CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH DOANH DỊCH VỤ THẺ TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 KHÁI QUÁT VỀ KINH DOANH DỊCH VỤ THẺ 1. Thẻ ngân hàng Thẻ ngân hàng là phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, ra đời từ phương thức mua bán chịu hàng hóa bán lẻ và gắn liền với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Theo “Quy chế phát hành và sử dụng thanh toán thẻ ngân hàng” ban hành kèm theo quyết định số 371/1999 QĐ/NHNN ngày 19 tháng 10 năm 1999 thì thẻ ngân hàng là công cụ thanh toán do ngân hàng phát hành cấp cho khách hàng sử dụng theo hợp đồng ký kết giữa ngân hàng phát hành thẻ và chủ thẻ. Dù do bất cứ tổ chức tài chính hoặc phi tài chính phát hành, thẻ ngân hàng đều được làm bằng plastic theo kích cỡ chuẩn quốc tế và bao gồm các yếu tố căn bản như: nhãn hiệu thương mại của thẻ, tên và logo của Nhà phát hành, số thẻ, ngày hiệu lực và tên chủ thẻ.
Ngoài ra, thẻ còn có thể có tên công ty chịu trách nhiệm thanh toán thẻ hoặc thêm một số yếu tố khác theo quy định của Tổ chức hoặc tập đoàn thẻ quốc tế… Như vậy, thẻ ngân hàng là công cụ thanh toán do ngân hàng phát hành cấp cho khách hàng sử dụng để thanh toán tiền mua hàng hóa dịch vụ hoặc rút tiền mặt trong phạm vi số dư tiền gởi của mình hoặc hạn mức tín dụng được cấp. Thẻ ngân hàng còn dùng để thực hiện các dịch vụ thông qua hệ thống giao dịch tự động hay còn gọi là hệ thống tự phục vụ ATM b. Dịch vụ, dịch vụ thẻ và kinh doanh dịch vụ thẻ ngân hàng Đứng trên những góc độ khác nhau, có nhiều quan điểm khác nhau về 7 dịch vụ nói chung và dịch vụ thẻ nói riêng. Theo Kotler &Armstrong (2004), dịch vụ là những hoạt động hay lợi ích mà doanh nghiệp có thể cống hiến cho khách hàng nhằm thiết lập, củng cố và mở rộng những quan hệ và hợp tác lâu dài với khách hàng.[11, tr5] Theo cuốn “ Lựa chọn bước đi và giải pháp để Việt nam mở cửa về dịch vụ thương mại”, đã đưa ra khái niệm về dịch vụ như sau: “Dịch vụ là các lao động của con người được kết tinh trong giá trị của kết quả hay trong giá trị của các loại sản phẩm vô hình và không thể cầm nắm được”[11,tr 5] Từ các quan điểm trên ta nhận thấy, dịch vụ là những hoạt động và kết quả mà một bên (người bán) có thể cung cấp cho bên kia (người mua) và chủ yếu là vô hình không mang tính sở hữu.
Dịch vụ có thể gắn liền hay không gắn liền với một sản phẩm vật chất. Thẻ ngân hàng là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, với những tính năng vượt trội như an toàn, tiện lợi, nhanh chóng….thẻ đã được sử dụng và phát triển rất nhanh ở nhiều nước trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, và dần dần thẻ góp phần quan trọng trong đời sống hằng ngày cũng như thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội. Với những ưu thế của thẻ, nhiều ngân hàng đã đầu tư và phát triển lĩnh vực dịch vụ này. Do vậy, dịch vụ thẻ là một hoạt động hay một lợi ích mà ngân hàng có thể cung cấp cho khách sử dụng thẻ , về bản chất là vô hình và không đem lại một sự sở hữu.
Kinh doanh dịch vụ thẻ là quá trình mua bán nhằm thu lại lợi nhuận từ việc cung ứng dịch vụ thẻ từ phía ngân hàng đối với khách hàng sử dụng thẻ. Phân tích hoạt động kinh doanh dịch vụ thẻ là phân tích tiến trình mở rộng hoạt động kinh doanh dịch vụ thẻ nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của khách hàng trên cơ sở sử dụng tối đa năng lực của đơn vị mà vẫn kiểm soát được rủi ro và đảm bảo gia tăng lợi nhận. Các loại dịch vụ thẻ ngân hàng Dịch vụ thẻ ngân hàng là loại hình dịch vụ do ngân hàng và các đơn vị chấp nhận thẻ cung cấp cho khách hàng (người sử dụng thẻ) dùng để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ, rút, ứng tiền mặt hay chuyển khoản… thông qua hệ thống máy ATM hoặc POS mà không phải giao dịch trược tiếp với nhân viên ngân hàng. Hiện nay, dịch vụ thẻ được xác định dựa vào các căn cứ sau: a.
Căn cứ vào tính chất dịch vụ - Dịch vụ phát hành thẻ ngân hàng: Là hoạt động thực hiện tại các ngân hàng, cung cấp cho khách hàng những tấm thẻ nhựa với đầy đủ thông tin cá nhân và tài khoản bảo mật nhằm tạo cho khách hàng sự tiện lợi và dễ dàng trong quá trình thanh toán hàng hóa, dịch vụ trong hoạt động thanh toán của mình. Hoạt động này diễn ra cách thường xuyên, liên tục tại các ngân hàng. - Dịch vụ gia tăng : + Nạp tiền, rút tiền: qua dịch vụ này, chủ thẻ có thể dễ dàng nạp tiền vào tài khoản hoặc có thể rút tiền ra khỏi tài khoản thông qua hệ hống máy ATM mà không phải giai dịch qua nhân viên ngân hàng. + Chuyển tiền: dịch vụ giúp khách hàng có thể chuyển tiền từ tài khoản của mình sang tài khoản người khác trong cùng hệ thống ngân hàng hoặc khác hệ thống ngân hàng (nếu ngân hàng đó có mối quan hệ liên kết thanh toán với mình).
+ Cho vay qua thẻ: bao gồm dịch vụ cho vay qua thẻ và thấu chi trên tài khoản liên kết với thẻ. + Thanh toán hóa đơn hàng hóa, dịch vụ như: Chủ thẻ có thể thanh toán hóa đơn tiền điện, nước, điện thoại, vé máy bay… tại hệ thống các máy ATM. + Chuyển lương qua tài khoản: Chủ thẻ có thể đăng ký nhận lương qua tài khoản ATM. 9 + Dịch vụ tư vấn số dư và mobilbanking: qua đó giúp chủ thẻ theo dõi được số dư tài khoản thay đổi như thể nào cách thường xuyên, liên tục.
+ Dịch vụ nạp tiền cho thuê bao di động trả trước hay nạp tiền ví điện tử hay mua hàng trực tuyến… b. Căn cứ vào thiết bị thực hiện dịch vụ Dịch vụ qua máy ATM: đây là thiết bị ngân hàng giao dịch tự động với khách hàng, thông qua hệ thống này sẽ nhân dạng thẻ do ngân hàng phát hành (thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng), qua đó giúp khách hàng thực hiện các giao dịch của họ như: Rút tiền (cash withdrawal), nạp tiền, đổi PIN, chuyển khoản, tư vấn số dư, in sao kê,… Dịch vụ qua POS: đây là hình thức thanh toán không dùng tiền mặt thông qua thiết bị đọc thẻ (POS) được kết nối với ngân hàng phát hành thẻ. Khi có lệnh của chủ thẻ, hệ thống sẽ tự động trích tiền từ tài khoản chủ thẻ trả cho người bán, dịch vụ này thực hiện chủ yếu như: Thanh toán mua hàng hóa dịch vụ, ứng tiền mặt, tư vấn, chuyển khoản,…. Đặc trưng của dịch vụ thẻ Dịch vụ là loại hàng hóa đặc biệt, có nhiều tính năng khác với những hành hóa như tính vô hình, tính không đồng nhất, tính không thể tách rời và tính không thể cất trữ.
Với các đặc tính này làm cho dịch vụ trở nên khó cảm nhận bằng mắt thường cũng như khó định lượng. Dịch vụ thẻ cũng là loại hình dịch vụ, tuy nhiên ngoài những đặc trưng trên, dịch vụ thẻ còn có một số đặc trưng riêng giúp nhà nghiên cứu phân biệt được loại hình dịch vụ thẻ với dịch vụ khác, những dịch vụ đặc trưng của dịch vụ thẻ như: a.Tính linh hoạt Thẻ có nhiều loại, mỗi loại thẻ lại có nhiều dịch vụ lồng ghép giúp cho dịch vụ thẻ có thể đáp ứng được nhiều nhu cầu của khách hàng sử dụng thẻ 10 như rút tiền, gởi tiền, tạm ứng, chuyển khoản, tư vấn số dư các tài khoản….qua đó thích hợp với hầu hết các đối tượng khách hàng, từ người có thu nhập thấp đến người có thu nhập cao, thỏa mãn nhiều nhu cầu của khách hàng từ nhu cầu hằng ngày cho đến du lịch, giải trí, ….Như vậy, dịch vụ thẻ với tính năng linh hoạt đã nhanh chóng đáp ứng được nhiều nhu cầu của khách hàng. Tính tiện lợi Dịch vụ thẻ đã cung cấp cho khách hàng một sự tiện lợi vượt trội, thông qua dịch vụ thẻ, khách hàng có thể thực hiện các giao dịch của mình ở bất cứ nơi đâu trong nước hoặc đang khi đi du lịch ở nước ngoài (nếu thẻ quốc tế) mà không cần phải mang theo tiền mặt hay travel cheque, và đặc biệt không phụ thuộc vào khối lượng tiền họ cần thanh toán. Và hệ thống thẻ có thể được đặt ở mọi nơi và hoạt động suốt 24/24, có thể đáp ứng nhu cầu của khách hàng bất cứ khi nào.
Như vậy, có thể nói dịch vụ thẻ có thể đáp ứng các nhu cầu của khách hàng ở bất cư nơi đâu và bất cứ khi nào khách hàng có nhu cầu trong thanh toán, giao dịch hằng ngày. Tính an toàn, nhanh chóng So với thanh toán bằng tiền mặt gặp nhiều rủi ro trong quá trình vận chuyển, kiểm đếm thì dịch vụ thẻ mang lại cho khách hàng sự an toàn trong giao dịch, không kể đến việc trộm cắp hay giả mạo, thì khách hàng có thể yên tâm hơn, không phải lo việc bị móc túi hay cướp giật ngay cả trong trường hợp thẻ bị mất. Sở dĩ như vậy bởi ngân hàng bảo mật tài khoản cho khách hàng bằng số PIN, ảnh và chữ ký trên thẻ…trong trường hợp khách hàng bị mất thẻ hay thất lạc thẻ, số tiền trong tài khoản sẽ được đảm bảo. Không những thế, hoạt động giao dịch thẻ được liên kết chặt chẽ giữa ngân hàng phát hành với các đơn vị chấp nhận thẻ hay thanh toán thẻ trong phạm vi trong và 11 ngoài nước làm cho quá trình thanh toán diễn ra cách thuận lợi và nhanh chóng.
Như vậy, dịch vụ thẻ được xem là phương tiện thanh toán hiện đại và văn minh của xã hội và đang ngày càng phổ biến trong đời sống ngày nay. Ý nghĩa của phân tích tình hình kinh doanh dịch vụ thẻ Việc phân tích tình hình kinh doanh dịch vụ thẻ mang lại ý nghĩa vô cùng to lớn không chỉ cho ngân hàng mà còn mang lại lợi ích cho khách hàng sử dụng thẻ và đem lại hiểu quả to lớn cho nền kinh tế.