Luận án tiến sĩ phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở việt nam tiếp cận bằng mô hình vecm

Luận án tiến sĩ phân tích phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở việt nam tiếp cận, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Đỗ Khắc Hưởng
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Kim Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế học
• Đề tài: Phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam bằng mô hình VECM
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN CỦA TÁC GIẢ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ THÔNG QUA KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
• 1.1. Tổng quan lý thuyết về cơ chế truyền dẫn tiền tệ
• 1.2. Kênh tỉ giá
• 1.3. Kênh giá tài sản
• 1.4. Kênh tín dụng ngân hàng
• 1.5. Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm
• 1.5.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.5.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.6. Kết luận
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC THI CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ TẠI VIỆT NAM THÔNG QUA KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
• 2.1. Mục tiêu điều hành
• 2.1.1. Mục tiêu lạm phát
• 2.1.2. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế
• 2.1.3. Mục tiêu trung gian
• 2.2. Mục tiêu tăng trưởng tín dụng
• 2.3. Mục tiêu tổng phương tiện thanh toán
• 2.4. Các công cụ thực thi chính sách tiền tệ
• 2.4.1. Công cụ dự trữ bắt buộc
• 2.4.2. Hạn mức tín dụng
• 2.4.3. Công cụ lãi suất
• 2.4.4. Thị trường mở
• 2.5. Diễn biến thực thi chính sách tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: XÁC ĐỊNH SỰ TỒN TẠI KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TRONG CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Thiết lập mô hình xác định kênh truyền dẫn tín dụng ngân hàng ở Việt Nam
• 3.3. Phân tích dữ liệu và kiểm tra điều kiện áp dụng mô hình
• 3.3.1. Phân tích dữ liệu
• 3.3.2. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 3.3.3. Kiểm định lựa chọn bước trễ tối ưu và phương trình đồng tích hợp
• 3.3.4. Xác định điều kiện để áp dụng kênh tín dụng ngân hàng
• 3.3.5. Kiểm định sự tồn tại kênh tín dụng ngân hàng tại Việt Nam
• 3.4. Kết quả ước lượng mối quan hệ dài hạn đồng tích hợp
• 3.5. Kết quả ước lượng mối quan hệ động trong ngắn hạn
• 3.6. Chuẩn đoán mô hình
• 3.7. Tác động của các cú sốc chính sách tiền tệ
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý GIẢI PHÁP
• 4.1. Kết luận từ kết quả nghiên cứu
• 4.2. Gợi ý điều hành chính sách tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng
• 4.3. Định hướng nghiên cứu tiếp theo
• NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan lý thuyết và thực nghiệm về cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng

Cơ chế truyền dẫn tiền tệ là một quá trình quan trọng trong việc thực hiện chính sách tiền tệ. Qua đó, kênh tín dụng ngân hàng đóng vai trò chủ chốt trong việc chuyển tải các tác động của chính sách tiền tệ đến nền kinh tế. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, tín dụng ngân hàng không chỉ ảnh hưởng đến lãi suất mà còn tác động đến các yếu tố kinh tế vĩ mô khác như lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Theo quan điểm của Bernanke và Blinder (1998), chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng đến cung tín dụng ngân hàng thông qua việc thay đổi lãi suất. Khi lãi suất giảm, chi phí vay mượn giảm, từ đó khuyến khích các ngân hàng mở rộng tín dụng. Ngược lại, khi lãi suất tăng, chi phí vay mượn tăng, dẫn đến việc giảm cung tín dụng. Điều này cho thấy sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ là rất quan trọng.

1.1. Các kênh truyền dẫn tiền tệ

Các kênh truyền dẫn tiền tệ bao gồm kênh lãi suất, kênh tỉ giá và kênh tín dụng ngân hàng. Mỗi kênh có những đặc điểm riêng và ảnh hưởng khác nhau đến nền kinh tế. Kênh lãi suất tác động trực tiếp đến chi phí vay mượn, trong khi kênh tỉ giá ảnh hưởng đến xuất khẩu và nhập khẩu. Kênh tín dụng ngân hàng, như đã đề cập, là một trong những kênh quan trọng nhất, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy rằng, trong giai đoạn 2001-2014, tín dụng ngân hàng đã có những biến động mạnh mẽ, ảnh hưởng đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Việc kiểm soát tín dụng ngân hàng không chỉ giúp ổn định lạm phát mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

II. Thực thi chính sách tiền tệ tại Việt Nam thông qua kênh tín dụng ngân hàng

Chính sách tiền tệ tại Việt Nam được thực hiện thông qua nhiều công cụ khác nhau, trong đó có kênh tín dụng ngân hàng. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) thường xuyên điều chỉnh các công cụ như lãi suất, tỉ lệ dự trữ bắt buộc để kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong giai đoạn 2001-2014, NHNN đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm mở rộng tín dụng để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc mở rộng tín dụng cũng dẫn đến những rủi ro về lạm phát. Theo báo cáo thường niên của NHNN, trong giai đoạn này, lạm phát đã có những biến động mạnh, đặc biệt là vào năm 2008 khi lạm phát đạt mức cao nhất. Điều này cho thấy rằng, kênh tín dụng ngân hàng không chỉ là công cụ để thúc đẩy tăng trưởng mà còn cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh những tác động tiêu cực đến nền kinh tế.

2.1. Các công cụ thực thi chính sách tiền tệ

Các công cụ thực thi chính sách tiền tệ bao gồm lãi suất, tỉ lệ dự trữ bắt buộc và hạn mức tín dụng. NHNN đã sử dụng các công cụ này để điều chỉnh lượng tiền trong nền kinh tế. Việc tăng lãi suất có thể giúp giảm lượng tiền lưu thông, từ đó kiểm soát lạm phát. Ngược lại, việc giảm lãi suất có thể khuyến khích các ngân hàng mở rộng tín dụng, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ này cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo không gây ra những tác động tiêu cực đến nền kinh tế.

III. Xác định sự tồn tại kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam

Nghiên cứu về sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam đã được thực hiện thông qua mô hình VECM. Mô hình này cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến như dư nợ tín dụng, lãi suất cho vay và chỉ số giá tiêu dùng. Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của mối quan hệ dài hạn giữa các biến này, cho thấy rằng tín dụng ngân hàng thực sự đóng vai trò quan trọng trong việc truyền dẫn chính sách tiền tệ đến nền kinh tế. Việc xác định sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cơ chế truyền dẫn tiền tệ mà còn cung cấp cơ sở cho việc điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả.

3.1. Phân tích dữ liệu và kiểm tra điều kiện áp dụng mô hình

Phân tích dữ liệu là bước quan trọng trong việc xác định sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng. Các kiểm định như kiểm định nghiệm đơn vị và kiểm định đồng tích hợp được thực hiện để đảm bảo rằng các biến trong mô hình có mối quan hệ với nhau. Kết quả cho thấy rằng, các biến như dư nợ tín dụng và lãi suất cho vay có mối quan hệ chặt chẽ, từ đó khẳng định sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam.

IV. Kết luận và gợi ý giải pháp

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng kênh tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam. Việc xác định sự tồn tại của kênh này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của chính sách tiền tệ mà còn cung cấp cơ sở cho việc điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả. Để tối ưu hóa hiệu quả của kênh tín dụng ngân hàng, NHNN cần tiếp tục điều chỉnh các công cụ chính sách tiền tệ một cách linh hoạt, đồng thời theo dõi sát sao các biến động của nền kinh tế. Gợi ý cho các nghiên cứu tiếp theo là cần mở rộng phạm vi nghiên cứu để đánh giá tác động của kênh tín dụng ngân hàng đến các yếu tố kinh tế khác.

4.1. Gợi ý điều hành chính sách tiền tệ

Để nâng cao hiệu quả của kênh tín dụng ngân hàng, NHNN cần thực hiện các biện pháp như điều chỉnh lãi suất một cách linh hoạt, kiểm soát tỉ lệ dự trữ bắt buộc và hạn chế tín dụng vào các lĩnh vực phi sản xuất. Việc này không chỉ giúp kiểm soát lạm phát mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đồng thời, cần có các nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác để có cái nhìn toàn diện hơn về cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của tác giả Đỗ Khắc Hưởng dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Kim Dũng và PGS. Tô Trung Thành tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (2017) với tiêu đề "Phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam: Tiếp cận bằng mô hình VECM" đã giải quyết một vấn đề cốt lõi trong kinh tế học tiền tệ tại các thị trường mới nổi. Tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, nơi thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp còn ở giai đoạn sơ khai, hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò huyết mạch cung ứng vốn cho toàn bộ nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc xác định chính sách tiền tệ (CSTT) của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) truyền dẫn qua kênh nào, với cường độ và độ trễ ra sao, là câu hỏi học thuật lẫn thực tiễn mang tính sống còn.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn nhất trong y văn kinh tế học vĩ mô tại Việt Nam trước công trình này là sự thiếu vắng các nghiên cứu định lượng phân tách đồng thời hàm cung tín dụng (loan supply) và hàm cầu tín dụng (loan demand). Phần lớn các công trình trước đây (Chu Khánh Lân, 2013; Cao Thị Ý Nhi & Lê Thu Giang, 2015; Phạm Thị Hoàng Anh & Lê Hà Thu, 2014) chủ yếu sử dụng mô hình tự hồi quy vectơ (VAR) hoặc vectơ tự hồi quy cấu trúc (SVAR). Tuy nhiên, các mô hình này không xử lý triệt để tính không dừng của chuỗi dữ liệu tài chính cấp vĩ mô và không thể phân lập được tác động của các công cụ chính sách lên riêng biệt phía cung hay phía cầu tín dụng, dẫn đến nguy cơ hồi quy giả tạo hoặc nhận định sai lệch về vai trò của tín dụng ngân hàng.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được đặt ra một cách tường minh:

1. Liệu có tồn tại đồng thời tối đa hai phương trình đồng tích hợp biểu diễn hàm cung và hàm cầu tín dụng phụ thuộc vào các biến: lãi suất cho vay, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, lãi suất tái cấp vốn, chỉ số sản xuất công nghiệp và chỉ số giá tiêu dùng hay không?
2. Mối quan hệ giữa các biến số tiền tệ và kinh tế thực trong mô hình vận hành trong ngắn hạn, dài hạn hay đồng thời cả hai khoảng thời gian?
3. Công cụ tiền tệ nào của NHNN đóng vai trò quyết định kích hoạt sự vận hành của kênh tín dụng ngân hàng?
4. Mối quan hệ tương hỗ giữa tăng trưởng tín dụng và diễn biến lạm phát được biểu hiện như thế nào trong cơ chế cân bằng vĩ mô?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• H1: Tồn tại hai vector đồng tích hợp dài hạn phân định rõ hàm cung tín dụng và hàm cầu tín dụng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.
• H2: Tỷ lệ dự trữ bắt buộc và lãi suất tái cấp vốn có mối tương quan âm có ý nghĩa thống kê đối với cung tín dụng trong dài hạn.
• H3: Quy mô hoạt động của nền kinh tế (đại diện bằng chỉ số sản xuất công nghiệp) tác động thuận chiều mạnh mẽ đến cầu tín dụng.
• H4: Kênh tín dụng ngân hàng truyền tải các cú sốc tiền tệ đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) với độ trễ phân bổ cụ thể trong ngắn và trung hạn.

Khung lý thuyết của luận án xây dựng trên nền tảng mô hình cân bằng hàng hóa và tín dụng CC-LM kinh điển của Bernanke & Blinder (1988), tích hợp lý thuyết bất cân xứng thông tin của Stiglitz & Weiss (1981) và phương pháp kinh tế lượng VECM đa biến của De Mello & Pisu (2010). Phạm vi dữ liệu bao gồm 168 quan sát theo chuỗi thời gian tháng từ tháng 1/2001 đến tháng 12/2014, ghi nhận toàn bộ chu kỳ biến động dữ dội của kinh tế vĩ mô Việt Nam: từ giai đoạn nới lỏng mở rộng tín dụng 2005-2007 (khi "dư nợ tín dụng năm 2005 đã tăng gần 3 lần so với dư nợ tín dụng năm 2001 và chỉ trong 2 năm 2006-2007 thì dư nợ tín dụng năm 2007 đã được đẩy tăng gần 2 lần so với năm 2005"), đỉnh điểm lạm phát tháng 8/2008 ở mức 28,2%, gói kích cầu lãi suất 2009 đạt 385.824 tỷ đồng đưa tăng trưởng tín dụng lên 37,53%, cho đến giai đoạn tái lập kỷ cương tiền tệ với hạn mức tín dụng phân nhóm năm 2011-2014.

Literature Review và Positioning

Khảo cứu y văn quốc tế cho thấy cơ chế truyền dẫn tiền tệ phân chia thành hai trường phái chủ đạo: Trường phái Tiền tệ truyền thống (Money View) và Trường phái Tín dụng (Credit View).

Theo trường phái Tiền tệ (Taylor, 1995; Mishkin, 1995, 1996; Tobin, 1969), CSTT truyền dẫn đến nền kinh tế thực thông qua kênh lãi suất danh nghĩa và thực, kênh tỷ giá hối đoái và kênh giá tài sản (thông qua chỉ số q của Tobin và hiệu ứng tài sản ròng). Trong mô hình IS-LM truyền thống, tiền gửi và trái phiếu được giả định là các tài sản thay thế hoàn hảo, do đó bảng cân đối tài sản của các tổ chức tín dụng (TCTD) không đóng vai trò chủ động độc lập trong việc khuếch đại các cú sốc tiền tệ.

Ngược lại, trường phái Tín dụng (Bernanke & Blinder, 1988, 1992; Kashyap & Stein, 1995; Kashyap, Stein & Wilcox, 1993) lập luận rằng do thị trường tài chính tồn tại bất cân xứng thông tin (information asymmetry) dẫn đến chi phí lựa chọn đối nghịch (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazard), tín dụng ngân hàng và trái phiếu/thương phiếu không thể thay thế hoàn hảo cho nhau. Kênh tín dụng ngân hàng (Bank Lending Channel) hoạt động bằng cách tác động trực tiếp lên nguồn cung tín dụng sẵn có của hệ thống ngân hàng, từ đó làm thay đổi khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp phụ thuộc vào ngân hàng (bank-dependent borrowers).

Tranh luận thực nghiệm quốc tế ghi nhận sự phân hóa rõ rệt:

• Tại Brazil, De Mello & Pisu (2010) sử dụng mô hình VECM đồng thời và chứng minh kênh tín dụng ngân hàng tồn tại mạnh mẽ, trong đó các công cụ can thiệp trực tiếp của NHTW điều chỉnh cả hành vi cung và cầu vốn vay.
• Tại Trung Quốc, Sun, Ma & Rong (2010) áp dụng khung phân tích VECM và khẳng định lạm phát có tương quan thuận có ý nghĩa thống kê với cung tín dụng, trong khi lãi suất cho vay và tỷ lệ dự trữ bắt buộc kiềm chế cung tín dụng hữu hiệu.
• Tại khu vực CEMAC, Cyrille (2014) tìm thấy bằng chứng thực nghiệm ủng hộ sự tồn tại của kênh tín dụng trong khối liên minh tiền tệ Trung Phi.
• Trái lại, tại Malaysia, Kassim & Majid (2008) kết hợp mô hình VECM và ARDL nhưng chỉ ra rằng tín dụng ngân hàng không phải là kênh truyền dẫn chủ động trong dài hạn, mà tiền gửi ngân hàng mới là kênh hấp thụ chính các cú sốc lãi suất qua đêm. Tương tự, Ziramba (2008) tại Nam Phi ghi nhận trong dài hạn tín dụng ngân hàng không có ý nghĩa thống kê trong việc giải thích lạm phát.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây tạo ra bức tranh mâu thuẫn: Nguyễn Thị Thu Hằng & Nguyễn Đức Thành (2011) qua mô hình VECM cho rằng không tồn tại mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa tín dụng ngân hàng và chỉ số giá tiêu dùng CPI (chỉ có ý nghĩa với chỉ số giá sản xuất PPI); trong khi Cao Thị Ý Nhi & Lê Thu Giang (2015) dùng mô hình SVAR lại khẳng định quan hệ giữa tổng tín dụng và CPI là thuận chiều và rất chặt chẽ. Luận án của Đỗ Khắc Hưởng đã định vị chính xác vị trí khoa học của mình: tiên phong áp dụng mô hình VECM để đồng thời ước lượng hàm cung và cầu tín dụng, khắc phục triệt để các hạn chế phương pháp luận của các tác giả đi trước và hòa giải các xung đột học thuật trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng mô hình cân bằng CC-LM của Bernanke & Blinder (1988) vào điều kiện của một nền kinh tế chuyển đổi có mức độ đô la hóa bán phần và hệ thống tài chính dựa vào ngân hàng (bank-based financial system).

Hệ thống mệnh đề lý thuyết được kiểm chứng:

• Proposition 1: Khi các tài sản tài chính phi ngân hàng không thể thay thế hoàn hảo cho khoản vay ngân hàng ($f' \neq -\infty$), đường cong CC có độ dốc âm và dịch chuyển khi có sự thay đổi trong các công cụ chính sách tiền tệ (dự trữ bắt buộc, tái cấp vốn).
• Proposition 2: Tỷ lệ dự trữ bắt buộc ($RR$) làm thu hẹp nguồn vốn khả dụng của ngân hàng ($D(1-RR)$), tạo ra cú sốc dịch chuyển hàm cung tín dụng sang trái.
• Proposition 3: Cầu tín dụng phản ánh độ co giãn dương cao đối với quy mô kinh tế thực ($Y$) và phản ứng nghịch chiều với chi phí vốn vay danh nghĩa ($i_L$).

Công trình tạo ra bước chuyển đổi nhận thức học thuật (paradigm shift) tại Việt Nam: chứng minh rằng cơ chế truyền dẫn tiền tệ không vận hành như một "hộp đen" thuần túy qua kênh lãi suất hay cung tiền M2 giản đơn, mà được khuếch đại hoặc suy giảm thông qua hành vi tái phân bổ tài sản nợ - tài sản có trên bảng cân đối kế toán của các ngân hàng thương mại.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp chặt chẽ của ba lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết phân bổ tài sản ngân hàng (Bernanke & Blinder, 1988).
2. Lý thuyết phân bổ hạn mức tín dụng và định giá theo rủi ro (Stiglitz & Weiss, 1981).
3. Lý thuyết cấu trúc kỳ hạn và kỳ vọng lạm phát (Mishkin, 1996).

Mô hình cấu trúc toán học thiết lập trạng thái cân bằng đồng thời:

• Hàm cung tín dụng ($L^s$): $$L^s = f(i_L, RR, i_R, CPI)$$ Trong đó: $i_L$ là lãi suất cho vay VND của nhóm NHTM Nhà nước/chi phối Nhà nước; $RR$ là tỷ lệ dự trữ bắt buộc kỳ hạn dưới 12 tháng; $i_R$ là lãi suất tái cấp vốn; $CPI$ là chỉ số giá tiêu dùng đại diện cho mức giá chung.
• Hàm cầu tín dụng ($L^d$): $$L^d = g(i_L, IIP, CPI)$$ Trong đó: $IIP$ là chỉ số sản xuất công nghiệp đại diện cho quy mô hoạt động kinh tế thực và tổng cầu.

Điều kiện biên (Boundary Conditions):

• Hệ thống tài chính mang tính phụ thuộc ngân hàng cao, khu vực doanh nghiệp không thể bù đắp hoàn toàn sự thiếu hụt vốn vay bằng phát hành trái phiếu doanh nghiệp hay thương phiếu.
• Tồn tại tính cứng nhắc của lãi suất và giá cả trong ngắn hạn, khiến tiền tệ không trung tính trong chu kỳ kinh doanh ngắn hạn.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ triết lý thực chứng luận (Positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism), sử dụng thiết kế định lượng chuỗi thời gian đa biến (Multivariate Time Series Design). Phương pháp kinh tế lượng chủ đạo là hệ mô hình vectơ hiệu chỉnh sai số (Vector Error Correction Model - VECM), cho phép mô hình hóa đồng thời cấu trúc cân bằng dài hạn (long-run cointegrating vectors) và động thái điều chỉnh sai số trong ngắn hạn (short-run error correction dynamics) giữa các biến số nội sinh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế theo 5 giai đoạn nghiêm ngặt:

1. Kiểm định tính dừng (Stationarity Test): Sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) và Phillips-Perron (PP) trên chuỗi dữ liệu gốc (Level) và sai phân bậc 1 (First Difference) nhằm xác định bậc tích hợp $I(1)$ của tất cả các chuỗi thời gian vĩ mô.
2. Lựa chọn độ trễ tối ưu (Optimal Lag Selection): Sử dụng các tiêu chuẩn thông tin AIC (Akaike Information Criterion), SC (Schwarz Criterion) và HQ (Hannan-Quinn) để xác lập độ trễ tối ưu của mô hình VAR mức gốc trước khi chuyển sang VECM.
3. Kiểm định đồng tích hợp Johansen (Johansen Cointegration Test): Áp dụng kiểm định vết (Trace Test) và kiểm định giá trị riêng cực đại (Maximum Eigenvalue Test) để xác định hạng đồng tích hợp $r$. Mục tiêu then chốt là kiểm tra sự hiện diện của đúng 2 vector đồng tích hợp ($r=2$) đại diện cho hàm cung và cầu tín dụng.
4. Kiểm định ràng buộc cấu trúc (Structural Restriction Tests): Thực hiện kiểm định loại trừ biến trong dài hạn (long-run exclusion test) và kiểm định tính ngoại sinh yếu (weak exogeneity test) theo phân phối $\chi^2$ để định danh chính xác các vector đồng tích hợp thành hàm cung và hàm cầu tín dụng.
5. Chẩn đoán mô hình & Phân tích động: Kiểm định tính phân phối chuẩn của phần dư (Jarque-Bera), kiểm định tự tương quan (LM test/Breusch-Godfrey), kiểm định phương sai sai số thay đổi (White test), sau đó tiến hành phân tích hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Functions - IRF) và phân rã phương sai (Variance Decomposition - VDC) thông qua phân rã Cholesky.

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp bao gồm 168 quan sát theo tháng (giai đoạn 01/2001 - 12/2014) được thu thập và chuẩn hóa từ ba nguồn chính thống: Tổng cục Thống kê (TCTK), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và Thống kê Tài chính Quốc tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IFS - IMF). Toàn bộ quy trình ước lượng kinh tế lượng được thực hiện trên phần mềm chuyên dụng EViews và Stata.

Các biến số được định nghĩa và xử lý như sau:

• CREDIT: Dư nợ tín dụng toàn hệ thống đối với nền kinh tế (tỷ đồng, logarit hóa).
• LENDING_RATE: Lãi suất cho vay VND đại diện của các NHTM Nhà nước/cổ phần Nhà nước chi phối (%).
• RR: Tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng VND đối với tiền gửi kỳ hạn dưới 12 tháng (%).
• REFINANCING_RATE: Lãi suất tái cấp vốn do NHNN công bố (%).
• IIP: Chỉ số sản xuất công nghiệp toàn ngành (năm gốc so sánh, logarit hóa).
• CPI: Chỉ số giá tiêu dùng tổng thể (năm gốc so sánh, logarit hóa).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khẳng định vững chắc sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng: Kết quả kiểm định Johansen xác nhận sự hiện diện của $r=2$ vector đồng tích hợp với mức ý nghĩa thống kê $p < 0,01$. Điều này chứng minh dứt khoát rằng cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam vận hành thông qua kênh tín dụng ngân hàng, bác bỏ các giả định trước đây cho rằng thị trường tín dụng Việt Nam không hình thành được mối quan hệ cân bằng cung - cầu dài hạn.
2. Tác động của các công cụ CSTT lên hàm cung tín dụng dài hạn: Hệ số ước lượng trong vector đồng tích hợp thứ nhất chỉ ra rằng tỷ lệ dự trữ bắt buộc ($RR$) và lãi suất tái cấp vốn ($i_R$) có mối tương quan nghịch có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0,05$) đối với cung tín dụng. Khi NHNN tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc hoặc nâng lãi suất tái cấp vốn, lượng vốn khả dụng bị phong tỏa làm nguồn cung tín dụng thu hẹp đáng kể.
3. Đặc tính của hàm cầu tín dụng dài hạn: Trong vector đồng tích hợp thứ hai, chỉ số sản xuất công nghiệp ($IIP$) có mối tương quan thuận mạnh mẽ và có ý nghĩa thống kê cao với cầu tín dụng. Điều này phản ánh khu vực sản xuất thực của Việt Nam phụ thuộc nặng nề vào nguồn vốn vay ngân hàng để tài trợ vốn lưu động và đầu tư tài sản cố định. Lãi suất cho vay ($LENDING_RATE$) mang dấu âm đúng theo lý thuyết cầu tiền tệ.
4. Độ trễ và quán tính truyền dẫn đến lạm phát: Kết quả hàm phản ứng đẩy (IRF) và phân rã phương sai (VDC) chỉ ra rằng cú sốc mở rộng tín dụng không tác động tức thì lên CPI mà bắt đầu tạo ra áp lực gia tăng lạm phát từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 6, đạt đỉnh sau 12-18 tháng. Bằng chứng lịch sử ghi nhận: sau đợt tăng trưởng tín dụng nóng 37,53% năm 2009 với gói hỗ trợ lãi suất 385.824 tỷ đồng, lạm phát đã bùng phát trở lại mức 23,25% vào tháng 11/2011.
5. Tính bất đối xứng trong kiểm soát tín dụng hành chính: Việc thắt chặt tín dụng đột ngột bằng các biện pháp hành chính cứng (như quy định trần dư nợ phi sản xuất 16% năm 2011 hay phân bổ hạn mức 4 nhóm năm 2012) có hiệu quả kiềm chế lạm phát nhanh nhưng gây tổn thương sâu sắc đến sản lượng công nghiệp do độ trễ điều chỉnh của doanh nghiệp dài hơn độ trễ co cụm của ngân hàng.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung trường hợp thực nghiệm điển hình của Việt Nam vào hệ thống nghiên cứu kênh tín dụng tại các nền kinh tế mới nổi, củng cố mô hình Bernanke & Blinder (1988) trong điều kiện thị trường tài chính cận biên.
• Về mặt phương pháp luận: Khẳng định tính chuẩn xác và vượt trội của mô hình VECM đồng thời hai phương trình trong việc phân lập cung - cầu tín dụng so với các mô hình đơn phương trình ARDL hay mô hình VAR/SVAR phi cấu trúc.
• Về thực thi CSTT của NHNN:
  • Không nên áp dụng các cú sốc thắt chặt tín dụng giật cục mang tính hành chính, vì sẽ gây đứt gãy dòng vốn sản xuất và làm suy giảm tăng trưởng kinh tế nghiêm trọng trước khi hạ nhiệt được lạm phát.
  • Cần chuyển đổi dần từ công cụ trực tiếp (hạn mức tín dụng - Credit Quota) sang công cụ gián tiếp (nghiệp vụ thị trường mở - OMO, lãi suất tái cấp vốn, tỷ lệ dự trữ bắt buộc) nhằm nâng cao tính thị trường của kênh truyền dẫn.
  • Xây dựng cơ chế cảnh báo sớm dựa trên độ trễ 6 tháng của tăng trưởng tín dụng đối với chỉ số CPI để điều hành CSTT mang tính đón đầu (proactive) thay vì phản ứng bị động (reactive).

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các giới hạn khoa học:

1. Giới hạn chuỗi dữ liệu: Do hạn chế về tính sẵn có của số liệu thống kê theo tháng trước năm 2001, mẫu nghiên cứu dừng lại ở giai đoạn 2001-2014, chưa bao quát được giai đoạn tái cơ cấu hệ thống ngân hàng mạnh mẽ sau năm 2015 và tác động của chuẩn mực Basel II.
2. Cấp độ tổng hợp vĩ mô: Do dữ liệu vốn chủ sở hữu và bảng cân đối của từng ngân hàng thương mại không được công bố đầy đủ theo chuỗi thời gian tháng, nghiên cứu mới phân tích ở cấp độ toàn hệ thống (macro-level), chưa phân tách được kênh tín dụng theo quy mô tài sản, mức độ thanh khoản và vốn tự có của từng nhóm ngân hàng (bank-level micro data) như cách tiếp cận của Kashyap & Stein (1995).
3. Phân rã cấu trúc tín dụng: Mô hình chưa phân tách riêng biệt giữa dòng tín dụng ngắn hạn phục vụ lưu động và tín dụng trung - dài hạn đầu tư dự án, cũng như chưa tách bạch chi tiết giữa tín dụng khu vực doanh nghiệp nhà nước (SOEs) và khu vực tư nhân.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng mô hình sử dụng dữ liệu bảng động vi mô (Dynamic Panel Data / Panel VAR) ở cấp từng TCTD giai đoạn 2015-2025 để kiểm định giả thuyết kênh vị thế vốn (Bank Capital Channel).
• Tích hợp các yếu tố quốc tế như dòng vốn ngoại FII/FDI, chênh lệch lãi suất Fed Funds Rate và chỉ số tỷ giá thực hiệu dụng (REER) vào mô hình VECM mở rộng.
• Phân tích cơ chế truyền dẫn phi tuyến tính (Non-linear / Threshold VECM) để đánh giá phản ứng của kênh tín dụng trong các trạng thái kinh tế khác nhau (bùng nổ vs suy thoái).

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo mẫu mực về kinh tế lượng chuỗi thời gian ứng dụng cho các viện nghiên cứu kinh tế vĩ mô và các chương trình đào tạo tiến sĩ kinh tế học tại Việt Nam.
• Tác động điều hành chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho các nhà hoạch định chính sách tại NHNN trong việc thiết kế lộ trình dỡ bỏ dần công cụ hạn mức tín dụng hành chính, chuyển hướng sang điều hành tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và lãi suất định hướng thị trường.
• Tác động thị trường và doanh nghiệp: Giúp các định chế tài chính và cộng đồng doanh nghiệp dự báo được chu kỳ biến động lãi suất và mức độ khả dụng của tín dụng ngân hàng theo sau các động thái điều chỉnh dự trữ bắt buộc và lãi suất tái cấp vốn của cơ quan quản lý.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích VECM mẫu mực để kiểm định các kênh truyền dẫn tiền tệ khác (kênh bảng cân đối, kênh tỷ giá, kênh giá tài sản) tại các thị trường đang phát triển.
• Hội đồng Thống đốc & Vụ Chính sách Tiền tệ (NHNN): Nắm bắt được độ trễ định lượng cụ thể (3-6 tháng đối với CPI) và mức độ co giãn của cung - cầu tín dụng để tối ưu hóa thời điểm ra quyết định chính sách.
• Khối Quản trị Rủi ro & ALM tại các NHTM: Hiểu rõ cơ chế lan truyền của các cú sốc thanh khoản và chính sách tiền tệ để chủ động cơ cấu lại kỳ hạn tài sản nợ - tài sản có, phòng ngừa rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất.
• Giám đốc Tài chính (CFO) & Khối Nghiên cứu Thị trường: Xây dựng chiến lược tài trợ vốn linh hoạt, giảm thiểu mức độ tổn thương khi dòng tín dụng ngân hàng bước vào chu kỳ thắt chặt.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng thành công mô hình CC-LM của Bernanke & Blinder (1988) vào môi trường kinh tế vĩ mô Việt Nam, chứng minh bằng mô hình toán kinh tế lượng rằng kênh tín dụng ngân hàng hoạt động độc lập và đóng vai trò khuếch đại các cú sốc tiền tệ chứ không đơn thuần là hệ quả phụ trợ của kênh lãi suất truyền thống.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam? Trả lời: Khác biệt với Chu Khánh Lân (2013) dùng mô hình VAR và Cao Thị Ý Nhi & Lê Thu Giang (2015) dùng SVAR vốn không phân lập được cung - cầu và dễ gặp lỗi chuỗi không dừng, luận án là công trình đầu tiên tại Việt Nam thiết lập hệ phương trình đồng thời VECM với kiểm định đồng tích hợp Johansen có cấu trúc ràng buộc, tách bạch chính xác hàm cung và hàm cầu tín dụng vĩ mô.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực nghiệm? Trả lời: Lãi suất cho vay trong ngắn hạn có quán tính điều chỉnh chậm hơn nhiều so với tốc độ phản ứng của hạn mức tín dụng, và việc thắt chặt tín dụng đột ngột tạo ra tổn thất tức thì đối với chỉ số sản xuất công nghiệp ($IIP$) trong khi phải mất từ 3 đến 6 tháng mới bắt đầu có tác dụng kiềm chế lạm phát ($CPI$).

4. Quy trình sao chép nghiên cứu (Replication Protocol) có được cung cấp đầy đủ không? Trả lời: Luận án cung cấp đầy đủ định nghĩa biến số, nguồn dữ liệu tháng từ IFS/TCTK/NHNN, tiêu chuẩn kiểm định nghiệm đơn vị, tiêu chí chọn độ trễ AIC/SC, ma trận đồng tích hợp Johansen và các phương trình hiệu chỉnh sai số (ECM), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập hoàn toàn kết quả ước lượng.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới mở ra từ luận án? Trả lời: Phát triển mô hình Micro-Panel VECM tích hợp dữ liệu tài chính vi mô của hơn 30 ngân hàng thương mại Việt Nam gắn với các tiêu chuẩn Basel II/Basel III, đồng thời mở rộng sang mô hình DSGE (Dynamic Stochastic General Equilibrium) tích hợp kênh trung gian tài chính có ma sát tín dụng (Financial Friction).

Kết luận

Luận án "Phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam: Tiếp cận bằng mô hình VECM" của tác giả Đỗ Khắc Hưởng mang lại 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính nền tảng:

1. Xác lập bằng chứng thực nghiệm vững chắc về sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ tại Việt Nam giai đoạn 2001-2014.
2. Định danh và ước lượng thành công hệ phương trình đồng tích hợp biểu diễn đồng thời hàm cung tín dụng và hàm cầu tín dụng vĩ mô thông qua kỹ thuật VECM tiên tiến.
3. Làm sáng tỏ cơ chế tác động của các công cụ chính sách (tỷ lệ dự trữ bắt buộc, lãi suất tái cấp vốn, lãi suất cho vay) lên cung - cầu tín dụng và độ trễ truyền dẫn đến chỉ số giá tiêu dùng CPI (3-6 tháng).
4. Cung cấp luận cứ khoa học phản biện việc lạm dụng các mệnh lệnh hành chính giật cục trong kiểm soát tăng trưởng tín dụng, định hướng chuyển đổi sang các công cụ thị trường gián tiếp.
5. Đặt nền móng phương pháp luận chuẩn mực cho các nghiên cứu tiếp theo về kinh tế học tiền tệ - ngân hàng tại Việt Nam, mở ra hướng nghiên cứu vi mô kết hợp vĩ mô trong kỷ nguyên hội nhập tài chính toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ THÔNG QUA KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG Nội dung chính của chương này sẽ dẫn luận cơ sở lý thuyết về cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng. Theo cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng, chính sách tiền tệ sử dụng các công cụ như lãi suất, tỉ lệ dự trữ bắt buộc để tác động đến hành vi của các tổ chức tín dụng trung gian đối với hoạt động huy động vốn (nguồn cung tín dụng) và hoạt động cho vay (cầu tín dụng), và qua đó truyền dẫn đến nền kinh tế nhằm đạt được mục tiêu lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Từ cơ sở lý thuyết, đề tài tổng quan các nghiên cứu trên thế giới tập trung vào việc phân tích kênh tín dụng ngân hàng. Tổng quan nghiên cứu cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam được thực hiện để so sánh, đối chiếu với cơ sở lý thuyết và kết quả thực nghiệm trên thế giới về kênh tín dụng ngân hàng để tìm kiếm khoảng trống nghiên cứu chưa được khai thác.

Vì vậy, cấu trúc của chương bao gồm 2 phần chính và một phần kết luận sau đó. Phần thứ nhất mô tả tổng quan lý thuyết về cơ chế truyền dẫn tiền tệ. Phần thứ hai trình bày nghiên cứu thực nghiệm về kênh tín dụng ngân hàng, vai trò của tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ và thực tế nghiên cứu về cơ chế truyền dẫn tiền tệ nói chung cũng như kênh tín dụng ngân hàng nói riêng. Tổng quan lý thuyết về cơ chế truyền dẫn tiền tệ Cơ chế truyền tải tiền tệ được hiểu là quá trình qua đó các quyết định điều hành chính sách tiền tệ sẽ tác động đến sự thay đổi về GDP và lạm phát (Taylor, 1995).

NHTW sử dụng các công cụ tiền tệ khác nhau để tác động đến nền kinh tế. Miskin (1995) đã khái quát hóa cơ chế truyền tải tiền tệ thông qua các kênh khác nhau, bao gồm: kênh tín dụng, kênh lãi suất, kênh tỉ giá và kênh giá tài sản. Nội dung trong phần này khái quát hóa các kênh truyền dẫn tiền tệ và sau đó sẽ tập trung phân tích kỹ về kênh tín dụng ngân hàng – cơ sở lý thuyết đề tài để làm cơ sở xác định sự tồn tại kênh tín dụng ngân hàng tại Việt Nam. Kênh lãi suất Chính sách lãi suất thay đổi tác động trực tiếp đến lãi suất huy động và lãi suất cho vay của các tổ chức tín dụng, giá tài sản, tỉ giá hối đoái và kỳ vọng của công chúng về tăng trưởng kinh tế và lạm phát.

Lần lượt, kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế và lạm phát lại tác động trở lại đến giá tài sản, tỉ giá. Mặc dù, kênh lãi suất vận hành 10 thông qua 4 kênh chính nêu trên, nhưng mức độ quan trọng và tầm ảnh hưởng của chúng khác nhau giữa các nước và các thời điểm khác nhau. Kênh lãi suất chủ yếu hướng đến tác động tới các mức lãi suất thị trường như lãi suất cho vay tiêu dùng, lãi suất cho vay mua nhà,… cũng như lãi suất tiền gửi tại các định chế tài chính. Lãi suất thị trường giảm kéo theo chi phí đi vay và lãi tiền gửi sụt giảm, qua đó khuyến khích doanh nghiệp, người tiêu dùng mở rộng đầu tư và vay tiêu dùng.

Kết quả, tổng cầu hàng hóa và dịch vụ tăng lên. Một đặc điểm quan trọng của kênh lãi suất là nhấn mạnh đến chính sách lãi suất thực hơn là lãi suất danh nghĩa. Lãi suất thực trong dài hạn sẽ có ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, tiêu dùng của nền kinh tế và cung cấp cơ chế thực thi chính sách tiền tệ để thúc đẩy nền kinh tế. Với mức lãi suất danh nghĩa ở mức thấp, mở rộng cung tiền có thể dẫn đến kỳ vọng giả cả tăng lên và từ đây là kỳ vọng về lạm phát, do đó lãi suất thực sẽ giảm (Mishkin, 1996).

Kênh tỉ giá Truyền tải tiền tệ thông qua tỉ giá đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế mở cũng như trong các nước phát triển nơi mà thị trường trái phiếu, cổ phiếu và bất động sản còn sơ khai. Dưới chế độ tỉ giá linh hoạt CSTT thắt chặt sẽ làm tăng lãi suất và truyền tải đến tăng nhu cầu đối với tiền gửi nội tệ và các sản phẩm tài chính trong nước, đồng thời giảm nhu cầu đối với tiền gửi ngoại tệ và các sản phẩm tài chính nước ngoài và qua đó làm tăng giá danh nghĩa và thực tế đồng nội tệ. Tăng giá đồng nội tệ có thể kéo theo tăng giá của hàng hóa trong nước so với hàng hóa của nước ngoài, do đó cầu về hàng hóa trong nước có thể sụt giảm. Giá cả hàng hóa trong nước tăng lên làm cho giá của hàng hóa nước ngoài rẻ đi tương đối, kết quả làm suy yếu cán cân thương mại.

Tỉ giá thay đổi không chỉ tác động tới tổng cầu, mà còn có thể ảnh hưởng đến tổng cung. Đồng nội tệ tăng giá có thể làm giảm chi phí sản xuất đối với các doanh nghiệp sử dụng nhiều đầu vào nhập khẩu. Như vậy, ngược với tổng cầu, sản lượng hàng hóa của các doanh nghiệp này tăng lên. Ngoài tác động đến tổng cung, tổng cầu như đã đề cập ở phần trên, việc tăng giá đồng nội tệ cũng tác động trực tiếp đến cân đối kế toán và chi phí sản xuất của các doanh nghiệp trong nước.

Việc tăng giá đồng nội tệ có thể tác động đến các doanh nghiệp đang vay nợ nước ngoài. Tăng giá đồng nội tệ sẽ giảm sức ép chi phí trả nợ nước ngoài, qua đó cải thiện trạng thái cân đối kế toán. Kênh giá tài sản Các nhà kinh tế theo trường phái tiền tệ cho rằng sự thay đổi của CSTT không chỉ truyền tải thông qua lãi suất và tỉ giá mà còn thông qua giá cả của tất cả các loại tài sản, cụ thể là cổ phiếu. Theo cách tiếp cận này, cơ chế truyền tải tiền tệ ảnh hưởng đến tổng cầu thông qua ảnh hưởng đến giá trị tài sản ròng và lý thuyết đầu tư của Tobin.

Theo các nhà kinh tế theo trường phái tiền tệ, lãi suất tăng lên do CSTT thắt chặt tạo ra đầu tư vào trái phiếu hấp dẫn hơn là đầu tư vào cổ phiếu, kết quả là giá cổ phiếu sụt giảm, do đó giá trị tài sản ròng sẽ thay đổi. Hơn nữa, khi CSTT thắt chặt, lãi suất tăng lên cũng cản trở công chúng sử dụng đòn bẩy để đầu tư cổ phiếu, qua đó tác động đến sự giảm giá cổ phiếu do cầu chững lại. Theo Tobin (1969), khi sự sụt giảm của Hệ số giá trị thị trường của doanh nghiệp được tính thông qua giá cổ phiếu chia cho chi phí thay thế vốn kinh doanh, nhà xưởng và thiết bị thì doanh nghiệp sẽ giảm đầu tư vào vốn kinh doanh, nhà xưởng, thiết bị. Kết quả, chi đầu tư và sản lượng đều thấp hơn.

Sự giảm giá của cổ phiếu có thể làm xấu đi hệ số nợ/vốn và làm giảm khả năng thực hiện nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp. Trong trường hợp như vậy, doanh nghiệp phải cắt giảm chi tiêu đầu tư hoặc tạm dừng mở rộng sản xuất kinh doanh, do đó sản lượng bị ảnh hưởng. Như vậy, tổng quan cơ chế truyền dẫn tiền tệ đã cung cấp bức tranh chính sách tiền tệ thực thi có thể đi qua các kênh khác nhau để cuối cùng tác động đến nền kinh tế. Với phạm vi nghiên cứu đề tài chỉ tập trung vào phân tích và xác định cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng tại Việt Nam.

Do đó, phần kế tiếp sẽ trình bày kỹ hơn cơ sở lý thuyết của cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng. Kênh tín dụng ngân hàng Kênh tín dụng trong cơ chế chuyển tải tiền tệ tồn tại do thông tin bất đối xứng trên thị trường tiền tệ và hoạt động thông qua tác động lên tín dụng ngân hàng và bảng cân đối tài sản của doanh nghiệp và hộ gia đình. Theo Mishkin (1996), cơ chế truyền dẫn qua kênh tín dụng ngân hàng được thực thi thông qua thay đổi các công cụ chính sách. Tỉ lệ dự trữ giảm sẽ dẫn đến mở rộng nguồn vốn khả dụng của ngân hàng sau khi trích dự trữ bắt buộc theo tỉ lệ mới.

Kết quả ngân hàng có khả năng cho vay ra nhiều hơn cộng với chi phí vốn được kéo xuống, dẫn đến mở rộng đầu tư và gia tăng giá trị sản xuất và sau đó là lạm phát. Hệ 12 thống ngân hàng đóng vai trò trung gian quan trọng trong nền kinh tế thông qua việc thực hiện chức năng trung gian tín dụng – cầu nối giữa khu vực dư thừa vốn với khu vực có nhu cầu vốn cho mục đích sản xuất, kinh doanh hay tiêu dùng. Với chức năng này, các ngân hàng đã thực hiện truyền dẫn vốn cho nền kinh tế, qua đó thúc đẩy đầu tư sản xuất, kinh doanh để tạo ra giá trị cho nền kinh tế. Chính sách tiền tệ thắt chặt, thông qua tăng tỉ lệ dự trữ bắt buộc hoặc tăng lãi suất cho vay cầm cố giấy tờ có giá, buộc các ngân hàng phải xem xét lại cơ cấu tiền gửi nhằm hạn chế tỉ trọng loại tiền gửi phải dự trữ bắt buộc tăng lên; gia tăng loại hình tiền gửi mà ít chịu tác động của việc tăng dự trữ bắt buộc hoặc các ngân hàng phải cắt giảm dư nợ cho vay hay giảm đầu tư vào trái phiếu.

Ngược lại, CSTT mở rộng sẽ tạo điều kiện cho các ngân hàng gia tăng nguồn vốn để mở rộng cho vay hoặc mở rộng đầu tư trái phiếu. Trên cơ sở lập luận như vậy, Bernanke và Blinder (1988) đã đi tiên phong xây dựng mô hình giải thích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ. Từ đây, rất nhiều học giả đã tìm kiếm bằng chứng để ủng hộ hay nghiên cứu mở rộng kênh tín dụng ngân hàng như Bernanke và Blinder (1992); Kashyap, Stein và Wilcox (1993); Kashyap và Stein (1995). Bernanke và Blinder (1988) đã thiết lập 3 giả định nhằm hỗ trợ xây dựng mối quan hệ cân bằng trong thị trường tiền tệ; thị trường tín dụng; và thị trường hàng hóa.

Thứ nhất, theo quan điểm lãi suất giá cả không điều chỉnh đồng thời và phản ứng toàn bộ với sự thay đổi của cung tiền. Nghĩa là, tiền tệ không phải trung tính, ít nhất là trong ngắn hạn. Thứ hai, hoạt động thị trường mở phải ảnh hưởng đến nguồn cung tín dụng của các TCTD.