CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về phân tích tài chính doanh nghiệp phục vụ hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm chung về phân tích tài chính doanh nghiệp. Ngô Thế Chi & Nguyễn Trọng Cơ (2008) cho rằng: “ Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từ đó giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp”.
Hay “Phân tích báo cáo tài chính theo nghĩa khái quát đề cập tới nghệ thuật phân tích và giải thích các báo cáo tài chính. Để áp dụng hiệu quả nghệ thuật này đòi hỏi phải thiết lập một quy trình có hệ thống và logic, có thể sử dụng làm cơ sở cho việc ra quyết định tài chính” (Trần Thị Thanh Thủy,2016) Qua đó, phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích đưa ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó Mối quan tâm hàng đầu của nhà đầu tư chính là đánh giá rủi ro phá sản tác động tới các DN mà biểu hiện của nó là khả năng thanh toán, đánh giá khả năng cân đối vốn, năng lực hoạt động cũng như khả năng sinh lãi của DN. Trên cơ sở đó, các nhà đầu tư tiếp tục nghiên cứu và đưa ra những dự đoán về kết quả hoạt động nói chung và mức doanh lợi nói riêng của DN trong tương lai. Nói cách khác, phân tích tài chính là cơ sở để dự đoán tài chính - một trong các hướng dự đoán DN.
Có rất nhiều đối tượng quan tâm và sử dụng thông tin kinh tế TCDN bao gồm: - Các nhà quản lý - Các cổ đông hiện tại và tương lai 4 - Những người cho DN vay tiền như: Ngân hàng, tổ chức tài chính, người mua trái phiếu của DN, các DN khác, … - Nhà nước - Các nhà phân tích tài chính khác Mỗi đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của DN trên những góc độ khác nhau. Song nhìn chung, họ đều quan tâm đến khả năng tạo ra dòng tiền mặt, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và mức lợi nhuận tối đa. Mục tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại Đối với NHTM, trước khi ra quyết định tín dụng cùng với việc thẩm định hồ sơ khách hàng, thẩm định phi tài chính thì phân tích tài chính là nội dung không thể thiếu trong quy trình tín dụng. Lê Thị Bình (2019) cho rằng: “Mục đích của việc phân tích tài chính của khách hàng là xem xét khả năng tiềm lực tài chính thực tế của doanh nghiệp, thông qua đó ngân hàng đánh giá được vị thế, tình trạng và kết quả tài chính của doanh nghiệp”.
Hay theo Nguyễn Hữu Đức (2009), phân tích BCTC để đáp ứng những mục tiêu sau đây: Thứ nhất, mục tiêu ban đầu của việc phân tích báo cáo tài chính (BCTC) là nhằm để “hiểu được các con số” hoặc để “nắm chắc các con số”, tức là sử dụng các công cụ phân tích tài chính như là một phương tiện hỗ trợ để hiểu rõ các số liệu tài chính trong báo cáo. Như vậy, nhà đầu tư có thể đưa ra nhiều biện pháp phân tích khác nhau nhằm đánh giá tình hình tài chính của một DN từ các dữ liệu ban đầu. Thứ hai, dựa vào phân tích các con số trong BCTC để đưa ra một cơ sở hợp lý cho việc dự đoán tương lai. Trên thực tế, tất cả các công việc ra quyết định, phân tích tài chính hay tất cả những việc tương tự đều nhằm hướng vào tương lai.
Do đó, sử dụng các công cụ kỹ thuật phân tích BCTC nhằm cố gắng đưa ra đánh giá có căn cứ về rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của DN dựa trên phân tích tình hình TC trong quá khứ và hiện tại, đưa ra ước tính tốt nhất về khả năng của những sự cố kinh tế trong tương lai. Thứ ba, từ định hướng và dự đoán đó sẽ khả năng và tiềm lực của DN và đưa ra quyết định có nên cấp tín dụng hay không? DN có khả năng thực hiện kế hoạch kinh doanh của mình hay không? DN có thể đạt được những cam kết trong tương lai của mình hay không? 5 Tuy nhiên, đối với mỗi đối tượng khác nhau, phân tích tài chính doanh nghiệp lại đáp ứng từng mục tiêu riêng. Ví dụ như: - Đối với các nhà quản trị: Mối quan tâm hàng đầu của nhà quản trị là tìm kiếm lợi nhuận và khả năng trả nợ để đảm bảo khả năng tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Chính vì vậy, mục tiêu phân tích tài chính của họ sẽ là xác định điểm mạnh điểm yếu của doanh nghiệp, đó là cơ sở để định hướng cho các quyết định của bạn giám đốc, giám đốc tài chính, dự báo tình hình tài chính, kế hoạch đầu tư, ngân quỹ, và kiểm soát các hoạt động quản lí khác.
- Đối với người cho vay: phân tích tài chính để nhận biết khả năng trả nợ vay của khách hàng, mà chủ yếu là tập trung xem xét luồng tiền tạo ra của doanh nghiệp, các tài sản có khả năng chuyển đổi nhanh thành tiền, vốn chủ sở hữu, ti lệ vốn nợ của doanh nghiệp để biết rằng doanh nghiệp có khả năng thanh toán nợ và lãi đúng hạn hay không. - Đối với các nhà đầu tư: mục tiêu phân tích tài chính của họ để nhận biết khả năng sinh lãi của doanh nghiệp, rủi ro, khả năng hoàn vốn, mức tăng trưởng hiện tại và tương lai. Đó là một trong những căn cứ giúp họ ra quyết định bỏ vốn vào doanh nghiệp hay không. Vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại Phân tích BCTC giúp xác định những nguyên nhân ảnh hưởng tới kết quả, hiệu quả kinh doanh của các tổ chức hoạt động.
Do đó, phân tích BCTC được xem là một công cụ không thể thiếu đối với các nhà quản trị, giúp nhà quản trị thấy được trình độ tổ chức sử dụng các yếu tố sản xuất, các nguồn lực tài chính hiện tại để đưa ra quyết định cho tương lai. Vai trò của phân tích TCDN sẽ khác nhau đối với từng đối tượng sử dụng (Khái niệm và ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp, 2013): Đối với các nhà quản trị tài chính: Phân tích tài chính của các nhà quản trị tài chính là phân tích nội bộ. Do thông tin đầy đủ và hiểu rõ DN nên các nhà phân tích tài chính trong DN có nhiều lợi thế để có thể phân tích tài chính tốt nhất. Việc phân tích tài chính đối với các nhà quản trị có vai trò: - Đánh giá tình hình tài chính trong quá khứ như: cơ cấu vốn, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán, trả nợ, rủi ro tài chính… 6 - Định hướng cho ban lãnh đạo ra các quyết định đầu tư, các quyết định tài trợ, quyết định phân chia lợi tức - Làm cơ sở cho việc lập các kế hoạch tài chính cho kỳ sau Đối với bộ phận tín dụng: Phân tích TCDN có vai trò rất quan trọng đối với công tác tín dụng tại NHTM.
Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng, các tổ chức tín dụng, với các nhà DN và cá nhân (bên đi vay), trong đó các tổ chức tín dụng chuyển giao TS cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả vốn gốc và lãi cho tổ chức tín dụng khi đến hạn thanh toán. Hay NHTM như là những người cho DN vay vốn để đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất- kinh doanh. Khi cho vay, họ phải biết chắc được khả năng hoàn trả tiền vay. Thu nhập của họ là lãi suất tiền cho vay.
Do đó, phân tích hoạt động tài chính phục vụ công tác tín dụng là xác định khả năng hoàn trả nợ của khách hàng. Tuy nhiên, phân tích đối với những khoản cho vay dài hạn và những khoản cho vay ngắn hạn có những nét khác nhau. Đối với những khoản cho vay ngắn hạn, nhà cung cấp tín dụng ngắn hạn đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngay của DN. Còn đối với cho vay dài hạn, người cho vay lại đặc biệt quan tâm đến khả năng sinh lời từ HĐKD của DN.
Đối với chủ đầu tư: Mối quan tâm hàng đầu của nhà đầu tư là thời gian hoàn vốn, mức sinh lãi và sự rủi ro. Vì vậy, phân tích TCDN sẽ giúp chủ đầu tư có đầy đủ thông tin về: điều kiện tài chính, tình hình hoạt động, kết quả kinh doanh và tiềm năng tăng trưởng của các DN. Các phương pháp chủ yếu trong phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại Phương pháp phân tích tài chính DN là một hệ thống các công cụ biện pháp, các kỹ thuật và cách thức nhằm tiếp cận, nghiên cứu các hiện tượng và các mối liên hệ bên trong và bên ngoài, các luồng tiền chuyển dịch và biến đổi tài chính, các chỉ tiêu tài chính tổng hợp và chi tiết nhằm đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Từ đó giúp các đối tượng sử dụng báo cáo tài chính kế toán có các quyết định phù hợp theo mục đích và yêu cầu của từng đối tượng.
Để đánh giá các kết quả kinh tế cũng như kết quả của việc thực hiện các mục 7 tiêu do chính doanh nghiệp đưa ra, Ngô Thế Chi & Nguyễn Trọng Cơ (2008) đã nêu ra một số phương pháp sau: 1. Phương pháp so sánh So sánh là phương pháp được sử dụng rộng rãi, phổ biến trong phân tích kinh tế nói chung và phân tích tài chính nói riêng. Mục đích của so sánh là làm rõ sự khác biệt hay những đặc trưng riêng có và tìm ra xu hướng, quy luật biến động của đối tượng nghiên cứu; từ đó, giúp cho các chủ thể quan tâm có căn cứ để đề ra quyết định lựa chọn. So sánh có ba hình thức: so sánh theo chiều dọc, so sánh theo chiều ngang và so sánh theo xu hướng.
