CHƯƠNG 1: NHU CẦU, TẦM NHÌN VÀ CHÍNH SÁCH ĐỊA CHÍNH TRỊ CỦA TRUNG QUỐC TRÊN BIỂN ĐÔNG 1. Nhu cầu bản thể của Trung Quốc liên quan đến Biển Đông 1. Nhu cầu phát triển kinh tế Trước hết, nhu cầu của Trung Quốc tại Biển Đông đến từ nguồn lợi thủy hải sản do Biển Đông là nơi rất giàu tài nguyên và sinh vật sống. Đây là nhu cầu cơ bản đáp ứng sinh kế của người dân Trung Hoa đồng thời góp phần phát triển nền kinh tế của nước này.
Hơn nữa, Biển Đông đóng vai trò là ngư trường cho ngư dân Trung Quốc đặc biệt là những người sống gần biển. Kể từ năm 2010, Trung Quốc đã trở thành một trong những nước có ngành đánh bắt cá lớn nhất thế giới (Zhang, 2012). Sản lượng cá xuất khẩu của nước này vào năm 2020 là 3,57 triệu tấn và trị giá 17,62 tỷ USD (Adam Branson, 2021). Ngành đánh bắt không chỉ đóng góp vào thu nhập đáng kể cho nền kinh tế quốc dân mà còn cho phép Trung Quốc đóng một vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế với tư cách là nước xuất khẩu thủy sản lớn nhất thế giới.
Ngoài ra, Trung Quốc còn là nơi tiêu thụ thủy sản hàng đầu của thế giới. Lượng tiêu thụ thủy sản của nước này chiếm 45% tổng lượng toàn cầu. Đặc biệt tại các các khu vực ven biển phía đông, mức tiêu thụ thủy sản bình quân đầu người vượt quá 25kg/người - thống kê tại Phúc Kiến, Hải Nam và Thượng Hải (Rodaint, 2020). Chỉ tính riêng năm 2018, người tiêu dùng Trung Quốc đã đặt 558 triệu đơn hàng thủy sản thông qua các sàn thương mại điện tử với trị giá hơn 3,8 tỷ USD (Adam Branson, 2021).
Chính vì vậy, việc đảm bảo các ngư trường ngoài để phục vụ cho nhu cầu kinh tế mà còn đáp ứng nhu cầu lương thực ngày càng tăng cao của người dân Trung Quốc. Ngoài sự phong phú về thủy hải sản, Biển Đông cũng rất giàu tài nguyên năng lượng đặc biệt là mỏ dầu. Trung Quốc với vai trò “cỗ máy” công nghiệp của thế giới sẽ có nhu cầu về năng lượng ngày một gia tăng, do đó, đối với Bắc Kinh dầu mỏ là một loại tài nguyên không thể thiếu. Mặc dù, Trung Quốc có sự phụ thuộc vào dầu mỏ từ các quốc gia Ả Rập, tuy nhiên nước này cũng khai thác dầu tại Biển Đông để phục vụ cho nền công nghiệp trong nước.
Không chỉ vậy, Biển Đông còn là con đường nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc, chỉ tính vào năm 2020, nước này nhập khẩu 176,3 tỷ USD dầu thô (Workman, 2020). Hơn thế nữa, Trung Quốc còn là một trong các quốc gia tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới. Lượng tiêu thụ dầu ở Trung Quốc lên tới 14,23 triệu thùng/ngày vào năm 2020, tăng từ 14,01 triệu thùng / ngày trong năm trước. Từ năm 8 1998 đến năm 2020, các con số đã tăng khoảng 10 triệu thùng mỗi ngày (N.
Chính vì vậy, nếu sự vận chuyển năng lượng qua Biển Đông hay eo Malacca bị tắc nghẽn sẽ ảnh hưởng đến các vấn đề vận hành nền công nghiệp đang phát triển cũng như an sinh xã hội của chính Trung Quốc. Do đó, nếu Trung Quốc có thể kiểm soát được cả con đường vận chuyển năng lượng và các mỏ dầu tại khu vực này sẽ giúp Bắc Kinh đạt được những lợi ích rất lớn trong việc phát triển kinh tế quốc gia. Bên cạnh đó, khu vực này có các quặng kim loại đất hiếm cao chưa được khai thác, đây là loại nguyên vật liệu rất cần thiết trong ngành công nghiệp điện tử. Đặc biệt là trong bối cảnh Trung Quốc đang mong muốn trở thành một trong những nhà cung cấp hàng điện tử đứng đầu thế giới được bày tỏ qua kế hoạch “Made in China 2025”.
Để hiện thực hóa điều đó, nước này phải chú trọng phát triển các công nghệ bán dẫn, công nghệ hàng không vũ trụ và AI mà những công nghệ này rất cần đến các loại đất hiếm. Tuy nhiên, trải qua nhiều năm khai thác lượng khoáng sản này đã dần bị mất đi trong lục địa Trung Quốc, vì vậy nước này cần nguồn khoáng sản đó ở Biển Đông để phục vụ cho ngành công nghiệp điện tử (Hiếu Trung, 2021). Nhu cầu phát triển an ninh Đối với Trung Quốc, Biển Đông không chỉ đem lại nguồn lợi để phát triển kinh tế mà còn là nơi để đảm bảo an ninh và lợi ích quốc gia. Biển Đông đóng vai trò là vùng đệm quan trọng đối với Trung Quốc, vì các quốc gia hoặc liên minh bên ngoài sẽ dễ dàng đặt sự tỏa thương mại hay bao vây Bắc Kinh thông qua việc thống trị Biển Đông.
Do đó Trung Quốc mong muốn kiểm soát vùng biển này bởi nó cho phép họ tạo ra một hàng rào quân sự mà từ đó có thể thách thức bất kỳ mối đe dọa nào đến từ bên ngoài trong tương lai (R. Trung Quốc muốn sử dụng Biển Đông như một vùng đệm để phá vỡ chuỗi đảo phong tỏa của Hoa Kỳ và đồng minh, nhằm hạn chế những rủi ro khi “đụng độ” với Washington và tiến tới tham vọng thực thi các chính sách lãnh thổ. Do đó, Trung Quốc phải phát triển lớn mạnh quân sự đặc biệt là hải quân và đồng thời triển khai sự hiện diện của quân đội Trung Quốc tại các bờ biển, đảo thuộc vùng biển này. Việc Trung Quốc kiểm soát các điểm quan trọng tại khu vực này như eo Malacca hay các chuỗi đảo (sẽ được trình bày cụ thể hơn ở chương sau), sẽ cho phép Trung Quốc thiết lập và phát triển các căn cứ quân sự phòng thủ.
Vì vậy, Trung Quốc 9 mong muốn đội quân nước mình có mặt tại khu vực này với một quy mô lớn, và lực lượng này phải mang khả năng quân sự được xác định rõ ràng, có vai trò từ chối tiếp cận khu vực với các đối thủ tiềm tàng, đồng thời có thể ngăn cản các hoạt động quân sự nhằm vào Trung Quốc (R. Qua đó có thể thấy, Biển Đông đối với Trung Quốc đóng vai trò rất quan trọng về mặt phòng thủ chiến lược. Chính vì vậy, để theo đuổi cũng như để đạt được tham vọng “cường quốc biển” đã theo đuổi trong nhiều năm, việc Trung Quốc đầu tư và củng cố lực lượng hải quân là tất yếu để đảm bảo an ninh cho quốc gia khi có đường bờ biển lên đến hơn 11. Tham vọng bá quyền toàn cầu Sau thời kỳ Chiến tranh Lạnh, hệ thống chính trị thế giới được Hoa Kỳ lãnh đạo.
Tuy nhiên, hiện nay, trật tự thế giới đơn cực đang dần bị xói mòn bởi một số yếu tố, như sự phát triển nhanh chóng trạng thái đa cực - đề cao sự hợp tác, hay hơn thế nữa là sự phát triển mạnh mẽ của các cường quốc, đặc biệt là sự trỗi dậy của Trung Quốc. Điều này, theo lăng kính của chủ nghĩa hiện thực, Trung Quốc đang là một mối đe dọa đến sự ảnh hưởng của chính quyền Washington hiện nay. Sự trỗi dậy của Trung Quốc tại khu vực châu Á, cụ thể là tại Biển Đông đã và đang tạo ra các tác động đan xen lẫn nhau thông qua các chính sách ngoại giao đối với nhiều quốc gia trong khu vực. Cụ thể, Trung Quốc đã đưa ra những chính sách đối ngoại mà điển hình là “ngoại giao láng giềng” - nhấn mạnh sự hợp tác song song, nhưng đồng thời cũng tạo nên những áp lực đối với các quốc gia qua các hành động cưỡng ép thể hiện qua sự gây hấn tại các khu vực đặc quyền kinh tế của một số nước như Việt Nam hay Philippines.
Đặc biệt với Trung Quốc, từ lâu nước này đã có tham vọng trở thành “cường quốc biển”, bởi sức mạnh từ biển mang lại cho một quốc gia là vô cùng to lớn về cả an ninh lẫn kinh tế - điều đã được công nhận từ những quốc gia đi trước là Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha (Nguyễn, 2015). Từ thời đại khám phá, hai quốc gia trên đã có ngành hàng hải vô cùng phát triển với nhiều chuyến thám hiểm đi qua các đại dương và vùng đất mới, nhờ vào đó hai quốc gia này đã trở thành một trong những cường quốc từ cuối thế kỷ XVI đến những năm giữa thế kỷ XVII. Do đó, Trung Quốc muốn sử dụng Biển Đông như một vùng biển đặc quyền của quốc gia mình để thuận lợi trong củng cố 10 quyền lực, an ninh cũng như kinh tế nhằm bứt phá trở thành một trong những “ông lớn” trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Hơn nữa, với mục đích bành trướng, có thể khẳng định rằng, Trung Quốc đang có những nỗ lực để mở rộng lãnh thổ và thực hiện tham vọng của mình, cùng với đó là giải quyết những vấn đề nan giải về địa chính trị đang kìm hãm sự trỗi dậy của nước này.
Từ đây, có thể thấy rằng, Biển Đông là một trong những “đối tượng” mà Trung Quốc đang hướng tới để làm “bàn đạp” tiến tới vị trí “bá quyền”, do khu vực này đã và đang mang tiềm năng cũng như những nhu cầu cấp thiết để của Trung Quốc. Tầm nhìn địa chính trị của Trung Quốc trên Biển Đông 1. Tầm nhìn về kinh tế Trước bối cảnh kinh tế thế giới từ sau Chiến tranh Lạnh, Trung Quốc đã chú trọng đến việc thay đổi các chính sách kinh tế trong nước nhằm mục tiêu khôi phục vị thế kinh tế của mình trên trường quốc tế. Kể từ khi tiến hành cải cách nền kinh tế từ năm 1978, Trung Quốc đã chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường, nhờ đó tốc độ tăng trưởng GDP của Trung Quốc bắt đầu có sự tăng trưởng đáng kể, đạt mức 9% vào những năm 80 - 90, mặc dù chịu tác động từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 1997 - 1998, song, đến năm 2004, kinh tế Trung Quốc đã lấy lại được tốc độ tăng trưởng trước đó, lên đến 16,8%.
Điều đó đã giúp Trung Quốc trở thành một trong bốn nền kinh tế lớn trên thế giới với giá trị xuất khẩu chỉ đứng sau Liên minh Châu Âu và Hoa Kỳ (Ngô, 2007). Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 đã làm bùng phát nên nạn thất nghiệp cũng như lạm phát tại Trung Quốc khiến cho năm 2008 GDP của nước này đã có thời điểm giảm đến thấp nhất là 6,8% (Nguyễn, 2009). Vì vậy, Trung Quốc một lần nữa thay đổi các phương châm kinh tế từ đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, sang kích thích nhu cầu tiêu dùng để thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế. Lợi dụng thế mạnh về dân số, Trung Quốc đặt trọng tâm vào việc kích cầu trong nước và tập trung cải thiện cơ sở hạ tầng.