Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam: Nghiên Cứu và Giải Pháp

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò của ngân hàng thương mại trong phát triển bền vững kinh tế Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Khắc Hoài Phương
• Người hướng dẫn: TS Tô Kim Ngọc
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. QUAN ĐIỂM, CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2. HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỦA MỘT SỐ NƯỚC VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.4. ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2008-2017
• 2.1. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TỪ 2011 ĐẾN NAY
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2019-2025
• 3.1. CÁC CƠ HỘI, THÁCH THỨC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG XU THẾ HỘI NHẬP
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Tổng Quan Tầm Quan Trọng

Phát triển bền vững trong lĩnh vực ngân hàng thương mại ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Các nhà quản lý nhận thức rõ ràng rằng phát triển bền vững không chỉ là một lựa chọn mà là yếu tố then chốt cho sự thành công lâu dài. Điều này bao gồm việc tích hợp các vấn đề môi trường và xã hội vào hoạt động kinh doanh. Theo Peter Sands, CEO của Standard Chartered, tính bền vững không còn là tùy chọn mà là bắt buộc. Nghiên cứu từ United Nations Global Compact và Accenture cho thấy 98% CEO ngân hàng khẳng định tầm quan trọng của phát triển bền vững đối với thành công trong tương lai. Việc tích hợp các yếu tố này vào chiến lược và hoạt động được xem là rất cần thiết. Mô hình ngân hàng bền vững mang lại nhiều lợi ích, từ giảm thiểu ô nhiễm đến thúc đẩy tăng trưởng xanh và tăng lợi ích cho các tổ chức tài chính. Nó cũng giúp tạo dựng mối quan hệ gắn kết với khách hàng và xây dựng hình ảnh tốt trong mắt công chúng thông qua việc cung cấp các sản phẩm tài chính xanh. Khảo sát của IFC năm 2002 cho thấy 86% tổ chức báo cáo những thay đổi tích cực khi tích hợp hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) vào kinh doanh.

1.1. Lợi ích của Phát Triển Bền Vững với Ngân Hàng Việt Nam

Phát triển bền vững giúp gia tăng giá trị tài sản trong tương lai thông qua việc hỗ trợ các dự án xanh và thân thiện với môi trường. Điều này tạo mối quan hệ gắn kết với khách hàng và xây dựng hình ảnh tốt với công chúng bằng cách cung cấp các sản phẩm tài chính bền vững. Phát triển bền vững không chỉ mang lại lợi nhuận về mặt tài chính, mà còn góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế xanh tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh đã được chính phủ đề ra.

1.2. Các Mô Hình Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Tiêu Biểu

Nhiều ngân hàng lớn trên thế giới đã triển khai các mô hình phát triển bền vững, ví dụ như Alpha Bank, Barclays, và Deutsche Bank. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của tính bền vững trong bối cảnh hội nhập tài chính toàn cầu. Các mô hình này thường tập trung vào việc quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESG), phát triển sản phẩm tín dụng xanh, và thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR).

II. Thách Thức Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Mặc dù có tiềm năng lớn, phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn đầu. Một số ngân hàng đã bắt đầu quan tâm đến việc lồng ghép các vấn đề môi trường vào quyết định tín dụng và thực hiện các biện pháp tiết kiệm chi phí về môi trường. Tuy nhiên, chưa có ngân hàng nào phát triển theo mô hình ngân hàng bền vững hoàn chỉnh. Các ngân hàng nhà nước (NHTMNN) vẫn đóng vai trò chủ chốt trong hệ thống, nhưng chưa có ngân hàng nào trong số này kinh doanh theo mô hình bền vững. Nhiều rào cản tồn tại, bao gồm thiếu hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội, giải pháp thực hiện còn hạn chế, khung pháp lý chưa hoàn thiện và hạn chế về nguồn lực. Phát triển bền vững ngân hàng đòi hỏi sự cân bằng giữa năng lực tài chính, trách nhiệm môi trường và lợi ích của các bên liên quan. Ngân hàng Nhà nước cần có những chính sách cụ thể để khuyến khích các NHTM áp dụng các tiêu chuẩn ESG.

2.1. Khung Pháp Lý và Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Bền Vững

Thiếu một khung pháp lý hoàn chỉnh và các chính sách hỗ trợ rõ ràng là một thách thức lớn. Việc thiếu các tiêu chuẩn và hướng dẫn cụ thể về báo cáo phát triển bền vững và ESG khiến các ngân hàng khó khăn trong việc đo lường và đánh giá hiệu quả của các hoạt động bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan để xây dựng một khung pháp lý đồng bộ, khuyến khích các NHTM tham gia vào các hoạt động tài chính xanh.

2.2. Nguồn Lực và Năng Lực Cán Bộ Ngân Hàng

Hạn chế về nguồn lực tài chính và năng lực cán bộ là một rào cản khác. Việc triển khai các hoạt động bền vững đòi hỏi đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển các sản phẩm tài chính xanh. Nhiều cán bộ ngân hàng còn thiếu kiến thức và kỹ năng về quản trị rủi ro môi trường và xã hội và tài chính bền vững. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu để nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng, giúp họ hiểu rõ hơn về các vấn đề ESG và có thể áp dụng các nguyên tắc phát triển bền vững vào hoạt động hàng ngày.

2.3 Nhận thức về Phát Triển Bền Vững ESG

Nhận thức của khách hàng và doanh nghiệp về phát triển bền vững còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc thực hiện các hoạt động bền vững và chưa sẵn sàng tiếp cận các sản phẩm tài chính xanh. Cần có các chương trình truyền thông và giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng về lợi ích của phát triển bền vững và khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn ESG trong hoạt động kinh doanh.

III. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Để thúc đẩy phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ trên nhiều phương diện. Điều này bao gồm nâng cao mức độ ổn định và lành mạnh của các ngân hàng, hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm tài chính bền vững. Phát triển bền vững bao gồm ba trụ cột chính: năng lực tài chính lành mạnh, hiệu quả, có trách nhiệm với môi trường và cân bằng lợi ích của các bên liên quan. Ngân hàng Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển bền vững thông qua việc xây dựng các chính sách và quy định phù hợp.

3.1. Nâng Cao Ổn Định và Lành Mạnh Tài Chính Ngân Hàng

Một hệ thống ngân hàng ổn định và lành mạnh là nền tảng cho phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) ở mức cao, quản lý rủi ro tín dụng một cách hiệu quả và nâng cao chất lượng tài sản. Việc tái cấu trúc ngân hàng và xử lý nợ xấu cần được tiếp tục để đảm bảo sự an toàn và bền vững của hệ thống.

3.2. Hoàn Thiện Hệ Thống Quản Lý Rủi Ro Môi Trường Xã Hội

Các ngân hàng cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) để đánh giá và quản lý các tác động tiềm ẩn của các dự án mà họ tài trợ. Hệ thống này cần bao gồm các quy trình sàng lọc, đánh giá, giám sát và báo cáo về các vấn đề ESG. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Nguyên tắc Xích đạo (Equator Principles) có thể giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro môi trường và xã hội.

3.3 Đa dạng hóa Sản phẩm Cung cấp Tài chính Bền Vững

Cần tập trung vào việc đa dạng hóa sản phẩm và cung cấp các dịch vụ tài chính bền vững, bao gồm tín dụng xanh, tài trợ dự án năng lượng tái tạo, và các sản phẩm tài chính có tác động tích cực đến môi trường và xã hội. Việc phát triển các sản phẩm tài chính xanh cần đi kèm với việc nâng cao nhận thức của khách hàng về lợi ích của các sản phẩm này.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ và Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Việt Nam

Việc ứng dụng công nghệ tài chính (Fintech) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Fintech có thể giúp các ngân hàng giảm chi phí hoạt động, tăng cường hiệu quả quản lý rủi ro, và cung cấp các dịch vụ tài chính tiện lợi và dễ tiếp cận hơn cho khách hàng. Đặc biệt, Fintech có thể giúp các ngân hàng tiếp cận các phân khúc khách hàng mới, bao gồm các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) và các hộ gia đình có thu nhập thấp, từ đó thúc đẩy tài chính toàn diện. Đồng thời ứng dụng công nghệ vào các giải pháp cho biến đổi khí hậu.

4.1. Chuyển Đổi Số và Tăng Cường Hiệu Quả Hoạt Động

Chuyển đổi số giúp các ngân hàng tối ưu hóa quy trình hoạt động, giảm thiểu sử dụng giấy tờ, và tiết kiệm năng lượng. Việc sử dụng các nền tảng trực tuyến và di động giúp các ngân hàng cung cấp dịch vụ nhanh chóng và tiện lợi hơn cho khách hàng, đồng thời giảm thiểu tác động đến môi trường.

4.2. Fintech và Tài Chính Toàn Diện

Fintech có thể giúp các ngân hàng tiếp cận các phân khúc khách hàng chưa được phục vụ hoặc phục vụ chưa đầy đủ bởi các ngân hàng truyền thống. Các giải pháp Fintech như cho vay ngang hàng (P2P lending) và thanh toán di động có thể giúp các DNNVV và các hộ gia đình có thu nhập thấp tiếp cận các dịch vụ tài chính với chi phí thấp và thủ tục đơn giản.

4.3 Quản lý Rủi ro Biến đổi Khí hậu

Ứng dụng công nghệ để đánh giá và quản lý rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu, bao gồm việc sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích các kịch bản khí hậu và đánh giá tác động đến các danh mục đầu tư của ngân hàng. Điều này giúp các ngân hàng đưa ra các quyết định đầu tư thông minh hơn và giảm thiểu rủi ro liên quan đến khí hậu.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Đánh Giá Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng

Nghiên cứu thực tiễn về phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các hoạt động bền vững và xác định các yếu tố thành công và thất bại. Nghiên cứu nên sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng để thu thập dữ liệu và phân tích các tác động của phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động, rủi ro và uy tín của ngân hàng. Đồng thời đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng khi áp dụng ESG. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc áp dụng các nguyên tắc ESG có thể giúp các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.

5.1. Các Tiêu Chí Đánh Giá Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng

Cần xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá phát triển bền vững phù hợp với đặc điểm của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Bộ tiêu chí này nên bao gồm các chỉ số về kinh tế, môi trường và xã hội, ví dụ như tỷ lệ tín dụng xanh, mức độ giảm thiểu khí thải, và các hoạt động trách nhiệm xã hội doanh nghiệp. Việc sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế như GRI (Global Reporting Initiative) và SASB (Sustainability Accounting Standards Board) có thể giúp đảm bảo tính so sánh và minh bạch của báo cáo phát triển bền vững.

5.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính và Định Lượng

Nghiên cứu nên sử dụng phương pháp định tính để thu thập thông tin từ các cuộc phỏng vấn với các nhà quản lý ngân hàng, các chuyên gia và các bên liên quan khác. Phương pháp định lượng nên được sử dụng để phân tích dữ liệu tài chính, dữ liệu môi trường và dữ liệu xã hội và đánh giá các tác động của phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động và rủi ro của ngân hàng.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tương lai của phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam phụ thuộc vào sự cam kết và hành động của tất cả các bên liên quan, bao gồm Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, các doanh nghiệp và cộng đồng. Phát triển bền vững không chỉ là một xu hướng nhất thời mà là một yêu cầu tất yếu để đảm bảo sự phát triển kinh tế bền vững và bao trùm. Bằng cách áp dụng các nguyên tắc ESG, các ngân hàng có thể đóng góp vào việc xây dựng một tương lai tươi sáng hơn cho Việt Nam và cho toàn thế giới. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các ngân hàng, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi các bài học thành công về phát triển bền vững. Cần chú trọng đến đạo đức kinh doanh ngân hàng.

6.1. Định Hướng Phát Triển Đến Năm 2030 và Tầm Nhìn Xa Hơn

Cần xây dựng một lộ trình phát triển bền vững rõ ràng cho ngành ngân hàng đến năm 2030 và tầm nhìn xa hơn. Lộ trình này nên bao gồm các mục tiêu cụ thể về tín dụng xanh, giảm thiểu khí thải, và các hoạt động trách nhiệm xã hội doanh nghiệp. Việc giám sát và đánh giá tiến độ thực hiện lộ trình này cần được thực hiện thường xuyên và minh bạch.

6.2. Vai Trò của Chính Sách và Khung Pháp Lý Hỗ Trợ

Ngân hàng Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường chính sách và pháp lý thuận lợi cho phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc ban hành các quy định về báo cáo phát triển bền vững, khuyến khích các ngân hàng áp dụng các tiêu chuẩn ESG, và hỗ trợ các hoạt động tài chính xanh.

6.3 Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm.

Việc tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các nước tiên tiến về phát triển bền vững ngân hàng là rất quan trọng. Điều này có thể giúp các ngân hàng Việt Nam học hỏi các bài học thành công và áp dụng các phương pháp tốt nhất vào thực tiễn của mình. Đồng thời, hợp tác quốc tế cũng có thể giúp các ngân hàng tiếp cận các nguồn tài chính và công nghệ mới để hỗ trợ các hoạt động bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ bối cảnh sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, khi tính bền vững trong hoạt động ngân hàng trở thành trọng tâm tại nhiều quốc gia. Các tổ chức tài chính nhận thấy việc duy trì mô hình kinh doanh truyền thống chỉ tối đa hóa lợi nhuận cổ đông không còn bảo đảm sự ổn định dài hạn nếu không gắn kết trách nhiệm môi trường và xã hội. Nghiên cứu của United Nations Global Compact và Accenture (2010) với 766 CEO từ gần 100 quốc gia chỉ ra rằng 98% CEO ngân hàng khẳng định tầm quan trọng của các vấn đề bền vững đối với sự thành công trong tương lai (trong đó 68% đánh giá rất quan trọng, 30% đánh giá quan trọng). Khảo sát của IFC (2002) ghi nhận 86% tổ chức báo cáo thay đổi tích cực khi tích hợp Hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS), và khảo sát của UNEPFI (2007) đối với 26 tổ chức tài chính khu vực CEE cho thấy hơn 90% đơn vị đã triển khai kinh doanh bền vững để tăng uy tín và tiết kiệm chi phí. Tại Việt Nam, sau giai đoạn tái cấu trúc hệ thống ngân hàng (2011–2015), nợ xấu đưa về dưới 3% theo quy định, song việc phát triển bền vững mới ở giai đoạn đầu, thiếu vắng khung pháp lý hoàn chỉnh, chưa có ngân hàng nào vận hành mô hình bền vững chuyên biệt và đa số thiếu hệ thống ESMS trong xét duyệt tín dụng.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là đánh giá thực trạng phát triển bền vững ngân hàng thương mại và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Các mục tiêu cụ thể gồm:

1. Đánh giá thực trạng phát triển bền vững các ngân hàng thương mại Việt Nam trong khoảng thời gian 2008–2017.
2. Phân tích các điều kiện liên quan đến môi trường phát triển bền vững ngân hàng thương mại Việt Nam, làm rõ các thách thức đối với chiến lược phát triển bền vững.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển bền vững các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2019–2025.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được xác định gồm 5 câu hỏi:

• Một là: Khung lý thuyết về phát triển bền vững ngân hàng thương mại?
• Hai là: Bài học cho Việt Nam về phát triển bền vững ngân hàng thương mại từ kinh nghiệm của các nước trên thế giới?
• Ba là: Mức độ phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại Việt Nam?
• Bốn là: Những rào cản đối với quá trình phát triển bền vững ngân hàng thương mại Việt Nam?
• Năm là: Làm thế nào để phát triển bền vững ngân hàng thương mại Việt Nam trong xu thế hội nhập?

Đối tượng nghiên cứu là phát triển bền vững các ngân hàng thương mại Việt Nam theo các khía cạnh kinh tế, môi trường, xã hội và cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng bền vững.

Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào mẫu khảo sát gồm 12 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam (chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống), bao gồm:

• 3 ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước: Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCB), Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (Vietinbank), Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV).
• 9 ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân: Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), Ngân hàng TMCP Quân đội (MBBank), Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (Maritimebank), Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank), Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB).

Phạm vi nghiên cứu về thời gian: Dữ liệu chuỗi thời gian thu thập và phân tích từ năm 2008 đến năm 2017; các định hướng và giải pháp đề xuất áp dụng cho giai đoạn 2019–2025.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế được tác giả tổng hợp theo bốn nhóm trọng tâm:

1. Đánh giá tính bền vững theo hiệu quả hoạt động và khung CAMEL: Tom (2012) sử dụng dữ liệu bảng của 37 ngân hàng thương mại tại Kenya, xác định an toàn vốn, thu nhập và thanh khoản có mối quan hệ tiêu cực với hiệu quả hoạt động nếu nắm giữ quá mức tối ưu. Gazzar (2014) so sánh 45 ngân hàng Hồi giáo và ngân hàng thông thường tại khu vực MENA & GCC giai đoạn 2009–2013 dựa trên các biến ROA, ROE, NIM. Ishaq và cộng sự (2016) phân tích hồi quy tác động của các tỷ số CAMEL đến EPS tại các ngân hàng Pakistan.
2. Ứng dụng lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory): Hempel và cộng sự (1994), Garcia và Surroca (2008), Avkiran và Morita (2010) (dùng mô hình DEA tại Trung Quốc) xác định các bên liên quan gồm cổ đông, khách hàng, nhân viên, nhà quản lý và cơ quan quản lý. Rebai (2014) mở rộng khái niệm tài chính bền vững (Sustainable Finance - SF) và ngân hàng bền vững (Sustainable Banking - SB), bổ sung nhân tố xã hội vào mô hình tiện ích đa thuộc tính. Freeman (1984), Greenley và Foxall (1997), Soteriou và Zenios (1999), Hussain và cộng sự (2002), Lee và Marlowe (2003), Devlin và Gerrard (2005), DeYoung và cộng sự (2001) chứng minh việc chỉ tối đa hóa giá trị cổ đông mà bỏ qua các bên liên quan khác có thể đe dọa sự tồn tại dài hạn của tổ chức tín dụng.
3. Đánh giá tính bền vững qua sáng kiến xanh và cấp độ kinh doanh: Sahitya và Lalwani (2014) nghiên cứu nỗ lực tiết kiệm năng lượng và ngân hàng điện tử tại Ấn Độ. Weber (2016) dùng hồi quy dữ liệu bảng chứng minh chính sách tín dụng xanh và áp lực thể chế thúc đẩy hiệu suất tài chính tại Trung Quốc. Aras và cộng sự (2017) áp dụng mô hình TOPSIS mờ với trọng số Entropy tại Garanti Bank, chỉ ra khía cạnh kinh tế tác động lớn nhất và quản trị tác động thấp nhất. Dyllick và Muff (2016) chia mô hình kinh doanh bền vững thành 3 cấp độ: Cấp độ 1.0 (Nâng cao giá trị cổ đông, quản lý rủi ro E&S thụ động), Cấp độ 2.0 (Tạo lập 3 giá trị kinh tế - xã hội - môi trường), Cấp độ 3.0 (Kinh doanh bền vững hoàn toàn, biến thách thức xã hội thành cơ hội).
4. Ứng dụng các bộ chỉ số bền vững toàn cầu: Chỉ số bền vững Dow Jones (DJSI, ban hành 1999; Knoepfel, 2001; Beloe và cộng sự, 2004; Sadowski và cộng sự, 2010; Searcy và cộng sự, 2012) và Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu (GRI, ban hành 1999 bởi CERES và UNEP; Brown, 2007; Moneva và cộng sự, 2006).

Nhóm chỉ số hiệu suất theo GRI	Chỉ số trung tâm	Chỉ số bổ sung	Tổng số
Kinh tế	10	3	13
Xã hội	16	19	35
Môi trường	24	25	49
Tổng cộng	50	47	97

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận đơn lẻ: Nguyễn Thanh Phương (2012) đánh giá tính bền vững tại Agribank theo 4 nhóm chỉ tiêu tài chính; Trần Thị Hoàng Yến (2016) dùng hồi quy tuyến tính bội khảo sát tác động của CSR đến ROA, ROE; Nguyễn Việt Hùng (2008) ứng dụng SFA, DEA, Tobit đánh giá hiệu quả hoạt động; Phan Thị Hạnh (2013) nghiên cứu hiện đại hóa hoạt động ngân hàng; Nguyễn Hồng Sơn và cộng sự (2015) nghiên cứu tái cấu trúc gắn với tính ổn định lành mạnh nhưng chưa tích hợp khía cạnh môi trường và xã hội.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết là: Xây dựng khung lý thuyết toàn diện về ngân hàng bền vững kết hợp đồng thời 3 trụ cột (kinh tế, xã hội, môi trường); thiết lập bộ tiêu chí đánh giá thích ứng với bối cảnh Việt Nam; đo lường thực trạng 12 ngân hàng thương mại giai đoạn 2008–2017 và khảo sát các rào cản thực tế từ góc nhìn của các nhà quản lý ngân hàng để đề xuất lộ trình giải pháp khả thi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững khởi nguồn từ IUCN (1980), Báo cáo Brundtland (WCED, 1987) và mô hình 3 trụ cột của OECD (2002). Tác giả tiếp thu các quan điểm chuyên ngành:

• Bouma và cộng sự (2001): Định nghĩa tập trung vào việc cung cấp sản phẩm dịch vụ có xem xét tác động E&S của khách hàng.
• Imeson và Sim (2013): Hệ thống giá trị cân bằng lợi ích cổ đông, nhân viên, khách hàng và nền kinh tế, giảm thiểu tổn hại môi trường.
• Jeucken (2001) và Rebai (2014): Tích hợp quản lý chi phí môi trường nội bộ và kiểm soát rủi ro cho vay/đầu tư bên ngoài nhằm đạt sự ổn định dài hạn.
• Tuyên bố Collevecchio (BankTrack, 2003): Yêu cầu tích hợp giới hạn sinh thái và công bằng xã hội vào chiến lược kinh doanh cốt lõi.
• 6 nguyên tắc ngân hàng bền vững của GABV (Report, 2016): (1) Ba trụ cột con người - hành tinh - phồn thịnh; (2) Phục vụ nền kinh tế thực; (3) Quan hệ lâu dài với khách hàng; (4) Khả năng tự duy trì và phục hồi dài hạn; (5) Quản lý minh bạch và toàn diện; (6) Gắn kết vào văn hóa ngân hàng.

Tác giả đưa ra định nghĩa tổng hợp: "Ngân hàng bền vững là ngân hàng có năng lực tài chính lành mạnh, hiệu quả và bền vững. Ngân hàng có những chính sách và hoạt động nhằm cải thiện môi trường. Các hoạt động của ngân hàng nhằm mang lại lợi ích cho các bên liên quan và mở rộng cho cả cộng đồng."

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị của 12 ngân hàng thương mại và báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giai đoạn 2008–2017.
• Phương pháp xử lý dữ liệu thống kê: Sử dụng phần mềm STATA để tính toán thống kê mô tả (giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất) của dãy số thời gian 10 năm cho hệ thống chỉ tiêu tài chính.
• Phương pháp khảo sát thực tế: Thiết kế phiếu điều tra và thực hiện khảo sát chuyên sâu đối với 250 nhà quản lý ngân hàng từ cấp phó phòng giao dịch trở lên nhằm nhận diện thực trạng triển khai và các rào cản phát triển bền vững.
• Phương pháp phân tích định tính: Phân tích văn bản quy phạm pháp luật, so sánh kinh nghiệm quốc tế (mô hình ngân hàng KfW của Đức, Grameen Bank của Bangladesh, Bank Rakyat của Indonesia, Deutsche Bank...).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển bền vững ngân hàng thương mại

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển bền vững trong ngành ngân hàng. Tác giả phân loại mô hình phát triển bền vững của ngân hàng thương mại theo 2 cách tiếp cận:

1. Theo mức độ phát triển:

   • Phát triển chưa bền vững: Ngân hàng tối đa hóa lợi nhuận cổ đông, chỉ thực hiện tiết kiệm chi phí môi trường nội bộ (tiết kiệm giấy, điện, nước) và tuân thủ các quy định môi trường ở mức đối phó thụ động.
   • Ngân hàng tích hợp: Tìm kiếm cơ hội kinh doanh gắn với yếu tố môi trường, xây dựng và vận hành Hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS), lồng ghép điều kiện E&S vào thẩm định tín dụng truyền thống.
   • Ngân hàng bền vững: Đạt mức độ hoàn thiện về mô hình quản trị minh bạch, cam kết trách nhiệm ở tất cả các cấp, cung cấp sản phẩm tài chính bền vững toàn diện, tài trợ chống biến đổi khí hậu và triển khai tài chính vi mô.

2. Theo chiến lược kinh doanh:

   • Mô hình kết hợp kinh doanh truyền thống: Phổ biến tại các quốc gia đang phát triển, duy trì sản phẩm tín dụng truyền thống song song với chính sách ưu đãi cho các dự án xanh (năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng, tái sử dụng chất thải).
   • Mô hình ngân hàng bền vững chuyên biệt: Áp dụng đầy đủ 6 nguyên tắc của GABV, coi trách nhiệm môi trường - xã hội là điều kiện tiên quyết cho mọi quyết định đầu tư và cấp tín dụng.

Chương này xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững gồm 3 trụ cột:

Trụ cột	Nhóm tiêu chí thành phần	Các chỉ tiêu cụ thể và chuẩn mực đối chiếu
Kinh tế	Quy mô vốn chủ sở hữu	Tốc độ tăng vốn chủ sở hữu; Tỷ lệ đòn bẩy tài chính ($\frac{\text{Nợ phải trả}}{\text{Tổng tài sản}}$)
	Rủi ro tín dụng	Tỷ lệ nợ xấu ($\text{NPL} = \frac{\text{Nợ xấu}}{\text{Tổng dư nợ}} \le 1{,}5%$ theo CAMEL); $\frac{\text{Nợ xấu}}{\text{Vốn chủ sở hữu}}$
	Khả năng sinh lời	$\text{ROA} = \frac{\text{LNST}}{\text{Tổng tài sản}} > 1{,}5%$; $\text{ROE} = \frac{\text{LNST}}{\text{Vốn chủ sở hữu}} \ge 22%$; $\text{NIM} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}}{\text{Tài sản sinh lời}} \ge 4{,}5%$
	Năng lực quản trị điều hành	Tốc độ tăng tổng tài sản có; Tốc độ tăng dư nợ; Tốc độ tăng thu nhập thuần
	Khả năng thanh khoản	$\frac{\text{Tiền gửi khách hàng}}{\text{Tổng tài sản}} > 75%$; $\text{LDR} = \frac{\text{Tổng dư nợ}}{\text{Tổng tiền gửi}} < 80%$ (CAMEL) hoặc $< 90%$ (Thông tư 36); Tỷ lệ dự trữ thanh khoản ($\ge 10%$); Khả năng chi trả 30 ngày (VND $\ge 50%$, Ngoại tệ $\ge 10%$)
	Trình độ công nghệ	Mật độ chi nhánh/phòng giao dịch; Số lượng máy ATM, POS; Tăng trưởng dịch vụ SMS, Mobile, Internet Banking
	Tính ổn định và lành mạnh	Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu ($\text{CAR} \ge 8%$ theo Basel II - 3 trụ cột); Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn ($\le 45%$ năm 2018, $\le 40%$ năm 2019 theo TT 16/2018/TT-NHNN); Cơ cấu nợ xấu (nhóm 3, 4, 5); Giới hạn sở hữu chéo ($< 5%$ theo Luật 17/2017/QH14)
Xã hội	Quyền lợi & Phúc lợi	Lợi ích nhân viên (thu nhập, bình đẳng giới, đào tạo); Lợi ích khách hàng; Tài chính toàn diện (tiếp cận dịch vụ); Đầu tư có trách nhiệm với cộng đồng
Môi trường	Quản lý & Sản phẩm	Cam kết phát triển bền vững; Hệ thống quản lý rủi ro E&S (ESMS); Trách nhiệm bảo vệ môi trường nội bộ; Cung cấp sản phẩm tài chính xanh

Chương 1 cũng đúc kết kinh nghiệm quốc tế từ các định chế như KfW (Đức), hệ thống tài chính vi mô Grameen Bank (Bangladesh), Bank Rakyat (Indonesia), bộ nguyên tắc Equator Principles (EPs) áp dụng cho các dự án trên 10 triệu USD, từ đó xác định các điều kiện tiền đề về khung pháp lý, năng lực tài chính và nhận thức xã hội để vận hành mô hình tại Việt Nam.

Chương 2: Thực trạng phát triển bền vững các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008-2017

Chương 2 trình bày kết quả phân tích định lượng thực trạng 12 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008–2017:

1. Về khía cạnh kinh tế:

   • Quy mô vốn và an toàn vốn: Tốc độ tăng vốn chủ sở hữu có sự phân hóa. Hệ số CAR của toàn hệ thống có xu hướng giảm nhẹ nhưng vẫn duy trì trên mức 9% theo quy định cũ của NHNN; tuy nhiên khi đối chiếu chuẩn mực Basel II (tính toán cả rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường), nhiều NHTM gặp áp lực thiếu hụt vốn tự có.
   • Chất lượng tài sản và rủi ro tín dụng: Tỷ lệ nợ xấu (NPL) được kéo giảm về dưới 3% vào cuối giai đoạn nghiên cứu nhờ hoạt động xử lý nợ qua VAMC. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) tại một số ngân hàng vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng nợ xấu.
   • Khả năng sinh lời: Chỉ số ROA bình quân của nhóm nghiên cứu dao động dưới ngưỡng tối ưu 1,5% của CAMEL; ROE bình quân chưa đạt mức 22%. NIM chịu sức ép thu hẹp do chi phí huy động vốn và cạnh tranh lãi suất cho vay. Cơ cấu thu nhập của các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào thu nhập lãi thuần (chiếm trên 75–80%), tỷ trọng thu nhập ngoài lãi từ hoạt động dịch vụ còn thấp so với các nước khu vực Euro.
   • Thanh khoản và quản trị rủi ro kỳ hạn: Tỷ lệ dư nợ trên tổng tiền gửi (LDR) tại nhiều ngân hàng tiệm cận hoặc vượt trần quy định. Tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn phải điều chỉnh liên tục để đáp ứng lộ trình giảm dần từ 45% xuống 40% theo Thông tư 16/2018/TT-NHNN.
   • Hạ tầng công nghệ: Hệ thống ATM, POS và mạng lưới chi nhánh phát triển nhanh; các dịch vụ Mobile Banking, Internet Banking tăng trưởng mạnh mẽ hỗ trợ giảm thiểu giao dịch tiền mặt và tiết kiệm chứng từ giấy tờ.

2. Về khía cạnh xã hội:

   • Thu nhập bình quân của cán bộ nhân viên ngành ngân hàng được cải thiện qua các năm.
   • Các ngân hàng tích cực tham gia các chương trình an sinh xã hội, tài trợ giáo dục, y tế và xóa đói giảm nghèo (năm 2017 ghi nhận mức đóng góp an sinh xã hội hàng trăm tỷ đồng từ các ngân hàng lớn như BIDV, Vietinbank, VCB). Tuy nhiên, các chương trình tài chính vi mô chuyên biệt cho người thu nhập thấp chủ yếu tập trung ở khối ngân hàng chính sách, các NHTMCP tham gia hạn chế.

3. Về khía cạnh môi trường và sản phẩm bền vững:

   • Các biện pháp bảo vệ môi trường nội bộ (tiết kiệm điện, nước, ứng dụng văn phòng điện tử giảm giấy in) được triển khai rộng rãi.
   • Việc tích hợp hệ thống ESMS vào quy trình xét duyệt tín dụng còn sơ khai; đa số các ngân hàng chỉ yêu cầu khách hàng nộp Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) theo quy định pháp luật môi trường mà chưa có quy trình độc lập đánh giá rủi ro E&S. Tỷ trọng dư nợ tín dụng xanh (năng lượng tái tạo, công nghệ sạch) còn chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng dư nợ toàn hệ thống.

Đánh giá chung:

• Kết quả đạt được: Năng lực tài chính và quy mô tài sản tăng trưởng ổn định; kiểm soát được nợ xấu kỹ thuật; hiện đại hóa kênh phân phối thanh toán; bước đầu nâng cao nhận thức về ngân hàng xanh.
• Hạn chế và nguyên nhân: Chưa có ngân hàng nào đạt chuẩn mô hình bền vững toàn diện; năng lực tài chính chưa đáp ứng đầy đủ Basel II; thiếu công cụ định lượng rủi ro môi trường; sản phẩm tín dụng xanh hạn chế do nguồn vốn trung dài hạn khan hiếm và cơ chế chia sẻ rủi ro chưa hoàn thiện.

Chương 3: Giải pháp phát triển bền vững các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2019-2025

Chương 3 xác định các cơ hội và thách thức từ các hiệp định thương mại thế hệ mới (CPTPP), tiến trình hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Tác giả đề xuất định hướng và lộ trình 3 giai đoạn để chuyển đổi sang mô hình ngân hàng bền vững:

• Giai đoạn 1: Xây dựng và chuẩn hóa hệ thống quản lý môi trường nội bộ.
• Giai đoạn 2: Xây dựng và thực thi Hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) trong hoạt động cấp tín dụng và đầu tư.
• Giai đoạn 3: Cung cấp các sản phẩm tài chính bền vững toàn diện (trái phiếu xanh, tài trợ chuỗi cung ứng xanh, tài chính vi mô).

Hệ thống giải pháp cụ thể gồm 5 nhóm:

1. Nâng cao mức độ ổn định và lành mạnh tài chính: Tăng cường quy mô vốn tự có để đáp ứng chuẩn mực an toàn vốn Basel II; kiểm soát thực chất chất lượng tín dụng, giảm thiểu nợ xấu nhóm 3–5; tái cơ cấu nguồn vốn để kiểm soát tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn; xử lý triệt để sở hữu chéo nhằm minh bạch hóa thông tin quản trị theo Luật số 17/2017/QH14.
2. Hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS): Xây dựng sổ tay hướng dẫn đánh giá rủi ro E&S cho từng ngành nghề đặc thù (khai khoáng, hóa chất, năng lượng); đưa tiêu chí E&S thành điều kiện bắt buộc trong quy trình phê duyệt tín dụng; thực hiện giám sát định kỳ việc tuân thủ môi trường trong suốt vòng đời dự án vay.
3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đào tạo chuyên môn cho đội ngũ thẩm định tín dụng về phân tích tác động môi trường và xã hội; xây dựng chính sách đãi ngộ công bằng, bảo đảm bình đẳng giới và an toàn lao động.
4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ: Phát triển ngân hàng số, mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt (POS, Mobile Banking, Internet Banking) nhằm giảm thiểu chi phí vận hành và phát thải carbon.
5. Đa dạng hóa sản phẩm và cung cấp tài chính bền vững: Thiết kế các gói tín dụng ưu đãi cho năng lượng tái tạo (RE), hiệu quả năng lượng (EE); tiếp cận các nguồn tài trợ quốc tế như Quỹ ủy thác tín dụng xanh (GCTF), IFC để huy động vốn dài hạn cho các dự án xanh.

Hệ thống giải pháp hỗ trợ đồng bộ:

• Đối với Chính phủ và các Bộ ngành: Hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ môi trường, tiêu chuẩn phân loại dự án xanh, ban hành cơ chế ưu đãi thuế/lãi suất cho doanh nghiệp xanh.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước: Ban hành bộ chỉ số hướng dẫn thực hiện ngân hàng bền vững; quy định lộ trình áp dụng ESMS bắt buộc; hỗ trợ tái cấp vốn cho các khoản vay thuộc danh mục xanh.
• Đối với doanh nghiệp vay vốn: Nâng cao tính minh bạch thông tin tài chính và dữ liệu môi trường; chủ động lập phương án giảm thiểu rủi ro sinh thái khi tiếp cận vốn ngân hàng.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đã:

• Hệ thống hóa và làm rõ khung lý thuyết về phát triển bền vững ngân hàng thương mại, đề xuất định nghĩa ngân hàng bền vững dựa trên sự tích hợp đồng thời của 3 trụ cột: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.
• Tổng hợp và phân loại mô hình phát triển bền vững theo 3 cấp độ (phát triển chưa bền vững, ngân hàng tích hợp, ngân hàng bền vững) và theo 2 định hướng chiến lược (kết hợp kinh doanh truyền thống và mô hình chuyên biệt theo 6 nguyên tắc của GABV).
• Phát triển và hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá tính bền vững ngân hàng thương mại toàn diện, kết hợp các chỉ tiêu định lượng tài chính (dựa trên CAMELS, FSI của IMF, Basel II, Basel III) với các tiêu chí phi tài chính về môi trường và xã hội (kế thừa từ GRI, DJSI, IFC, Equator Principles).
• Xác định các điều kiện cần thiết về thể chế, quản trị và thị trường để chuyển đổi thành công sang mô hình ngân hàng bền vững từ kinh nghiệm của các quốc gia phát triển và đang phát triển.

Về mặt thực tiễn, luận án đã:

• Cung cấp bức tranh thực trạng về mức độ bền vững của 12 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong suốt giai đoạn 10 năm (2008–2017), chỉ rõ các điểm nghẽn về cấu trúc thu nhập phụ thuộc vào lãi, áp lực an toàn vốn theo Basel II, thực trạng sở hữu chéo và sự thiếu hụt quy trình ESMS trong xét duyệt tín dụng.
• Đề xuất lộ trình 3 giai đoạn chuyển đổi khả thi và hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ cho ngân hàng thương mại giai đoạn 2019–2025.
• Đề xuất các kiến nghị phân định trách nhiệm rõ ràng cho Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp vay vốn nhằm xây dựng hệ sinh thái tài chính bền vững tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phạm vi khảo sát định lượng chỉ tập trung vào 12 ngân hàng thương mại cổ phần (3 NHTMCP nhà nước và 9 NHTMCP tư nhân), chưa bao phủ toàn bộ các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam.
• Dữ liệu chuỗi thời gian phân tích dừng lại ở năm 2017.
• Một số tiêu chí đánh giá về môi trường và xã hội còn mang tính định tính do hệ thống báo cáo phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn này chưa được công bố bắt buộc và chuẩn hóa theo tiêu chuẩn GRI.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam.
• Cập nhật số liệu chuỗi thời gian cho các giai đoạn tiếp theo sau khi Thông tư số 16/2018/TT-NHNN và các chuẩn mực Basel II được triển khai rộng rãi.
• Ứng dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng nâng cao để đo lường mức độ tác động cụ thể của việc áp dụng hệ thống ESMS đến hiệu quả tài chính dài hạn và tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các đối tượng sau:

• Hội đồng quản trị và Ban điều hành các NHTM: Cung cấp khung tiêu chí tự đánh giá mức độ bền vững, hướng dẫn thiết lập hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS), và định hướng tái cơ cấu danh mục sản phẩm tín dụng xanh.
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn để xây dựng cơ chế giám sát an toàn vĩ mô, lộ trình triển khai chuẩn mực Basel II/Basel III gắn với Đề án phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp hệ thống tài liệu tổng quan học thuật chuyên sâu về ngân hàng bền vững, tài chính bền vững và phương pháp luận kết hợp khung CAMELS với các tiêu chuẩn quốc tế (GRI, DJSI, EPs).

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa ngân hàng bền vững dựa trên những trụ cột nào?
Luận án định nghĩa ngân hàng bền vững là ngân hàng có năng lực tài chính lành mạnh, hiệu quả và bền vững; có chính sách và hoạt động cải thiện môi trường; đồng thời mang lại lợi ích cân bằng cho các bên liên quan (cổ đông, ban điều hành, nhân viên, khách hàng, cơ quan quản lý) và cộng đồng xã hội.

2. Khung tiêu chí đánh giá khía cạnh kinh tế của ngân hàng gồm những nhóm chỉ tiêu nào?
Khung tiêu chí kinh tế gồm 7 nhóm: (1) Quy mô vốn chủ sở hữu; (2) Rủi ro tín dụng (NPL, nợ xấu/VCSH); (3) Khả năng sinh lời (ROA, ROE, NIM); (4) Năng lực quản trị điều hành (tăng trưởng tài sản, dư nợ, thu nhập thuần); (5) Khả năng thanh khoản (LDR, dự trữ thanh khoản, khả năng chi trả 30 ngày); (6) Trình độ công nghệ (ATM, POS, ngân hàng số); (7) Tính ổn định, lành mạnh (CAR theo Basel II, tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, cơ cấu nợ xấu, sở hữu chéo).

3. Ba cấp độ phát triển bền vững của ngân hàng thương mại được phân chia như thế nào?
Gồm 3 cấp độ:

• Cấp độ 1 (Phát triển chưa bền vững): Tập trung tối đa hóa lợi nhuận cổ đông, thực hiện tiết kiệm môi trường nội bộ và tuân thủ quy định môi trường ở mức đối phó.
• Cấp độ 2 (Ngân hàng tích hợp): Tối đa hóa lợi nhuận kết hợp quản lý rủi ro E&S, vận hành hệ thống ESMS trong xét duyệt tín dụng.
• Cấp độ 3 (Ngân hàng bền vững): Cam kết minh bạch toàn diện, văn hóa bền vững, cung cấp sản phẩm tài chính xanh và tài chính vi mô.

4. Cỡ mẫu và kỹ thuật phân tích số liệu được tác giả sử dụng là gì?
Tác giả khảo sát dữ liệu thứ cấp của 12 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong 10 năm (2008–2017) và phân tích thống kê mô tả bằng phần mềm STATA. Đồng thời, tác giả thực hiện khảo sát định lượng chuyên sâu thông qua phiếu điều tra đối với 250 nhà quản lý ngân hàng từ cấp phó phòng giao dịch trở lên.

5. Lộ trình phát triển bền vững ngân hàng thương mại tại Việt Nam được đề xuất gồm những giai đoạn nào?
Lộ trình gồm 3 giai đoạn: (1) Xây dựng hệ thống quản lý môi trường nội bộ; (2) Thực hiện quản lý rủi ro môi trường và xã hội (ESMS) trong hoạt động cấp tín dụng và đầu tư; (3) Đa dạng hóa và cung cấp các sản phẩm tài chính bền vững toàn diện.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Khắc Hoài Phương đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về ngân hàng bền vững, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá tích hợp 3 trụ cột kinh tế, môi trường và xã hội thích ứng với điều kiện Việt Nam. Thông qua việc phân tích dữ liệu 12 ngân hàng thương mại cổ phần giai đoạn 2008–2017 và khảo sát 250 nhà quản lý, nghiên cứu đã chỉ rõ thực trạng, rào cản tài chính và khoảng trống trong quản lý rủi ro môi trường của hệ thống ngân hàng thương mại. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất lộ trình 3 giai đoạn cùng hệ thống giải pháp đồng bộ và kiến nghị chính sách cho giai đoạn 2019–2025 nhằm hỗ trợ các ngân hàng thương mại chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng an toàn, lành mạnh và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG -----∞∞----- BÙI KHẮC HOÀI PHƢƠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG C C NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2019 NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG -----∞∞----- BÙI KHẮC HOÀI PHƢƠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG C C NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS TÔ KIM NGỌC 2.TS NGUYỄN THỊ MÙI HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu đã nêu trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng quy định và kết quả của luận án là trung thực. Ngƣời cam đoan NCS. Bùi Khắc Hoài Phƣơng ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án là tổng hợp quá trình học tập, nghiên cứu nghiêm túc nổ lực của bản thân.

Tác giả còn nhận được sự giúp đỡ quý báu từ các cơ quan, tổ chức và cá nhân đã đồng hành trong suốt quá trình nghiên cứu của mình. Tác giả xin chân thành gửi lời cảm ơn đến: Hai giảng viên hướng dẫn là PGS.TS Tô Kim Ngọc và PGS.TS Nguyễn Thị Mùi đã tận tình định hướng, giúp đỡ và động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu từ khi nhận tên đề tài đến khi kết thúc luận án. Các Thầy, Cô trong khoa Tài chính – Ngân hàng, khoa Sau Đại học của Học viện ngân hàng đã tạo môi trường học tập thuận lợi nhất cho nghiên cứu sinh. Cảm ơn các Thầy, Cô trong hội đồng các cấp đã có những góp ý giúp nghiên cứu sinh hoàn thiện luận án tốt hơn.

Cảm ơn các chuyên gia, nhà quản lý ngân hàng trong việc góp ý trực tiếp và phản hồi vào phiếu khảo sát giúp nghiên cứu sinh hoàn thiện luận án. Cuối cùng, tác giả xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, anh chị đồng nghiệp đã luôn hỗ trợ, giúp đỡ, động viên hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả Bùi Khắc Hoài Phƣơng iii MỤC LỤC CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ UẬN CƠ ẢN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI.1 QUAN ĐIỂM, CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .1 Quan điểm về phát triển bền vững .2 Quan điểm phát triển Ngân hàng bền vững.3 Các mô hình phát triển bền vững ngân hàng thương mại. HỆ THỐNG TIÊU CHÍ Đ NH GIÁ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .1 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về kinh tế .2 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về xã hội .3 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về m i trư ng .4 Cung cấp sản phẩm bền vững .3 KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỦA MỘT SỐ NƢỚC VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM .1 Kinh nghiệm phát triển bền vững NHTM ở một số nước .2 Bài học về phát triển bền vững cho các NHTM Việt Nam .4 ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÂN HANG THƢƠNG MAI.

56 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG C C NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2008- 2017. HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM TỪ 2011 ĐẾN NAY .1 Quy m và cơ cấu của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam .2 Tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM .2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CAC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Khung pháp lý về phát triển bền vững các ngân hàng thương mại .2 Nhóm các tiêu chí đánh giá ngân hàng bền vững về kinh tế .