CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THẾT VỀ KINH DOANH ĐIỆN NĂNG VÀ TỔN THẤT ĐIỆN NĂNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KINH DOANH ĐIỆN NĂNG VÀ TỔN THẤT ĐIỆN NĂNG 1. Khái niệm về điện năng Điện năng là năng lượng của dòng điện và được tạo ra từ các nguồn như nhà máy Thuỷ điện, nhà máy Nhiệt điện, nhà máy Điện nguyên tử…Điện năng là dạng năng lượng có thể chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác một cách dễ dàng như nhiệt năng, cơ năng, quang năng… 1. Đặc điểm của điện năng Điện năng là một loại hàng hóa đặc biệt, nó được sản xuất, truyền tải, phân phối và tiêu thụ gần như đồng thời do không có khả năng dự trữ kinh tế một lượng lớn.
Các sản phẩm hàng hoá khác, khi sản xuất xong có thể lưu trong kho, hay vận chuyển đến nơi khác để lưu trữ, người sản xuất có thể sản suất ra với số lượng nhiều trong một thời điểm và bán chúng vào một thời điểm khác… Nhưng điện năng với tính chất không thể dự trữ một lượng lớn nên lượng điện sản xuất ra phải được tiêu thụ ngay tức khắc hay sản lượng điện được sản xuất chỉ để đáp ứng nhu cầu sử dụng hiện tại. Đặc điểm dễ nhận thấy nữa của điện năng là là khả năng đáp ứng nhu cầu nhanh chóng, tại mọi thời điểm. Đối với những hàng hoá thông thường, khi nhu cầu tăng cao kể cả khi lượng sản phẩm có sẵn để đáp ứng nhu cầu thì sản phẩm sản xuất vẫn cần có một thời gian để đến tay người tiêu dùng thông qua vận chuyển bằng các phương tiện giao thông hoặc khi nhu cầu tăng đột biến tại một thời điểm thì lượng sản phẩm làm ra không đủ nhu cầu. Điện năng lại khác, nó có thể đáp ứng mọi nhu cầu sử dụng tại mọi thời điểm với tốc độ có thể nói là ngay lập tức.
Nhu cầu điện có tính chu kì theo thời gian trong ngày, trong năm. Trong một ngày, điện năng được tiêu thụ tăng cao vào giờ cao điểm và ít đi vào đêm khuya. Theo chu kỳ một năm thì điện năng tiêu thụ tăng mạnh vào mùa hè khi nhiệt độ trong ngày tăng cao hoặc khi nhiệt độ xuống quá thấp vào mùa đông. Đặc điểm nữa của điện năng đó là điện năng là đầu vào của hầu hết các ngành kinh tế trong xã hội.
Vì điện năng là sản phẩm có khả năng chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác tương đối dễ dàng và giúp kinh tế xã hội phát triển 1. Vai trò của điện năng Điện năng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế xã hội. Việc phát triển ngành điện luôn phải đi trước một bước so với nền kinh tế hiện tại và đã được nhà nước ta rất quan tâm chú trọng. Điện năng có ảnh hưởng trực tiếp tới các ngành và các mặt trong xã hội như: Trong lĩnh vực kinh tế, điện năng là nguồn năng lượng rẻ nhất, linh động và hiệu quả nhất trong các nguồn năng lượng hiện có.
Đặc trưng của nền sản xuất công nghiệp hiện đại hóa là tự động hóa, các động cơ, máy móc, thiết bị chủ yếu là sử dụng điện để SVTH: Nguyễn Huỳnh Đức – D12QLNL 2 vận hành. Điện năng giúp cho việc tưới tiêu, thủy lợi, sản xuất nông nghiệp đảm bảo. Trong lĩnh vực kinh doanh – dịch vụ, điện năng là thành phần không thể thiếu để đẩy mạnh loại hình hoạt động này. Trong lĩnh vực văn hóa xã hội, điện phục vụ cho các công trình công cộng, phục vụ chiếu sáng sinh hoạt, cung cấp thông tin, nâng cao dân trí, góp phần giảm bớt tệ nạn xã hội, giúp người dân tiếp cận với tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến trên thế giới.
Như vậy, điện năng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, góp phần tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần của người dân trong cả nước nói chung và người dân các vùng xa, biên giới, hải đảo nói riêng. Do đó, việc đáp ứng nhu cầu sử dụng điện năng, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh điện năng là vô cùng quan trọng. Kinh doanh điện năng Hoạt động sản xuất kinh doanh điện năng bao gồm tổ hợp nhiều hoạt động nhỏ, từ khâu sản xuất điện (hay phát điện), từ các nhà máy điện qua truyền tải đến quản lý tiêu dùng điện năng tại các hộ sử dụng điện. Hoạt động sản xuất kinh doanh điện năng bao gồm các khâu: Phát điện từ các nhà máy điện.
Truyền tải điện năng từ nhà máy đến các trạm biến áp và sau đó đến phụ tải. Lập và ký kết hợp đồng cung ứng điện. Tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thực hiện hợp đồng cung ứng điện. Đặt và quản lý công tơ điện.
Ghi chỉ số điện năng tiêu thụ. Lập hóa đơn tiền điện. Thu tiền điện .Phân tích kết quả kinh doanh điện năng. Khác với các loại hình kinh doanh khác thì kinh doanh điện năng có đặc điểm là “hàng hóa” điện năng đã được bán cho người sử dụng, sau khi người sử dụng đã sử dụng xong thì mới lập hoá đơn thanh toán.
Còn các loại hàng hóa khác thì phải thanh toán trả tiền để mua sản phẩm sau đó mới được sử dụng. Không phải hiển nhiên việc tổ chức sản xuất kinh doanh và sử dụng điện năng được gọi là “hệ thống điện”.Giữa các khâu từ sản xuất, truyền tải và phân phối có sự liên kết không thể phân tách về mặt vật lý, bất kể tổ chức thị trường điện là độc quyền liên kết dọc hay thị trường cạnh tranh ở các cấp độ khác nhau. Ngoài ra, đặc trưng về cung cầu của ngành điện cũng hết sức khác biệt so với các loại hàng hóa, dịch vụ khác khi lượng cung về điện luôn bằng lượng cầu tại mọi thời điểm. Điện năng hầu như không có khả năng dự trữ và không có sản phẩm dở dang và đặc biệt chi phí cung ứng điện vào các thời điểm khác nhau là hoàn toàn khác nhau.
Những đặc điểm này của điện năng và của hoạt động sản xuất kinh doanh điện năng đã ảnh hưởng không nhỏ tới công tác xây dựng, triển khai áp dụng các hệ thống giá điện, giá từ nhà máy vào hệ thống và các biểu giá điện năng cho các hộ tiêu thụ cuối cùng. Hệ thống điện bao gồm các đơn vị sản xuất truyền tải và phân phối có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, ứng với mỗi cấp độ là một mức giá thành khác nhau. Cụ thể các đơn vị của hệ thống điện bao gồm: SVTH: Nguyễn Huỳnh Đức – D12QLNL 3 - Các nhà máy sản xuất điện: Nhà máy nhiệt điện than, nhiệt điện dầu, khí, thủy điện, điện nguyên tử, nhà máy điện sử dụng năng lượng mới - năng lượng tái tạo. Cơ sở định giá bán điện tại các nhà máy điện đó chính là chi phí các nguyên liệu, nhiên liệu, hay các yếu tố đầu vào để sản xuất điện.
- Lưới điện: Bao gồm lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối làm nhiệm vụ đưa điện từ các nhà máy điện tới các hộ tiêu thụ điện. Giá thành truyền tải và phân phối điện chính là một trong những cơ sở định giá bán điện từ các công ty truyền tải cho các công ty phân phối và từ các công ty phân phối tới các hộ tiêu thụ điện. - Hộ tiêu thụ điện: Khác với rất nhiều sản phẩm thông thường khác, người mua điện phải mua điện tại điểm phân phối như tại trạm biến áp phân phối và giá mua điện tại đây đã bao gồm tất cả chi phí sản xuất, truyền tải và phân phối điện. Trong hệ thống điện, các đơn vị hoàn toàn kết nối từ sản xuất, truyền tải, phân phối đến tiêu dùng, nên hoạt động sản xuất và tiêu dùng điện phải có tính đồng bộ.
Với đặc trưng như vậy, khi có bất kỳ sự cố xảy ra ở khu vực nào thì hoạt động cung ứng và sử dụng điện cũng bị gián đoạn. Khi nhu cầu tăng cao, năng lực phát điện hoàn toàn có thể đáp ứng được nhu cầu, nhưng nếu hệ thồng truyền tải và phân phối đã đầy tải thì nhu cầu cũng chỉ được đáp ứng ở mức độ đó bất kể giá cung ứng hay giá người mua sẵn sàng chi trả là bao nhiêu. Khi cấu trúc thị trường điện là độc quyền liên kết dọc và hạch toán giữa các đơn vị của hệ thống là phụ thuộc thì bài toán về giá thành, giá bán điện là khá đơn giản. Tuy nhiên khi thị trường điện là cạnh tranh, bài toán giá điện trở nên phức tạp hơn khá nhiều khi các bộ phận của hệ thống mặc dù liên kết là tuyệt đối nhưng việc tính toán chi phí, giá thành, giá cung ứng lại có sự phân tách, chi phí sản xuất của nhà máy điện, phí truyền tải, phí phân phối.
Yêu cầu cơ bản đối với việc quản lý quá trình truyền tải và phân phối điện năng: Điện năng phải được cung cấp liên tục, mất điện khiến sản xuất sẽ bị đình trệ, mất điện đột ngột thiết bị sản xuất và sản phẩm có thể bị hư hỏng gây tổn hại về tài sản, thiệt hại cho nền kinh tế. - Đảm bảo tính an toàn cho sản xuất và tiêu thụ đối với thiết bị tiêu thụ điện. Điện áp cung cấp phải ổn định, tần số dòng điện phải ổn định. Đảm bảo công tác quản lý trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng, giảm thiểu lượng tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải phân phối kinh doanh điện năng.
Nếu khâu quản lý tốt sẽ giảm được chi phí đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh, góp phần hạ giá thành của điện, dẫn đến giảm giá bán điện, tạo điều kiện cho việc giảm chi phí đầu vào cho các ngành sản xuất cũng như các hộ tiêu thụ điện sinh hoạt, góp phần thúc đẩy nền sản xuất phát triển và nâng cao đời sống của nhân dân. SVTH: Nguyễn Huỳnh Đức – D12QLNL 4 1. Tổn thất điện năng 1. Khái niệm Điện năng sau khi được sản xuất ra tại các nhà máy điện, được đưa tới các hộ dùng điện thông qua một hệ thống đường dây tải điện và các trạm biến áp.
Trong quá trình đó có một lượng điện năng nhất định bị tiêu hao và thất thoát, hiện tượng đó gọi là tổn thất điện năng. Tổn thất điện năng (TTĐN) trên lưới điện là lượng điện năng tiêu hao cho quá trình truyền tải và phân phối điện khi tải điện từ ranh giới giao nhận với các nhà máy phát điện qua lưới truyền tải, lưới điện phân phối đến các hộ tiêu thụ. TTĐN còn được gọi là điện năng dùng để truyền tải và phân phối điện.