Chương 1 TONG QUAN 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Nghiên cứu nước ngoài Theo Rehima và cộng sự (2013), đa dạng hóa cây trồng theo hệ thống sản xuất quy mô nhỏ là một chiến lược quản lý rủi ro và là một bước quan trọng dé chuyên đổi từ nông nghiệp tự cung tự cấp sang nông nghiệp thương mại. Tác giả đã nghiên cứu các yếu tố quyết định đa dạng hóa cây trồng bằng cách sử dụng dữ liệu ở 393 hộ nông dân được chọn ngẫu nhiên ở Ethiopia.
Kết quả mô hình Logit cho thấy, các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đa dạng hóa cây trồng là giới tính, giáo dục và kinh nghiệm thương mại, thành viên hợp tác xã, quyền sở hữu tài nguyên, đặc điểm của đất đai, khả năng tiếp cận các dịch vụ khuyến nông và chi phí giao dich. Dựa trên những phát hiện, các đề xuất bao gồm thúc đây sự tham gia của phụ nữ, đầu tư vào giáo dục chính thức và không chính thức cho nông dân, khuyến khích cán bộ khuyến nông và cải thiện hệ thống khuyến nông. Makate và cộng sự (2016) đã nghiên cứu tác động của chuyền đôi cơ cầu cây trồng như một phương thức nông nghiệp thông minh ứng phó với biến đổi khí hậu; tăng năng suất (năng suất cây họ đậu và ngũ cốc) và nâng cao khả năng phục hồi (thu nhập hộ gia đình, an ninh lương thực và dinh dưỡng) ở vùng nông thôn Zimbabwe. Sử dụng dit liệu từ hơn 500 nông dân sản xuất nhỏ, mô hình hồi quy Logit đã cho thấy rằng chuyên đổi cơ cấu cây trồng phụ thuộc vào quy mô đất đai, kinh nghiệm canh tác, tài sản, vị trí, khả năng tiếp cận các dịch vụ khuyến nông, thông tin về giá cả đầu ra, chỉ phí vận chuyền thấp và khả năng tiếp cận thông tin chung.
Kết quả cũng chỉ ra rằng việc tăng tỷ lệ áp dụng sẽ cải thiện năng suất cây trồng, thu nhập, an ninh lương thực và dinh dưỡng ở cấp hộ gia đình. Nhìn chung, kết quả nghiên cứu cho thay tầm quan trọng của chuyên đổi cơ cấu cây trồng như một phương thức nông nghiệp thông minh với biến đổi khí hậu khả thi giúp nâng cao đáng kể năng suất cây trồng. Dube (2016) đã nghiên cứu các yếu tổ anh hưởng đến chuyền đổi cơ cấu cây trồng của 479 nông hộ nhỏ ở các tỉnh Manicaland và Masvingo của Zimbabwe. Mô hình Tobit chỉ ra rằng giới tính của chủ hộ, trình độ học vấn, số đơn vị chăn nuôi, khả năng tiếp cận với hệ thống tưới tiêu, thành viên nhóm nông dân, tiếp cận thị trường, kinh nghiệm canh tác, trang trại trên địa hình bằng phẳng, khuyến nông và thu nhập của hộ gia đình là những yếu tố góp phần đáng ké vào việc chuyên đổi co cau cây trồng.
Bên cạnh đó, chuyên môn hóa cây trồng có liên quan đáng kê đến việc làm phi nông nghiệp, độ phì nhiêu của đất, sự hài lòng của nông dân với công tác khuyến nông hàng năm, đào tạo sử dụng phương pháp tiếp cận thị trường và nhận hỗ trợ khuyến nông của tô chức phi chính phủ. Theo Home và cộng sự (2019), các lợi ích kinh tế và kỹ thuật của việc chuyền đổi sang nông nghiệp hữu cơ đã được chứng minh. Điều này đã thúc đây nông dân ở Thụy Sĩ nên chuyền đôi số lượng lớn sang sản xuất hữu cơ. Tuy nhiên, số lượng trang trại hữu cơ ở Thụy Sĩ hầu như không đổi trong 10 năm qua, do đó các tác giả đã nghiên cứu những yếu tố khác ảnh hưởng đến quyết định chuyên đôi.
Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn bán cấu trúc 39 nông dân của các trang trại trồng trọt và hỗn hợp ở các vùng sử dụng ngôn ngữ tiếng Đức (n = 24) và tiếng Pháp (n = 15) của Thuy Sĩ. Áp dụng mô hình Logit, kết quả cho thấy quyết định có chuyền đồi phụ thuộc vào sự hỗ trợ kỹ thuật, năng suất, khoảng cách đến nơi tiêu thụ và hỗ trợ đầu ra sản phẩm. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất rằng các chiến lược khuyến khích chuyển đôi nên dựa trên hai van đề chính: đầu tư để tạo ra một mạng lưới các điểm cung cấp và phân phối ở những khu vực có mật độ trang trại hữu cơ thấp; và tô chức các sự kiện thông tin, để khuyến khích đối thoại giữa nông dân truyền thống và nông dân hữu cơ và nhà khuyến nông. Akter va cs (2023) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chuyền từ đất lúa sang nuôi thủy sản ở Bangladesh.
Mẫu khảo sát bao gồm 100 nông hộ, trong đó có 42 nông hộ trồng lúa và 58 nông hộ đã chuyền từ đất trồng lúa sang nuôi trồng thuỷ sản. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và hồi quy Probit. Kết quả cho thấy, việc chuyên đất sang nuôi trồng thủy sản quy mô nhỏ mang lại lợi nhuận về mặt tài chính. Mô hình kinh tế lượng chỉ ra rằng nghề nghiệp, trình độ học vấn, quy mô đất đai và nhận thức về chênh lệch giá có tác động đáng ké đến quyết định chuyển đổi đất đai.
Nghiên cứu trong nước Võ Thị Câm Diệu (2014) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyển đổi cơ cấu cây trồng của 120 nông hộ huyện Phong Điền, Tp. Phương pháp phân tích thống kê mô tả và phân tích hồi quy Binary Logistic được sử dụng trong phân tích dữ liệu thu được. Kết quả cho thấy các yếu tố có ảnh hưởng tích cực đến quyết định chuyền dich cơ cau cây trồng của nông hộ là trình độ học van và trình độ kỹ thuật (tập huấn) của người sản xuất chính, các yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến quyết định chuyên dich cơ cấu cây trồng là số lao động nông nghiệp trong gia đình, số người phụ thuộc trong gia đình và diện tích đất sản xuất nông nghiệp của nông hộ đó. Ngoài ra, kết quả còn cho thay được nông hộ chuyên đổi cơ cau cây trồng vì lợi nhuận mang lai và kết quả phân tích hiệu quả sản xuất cũng cho thấy sự chuyên đối này mang lai lợi nhuận cho họ.
Bên cạnh đó, nông hộ chuyên đôi cũng vì điều kiện tự nhiên thích hợp và phù hợp với nguồn lực mà nông hộ đang có. Nguyễn Thi Ngọc Cúc (2016) đã nghiên cứu các yếu tô ảnh hưởng đến chuyền đổi cơ cau cây trồng trên đất trồng mia ở tỉnh Long An. Nghiên cứu đã khảo sát 198 nông hộ tại huyện Bến Lức, tỉnh Long An từ tháng 5-6/2016. Dữ liệu sau khi thu thập được phân tích thống kê mô tả và phân tích hồi quy Binary Logistic.
Kết quả hồi quy Logit và thực hiện một số kiểm định của mô hình, cho thấy có 08 yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyên đôi cây trồng của nông hộ trên địa bàn tỉnh Long An theo thứ tự tác động của các yêu tố gồm: Hỗ trợ chuyền giao công nghệ, Tiếp cận tin dụng, Tham gia cộng đồng nắm giữ công nghệ, Trình độ học vấn, Lợi nhuận kỳ vọng, Quy mô vốn lưu động của hộ, Tuổi chủ hộ, Quy mô hộ với mức ý nghĩa thống kê 1% và 10%. Dựa vào kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra một số khuyến nghị đối với chính quyền địa phương cũng như đối với nông hộ dựa trên các biến có ý nghĩa thống kê của mô hình nghiên cứu dé góp phan tăng cường hoặc hạn chế ảnh hưởng của các yếu tô đến sự chuyền đổi cây trồng của hộ trồng mia ở tỉnh Long An. Võ Thị Bích Ly (2018) đã đưa ra ý kiến cho rằng chuyên đổi mô hình cây trồng là một trong những chủ trương mang lại hiệu quả kinh tế, tạo nguồn thu nhập và việc làm của nông hộ tại huyện Đông Hòa, Tỉnh Phú Yên. Trong đó, mô hình chuyên đổi trồng lạc trên đất lúa kém hiệu quả là một trong những mô hình được áp dụng có hiệu quả.
Hiện tại mô hình chuyên đổi này đã được nhân rộng ở nhiều địa phương trong huyện Đông Hòa. Xã Hòa Xuân Tây, huyện Đông Hòa, tỉnh Phú Yên, người dân đa phần hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp với diện tích trồng lúa nhiều, tuy nhiên còn nhiều diện tích khô cằn không phù hợp đề phát triển cây lúa. Trên cơ sở bảng khảo sát điều tra 115 nông hộ, tác giả đã sử dụng phần mềm SPSS để xây dựng mô hình hồi qui nhị phân, xác định các biến trong mô hình. Đồng thời sử dụng phân tích hồi quy đề thực hiện.
Qua kết quả phân tích cho thấy các yếu tố ảnh hưởng tích cực đến quyết định chuyên đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ là trình độ học van và trình độ kỹ thuật (tập huấn) của người sản xuất chính, các yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến quyết định chuyền đôi cơ cấu cây trồng là số lao động nông nghiệp trong gia đình, số người phụ thuộc trong gia đình và diện tích đất sản xuất nông nghiệp của nông hộ đó. Nguyễn Ngọc Thùy và cộng sự (2021) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyền đồi cơ cấu cây trồng của nông hộ tại huyện Ninh Sơn, Tinh Ninh Thuận. Số liệu được thu thập thông qua phỏng vấn 110 nông hộ trên địa bàn nghiên cứu. Nghiên cứu cho thấy địa phương đã chủ động trong việc chuyền đổi các cây trồng sản xuất không hiệu quả và đã có một số mô hình sản xuất được giới thiệu nhưng kết quả chuyền đổi còn chậm.
Một số khó khăn trong việc thúc đây chuyển đổi cây trồng là do chi phí đầu tư cao, diện tích sản xuất nhỏ và manh mun, người nông dan đã quen với sản xuất lúa truyền thống. Bằng việc sử dụng mô hình hồi quy Logit, nghiên cứu đã xác định các yếu tố có tác động quyết định chuyền đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ tại huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận bao gồm: Khoảng cách từ nhà đến chợ/nơi tiêu thụ, trình độ học vấn của người sản xuất chính, tham gia tập huấn, số người phụ thuộc trong gia đình, số lao động trong gia đình và tỷ lệ doanh thu phi nông nghiệp. Đề tài này dé xuất ba giải pháp dé thúc đây chuyền đổi cây trồng tại huyện Ninh Sơn: tăng cường các kế hoạch tiêu thụ sản phẩm, gia tăng tập huấn và áp dụng khoa học công nghệ và sử dụng nguồn nhân lực hợp lý và hiệu quả. Nguyễn Công Định và cộng sự (2024) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyền từ canh tác truyền thống sang canh tác lúa hữu cơ của các nông hộ trên địa bản huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.
Số liệu phân tích được thu thập từ 147 hộ sản xuất lúa trên địa bàn xã Phú Lương và Phú Mỹ.