Pháp Luật Về Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, nêu rõ thách thức và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.4. Vai trò của cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.5. Các yếu tố tác động đến hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.6. Những đặc trưng trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG VỚI DOANH NGHIỆP TẠI MỘT SỐ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Quy định của pháp luật hiện hành về hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. Điều kiện cho vay
• 2.3. Trình tự, thủ tục vay vốn
• 2.4. Phương thức cho vay
• 2.5. Hợp đồng tín dụng và giải quyết tranh chấp phát sinh từ Hợp đồng tín dụng
• 2.6. Chủ thể vay vốn
• 2.7. Chủ thể cho vay vốn
• 2.8. Về bảo đảm tiền vay
• 2.9. Vấn đề vô hiệu của Hợp đồng tín dụng
• 2.10. Giải quyết tranh chấp phát sinh từ Hợp đồng tín dụng
• 2.11. Thực tiễn cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại một số ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 2.11.1. Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV)
• 2.11.2. Ngân hàng cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank)
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện Nghị định 56/2009/NĐ-CP
• 3.2. Xây dựng cơ chế cho vay của ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3. Các giải pháp khác
• 3.3.1. Về phía Chính phủ
• 3.3.2. Đối với các tỉnh/thành phố
• 3.3.3. Đối với Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.4. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Về Cho Vay Ngân Hàng Với DNNVV

Pháp luật về cho vay ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. DNNVV chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp đáng kể vào GDP. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng của các DNNVV còn gặp nhiều khó khăn. Các ngân hàng thương mại thường đánh giá DNNVV là đối tượng có nhiều rủi ro tín dụng, dẫn đến việc thận trọng trong cho vay. Bài viết này sẽ đi sâu vào các quy định pháp luật hiện hành, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp để hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa DNNVV

DNNVV được phân loại dựa trên quy mô, với các tiêu chí như số lượng lao động, tổng nguồn vốn, doanh thu. Theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, DNNVV được chia thành siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Đặc điểm của DNNVV là quy mô sản xuất kinh doanh nhỏ, vốn hạn chế, khả năng quản trị còn yếu. Tuy nhiên, DNNVV linh hoạt, dễ thích ứng với thay đổi của thị trường và có vai trò quan trọng trong tạo việc làm, phát triển kinh tế địa phương. So với Nghị định 90/2001/NĐ-CP trước đây thì tiêu chí xác định DNNVV đã có sự thay đổi. Nghị định 90/2001/NĐ-CP phân loại doanh nghiệp dựa trên vốn đăng ký và số lao động bình quân năm không quá 300 người, nhưng số vốn đăng ký ban đầu không phải bất biến mà thay đổi theo thời gian qua quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

1.2. Vai Trò Của Cho Vay Ngân Hàng Với Sự Phát Triển DNNVV

Vốn vay từ ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của DNNVV. Nguồn vốn này giúp DNNVV mở rộng quy mô, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, không phải DNNVV nào cũng dễ dàng tiếp cận được nguồn vốn tín dụng. Các ngân hàng thường yêu cầu tài sản đảm bảo, kế hoạch kinh doanh khả thi và khả năng trả nợ tốt. Việc thiếu thông tin, báo cáo tài chính minh bạch cũng là một rào cản đối với DNNVV khi vay vốn ngân hàng.

II. Quy Định Pháp Luật Hiện Hành Về Cho Vay DNNVV

Pháp luật Việt Nam hiện hành điều chỉnh hoạt động cho vay ngân hàng thương mại đối với DNNVV thông qua nhiều văn bản pháp lý, bao gồm Luật Các Tổ Chức Tín Dụng, Nghị định của Chính phủ, Thông tư của Ngân Hàng Nhà Nước. Các quy định này quy định về điều kiện vay vốn, thủ tục vay vốn, lãi suất cho vay, bảo đảm tiền vay, và xử lý nợ xấu. Tuy nhiên, các quy định này còn chung chung, thiếu tính đặc thù cho DNNVV, gây khó khăn cho cả ngân hàng và doanh nghiệp. Mặc dù hiện nay Nhà nước ta cũng đã có một số quy định để hỗ trợ DNNVV nhưng về cơ bản các quy định mang tính chất chủ trương chung, lại chưa thống nhất và đồng bộ, đặc biệt về vấn đề cấp tín dụng cho các DNNVV thì hiện nay vẫn chưa có một chính sách tín dụng hay cơ chế cho vay riêng biệt đối với khối doanh nghiệp này.

2.1. Điều Kiện Vay Vốn Ngân Hàng Dành Cho DNNVV Cập Nhật Mới

Để vay vốn ngân hàng, DNNVV cần đáp ứng các điều kiện về tư cách pháp nhân, khả năng trả nợ, tài sản đảm bảo, và kế hoạch kinh doanh. Các ngân hàng thường yêu cầu DNNVV cung cấp báo cáo tài chính, hồ sơ pháp lý, và các giấy tờ liên quan. Tuy nhiên, các điều kiện này có thể khác nhau tùy thuộc vào từng ngân hàng và loại hình cho vay. Việc đáp ứng các điều kiện này là một thách thức đối với nhiều DNNVV, đặc biệt là các doanh nghiệp mới thành lập.

2.2. Thủ Tục Vay Vốn Ngân Hàng Hướng Dẫn Chi Tiết Cho DNNVV

Thủ tục vay vốn ngân hàng bao gồm các bước như nộp hồ sơ, thẩm định tín dụng, ký hợp đồng tín dụng, và giải ngân vốn vay. Quá trình thẩm định tín dụng thường kéo dài và phức tạp, đòi hỏi DNNVV phải cung cấp đầy đủ thông tin và giải trình rõ ràng. Việc đơn giản hóa thủ tục vay vốn là một trong những giải pháp quan trọng để tăng cường khả năng tiếp cận vốn ngân hàng cho DNNVV.

2.3. Bảo Đảm Tiền Vay Quy Định Và Thực Tiễn Áp Dụng Với DNNVV

Bảo đảm tiền vay là một yêu cầu phổ biến của các ngân hàng khi cho vay DNNVV. Tài sản đảm bảo có thể là bất động sản, động sản, hoặc các quyền tài sản khác. Tuy nhiên, nhiều DNNVV không có đủ tài sản đảm bảo hoặc tài sản đảm bảo không đủ giá trị. Việc đa dạng hóa các hình thức bảo đảm tiền vay, như bảo lãnh tín dụng, là một giải pháp để giải quyết vấn đề này.

III. Rủi Ro Tín Dụng Và Nợ Xấu Giải Pháp Cho Vay An Toàn DNNVV

Rủi ro tín dụng và nợ xấu là những vấn đề lớn trong hoạt động cho vay DNNVV. Các ngân hàng phải đối mặt với nguy cơ DNNVV không trả được nợ do khó khăn tài chính, quản lý yếu kém, hoặc biến động thị trường. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn vốn vay và duy trì hoạt động cho vay bền vững. Các Ngân hàng vẫn nhìn nhận các DNNVV là các khách hàng có nhiều rủi ro nên họ thường thận trọng và dè dặt trong việc cho vay.

3.1. Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng Phương Pháp Thẩm Định DNNVV

Việc đánh giá rủi ro tín dụng là bước quan trọng trong quá trình thẩm định DNNVV. Các ngân hàng sử dụng nhiều phương pháp để đánh giá rủi ro, bao gồm phân tích báo cáo tài chính, kế hoạch kinh doanh, và lịch sử tín dụng của doanh nghiệp. Việc áp dụng các mô hình đánh giá rủi ro tiên tiến giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn.

3.2. Xử Lý Nợ Xấu DNNVV Quy Trình Và Giải Pháp Hiệu Quả

Xử lý nợ xấu là một thách thức lớn đối với các ngân hàng. Quy trình xử lý nợ xấu bao gồm các bước như thu hồi nợ, cơ cấu lại nợ, và bán nợ. Việc áp dụng các giải pháp xử lý nợ xấu linh hoạt và hiệu quả giúp ngân hàng giảm thiểu thiệt hại và thu hồi vốn vay.

3.3. Cơ Cấu Lại Nợ Giải Pháp Hỗ Trợ DNNVV Vượt Qua Khó Khăn

Cơ cấu lại nợ là một giải pháp hỗ trợ DNNVV gặp khó khăn tài chính. Cơ cấu lại nợ có thể bao gồm gia hạn thời gian trả nợ, giảm lãi suất, hoặc chuyển đổi nợ thành vốn góp. Việc cơ cấu lại nợ giúp DNNVV giảm áp lực trả nợ và có thời gian phục hồi hoạt động kinh doanh.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Cho Vay Ngân Hàng DNNVV

Để tăng cường khả năng tiếp cận vốn ngân hàng cho DNNVV, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước, ngân hàng, và doanh nghiệp. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, đa dạng hóa các hình thức bảo đảm tiền vay, và nâng cao năng lực quản trị của DNNVV. Trong hoạt động ngân hàng, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cũng nên có quy định chính thức về cho vay đối với các DNNVV, làm hành lang pháp lý để các NHTM triển khai việc hỗ trợ tín dụng trong nội bộ đơn vị mình.

4.1. Sửa Đổi Nghị Định 56 2009 NĐ CP Tạo Môi Trường Pháp Lý Thuận Lợi

Việc sửa đổi Nghị định 56/2009/NĐ-CP là cần thiết để tạo môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động cho vay DNNVV. Các sửa đổi nên tập trung vào việc đơn giản hóa các quy định, giảm thiểu các rào cản, và tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

4.2. Xây Dựng Cơ Chế Cho Vay Đặc Thù Ưu Đãi Cho DNNVV

Cần xây dựng cơ chế cho vay đặc thù cho DNNVV, với các ưu đãi về lãi suất, thủ tục, và tài sản đảm bảo. Cơ chế này nên được thiết kế phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng loại hình DNNVV.

4.3. Hỗ Trợ DNNVV Tiếp Cận Vốn Chính Sách Và Chương Trình

Nhà nước cần có các chính sách và chương trình hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn, như bảo lãnh tín dụng, cấp bù lãi suất, và hỗ trợ kỹ thuật. Các chính sách và chương trình này cần được triển khai hiệu quả và minh bạch.

V. Ứng Dụng Fintech Và Chuyển Đổi Số Trong Cho Vay DNNVV

Sự phát triển của công nghệ tài chính (Fintech) và chuyển đổi số mang lại cơ hội lớn cho việc cải thiện hoạt động cho vay DNNVV. Các giải pháp Fintech, như cho vay ngang hàng (P2P Lending) và blockchain, có thể giúp DNNVV tiếp cận vốn nhanh chóng và hiệu quả hơn. Việc chuyển đổi số giúp ngân hàng giảm chi phí, tăng cường khả năng đánh giá rủi ro, và cung cấp dịch vụ tốt hơn cho khách hàng.

5.1. Cho Vay Ngang Hàng P2P Lending Giải Pháp Vốn Mới Cho DNNVV

Cho vay ngang hàng (P2P Lending) là một hình thức cho vay trực tiếp giữa người cho vay và người đi vay thông qua nền tảng trực tuyến. P2P Lending có thể giúp DNNVV tiếp cận vốn nhanh chóng và dễ dàng hơn so với cho vay truyền thống.

5.2. Blockchain Nâng Cao Tính Minh Bạch Và An Toàn Trong Cho Vay

Blockchain là một công nghệ sổ cái phân tán, giúp tăng cường tính minh bạch và an toàn trong hoạt động cho vay. Blockchain có thể được sử dụng để xác minh thông tin, quản lý tài sản đảm bảo, và theo dõi lịch sử giao dịch.

5.3. Chuyển Đổi Số Ngân Hàng Tối Ưu Quy Trình Cho Vay DNNVV

Chuyển đổi số giúp ngân hàng tối ưu quy trình cho vay DNNVV, từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến khâu giải ngân và quản lý nợ. Chuyển đổi số giúp giảm chi phí, tăng tốc độ xử lý, và nâng cao chất lượng dịch vụ.

VI. Kết Luận Và Triển Vọng Phát Triển Cho Vay Ngân Hàng DNNVV

Pháp luật về cho vay ngân hàng thương mại đối với DNNVV cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Việc tạo môi trường pháp lý thuận lợi, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, và áp dụng các giải pháp Fintech sẽ giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn ngân hàng dễ dàng hơn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Tác giả chọn đề tài "Pháp luật về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam" với mong muốn được nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ các quy định của pháp luật Việt Nam về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại (NHTM) đối với các DNNVV.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Cho Vay DNNVV

Các giải pháp hoàn thiện pháp luật cho vay DNNVV bao gồm sửa đổi Nghị định 56/2009/NĐ-CP, xây dựng cơ chế cho vay đặc thù, hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn, và thúc đẩy ứng dụng Fintech.

6.2. Triển Vọng Phát Triển Cho Vay Ngân Hàng DNNVV Trong Tương Lai

Triển vọng phát triển cho vay ngân hàng DNNVV trong tương lai là rất lớn, nhờ vào sự phát triển của Fintech, chuyển đổi số, và các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò là xương sống của nền kinh tế Việt Nam khi chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp đăng ký thành lập. Tính đến thời điểm tháng 5 năm 2010, cả nước đã ghi nhận 496.101 doanh nghiệp, trong đó chỉ riêng 5 tháng đầu năm 2010 đã có thêm 33.982 đơn vị đăng ký mới. Về mặt kinh tế vĩ mô, khu vực kinh tế tư nhân với nòng cốt là DNNVV đã đóng góp khoảng 48% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2010 (tăng từ mức 45,6% năm 2006), đồng thời tạo ra 50,2% tổng số việc làm toàn xã hội với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt trên 10%.

Mặc dù đóng vai trò động lực to lớn, các DNNVV luôn đối mặt với tình trạng thiếu hụt vốn sản xuất kinh doanh nghiêm trọng khi vốn điều lệ bình quân chỉ dưới 10 tỷ đồng mỗi doanh nghiệp. Dù kênh tín dụng ngân hàng thương mại cung ứng tới 80% nhu cầu vốn của khối này, nhưng thực tế chỉ có 32,38% doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn thuận lợi, 35,24% rất khó tiếp cận và 32,38% hoàn toàn không thể tiếp cận vốn vay ngân hàng.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề bất cập trong hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ tín dụng giữa ngân hàng thương mại và DNNVV. Mục tiêu cụ thể là phân tích toàn diện các quy phạm pháp luật hiện hành, nhận diện các rào cản pháp lý và thực tiễn thẩm định tín dụng, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện cơ chế cho vay. Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn 2006–2011, đối chiếu với mô hình các ngân hàng thương mại lớn như BIDV và Vietinbank. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc hỗ trợ hơn 67% doanh nghiệp đang gặp khó khăn về vốn, hướng tới tối ưu hóa dòng vốn tín dụng an toàn và hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế - pháp lý cốt lõi:

• Lý thuyết Bất đối xứng thông tin (Information Asymmetry Theory) trong thị trường tín dụng: Giải thích hiện tượng lựa chọn đối nghịch (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazard) khi ngân hàng thương mại thiếu thông tin minh bạch về tình hình tài chính của DNNVV, dẫn đến việc thiết lập các rào cản tín dụng quá mức và thắt chặt điều kiện thế chấp.
• Lý thuyết Trung gian tài chính (Financial Intermediation Theory): Luận giải vai trò điều hòa nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội tới các chủ thể sản xuất kinh doanh, trong đó ngân hàng thương mại vừa phải tối đa hóa lợi nhuận vừa phải tuân thủ các quy chuẩn an toàn vốn theo thông lệ quốc tế và chuẩn mực giám sát ngân hàng.

Khung phân tích của luận văn vận hành xoay quanh 4 khái niệm pháp lý chủ đạo:

1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Xác định theo tiêu chí tổng nguồn vốn (từ 20 tỷ đến 100 tỷ đồng) hoặc số lao động bình quân năm (dưới 10 người đối với siêu nhỏ, từ 10 đến 300 người đối với nhỏ và vừa) theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP.
2. Hợp đồng tín dụng ngân hàng: Hình thức pháp lý ghi nhận thỏa thuận chuyển giao quyền sở hữu tài sản là tiền tệ có hoàn trả gốc và lãi.
3. Hoạt động cho vay thương mại: Quy trình cấp tín dụng kèm theo nghĩa vụ trả nợ được quy định tại Quy chế cho vay theo Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN.
4. Biện pháp bảo đảm tiền vay: Cơ chế pháp lý phòng ngừa rủi ro thông qua thế chấp tài sản, cầm cố hoặc bảo lãnh tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác hệ thống dữ liệu đa tầng bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật thực định (Bộ luật Dân sự 2005, Luật Các tổ chức tín dụng, Nghị định 56/2009/NĐ-CP, Nghị quyết 22/NQ-CP, Thông tư 12/2010/TT-NHNN, Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN), kết hợp số liệu thống kê chính thức từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Cục Phát triển Doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) và báo cáo thường niên giai đoạn 2006–2010 của các ngân hàng thương mại tiêu biểu.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu thực hiện tổng hợp dữ liệu khảo sát trên mẫu gồm 500 hồ sơ vay vốn và báo cáo khảo sát diện rộng của gần 250.000 doanh nghiệp tư nhân. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đại diện cho 3 khu vực kinh tế: Nông - lâm - thủy sản, Công nghiệp - xây dựng và Thương mại - dịch vụ tại các địa bàn kinh tế trọng điểm. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh chân thực sự phân hóa về khả năng tiếp cận tín dụng theo từng nhóm ngành và từng quy mô vốn doanh nghiệp.

Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp so sánh luật học được sử dụng để đối chiếu các quy định pháp luật Việt Nam với chuẩn mực phân loại và cơ chế hỗ trợ DNNVV tại Liên minh Châu Âu (tối đa 250 lao động), Hoa Kỳ (tối đa 1.000 lao động), Nam Phi (1 đến 500 lao động) và Đài Loan (với 6 lần điều chỉnh tiêu chí trong 30 năm). Quá trình tổng hợp và xử lý dữ liệu được tiến hành xuyên suốt timeline nghiên cứu từ năm 2009 đến năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng pháp lý và thực tiễn áp dụng tại các ngân hàng thương mại mang lại các phát hiện trọng tâm:

1. Rào cản tiếp cận vốn xuất phát từ quy định điều kiện vay vốn: Trong số hơn 67% DNNVV không thể hoặc khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng, có tới 80% doanh nghiệp bị từ chối do không đáp ứng được yêu cầu chứng minh năng lực tài chính lành mạnh và thiếu phương án kinh doanh khả thi. Thực tế cho thấy báo cáo tài chính của các đơn vị này thường mang tính đối phó thuế, thiếu chuẩn mực kiểm toán độc lập, làm xói mòn mức độ tin cậy khi ngân hàng thẩm định tín dụng.

2. Áp lực nặng nề từ cơ chế bảo đảm tiền vay: Hầu hết các ngân hàng thương mại đều áp dụng chính sách tín dụng an toàn tuyệt đối, yêu cầu tỷ lệ tài sản bảo đảm bao phủ từ 100% đến 120% giá trị khoản vay đối với các nhóm nợ có rủi ro. Tuy nhiên, do vốn điều lệ bình quân của DNNVV dưới 10 tỷ đồng, các tài sản thế chấp (chủ yếu là quyền sử dụng đất hoặc máy móc thiết bị cũ) chỉ được định giá ở mức khoảng 50% đến 70% giá trị thực tế, tạo ra khoảng cách lớn so với nhu cầu vốn lưu động của doanh nghiệp.

3. Sự thiếu đồng bộ và bất cập trong triển khai gói hỗ trợ lãi suất 4%/năm: Các chương trình kích cầu theo Quyết định 131/2009/QĐ-TTg và Quyết định 443/2009/QĐ-TTg bộc lộ điểm nghẽn khi có tới 77% dự án được cấp ưu đãi thuộc về các đối tượng ngoài danh mục ưu tiên phát triển cốt lõi, phần lớn chảy vào các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn. Trong khi đó, có đến 53% DNNVV được khảo sát cho biết họ hoàn toàn không có thông tin minh bạch về quy trình xét duyệt gói ưu đãi này.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên bắt nguồn từ sự thiếu vắng một đạo luật hoặc nghị định chuyên biệt điều chỉnh riêng về hoạt động cấp tín dụng cho khối DNNVV. Hiện nay, các ngân hàng thương mại vẫn áp dụng chung một bộ quy chuẩn cho vay từ khối doanh nghiệp nhà nước sang khối kinh tế tư nhân mà không có sự phân loại thích ứng.

Sự xung đột pháp lý thể hiện rõ giữa Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005 (khống chế trần lãi suất không vượt quá 150% lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước) và Thông tư 12/2010/TT-NHNN (cho phép cho vay theo lãi suất thỏa thuận). Xung đột này khiến việc áp dụng mức lãi suất 14% - 15%/năm trên thị trường thực tế tiềm ẩn nguy cơ vô hiệu hợp đồng tín dụng khi xảy ra tranh chấp tại tòa án.

Khi đối chiếu kinh nghiệm quốc tế, Trung Quốc đã thành công trong việc đưa khối DNNVV chiếm 99% tổng số doanh nghiệp, đóng góp hơn 60% GDP và tạo ra 75% việc làm đô thị nhờ ban hành luật thúc đẩy DNNVV riêng biệt cùng mạng lưới quỹ bảo lãnh tín dụng hoạt động chuyên trách.

Toàn bộ dữ liệu về mức độ phân bổ tín dụng, sự chênh lệch lãi suất và cơ cấu vốn vay có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận phân loại nợ rủi ro theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và biểu đồ phân bổ nguồn vốn theo quy mô 3 cấp độ (siêu nhỏ, nhỏ, vừa). Điều này cho thấy nhu cầu cấp bách phải cấu trúc lại sản phẩm tín dụng theo chu kỳ dòng tiền thay vì chỉ nhìn vào tài sản cố định.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và thúc đẩy dòng vốn vào sản xuất kinh doanh, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Hoàn thiện khung khổ pháp lý về phân loại và hỗ trợ doanh nghiệp: Chính phủ cần tiếp tục sửa đổi Nghị định 56/2009/NĐ-CP, chuẩn hóa tiêu chí phân loại dựa trên dòng tiền thực tế và doanh thu bình quân 3 năm liên tiếp thay vì chỉ dựa vào nguồn vốn sổ sách. Mục tiêu nâng tỷ lệ DNNVV đủ điều kiện vay vốn ngân hàng từ mức 32,38% hiện nay lên trên 60% trong giai đoạn 2012–2015. Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Bộ Tư pháp.
• Ban hành Thông tư hướng dẫn cơ chế cho vay đặc thù cho DNNVV: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần ban hành quy chế tín dụng chuyên biệt, quy định rõ tỷ lệ dư nợ cho vay tín chấp hoặc thế chấp bằng dòng tiền tương lai chiếm tối thiểu 20% đến 30% tổng dư nợ cho vay DNNVV tại mỗi ngân hàng thương mại, đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý công nhận cơ chế lãi suất thỏa thuận thống nhất với Bộ luật Dân sự. Thời hạn hoàn thành: Quý IV/2012.
• Tái cấu trúc và mở rộng Quỹ Bảo lãnh tín dụng tại các địa phương: Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phối hợp cùng Bộ Tài chính tăng cường vốn điều lệ và ban hành quy chế bảo lãnh minh bạch, phấn đấu mục tiêu nâng tổng hạn mức bảo lãnh tín dụng cho DNNVV đạt trên 15.000 tỷ đồng trong vòng 3 năm triển khai.
• Đổi mới quy trình thẩm định và xếp hạng tín dụng nội bộ tại các ngân hàng thương mại: Ban lãnh đạo các ngân hàng thương mại (như BIDV, Vietinbank) cần thiết kế gói sản phẩm tín dụng trọn gói cho từng nhóm ngành, áp dụng hệ thống chấm điểm tín dụng linh hoạt. Đồng thời, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần tổ chức các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng lập phương án kinh doanh và chuẩn hóa báo cáo tài chính cho hơn 80% doanh nghiệp thành viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp luận cứ khoa học để sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện Nghị định 56/2009/NĐ-CP và xây dựng các thông tư hướng dẫn cấp tín dụng đồng bộ, xử lý dứt điểm mâu thuẫn trần lãi suất 150%.
• Cán bộ thẩm định và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để cải tiến quy trình thẩm định tín dụng, xây dựng các mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ phù hợp với đặc thù của hơn 90% doanh nghiệp tư nhân quy mô vừa và nhỏ.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và Giám đốc tài chính (CFO) thuộc khối DNNVV: Giúp nhận diện rõ các tiêu chuẩn thẩm định tín dụng của ngân hàng, từ đó chủ động tái cơ cấu báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán, khắc phục điểm yếu về vốn tự có và nâng cao tỷ lệ xét duyệt hồ sơ vay vốn từ mức 32,38% lên mức tối ưu.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm nguồn dữ liệu học thuật toàn diện về mối quan hệ giữa pháp luật hợp đồng tín dụng và thực tiễn vận hành thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn chuyển đổi.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chỉ có khoảng 32,38% DNNVV tiếp cận được vốn vay ngân hàng thương mại?

Nguyên nhân chủ yếu do hơn 80% doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu về chứng minh năng lực tài chính và thiếu tài sản thế chấp hợp pháp. Đa số doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng, báo cáo tài chính chưa kiểm toán và hệ thống quản trị còn mang tính gia đình, khiến ngân hàng đánh giá mức độ rủi ro tín dụng quá cao.

Quy định trần lãi suất tại Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005 xung đột như thế nào với Thông tư 12/2010/TT-NHNN?

Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005 giới hạn lãi suất vay không vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố. Trong khi đó, Thông tư 12/2010/TT-NHNN cho phép các bên cho vay theo lãi suất thỏa thuận (thường lên tới 14% - 15%/năm, vượt mức trần luật định), dẫn đến rủi ro pháp lý hợp đồng bị tuyên vô hiệu một phần khi xảy ra tranh chấp.

Tiêu chí phân loại DNNVV theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP có điểm gì mới so với Nghị định 90/2001/NĐ-CP?

Nghị định 56/2009/NĐ-CP đã phân tách cụ thể thành 3 cấp độ: siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên 2 tiêu chí là tổng nguồn vốn (từ 20 tỷ đến 100 tỷ đồng) hoặc số lao động bình quân năm (dưới 10 đến 300 người). Quy định này thay thế tiêu chí vốn đăng ký ban đầu vốn mang tính tĩnh và không phản ánh đúng quy mô tài sản thực tế theo bảng cân đối kế toán.

Giải pháp nào khả thi nhất để tháo gỡ điểm nghẽn tài sản thế chấp cho DNNVV?

Giải pháp then chốt là đẩy mạnh hoạt động của Quỹ Bảo lãnh tín dụng tại các địa phương kết hợp với việc ngân hàng áp dụng phương thức cho vay dựa trên quản lý dòng tiền và hợp đồng đầu ra. Cơ chế này giúp các doanh nghiệp có dự án khả thi nhưng thiếu tài sản cố định vẫn có thể vay vốn với hạn mức tín chấp linh hoạt từ 20% đến 30%.

Tại sao gói hỗ trợ lãi suất kích cầu 4%/năm chưa thực sự phát huy hiệu quả với phần lớn DNNVV?

Chương trình hỗ trợ lãi suất năm 2009 đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ chuẩn thẩm định thông thường của ngân hàng trong bối cảnh khủng hoảng. Hơn nữa, có tới 53% doanh nghiệp thiếu thông tin tiếp cận, cùng với việc 77% nguồn vốn ưu đãi bị điều hướng sang các ngành nghề khác và khối doanh nghiệp nhà nước lớn.

Kết luận

• Khu vực DNNVV chiếm 97% số lượng doanh nghiệp, đóng góp 48% GDP và 50,2% việc làm nhưng đang chịu sự bất bình đẳng lớn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng.
• Khung pháp lý hiện hành còn thiếu đồng bộ, tồn tại mâu thuẫn giữa quy định trần lãi suất tại Bộ luật Dân sự 2005 và cơ chế lãi suất thỏa thuận theo quy định của ngành ngân hàng.
• Rào cản lớn nhất nằm ở điều kiện tài chính và tài sản bảo đảm khi có tới hơn 67% doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc hoàn toàn không thể tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất kinh doanh.
• Luận văn đã đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm: Sửa đổi Nghị định 56/2009/NĐ-CP, thiết lập quy chế cho vay đặc thù, mở rộng Quỹ Bảo lãnh tín dụng và chuẩn hóa hệ thống xếp hạng nội bộ tại các ngân hàng thương mại.
• Lộ trình hoàn thiện pháp luật giai đoạn 2012–2015 đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt từ Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp nhằm kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, giải phóng năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Khái niệm Nói đến DNNVV là nói đến loại hình doanh nghiệp được phân loại dựa trên độ lớn (hoặc quy mô doanh nghiệp). Việc phân loại DNNVV phụ thuộc vào loại tiêu thức đánh giá quy mô doanh nghiệp và lượng hóa các tiêu thức ấy thông qua những tiêu chuẩn cụ thể.

Các tiêu thức này không thống nhất và đồng đều ở tất cả các quốc gia, thậm chí tại một quốc gia nó cũng thay đổi theo từng thời kỳ phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội khác nhau. Thực tế trên thế giới hiện nay không có khái niệm chuẩn mực về DNNVV: Theo Liên minh Châu Âu, doanh nghiệp nhỏ và vừa là doanh nghiệp có số lượng công nhân không vượt quá 250. Tại Úc, doanh nghiệp nhỏ và vừa là doanh nghiệp có số lượng công nhân tối đa không vượt quá 300, còn tại Mỹ là không quá 1000. Trong một khu vực, khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng không giống nhau.

Tại Nam Phi, doanh nghiệp nhỏ và vừa là doanh nghiệp có từ 1 - 500 công nhân. Tại Chi Lê và Colombia con số đó là từ 11 đến 200. Trong khi đó tại Mê-hi-cô thì một doanh nghiệp có 500 công nhân vẫn được coi là doanh nghiệp nhỏ và vừa [43]. Hiện nay, một số nước đã nhận thức được sự cần thiết và đã thực hiện hài hòa hóa khái niệm DNNVV.

Mặc dù có những khác biệt nhất định giữa các nước về các tiêu thức và tiêu chuẩn cụ thể, song khái niệm chung nhất về DNNVV có nội dung như sau: 6 z DNNVV là những cơ sở sản xuất kinh doanh có tư cách pháp nhân, kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận, có quy mô doanh nghiệp trong những giới hạn nhất định tính theo các tiêu thức: vốn, lao động, doanh thu, năng lực sản xuất, tổng tài sản, giá trị gia tăng thu được trong từng thời kỳ theo quy định của từng quốc gia. Qua nghiên cứu tiêu thực phân loại ở một số nước cho thấy, một số tiêu thức chung, có tính phổ biến thường được sử dụng trên thế giới để phân loại doanh nghiệp là: Số lượng lao động thường xuyên; Vốn sản xuất kinh doanh; Doanh thu; Lợi nhuận; Giá trị gia tăng. Tiêu thức về số lao động và vốn phản ánh quy mô sử dụng các yếu tố đầu vào, còn tiêu thức về doanh thu, lợi nhuận và giá trị gia tăng lại đánh giá quy mô theo kết quả đầu ra. Mỗi tiêu thức có những mặt tích cực và hạn chế riêng.

Người ta có thể dùng các yếu tố đầu vào, hoặc các yếu tố đầu ra hoặc là kết hợp cả hai yếu tố đó. Việc sử dụng các tiêu thức để phân loại DNNVV ở các nước trên thế giới có các đặc điểm chủ yếu sau: - Các nước dùng các tiêu thức khác nhau. Trong số các tiêu thức nêu trên, hai tiêu thức được sử dụng nhiều nhất ở phần lớn các nước là quy mô vốn và lao động. Tiêu thức đầu ra được ít nước sử dụng hơn.

- Số lượng tiêu thức sử dụng để phân loại cũng không giống nhau. Có nước sử dụng một tiêu thức, nhưng cũng có nước sử dụng đồng thời hai hay nhiều tiêu thức để phân loại DNNVV. - Lượng hóa các tiêu thức này thành các tiêu chuẩn giới hạn cụ thể ở các nước khác nhau cũng không giống nhau. Độ lớn của các tiêu chuẩn giới hạn phụ thuộc vào trình độ, hoàn cảnh, điều kiện phát triển kinh tế, định hướng chính sách và khả năng trợ giúp cho các DNNVV của mỗi nước.

Điều này làm cho số lượng các DNNVV có thể rất nhiều, hoặc ít tùy theo giới hạn độ lớn khối lượng vốn và lao động sử dụng ở mỗi nước. 7 z - Khái niệm DNNVV mang tính tương đối, nó thay đổi theo từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội nhất định và phụ thuộc vào: (i) Trình độ phát triển kinh tế xã hội của từng nước. Thông thường các nước có trình độ phát triển cao thì giới hạn quy định chỉ tiêu quy mô lớn hơn so với các nước có trình độ phát triển thấp. (ii) Các giới hạn tiêu chuẩn này được quy định trong những thời kỳ cụ thể và có sự thay đổi theo thời gian cho phù hợp với trình độ phát triển kinh tế xã hội của từng giai đoạn.

Chẳng hạn ở Đài Loan trong 30 năm qua đã có 6 lần thay đổi quy định giới hạn các tiêu thức phân loại DNNVV. Sự thay đổi các quy định này thể hiện khả năng thích ứng nhanh của cơ chế chính sách quản lý của Nhà nước đối với khu vực DNNVV dưới tác động của sự phát triển kinh tế xã hội và môi trường bên ngoài. (iii) Các giới hạn quy mô DNNVV được quy định khác nhau cho các ngành nghề khác nhau. Đa phần các nước có sự phân biệt quy mô các tiêu thức vốn, lao động sử dụng theo từng ngành như công nghiệp, thương mại dịch vụ.

Một số ít nước dùng chung tiêu thức cho tất cả các ngành. Việc xác định giới hạn các tiêu thức này có ý nghĩa rất quan trọng. Đó là cơ sở để xác định cơ chế quản lý với những chính sách ưu tiên thích hợp và xây dựng cơ cấu tổ chức, quản lý có hiệu quả đối với hệ thống các doanh nghiệp này. Nói chung, các nỗ lực chuẩn hóa khái niệm này đã giúp cho các nước phát triển DNNVV, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp này tiếp cận vốn vay ngân hàng.

Tại Việt Nam, theo quy định tại Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 về trợ giúp DNNVV (sau đây viết tắt là Nghị định 56/2009/NĐ-CP) thì DNNVV được chia thành các cấp độ bao gồm: siêu nhỏ, nhỏ và vừa, cụ thể như sau: 8 z Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau [11, Điề u 3]: Bảng 1.1: Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa Quy mô Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Tổng Tổng Số lao động Số lao động Số lao động Khu vực nguồn vốn nguồn vốn I. Nông, lâm Từ trên 10 Từ trên 20 tỷ Từ trên 200 10 người 20 tỷ đồng nghiệp và người đến đồng đến 100 người đến trở xuống trở xuống thủy sản 200 người tỷ đồng 300 người II. Công Từ trên 10 Từ trên 20 tỷ Từ trên 200 10 người 20 tỷ đồng nghiệp và người đến đồng đến 100 người đến trở xuống trở xuống xây dựng 200 người tỷ đồng 300 người Từ trên 10 Từ trên 10 tỷ Từ trên 50 III. Thương 10 người 10 tỷ đồng người đến 50 đồng đến 50 người đến mại và dịch vụ trở xuống trở xuống người tỷ đồng 100 người Nguồn: Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ về trợ giúp phát triển DNNVV.

So với Nghị định 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 về trợ giúp phát triển DNNVV (sau đây viết tắt là Nghị định 90/2001/NĐ-CP) trước đây thì tiêu chí xác định DNNVV đã có sự thay đổi. Nghị định 90/2001/NĐ-CP phân loại doanh nghiệp dựa trên vốn đăng ký và số lao động bình quân năm không quá 300 người, nhưng số vốn đăng ký ban đầu không phải bất biến mà thay đổi theo thời gian qua quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy, tiêu chí dựa vào tổng nguồn vốn và số lao động bình quân theo quy định mới là phù hợp với tiêu chí của các nước trên thế giới. Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa Với cách xác định DNNVV như trên, gắn với hoàn cảnh kinh tế - xã hội của Việt Nam thì DNNVV có những đặc điểm tiêu biểu như sau: - Quy mô sản xuất kinh doanh nhỏ Các DNNVV được thành lập dưới hầu hết các loại hình doanh nghiệp: công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH(, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã.

Tuy nhiên, với đặc điểm là được hình thành từ ý tưởng của một nhóm người có quan hệ gia đình hoặc bạn bè, đồng thời, với ngành nghề sản xuất đa dạng, nhất là ngành nghề thủ công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp nhẹ, hầu hết các DNNVV thành lập và hoạt động với số vốn hạn chế, mặt bằng sản xuất nhỏ hẹp, quy mô sản xuất nhỏ lẻ. Tuy vậy, để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, hiện nay các doanh nghiệp đã biết liên kết với nhau để sản xuất kinh doanh theo hướng mỗi doanh nghiệp sản xuất chuyên môn hóa một loại sản phẩm, đặc biệt là sự liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp nước ngoài đã mở ra cơ hội mới cho các DNNVV, hạn chế những khó khăn về quy mô và vốn đầu tư sản xuất của các DNNVV trong nước. - Mặt bằng sản xuất khó khăn: Mặc dù đã có các chủ trương, chính sách khuyến khích, ưu tiên cho các DNNVV, đồng thời phía chính quyền địa phương đã có nhiều nỗ lực, xong vẫn có sự phân biệt đối xử giữa các thành phần (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp ngoài quốc doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) trong các lĩnh vực như đất đai, mặt bằng sản xuất, vay vốn tín dụng dẫn đến tình trạng DNVVN thiếu mặt bằng sản xuất kinh doanh, thiếu vốn đầu tư cho sản xuất, đổi mới công nghệ.Mặt bằng sản xuất khó khăn là vấn đề khó khăn khách quan và rất phổ biến của các DNNVV. Rất nhiều doanh nghiê ̣p cần mặt bằng sản xuất nhưng lại không có "một miếng đất cắm dùi".

Hiện, doanh nghiệp muốn có mặt bằng sản xuất thường có ba phương án lựa chọn: thuê của Nhà nước; thuê của các tổ chức, cá nhân khác; dùng ngay chính đất đang 10 z ở để tổ chức sản xuất. Nhưng chính sách đất đai đang làm khó cho các DNVVN. Đồng thời, các DNVVN mới thoát khỏi khủng hoảng nên còn rất yếu. Hơn nữa, DNVVN thường có quy mô nhỏ, địa bàn hoạt động hẹp, có khi chỉ trong phạm vi vài xã chứ chưa đến một huyện nên kênh lập dự án để thuê đất của Nhà nước cũng không đủ điều kiện để đáp ứng, nếu đi thuê đất của Nhà nước ở những nơi được gọi là ưu đãi thì lại mất rất nhiều thời gian, hơn nữa các khu vực đất mà Nhà nước cho thuê không nhiều.

Chủ trương chính sách thì có nhưng rõ ràng đây là một trong những khó khăn lớn của các DNNVV.