụng Việt Nam vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các quốc gia thành lập khung chính sách phát triển bền vững hệ thống ngân hàng .2: Các giai đoạn phát triển sản phẩm bền vững toàn diện .1: Số lượng các TCTD giai đoạn 2012-2017.2: Tài sản và nguồn vốn của các tổ chức tín dụng năm 2017 .3: Một số chỉ tiêu hoạt động của NHTM .4: Hệ số CAR của NHTM .5: Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn của NHTM .6: Tốc độ tăng vốn chủ sở hữu của NHTM .7: Mô tả tỷ lệ đòn bẩy tài chính .8: Tỷ lệ đòn bẩy tài chính trung bình giai đoạn 2008-2017 .9: Mô tả các tiêu chí phản ánh rủi ro tín dụng .10: Nhóm tiêu chí về khả năng sinh lời của NHTM giai đoạn 2008-2017 .11: Mô tả khả năng sinh lời .12: Tốc độ tăng tổng tài sản của NHTM .13: Tốc độ tăng dư nợ của NHTM .14: Tốc độ tăng thu nhập thuần của NHTM .15: Mô tả các tiêu chí phản ánh năng lực quản lý .16: Tiêu chí dư nợ so với tổng tiền gửi của NHTM giai đoạn 2008-2017 .17: Cơ cấu sở hữu của NHTM năm 2017 .18: Kết quả thoái vốn của VCB tại các tổ chức.19: Đầu tư vào an sinh xã hội của NHTM năm 2017.

103 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Số lượng các TCTD giai đoạn 2012-2017 .1: Hệ số CAR của hệ thống ngân hàng thương mại .2: Tổng vốn chủ sở hữu của các NHTM năm 2017 .3: Chất lượng tài sản của NHTM giai đoạn 2007-2017 .4: Tỷ lệ tiền gửi khách hàng so với tổng tài sản giai đoạn 2008-2017 .5: Tỷ lệ dự trữ thanh khoản giai đoạn 2008-2017 của NHTM.6: Tỷ lệ khả năng chi trả năm 2017 của NHTM .7: Số lượng chi nhánh và phòng giao dịch của NHTM năm 2017 .8: Số lượng ATM và POS của NHTM .9: Số lượng thẻ của NHTM .10: Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu của NHTM năm 2017 .11: Tỷ lệ nợ trung hạn, dài hạn so với tổng dư nợ năm 2017 .12: Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn so với tổng tiền gửi khách hàng năm 2017.13: Thu nhập lãi thuần và ngoài lãi của các NHTM bình quân giai đoạn 2008-2017 .14: Cơ cấu thu nhập bình quân của NHTM .15: Tỷ trọng thu nhập ngoài lãi so với tổng thu nhập của các nước trong khu vực Euro .16: Nợ xấu của NHTM .17: Thu nhập bình quân một tháng của người lao động. 97 ix DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Các trụ cột của phát triển bền vững .2 Các mức độ phát triển bền vững ngân hàng thương mại .3: Mô hình ngân hàng bền vững kêt hợp với kinh doanh truyền thống .4: Các nguyên tắc về NHBV của GABV .5: Phân loại dự án theo PROPER .6: Danh mục sản phẩm của KfW .1: Số lượng các NHTM giai đoạn 2012-2017 .2: Số chi nhánh ngân hàng trên 100.000 người lớn. Tính cấp thiết của đề tài Tính bền vững trong hoạt động ngân hàng được bàn luận ngày càng nhiều tại các nước phát triển kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Các nhà quản lý ngân hàng tin rằng thực hiện bền vững có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với thành công của ngân hàng trong tương lai.

Họ cũng tin tưởng vào sự cần thiết của việc gắn các vấn đề môi trường và xã hội trong hoạt động kinh doanh của mình. Trong khoảng thời gian này, Peter Sands, Tổng giám đốc của Standard Chartered, viết trong Báo cáo Đánh giá Bền vững của ngân hàng năm 2009 rằng "Đối với một ngân hàng, cuộc khủng hoảng chúng ta vừa mới trải qua việc duy trì tính bền vững không còn là một sự lựa chọn nữa.