Pháp Luật Về Góp Vốn Vào Công Ty: Thực Trạng Và Hướng Hoàn Thiện

Trong tác phẩm “Tinh thần pháp luật”, Montesquieu đã khẳng định, tự do “là được thể hiện ý chí của… 76 trang · Trường Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh · 2013.

• Tác giả: Trần Thị Kim Nga
• Người hướng dẫn: Ths. Từ Thanh Thảo
• Trường học: Trường Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Thương Mại
• Đề tài: Pháp Luật Về Góp Vốn Vào Công Ty: Thực Trạng Và Hướng Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ GÓP VỐN VÀO CÔNG TY
• 1.1. Khái quát về các loại hình công ty
• 1.2. Lịch sử hình thành công ty và pháp luật về công ty
• 1.3. Đặc trưng của các loại hình công ty
• 1.4. Về tư cách pháp lý
• 1.5. Về thành viên công ty
• 1.6. Về vốn điều lệ
• 1.7. Về chế độ trách nhiệm
• 1.8. Khái quát chung về góp vốn vào công ty
• 1.9. Khái niệm, đặc điểm và bản chất của hành vi góp vốn vào công ty
• 1.10. Chủ thể góp vốn vào công ty
• 1.11. Các loại tài sản góp vốn
• 1.12. Ý nghĩa của hành vi góp vốn vào công ty
• 1.13. Cấu trúc vốn điều lệ và cách thức góp vốn vào công ty
• 1.13.1. Cấu trúc vốn điều lệ của các loại hình công ty
• 1.13.2. Cách thức góp vốn vào công ty
• 1.14. Kết luận chương
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ GÓP VỐN VÀO CÔNG TY - THỰC TRẠNG VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 2.1. Quy định của pháp luật hiện hành về góp vốn vào công ty
• 2.2. Cách thức góp vốn vào công ty
• 2.3. Thủ tục góp vốn vào công ty
• 2.4. Thực hiện nghĩa vụ góp vốn vào công ty
• 2.5. Đăng ký góp vốn tại cơ quan đăng ký kinh doanh
• 2.6. Vấn đề thẩm định loại tài sản góp vốn
• 2.7. Về thời hạn thực hiện và thời điểm hoàn thành nghĩa vụ góp vốn
• 2.8. Quyền và nghĩa vụ thành viên khi chưa thực hiện đúng cam kết góp vốn
• 2.9. Quy chế giám sát việc góp vốn vào công ty
• 2.10. Kiểm tra kết quả tiến độ góp vốn
• 2.11. Cách thức xử lý khi thành viên công ty vi phạm nghĩa vụ góp vốn
• 2.12. Thực trạng tranh chấp về góp vốn vào công ty
• 2.12.1. Tranh chấp về định giá tài sản góp vốn
• 2.12.2. Tranh chấp về chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn
• 2.12.3. Tranh chấp về thực hiện nghĩa vụ góp vốn vào công ty
• 2.13. Hướng hoàn thiện quy định pháp luật về góp vốn vào công ty
• 2.13.1. Về cách thức góp vốn vào công ty
• 2.13.2. Về thủ tục góp vốn vào công ty
• 2.13.3. Về thực hiện nghĩa vụ góp vốn vào công ty
• 2.13.4. Về quy chế giám sát việc góp vốn vào công ty
• 2.14. Kết luận chương
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Góp Vốn Vào Công Ty Tổng Quan Khái Niệm và Ý Nghĩa

Trong tác phẩm “Tinh thần pháp luật”, Montesquieu đã khẳng định, tự do “là được thể hiện ý chí của mình hoặc ít ra là được nói lên quan niệm về thực hiện ý chí ấy” nhưng “tự do chính trị tuyệt đối không phải là muốn làm gì thì làm; trong một nước có pháp luật, tự do chỉ có thể là được làm nh ng cái nên làm và không bị ép buộc làm điều không n n làm”. Ngày nay, mọi người đều thừa nhận rằng tự do kinh doanh là một quyền cơ bản của con người. Pháp luật về công ty hiện hành cũng đã khẳng định và bảo đảm quyền góp vốn vào công ty của các cá nhân và tổ chức như là một trong nh ng nội dung quan trọng của quyền tự do kinh doanh. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, công ty ra đời đã trở thành hình thức kinh doanh có nhiều ưu điểm hơn các hình thức khác. Bên cạnh việc tập trung vốn lớn và nhanh chóng, công ty cũng tạo điều kiện cho các chủ thể ít vốn hay không có khả năng kinh doanh cũng có thể kinh doanh tr n đồng vốn của mình bằng cách hùn vốn vào công ty và hưởng lợi nhuận chung. Với nh ng ý ngh a kinh tế và pháp lý quan trọng, góp vốn vào công ty được xem là chế định nền tảng có ảnh hưởng xuyên suốt đến các chế định khác của pháp luật công ty. Luật Doanh nghiệp năm 2005 ra đời đã có nh ng quy định về tài sản góp vốn, cấp giấy chứng nhận phần vốn góp, các chủ thể được quyền góp vốn vào công ty.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm của Góp Vốn Vào Công Ty

Theo Điều 1832 Bộ luật Dân sự của Pháp Thi n IX, Chương 1 thì công ty là “một khế ước trong đó có hai hay nhiều người đồng ý góp chung nhau một số tài sản để lấy lợi mà chia cho nhau”. Các luật gia của Đức thì cho rằng, công ty là “sự liên kết của hai hay nhiều cá nhân hay pháp nhân bằng một sự kiện pháp lý nhằm tiến hành các hoạt động để đạt được mục ti u chung nào đó”. Vậy, quan niệm truyền thống luôn coi công ty là một thực thể hư cấu, hình thành tr n cơ sở góp vốn của nhiều chủ thể để cùng nhau tiến hành kinh doanh kiếm lời. Theo thời gian, định ngh a này đã được mở rộng. Sự xuất hiện của mô hình công ty do một cá nhân hoặc tổ chức làm chủ sở h u đã được xã hội và pháp luật một số quốc gia, khu vực thừa nhận. Góp vốn vào công ty là việc các cá nhân hoặc tổ chức chuyển giao quyền sở h u tài sản của mình cho công ty để trở thành thành viên hoặc cổ đông, từ đó hưởng lợi nhuận và chịu trách nhiệm tương ứng với phần vốn góp.

1.2. Các Hình Thức Góp Vốn Vào Công Ty Phổ Biến

Hiện nay, có nhiều hình thức góp vốn vào công ty khác nhau, tùy thuộc vào loại hình công ty và thỏa thuận giữa các bên. Các hình thức góp vốn phổ biến bao gồm: góp vốn bằng tiền mặt, góp vốn bằng tài sản hữu hình (như nhà xưởng, máy móc, thiết bị), góp vốn bằng tài sản vô hình (như quyền sở h u trí tuệ, bí quyết công nghệ), và góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Mỗi hình thức góp vốn có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn hình thức góp vốn phù hợp cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình hình thực tế và mục tiêu của các bên.

II. Vấn Đề Pháp Lý Thực Trạng Góp Vốn và Tranh Chấp Thường Gặp

Luật Doanh nghiệp năm 2005 ra đời đã có nh ng quy định về tài sản góp vốn, cấp giấy chứng nhận phần vốn góp, các chủ thể được quyền góp vốn vào công ty. B n cạnh đó, nh ng vướng mắc trong các quy định về định giá tài sản góp vốn, thực hiện và giám sát việc góp vốn đã vô tình tạo ra nhiều vụ tranh chấp trên thực tế. Điển hình là tranh chấp về việc phân chia lợi nhuận khi có thành viên chưa thực hiện xong cam kết góp vốn hay nh ng gian dối không chuyển quyền sở h u tài sản sang công ty. Ngoài ra, vấn đề giải quyết quyền lợi của thành viên góp vốn thực tế hay vấn nạn khai khống vốn dẫn đến “công ty ma” xuất hiện ngày càng nhiều luôn là một bài toán nan giải đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thiết ngh , bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư hay nghiêm trị các toan tính gian dối của họ li n quan đến việc góp vốn không chỉ là vấn đề của nhà làm luật mà c n được quan tâm bởi các luật gia, nhà nghi n cứu và chính bản thân nhà đầu tư vốn.

2.1. Thực Trạng Góp Vốn Ảo và Khai Khống Vốn Điều Lệ

Một trong nh ng vấn đề nhức nhối hiện nay là tình trạng góp vốn ảo và khai khống vốn điều lệ của các công ty. Nhiều doanh nghiệp đăng ký vốn điều lệ rất lớn, nhưng thực tế lại không có khả năng góp vốn đầy đủ, hoặc góp vốn bằng các tài sản không có giá trị thực. Điều này gây ra nhiều hệ lụy, như làm sai lệch thông tin về năng lực tài chính của doanh nghiệp, gây khó khăn cho việc huy động vốn và tạo ra rủi ro cho các nhà đầu tư. Vấn đề này cho thấy sự thiếu chặt chẽ trong quy định pháp luật về góp vốn và công tác giám sát của cơ quan chức năng.

2.2. Các Vụ Tranh Chấp Thường Gặp Liên Quan Đến Góp Vốn

Thực tế cho thấy, có rất nhiều vụ tranh chấp phát sinh liên quan đến góp vốn vào công ty. Các tranh chấp này thường xoay quanh các vấn đề như: định giá tài sản góp vốn, thời hạn góp vốn, quyền và nghĩa vụ của thành viên góp vốn, và chuyển nhượng vốn góp. Các vụ tranh chấp này không chỉ gây thiệt hại về tài chính cho các bên liên quan, mà còn ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh của công ty. Việc giải quyết các vụ tranh chấp này thường gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp của các quy định pháp luật về góp vốn và sự thiếu thiện chí của các bên.

III. Giải Pháp Hướng Hoàn Thiện Pháp Luật Về Góp Vốn

Việc phân tích, đánh giá các quy định hiện hành về góp vốn vào công ty thực sự cần thiết nhằm từng bước hoàn thiện pháp luật công ty, góp phần tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy kinh tế phát triển bền v ng. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu toàn diện, sâu sắc về góp vốn vào công ty theo Luật D năm 2005. Bởi các lý do trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Pháp luật về góp vốn vào công ty - Thực trạng và hướng hoàn thiện” cho khóa luận tốt nghiệp kết thúc chương trình đào tạo Cử nhân Luật của mình. Cần có những giải pháp cụ thể và thiết thực để giải quyết các tồn tại và hạn chế trong pháp luật về góp vốn.

3.1. Nâng Cao Tính Minh Bạch Trong Định Giá Tài Sản Góp Vốn

Để hạn chế tình trạng góp vốn ảo và tranh chấp về định giá tài sản góp vốn, cần có những quy định chặt chẽ hơn về định giá tài sản. Cụ thể, cần quy định rõ các phương pháp định giá tài sản được chấp nhận, yêu cầu các tổ chức định giá phải có đủ năng lực và kinh nghiệm, và tăng cường trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình định giá tài sản. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát hiệu quả để phát hiện và xử lý các trường hợp định giá sai lệch.

3.2. Tăng Cường Giám Sát và Xử Lý Vi Phạm Về Góp Vốn

Để đảm bảo việc góp vốn được thực hiện đúng quy định, cần tăng cường công tác giám sát và kiểm tra của cơ quan chức năng. Cần có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý nhà nước để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về góp vốn, như khai khống vốn điều lệ, góp vốn ảo, hoặc không thực hiện đúng cam kết góp vốn. Các hành vi vi phạm cần được xử lý nghiêm minh để tạo tính răn đe và bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư.

IV. Quy Định Pháp Luật Góp Vốn Hiện Hành Phân Tích Chi Tiết

Cần xem xét chi tiết các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về góp vốn vào công ty, bao gồm Luật Doanh nghiệp, các nghị định và thông tư hướng dẫn thi hành. Việc phân tích này sẽ giúp làm rõ các quy định về chủ thể có quyền góp vốn, các loại tài sản được dùng để góp vốn, thủ tục góp vốn, và quyền và nghĩa vụ của thành viên góp vốn. Đặc biệt, cần chú trọng phân tích các quy định về thời hạn góp vốn, giá trị vốn góp, và trách nhiệm của các thành viên khi vi phạm nghĩa vụ góp vốn.

4.1. Quy Định Về Chủ Thể Có Quyền Góp Vốn Vào Công Ty

Theo pháp luật Việt Nam, chủ thể có quyền góp vốn vào công ty bao gồm cá nhân và tổ chức. Tuy nhiên, không phải mọi cá nhân và tổ chức đều có quyền góp vốn. Luật Doanh nghiệp quy định một số trường hợp cá nhân và tổ chức không được quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam, và do đó cũng không được quyền góp vốn vào công ty. Cần làm rõ các quy định này để đảm bảo tuân thủ pháp luật.

4.2. Các Loại Tài Sản Được Chấp Nhận Để Góp Vốn

Pháp luật Việt Nam quy định các loại tài sản được dùng để góp vốn vào công ty bao gồm tiền Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật, các tài sản khác có thể định giá được bằng tiền. Cần phân tích chi tiết các quy định về định giá tài sản góp vốn, đặc biệt là đối với các tài sản vô hình như quyền sở hữu trí tuệ và bí quyết kỹ thuật.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm và Bài Học Từ Các Vụ Việc

Nghiên cứu các vụ việc thực tế liên quan đến góp vốn vào công ty sẽ cung cấp những kinh nghiệm và bài học quý giá cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp. Việc phân tích các vụ việc này sẽ giúp nhận diện các rủi ro tiềm ẩn trong quá trình góp vốn, và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Đặc biệt, cần chú trọng nghiên cứu các vụ việc liên quan đến tranh chấp về định giá tài sản góp vốn, tranh chấp về thời hạn góp vốn, và tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của thành viên góp vốn.

5.1. Phân Tích Các Vụ Tranh Chấp Về Định Giá Tài Sản Góp Vốn

Các vụ tranh chấp về định giá tài sản góp vốn thường rất phức tạp và khó giải quyết. Việc định giá tài sản không chính xác có thể dẫn đến việc phân chia lợi nhuận không công bằng, hoặc gây thiệt hại cho các nhà đầu tư. Cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến định giá tài sản, và đưa ra các khuyến nghị để đảm bảo việc định giá tài sản được thực hiện một cách khách quan và minh bạch.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Vụ Việc Thực Tế

Từ các vụ việc thực tế, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá về việc góp vốn vào công ty. Chẳng hạn, cần thực hiện thẩm định kỹ lưỡng về năng lực tài chính và uy tín của các đối tác trước khi quyết định góp vốn, cần có thỏa thuận rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên, và cần có cơ chế giám sát hiệu quả để đảm bảo việc góp vốn được thực hiện đúng quy định.

VI. Góp Vốn Vào Công Ty Tương Lai Phát Triển và Đề Xuất Mới

Chế định góp vốn vào công ty đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế. Việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về góp vốn là cần thiết để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và hấp dẫn cho các nhà đầu tư. Cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn về các xu hướng phát triển mới trong lĩnh vực góp vốn, và đưa ra các đề xuất để pháp luật có thể đáp ứng được những yêu cầu của thực tiễn.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Mới Trong Lĩnh Vực Góp Vốn

Hiện nay, có nhiều xu hướng phát triển mới trong lĩnh vực góp vốn, như góp vốn thông qua các nền tảng trực tuyến, góp vốn bằng tiền điện tử, và góp vốn theo mô hình kinh tế chia sẻ. Cần nghiên cứu các xu hướng này để đánh giá tác động của chúng đến pháp luật về góp vốn, và đưa ra các khuyến nghị để pháp luật có thể điều chỉnh được các hoạt động này.

6.2. Các Đề Xuất Để Hoàn Thiện Pháp Luật Về Góp Vốn

Để hoàn thiện pháp luật về góp vốn, có thể đề xuất một số giải pháp như: nâng cao tính minh bạch trong định giá tài sản góp vốn, tăng cường giám sát và xử lý vi phạm về góp vốn, và đơn giản hóa thủ tục góp vốn. Đồng thời, cần có những quy định rõ ràng hơn về quyền và nghĩa vụ của các thành viên góp vốn, và về cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến góp vốn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chế định góp vốn vào công ty là nội dung nền tảng trong pháp luật doanh nghiệp, trực tiếp xác lập quyền sở hữu, cơ cấu tổ chức và tiềm lực tài chính của doanh nghiệp. Trong tác phẩm Tinh thần pháp luật, Montesquieu đã khẳng định tự do gắn liền với khuôn khổ pháp luật; ngày nay, quyền tự do góp vốn kinh doanh của cá nhân và tổ chức được thừa nhận rộng rãi như một quyền cơ bản. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các mô hình công ty ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu tích tụ vốn nhanh chóng, phân tán rủi ro và tạo điều kiện cho các chủ thể tham gia đầu tư sinh lời.

Luật Doanh nghiệp năm 2005 ra đời đã ghi nhận nhiều quy định tiến bộ về tài sản góp vốn, đối tượng góp vốn và việc cấp giấy chứng nhận phần vốn góp. Tuy nhiên, quá trình áp dụng pháp luật đã bộc lộ nhiều khoảng trống và bất cập. Trên thực tế, các vướng mắc về định giá tài sản, chuyển giao quyền sở hữu tài sản sang công ty, thủ tục đăng ký và giám sát tiến độ góp vốn đã làm phát sinh nhiều tranh chấp phức tạp, tiêu biểu là tranh chấp về phân chia lợi nhuận khi thành viên chưa hoàn thành cam kết góp vốn, tình trạng góp vốn danh nghĩa hoặc kê khai khống vốn điều lệ dẫn đến sự xuất hiện của các "công ty ma".

Trước thực trạng đó, khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật của tác giả Trần Thị Kim Nga (Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, thực hiện năm 2013 dưới sự hướng dẫn của ThS. Từ Thanh Thảo) đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản: Phân tích đặc trưng pháp lý của các loại hình công ty; làm rõ khái niệm, bản chất, chủ thể, tài sản và ý nghĩa của hành vi góp vốn; giải thích sự chi phối của cấu trúc vốn điều lệ đến cách thức góp vốn trong từng mô hình doanh nghiệp.
2. Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành: Phân tích các ưu điểm và hạn chế trong các điều khoản của Luật Doanh nghiệp năm 2005 cùng văn bản hướng dẫn; tiếp cận và bình luận các vụ việc tranh chấp phát sinh trong thực tế liên quan đến định giá, chuyển giao tài sản và thực hiện nghĩa vụ góp vốn.
3. Đề xuất giải pháp hoàn thiện: Trên cơ sở đối chiếu thực trạng áp dụng luật tại Việt Nam và tham khảo kinh nghiệm lập pháp quốc tế, đưa ra các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy chế pháp lý về góp vốn vào công ty.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng về góp vốn vào ba loại hình công ty: Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) hai thành viên trở lên, Công ty TNHH một thành viên và Công ty cổ phần.
• Phạm vi nghiên cứu: Tác giả tập trung phân tích các quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành (như Nghị định 102/2010/NĐ-CP). Đề tài loại trừ mô hình công ty hợp danh do bản chất công ty đối nhân ít chú trọng đến yếu tố vốn và ít phát sinh tranh chấp trên thực tế. Đề tài cũng không nghiên cứu sâu về chế tài xử lý vi phạm hành chính/hình sự, chế độ góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài hay các quy định quản trị doanh nghiệp chuyên ngành khác.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, học thuyết pháp lý và các án lệ/tranh chấp thực tiễn:

• Hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh:

  • Bộ luật Dân sự năm 2005 (Luật số 33/2005/QH11): Quy định về tư cách pháp nhân (Điều 84), tách biệt nghĩa vụ tài sản (Điều 93), phân loại tài sản (Điều 163).
  • Luật Doanh nghiệp năm 2005 (Luật số 60/2005/QH11): Các điều khoản về giải thích từ ngữ (Điều 4), hành vi bị cấm (Điều 11), quyền thành lập và góp vốn (Điều 13), hồ sơ đăng ký kinh doanh (Điều 21, 23), chuyển quyền sở hữu tài sản (Điều 29), quy chế vốn và thành viên công ty TNHH (Điều 38, 39, 40, 45, 60, 63, 65) và công ty cổ phần (Điều 77, 80, 84, 85, 86, 87, 89).
  • Nghị định số 102/2010/NĐ-CP của Chính phủ: Hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Doanh nghiệp (Điều 5, 6, 10, 12, 13, 14, 18, 23).
  • Các văn bản liên quan khác: Nghị định số 43/2010/NĐ-CP và Nghị định số 05/2013/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp; Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (Điều 4, 20); Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2012 - Điều 37); Luật Phá sản năm 2004 (Điều 94).
  • Pháp luật so sánh và lịch sử: Bộ Dân luật Bắc Kỳ 1931, Bộ luật Thương mại Trung Kỳ 1942, Bộ luật Thương mại Sài Gòn 1972, Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp 1999; Điều 1832 Bộ luật Dân sự Pháp; Luật Công ty Đức; Luật Công ty năm 2005 của Trung Quốc (Điều 26, 27); Luật Công ty Úc; pháp luật Hoa Kỳ và Nguyên tắc quản trị công ty của OECD (2004).

• Phương pháp nghiên cứu:

  • Vận dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích quá trình hình thành các mô hình công ty và quy chế pháp lý tương ứng.
  • Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp quy phạm, logic học và đối chiếu án lệ thực tế.
  • Chú trọng phương pháp so sánh luật học để làm rõ sự khác biệt giữa cấu trúc vốn của công ty TNHH và công ty cổ phần, đồng thời đối chiếu pháp luật Việt Nam với các quy chuẩn quốc tế.

• Nguồn dữ liệu:

  • Dữ liệu sơ cấp: Các điều khoản luật thực định, văn bản dưới luật, số liệu đăng ký kinh doanh và hồ sơ các vụ tranh chấp thực tiễn.
  • Dữ liệu thứ cấp: Giáo trình và công trình nghiên cứu chuyên khảo của các chuyên gia đầu ngành (TS. Bùi Xuân Hải, TS. Lê Nết, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa, ThS. Từ Thanh Thảo...), các bài viết trên Tạp chí Khoa học pháp lý, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Tạp chí Luật học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về góp vốn vào công ty

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về công ty, hành vi góp vốn và mối quan hệ giữa cấu trúc vốn với phương thức góp vốn:

• Khái quát về các loại hình công ty:

  • Lịch sử hình thành: Khái niệm công ty phát triển từ học thuyết khế ước (Điều 1832 BLDS Pháp) và liên kết pháp lý (Đức) sang mô hình tổ chức tìm kiếm lợi nhuận độc lập, bao gồm cả mô hình một chủ. Tại Việt Nam, sau giai đoạn áp dụng các đạo luật thời Pháp thuộc và Bộ luật Thương mại Sài Gòn 1972, pháp luật hiện đại phát triển qua Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp 1999 và hoàn thiện tại Luật Doanh nghiệp 2005 với bốn loại hình doanh nghiệp.
  • Đặc trưng cơ bản: Khảo sát 4 yếu tố cốt lõi: Tư cách pháp nhân độc lập (tài sản công ty tách biệt với tài sản thành viên theo Điều 84 BLDS 2005); Cơ cấu thành viên (công ty TNHH 2 thành viên trở lên giới hạn từ 2 đến 50 thành viên; công ty cổ phần tối thiểu 3 cổ đông và không hạn chế tối đa; công ty TNHH 1 thành viên chỉ có 1 chủ sở hữu); Vốn điều lệ (tính thống nhất ở công ty TNHH so với tính chia nhỏ thành cổ phần ở công ty cổ phần); Chế độ trách nhiệm hữu hạn (thành viên chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp hoặc cam kết góp; công ty chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản hiện có).

• Khái quát chung về góp vốn vào công ty:

  • Khái niệm và đặc điểm: Theo Khoản 4 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2005, góp vốn là việc đưa tài sản vào công ty để trở thành chủ sở hữu hoặc các đồng chủ sở hữu. Hành vi này có thể thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp (chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho phần vốn góp/cổ phần).
  • Chủ thể góp vốn: Pháp luật mở rộng quyền cho mọi cá nhân, pháp nhân trong và ngoài nước (Khoản 1 Điều 12, 13 Nghị định 102/2010/NĐ-CP). Các đối tượng bị cấm được phân định rõ thành hai nhóm: Nhóm cấm hoàn toàn (cơ quan nhà nước/đơn vị vũ trang dùng tài sản công thu lợi riêng; cán bộ, công chức theo quy định của Luật Cán bộ, công chức 2008 và Luật Phòng, chống tham nhũng) và Nhóm chỉ bị cấm khi thành lập doanh nghiệp mới (Khoản 2 Điều 13 Luật Doanh nghiệp 2005 và Điều 94 Luật Phá sản 2004).
  • Tài sản góp vốn: Bao gồm tài sản hữu hình (tiền Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, giấy tờ có giá) và tài sản vô hình (quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, bí quyết kỹ thuật, công nghệ, quyền sử dụng nhãn hiệu).
  • Ý nghĩa của hành vi góp vốn: Đối với công ty, tạo dựng vốn điều lệ ban đầu và xác lập tư cách pháp lý; đối với thành viên, xác lập tư cách thành viên, tỷ lệ biểu quyết và quyền phân chia lợi nhuận; đối với chủ nợ, xác định giới hạn trách nhiệm vật chất và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.

• Cấu trúc vốn điều lệ và cách thức góp vốn:

  • Phân tích cấu trúc: Trong công ty TNHH, vốn điều lệ là một khối thống nhất, được xác định sau thông qua phép cộng dồn giá trị phần vốn góp của các thành viên. Trong công ty cổ phần, vốn điều lệ là một chỉ số được xác định trước, chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần (thể hiện qua cổ phiếu), cho phép phát hành chứng khoán để huy động vốn rộng rãi ra công chúng.

---

Chương 2: Pháp luật về góp vốn vào công ty - Thực trạng và hướng hoàn thiện

Chương 2 đi sâu phân tích thực trạng các quy phạm pháp luật thực định, nhận diện các mâu thuẫn văn bản, đánh giá tranh chấp thực tế và đề xuất giải pháp:

• Quy định pháp luật hiện hành và các điểm nghẽn:

  • Đăng ký góp vốn và vốn pháp định: Luật Doanh nghiệp 2005 bãi bỏ yêu cầu vốn tối thiểu đối với đa số ngành nghề (khác với mức 25.000 EUR của Đức hay 30.000 Nhân dân tệ của Trung Quốc) nhằm thúc đẩy tự do kinh doanh. Yêu cầu vốn pháp định chỉ áp dụng cho một số ngành nghề đặc thù, tuy nhiên phát sinh kẽ hở khi nhân viên ngân hàng hoặc tổ chức giám định câu kết xác nhận khống.
  • Thay đổi loại tài sản góp vốn: Khoản 1 Điều 39 Luật Doanh nghiệp 2005 đòi hỏi sự nhất trí tuyệt đối (100%) của các thành viên còn lại trong công ty TNHH hai thành viên trở lên, điều này bị đánh giá là quá cứng nhắc khi giá trị phần vốn không thay đổi.
  • Thời hạn và thời điểm hoàn thành góp vốn: Công ty cổ phần quy định thời hạn 90 ngày cho cổ đông sáng lập và cổ đông đăng ký ban đầu. Đối với công ty TNHH, Luật Doanh nghiệp 2005 cho phép tự thỏa thuận, nhưng Khoản 3 Điều 6 Nghị định 102/2010/NĐ-CP lại khống chế thời hạn tối đa không quá 36 tháng, tạo ra sự mâu thuẫn về hiệu lực và giới hạn quyền định đoạt của nhà đầu tư.
  • Xung đột về quyền của thành viên chưa góp đủ vốn: Luật Doanh nghiệp 2005 xác định quyền biểu quyết và chia lợi nhuận theo phần vốn cam kết ghi trong Điều lệ; ngược lại, Khoản 3 Điều 18 Nghị định 102/2010/NĐ-CP quy định phân chia theo tỷ lệ "vốn thực góp", gây lúng túng cho Tòa án khi giải quyết tranh chấp.
  • Giám sát và xử lý vi phạm nghĩa vụ góp vốn: Cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ kiểm tra tiến độ khi có yêu cầu từ thành viên sở hữu tối thiểu 25% vốn (công ty TNHH) hoặc 10% vốn (công ty cổ phần), dẫn đến tính thụ động trong quản lý. Khi thành viên không góp đủ vốn, luật đưa ra 3 cách thức xử lý (thành viên khác nhận góp, phân bổ theo tỷ lệ, huy động người ngoài), nhưng chưa giải quyết triệt để trường hợp không ai nhận góp thêm, buộc cơ quan đăng ký kinh doanh phải chủ động điều chỉnh giảm vốn điều lệ theo Nghị định 102.
  • Bất cập về chấm dứt tư cách thành viên: Khoản 3 Điều 39 Luật Doanh nghiệp 2005 quy định thành viên chưa góp đủ vốn đương nhiên mất tư cách thành viên khi phần vốn được góp đủ bởi người khác, điều này không hợp lý đối với người đã góp một phần vốn. Ngoài ra, việc người ngoài nhận góp phần vốn thiếu đương nhiên trở thành "cổ đông sáng lập" (Điểm c Khoản 3 Điều 84) mâu thuẫn với định nghĩa tại Khoản 11 Điều 4.

• Thực trạng tranh chấp thực tế: Khóa luận phân tích 3 nhóm tranh chấp điển hình:

  1. Tranh chấp về định giá tài sản góp vốn: Gian lận nâng khống giá trị tài sản vô hình, tài sản không tương xứng với giá trị thực tế.
  2. Tranh chấp về chuyển quyền sở hữu tài sản: Không hoàn tất thủ tục đăng ký quyền sở hữu sang tên công ty theo Điều 29 Luật Doanh nghiệp 2005.
  3. Tranh chấp về thực hiện nghĩa vụ góp vốn: Tranh chấp quyền biểu quyết và chia lợi tức khi có thành viên chậm góp vốn hoặc không góp đủ theo cam kết.

• Hướng hoàn thiện quy định pháp luật: Đề xuất 4 nhóm giải pháp:

  1. Về cách thức và tài sản góp vốn: Hoàn thiện khung định giá tài sản vô hình (quyền sử dụng nhãn hiệu); nới lỏng điều kiện thay đổi loại tài sản góp vốn khi không làm giảm giá trị cam kết.
  2. Về thủ tục và thời hạn góp vốn: Thống nhất thời hạn góp vốn giữa Luật và Nghị định, tôn trọng quyền thỏa thuận trong Điều lệ; chuẩn hóa quy trình cấp Giấy chứng nhận phần vốn góp.
  3. Về thực hiện nghĩa vụ góp vốn: Sửa đổi quy định về quyền lợi của thành viên chưa hoàn thành cam kết theo hướng nhất quán; bổ sung cơ chế xử lý phần vốn đã góp một phần để bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của thành viên.
  4. Về quy chế giám sát: Chuyển từ cơ chế tiền kiểm hình thức sang tăng cường hậu kiểm chủ động; quy định rõ trách nhiệm của người xác nhận vốn pháp định và chế tài đối với hành vi khai khống vốn.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và so sánh toàn diện các quy chế pháp lý về góp vốn giữa các mô hình doanh nghiệp cơ bản theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005:

Tiêu chí pháp lý	Công ty TNHH hai thành viên trở lên	Công ty TNHH một thành viên	Công ty Cổ phần
Số lượng thành viên	Từ 2 đến 50 thành viên	1 chủ sở hữu duy nhất	Tối thiểu 3 cổ đông, không giới hạn tối đa
Bản chất vốn điều lệ	Khối tài sản thống nhất, xác định sau từ các phần vốn góp	Toàn bộ giá trị phần vốn góp duy nhất của chủ sở hữu	Chia nhỏ thành các cổ phần bằng nhau có mệnh giá, xác định trước
Khả năng huy động vốn	Không được phát hành cổ phần	Không được phát hành cổ phần	Được phát hành cổ phiếu, trái phiếu và các loại chứng khoán
Giới hạn trách nhiệm tài sản	Phần vốn cam kết góp vào công ty	Toàn bộ vốn điều lệ cam kết góp	Số cổ phần đã thanh toán / đăng ký mua
Thời hạn góp vốn	Theo thỏa thuận / không quá 36 tháng (NĐ 102)	Theo cam kết / không quá 36 tháng (NĐ 102)	90 ngày đối với cổ đông sáng lập và cổ phần đăng ký ban đầu
Xác lập tư cách sở hữu	Giấy chứng nhận phần vốn góp, Sổ ĐK thành viên	Giấy chứng nhận ĐKDN, Điều lệ công ty	Sổ đăng ký cổ đông, Cổ phiếu
Quyền kiểm tra tiến độ của CQ ĐKKD	Khi có yêu cầu từ thành viên sở hữu ≥ 25% vốn	Chưa có quy định cụ thể	Khi có yêu cầu từ cổ đông sở hữu ≥ 10% vốn

Những đóng góp khoa học chính mà tác giả tự khẳng định trong công trình gồm:

• Hệ thống hóa lý luận: Làm rõ sự chi phối của cấu trúc vốn điều lệ đối với quy chế góp vốn ở cả ba loại hình doanh nghiệp, đặc biệt bổ sung phân tích sâu về công ty TNHH một thành viên và công ty cổ phần.
• Chỉ ra các mâu thuẫn thực định:
  1. Mâu thuẫn giữa quy định xác định quyền lợi thành viên theo vốn cam kết trong Luật Doanh nghiệp 2005 và quy định theo vốn thực góp tại Khoản 3 Điều 18 Nghị định 102/2010/NĐ-CP.
  2. Mâu thuẫn về điều kiện trở thành "cổ đông sáng lập" giữa Điểm c Khoản 3 Điều 84 và Khoản 11 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2005.
  3. Khoảng trống pháp luật trong việc xử lý tư cách thành viên và phần vốn đã góp đối với trường hợp thành viên chỉ hoàn thành một phần nghĩa vụ góp vốn.
• Đề xuất lập pháp: Đưa ra hệ thống giải pháp sửa đổi cụ thể cho Luật Doanh nghiệp, bảo đảm sự thống nhất với hệ thống văn bản hướng dẫn và phù hợp với thông lệ pháp lý quốc tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:

  • Đề tài không nghiên cứu quy chế góp vốn vào công ty hợp danh do đặc thù đối nhân và số lượng thực tế rất thấp tại thời điểm nghiên cứu.
  • Chưa đi sâu phân tích hệ thống chế tài hành chính và hình sự đối với các hành vi vi phạm nghĩa vụ góp vốn.
  • Chưa mở rộng nghiên cứu cơ chế góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài chịu sự điều chỉnh của Luật Đầu tư và các cam kết quốc tế.
  • Phạm vi khảo sát thực tiễn chủ yếu dựa trên các quy định pháp luật và tranh chấp phát sinh trong giai đoạn áp dụng Luật Doanh nghiệp 2005 đến năm 2013.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng nghiên cứu quy chế góp vốn và huy động vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng.
  • Nghiên cứu cơ chế "xuyên qua màn che công ty" (piercing the corporate veil) nhằm xử lý trách nhiệm tài sản của chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên khi vi phạm nghĩa vụ phân tách tài sản.
  • Đánh giá tác động của việc cải cách thủ tục đăng ký kinh doanh và cơ chế hậu kiểm vốn điều lệ theo các sửa đổi luật doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:

  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các học phần về Pháp luật chủ thể kinh doanh và Pháp luật doanh nghiệp.
  • Luật sư, chuyên viên pháp chế và nhà tư vấn đầu tư tham khảo khi soạn thảo điều lệ, hợp đồng góp vốn và giải quyết các tranh chấp nội bộ công ty.
  • Các nhà sáng lập, nhà đầu tư nghiên cứu để hiểu rõ quyền hạn, nghĩa vụ tài chính và rủi ro pháp lý liên quan đến cam kết góp vốn.

• Nội dung có giá trị tham khảo cao:

  • Phần phân tích lý luận về sự khác biệt trong cấu trúc vốn điều lệ giữa công ty TNHH và công ty cổ phần (tiểu mục 1.3).
  • Phần bình luận các điểm xung đột giữa Luật Doanh nghiệp 2005 và Nghị định 102/2010/NĐ-CP về thời hạn góp vốn, quyền biểu quyết và cách thức xử lý vi phạm nghĩa vụ góp vốn (tiểu mục 2.1).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn điều lệ của công ty TNHH và công ty cổ phần có sự khác biệt bản chất nào về mặt cấu trúc và thời điểm xác định?
Vốn điều lệ của công ty TNHH là một khối thống nhất, được xác định sau thông qua việc cộng dồn giá trị các phần vốn góp của từng thành viên. Ngược lại, vốn điều lệ của công ty cổ phần là một chỉ số được xác định trước, sau đó được chia nhỏ thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần với mệnh giá nhất định.

2. Những đối tượng nào bị cấm hoàn toàn quyền góp vốn vào công ty theo quy định của pháp luật?
Nhóm đối tượng bị cấm hoàn toàn (cả khi thành lập và khi công ty đã hoạt động) gồm: (1) Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân sử dụng tài sản nhà nước để góp vốn thu lợi riêng cho đơn vị mình; (2) Cán bộ, công chức theo quy định của Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và Luật Phòng, chống tham nhũng (đặc biệt là người đứng đầu, cấp phó hoặc vợ/chồng của họ góp vốn vào doanh nghiệp thuộc ngành, nghề do mình trực tiếp quản lý).

3. Mâu thuẫn pháp lý cơ bản giữa Luật Doanh nghiệp 2005 và Nghị định 102/2010/NĐ-CP về quyền lợi của thành viên chưa góp đủ vốn cam kết là gì?
Luật Doanh nghiệp 2005 thừa nhận vốn điều lệ bao gồm cả vốn cam kết, do đó quyền biểu quyết và chia lợi nhuận của thành viên được xác định tương ứng với tỷ lệ vốn cam kết ghi trong Điều lệ. Ngược lại, Khoản 3 Điều 18 Nghị định 102/2010/NĐ-CP quy định quyền biểu quyết và tỷ lệ chia lợi tức phải căn cứ trên tỷ lệ "vốn thực góp", tạo ra sự xung đột trực tiếp giữa văn bản luật và nghị định hướng dẫn.

4. Khi thành viên công ty TNHH hai thành viên trở lên không góp đủ số vốn đã cam kết sau thời hạn quy định, số vốn thiếu được xử lý theo những cách thức nào?
Số vốn chưa góp đủ được xử lý theo một trong ba phương thức: (1) Một hoặc một số thành viên còn lại nhận góp đủ; (2) Các thành viên còn lại góp đủ theo tỷ lệ phần vốn góp của họ trong vốn điều lệ; (3) Huy động người khác ngoài công ty tham gia góp vốn. Trường hợp không thực hiện được các cách trên, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ điều chỉnh giảm vốn điều lệ tương ứng với số vốn thực góp.

5. Cơ quan đăng ký kinh doanh có quyền chủ động kiểm tra tiến độ góp vốn của công ty hay không?
Theo quy định tại Khoản 9 Điều 18 và Khoản 8 Điều 23 Nghị định 102/2010/NĐ-CP, cơ quan đăng ký kinh doanh không chủ động kiểm tra mà chỉ thực hiện kiểm tra tiến độ góp vốn khi có yêu cầu từ một hoặc một số thành viên sở hữu ít nhất 25% vốn điều lệ (đối với công ty TNHH hai thành viên trở lên) hoặc cổ đông sở hữu ít nhất 10% vốn điều lệ (đối với công ty cổ phần).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Kim Nga đã hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn của chế định góp vốn vào công ty theo Luật Doanh nghiệp năm 2005. Công trình phân tích sâu sắc mối liên hệ giữa cấu trúc vốn điều lệ và quy chế góp vốn, đồng thời vạch rõ các điểm bất cập, mâu thuẫn giữa luật thực định và văn bản hướng dẫn thi hành. Các giải pháp lập pháp được đề xuất trong công trình mang giá trị khoa học và thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công tác hoàn thiện khung pháp luật doanh nghiệp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 thì công ty là “một khế ước trong đó có hai hay nhiều người đồng ý góp chung nhau một số tài sản để lấy lợi mà chia cho nhau”. Các luật gia của Đức thì cho rằng, công ty là “sự liên kết của hai hay nhiều cá nhân hay pháp nhân bằng một sự kiện pháp lý nhằm tiến hành các hoạt động để đạt được mục ti u chung nào đó”4. Vậy, quan niệm truyền thống luôn coi công ty là một thực thể hư cấu, hình thành tr n cơ sở góp vốn của nhiều chủ thể để cùng nhau tiến hành kinh doanh kiếm lời5. Theo thời gian, định ngh a này đã được mở rộng.

Sự xuất hiện của mô hình công ty do một cá nhân hoặc tổ chức làm chủ sở h u đã được xã hội và pháp luật một số quốc gia, khu vực thừa nhận6. Hơn n a, việc cùng góp vốn kinh doanh vì mục đích chung chỉ đúng với công ty quy mô nhỏ, khi các thành viên quen biết nhau như mô hình công ty trách nhiệm h u hạn. Trong một công ty cổ phần quy mô lớn, lợi ích của cổ đông thường không đồng nhất và không hiếm khi mâu thuẫn, cổ đông lớn có khả năng lợi dụng sức mạnh để bóc lột cổ đông thiểu số7. hư vậy, có thể hiểu công ty là tổ chức do nhà đầu tư vốn thành lập để tiến hành kinh doanh nhằm tìm kiếm lợi nhuận.

Sự xuất hiện của các loại hình công ty là hệ quả phát triển tất yếu của nền kinh tế. Xuất phát từ nhu cầu liên kết vốn, nhu cầu hợp tác nhằm tăng khả năng cạnh tranh, tạo thế đứng v ng chắc trên thị trường và nhu cầu phân tán rủi ro trong kinh doanh mà công ty ra đời. Nh ng mầm mống của một công ty đã xuất hiện với số lượng lớn từ nh ng năm 1870 ở các nước phương Tây. Sang thế kỷ XVIII, XIX cùng với quá trình công nghiệp hóa ở Châu Âu và Châu Mỹ, công ty đã xuất hiện hàng loạt, phát triển rộng khắp trên thế giới cho đến ngày nay8.

Simon (1992), Mấy vấn đề pháp luật kinh tế CHLB Đức, NXB. Pháp lý, Hà Nội, tr. Bùi Xuân Hải (2011), Luật doanh nghiệp: Bảo vệ cổ đông - pháp luật và thực tiễn, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.

Davies (2008), Gower and Davies’ Principles of Modern Company Law (eighth edition), Thomson Sweet Maxwell, ondon - United Kingdom, pp.5 và Điều 1 uật số 85-697 của Pháp năm 1985. Phạm Duy gh a 2010 , Giáo trình Luật kinh tế (tái bản lần thứ nhất), NXB. Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 8 Luật gia Nguyễn Thị Thu Vân (1998), Một số vấn đề về công ty và hoàn thiện pháp luật về công ty ở Việt Nam hiện nay, NXB.

Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 6 Trước nhu cầu cần có luật lệ ri ng để điều chỉnh sự hình thành, phát triển và chấm dứt hoạt động của công ty, pháp luật công ty ra đời. Trên thế giới, lịch sử pháp luật công ty ra đời gắn liền với các quy định về liên kết, hợp đồng và các quan hệ nợ nần trong Luật La Mã; còn pháp luật công ty hiện đại ra đời trong thời kì tự do hóa tư sản đã phát triển ở mức độ cao9. Ở Việt Nam, lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật công ty khá ngắn, “tuổi đời” c n non trẻ.

Các triều đại phong kiến Việt am chưa ban hành pháp luật về công ty mặc dù vẫn có nh ng hoạt động buôn bán kinh doanh10. Dưới thời Pháp thuộc, Bộ dân luật thi hành t i các Tòa Nam án Bắc Kỳ 1931 và Bộ luật th ơng m i Trung Kỳ 1942 đã được ban hành với các quy định về công ty đối nhân và công ty đối vốn. Đến thời kì đất nước bị chia cắt làm hai miền thì miền Bắc không có pháp luật công ty song tại miền Nam, Bộ luật th ơng m i Sài Gòn 1972 ra đời đã quy định rất nhiều mô hình công ty với tên “Hội” như: Hội hợp danh, Hội trách nhiệm h u hạn, Hội cộng tư, Hội cổ phần…11. Sau khi đất nước thống nhất cho đến nay đã có ba đạo luật về công ty được ban hành.

Luật công ty năm 1990 chỉ quy định hai loại hình là công ty trách nhiệm h u hạn và công ty cổ phần, không chấp nhận mô hình công ty do một tổ chức hay cá nhân làm chủ sở h u. Đến Luật doanh nghiệp số H , pháp luật thừa nhận thêm mô hình công ty TNHH một thành viên do pháp nhân làm chủ sở h u. Theo Luật D năm 2 5, Việt am đang có bốn loại hình: công ty hợp danh, công ty TNHH hai thành viên trở lên, công ty TNHH một thành viên và công ty cổ phần. Việc pháp luật hiện hành quy định thêm loại hình công ty TNHH một thành viên (do cá nhân hoặc tổ chức làm chủ sở h u) là một tiến bộ trong việc đa dạng hóa các loại hình công ty, góp phần mở rộng sự lựa chọn của nhà đầu tư.

hư vậy, công ty và pháp luật về công ty ra đời đã đáp ứng được nh ng y u cầu của nền kinh tế thị trường mềm dẻo và năng động. Việc hiểu r đặc trưng của từng loại hình công ty sẽ giúp cho các nhà kinh doanh đưa ra quyết định đầu tư vốn vào công ty một cách đúng đắn nhất và mang lại nhiều lợi nhuận nhất. ặc trƣng của các loại hình công ty Thực tiễn cho thấy, công ty cổ phần là mô hình phổ biến nhất cho doanh nghiệp có quy mô lớn, trong khi hai loại hình công ty trách nhiệm h u hạn rất được ưa chuộng bởi nh ng nhà kinh doanh vừa và nhỏ. Qua sự mô tả của Luật D năm 9 Luật gia Nguyễn Thị Thu Vân (1998), Một số vấn đề về công ty và hoàn thiện pháp luật về công ty ở Việt Nam hiện nay, tlđd, tr.

Phạm Duy gh a 2010 , Giáo trình Luật kinh tế (tái bản lần thứ nhất), tlđd, tr. 11 Xem th m Vũ Văn Mẫu (1973), Pháp luật diễn giảng, XB. Đại học quốc gia Hà ội, Hà ội, tr. 7 2005 tại các Điều 38, Điều 63 và Điều 77, dưới đây là khái quát các đặc trưng cơ bản của từng loại hình công ty.

Về tư cách pháp lý Công ty cổ phần, công ty trách nhiệm h u hạn là các tổ chức kinh tế độc lập, có tư cách pháp nhân kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Ba mô hình công ty này có đầy đủ các đặc điểm để được công nhận là một pháp nhân theo quy định tại Điều 84 BLDS năm 200512. Pháp luật công ty của Việt Nam cũng như các nước trên thế giới đều thừa nhận công ty là một thực thể pháp lý hoàn toàn độc lập với chính các chủ sở h u của nó13. gh a là, tài sản của công ty cũng hoàn toàn độc lập với tài sản của các thành vi n công ty.

Điều này phù hợp với khái niệm “tài sản độc lập” trong chế định pháp nhân: “tài sản thuộc sở h u của pháp nhân không đồng thời thuộc sở h u của thành vi n pháp nhân”14. Vì vậy, khi góp vốn, thành viên phải chuyển quyền sở h u tài sản góp vốn sang công ty theo Điều 29 uật D năm 2005. Khi đó, tài sản của công ty sẽ thuộc quyền sở h u và quyền định đoạt của công ty, chứ không phải của cá nhân thành viên góp vốn. Về thành viên công ty Thành viên công ty là nh ng tổ chức, cá nhân góp vốn vào vốn điều lệ của công ty (kể cả khi đăng ký hay sau khi công ty đã đăng ký kinh doanh.

Họ còn được gọi là chủ sở h u hoặc các đồng chủ sở h u công ty (trong công ty cổ phần, các chủ sở h u được gọi là cổ đông. Chủ thể nhận vốn góp là công ty và đối tác cùng góp vốn là các thành viên. Khác với công ty cổ phần, các thành vi n công ty trách nhiệm h u hạn thường quen biết nhau; b n cạnh yếu tố vốn góp, nhân thân là vấn đề cơ bản được xem xét khi có chủ thể muốn gia nhập vào công ty. Số lượng thành viên tối thiểu theo luật định của công ty TNHH hai thành viên trở lên là hai thành viên trong khi công ty cổ phần là ba cổ đông.

ếu như công ty TNHH hai thành viên trở lên chỉ được có không quá năm mươi thành viên thì số lượng cổ đông tối đa công ty cổ phần không bị hạn chế. Đặc biệt, công ty TNHH một thành viên chỉ có một thành viên góp vốn mà không có đối tác cùng góp vốn. 12 Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây: i Được thành lập hợp pháp; ii) Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; iii) Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; iv hân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập. 13 Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh - Khoa Luật thương mại (2013), Giáo tr nh Pháp luật về ch th kinh doanh, XB.

Hồng Đức - Hội uật gia Việt am, Hà ội, tr. 14 Phan Huy Hồng - Lê Nết 2005 , “Trách nhiệm tài sản của pháp nhân: h u hạn hay vô hạn”, T p chí Khoa học pháp lý, (31), tr. Về vốn điều lệ Theo định ngh a tại Khoản 6 Điều 4 Luật D năm 2005, vốn điều lệ là số vốn do các thành viên, cổ đông góp hoặc cam kết góp trong một thời hạn nhất định và được ghi vào Điều lệ công ty. Đặc trưng về vốn điều lệ chính là nền tảng dẫn đến sự khác biệt trong cách thức góp vốn vào từng loại hình công ty.

Thứ nhất, vốn điều lệ của công ty tách biệt với tài sản riêng của thành viên công ty. Tính tách biệt được hiểu là khác biệt nhau và được phân định cụ thể bằng việc chuyển quyền sở h u tài sản góp vốn sang công ty khi thành viên góp vốn. Bên cạnh đó, việc đưa tài sản vào vốn điều lệ công ty hay các thay đổi về vốn từ việc góp thêm vốn, chuyển nhượng, tặng cho giá trị vốn góp… đều phải tuân theo trình tự và thủ tục luật định. Xét cho cùng, đảm bảo sự tách biệt gi a tài sản thành viên và tài sản công ty chính là cơ sở để thành vi n hưởng chế độ trách nhiệm h u hạn.

Thứ hai, vốn điều lệ của loại hình công ty trách nhiệm h u hạn là thống nhất.