Chương 1: Cơ sở lý luận về tín dụng và hoạt động tín dụng. Chương 2: Thực trạng hoạt động tín dụng của NHTMCP Hàng Hải chi nhánh Cầu Giấy. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng tại NHTMCP Hàng Hải chi nhánh Cầu Giấy. 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍN DỤNG VÀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG 1.1 Tín dụng và hoạt động tín dụng 1.1 Khái niệm tín dụng và tín dụng Ngân hàng Tín dụng là quan hệ kinh tế được biểu hiện dưới hình thái tiền tệ hay hiện vật, trong đó người đi vay phải trả cho người cho vay cả gốc và lãi sau một thời gian nhất định.
Theo [1] quan hệ này được thể hiện qua các nội dung sau: Người cho vay chuyển giao cho người đi vay một lượng giá trị nhất định, giá trị này có thể dưới hình thái tiền tệ hay hiện vật. Người đi vay chỉ được sử dụng tạm thời lượng giá trị chuyển giao trong một thời gian nhất định. Sau khi hết thời gian sử dụng người đi vay có nghĩa vụ phải hoàn trả cho người cho vay một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu, khoản dôi ra gọi là lợi tức tín dụng.2 Phân loại tín dụng Có nhiều cách phân loại hoạt động tín dụng: * Dựa theo mục đích sử dụng bao gồm tín dụng cho vay tiêu dùng và tín dụng cho vay để kinh doanh. -Tín dụng cho vay tiêu dùng: Mục đích của loại cho vay này là người đi vay phải sử dụng tiền vay vào việc tiêu dùng, mua sắm tài sản cố định nhằm mục đích phục vụ lợi ích cá nhân.
Hình thức phổ biến nhất của loại hình này là cho vay trả góp, một loại hình đã được áp dụng rất thành công ở các nước phát triển. -Tín dụng cho vay để kinh doanh: Mục đích của loại cho vay này là Ngân hàng cho các doanh nghiệp vay để phục vụ hoạt động kinh doanh của mình, nhằm mở rộng sản xuất đáp ứng nhu cầu phát triển doanh nghiệp. Có thể phân chia loại hình này theo tiêu chí cho vay doanh nghiệp sản xuất và cho vay thương mại hay có 4 thể cho vay theo tùy theo đặc điểm của các ngành nghề kinh tế: Cho vay ngành công nghiệp, ngành nông nghiệp, cho vay ngành dịch vụ. *Dựa theo thời hạn cho vay bao gồm tín dụng ngắn hạn, tín dụng trung và dài hạn.
-Tín dụng ngắn hạn: là loại tín dụng có thời hạn dưới một năm, nhằm tài trợ cho tài sản lưu động hoặc nhu cầu sử dụng vốn ngắn hạn của nhà nước, doanh nghiệp, hộ sản xuất. -Tín dụng trung và dài hạn: có thời hạn từ 1 đến 5 năm, được dùng để cho vay vốn phục vụ nhu cầu mua sắm tài sản cố định, cải tiến đổi mới kỹ thuật, mở rộng và xây dựng các công trình nhỏ có thời hạn thu hồi vốn nhanh. Nhà nước vay trung và dài hạn để đầu tư phát triển. Ngân hàng mua các trái phiếu trung và dài hạn doanh nghiệp nhằm tài trợ cho các quá trình hình thành tài sản cố định.
Thường thì tín dụng trung và dài hạn được đầu tư để hình thành vốn cố định và một phần vốn tối thiểu cho hoạt động sản xuất. *Dựa theo tính chất đảm bảo của các khoản cho vay bao gồm tín dụng có đảm bảo và tín dụng không có đảm bảo. -Tín dụng có bảo đảm: là loại hình tín dụng mà các khoản cho vay phát ra đều có tài sản tương đương thế chấp, có các hình thức như: cầm cố, thế chấp, chiết khấu và bảo lãnh. -Tín dụng không có bảo đảm: là loại hình tín dụng mà các khoản cho vay phát ra không cần tài sản thế chấp mà chỉ dựa vào tín chấp.
Loại hình này thường được áp dụng với khách hàng truyền thống, có quan hệ lâu dài và có tình hình tài chính lành mạnh, có uy tín đối với ngân hàng như trả nợ đầy đủ, đúng hạn cả gốc lẫn lãi, có dự án sản xuất kinh doanh khả thi, có khả năng hoàn trả nợ. 5 Trong nền kinh tế thị trường phân loại tín dụng giúp cho việc nghiên cứu sự vận động của vốn tín dụng trong từng loại hình cho vay và là cơ sở để so sánh, đánh giá hiệu quả kinh tế của chúng.3 Đặc trưng của tín dụng ngân hàng Thứ nhất, tín dụng ngân hàng dựa trên cơ sở có lòng tin. Ngân hàng chỉ cấp tín dụng khi có lòng tin vào khách hàng sử dụng vốn vay đúng mục đích hiệu quả và có khả năng hoàn trả đúng hạn cả gốc và lãi. Thứ hai, tín dụng là có tính thời hạn.
Vì ngân hàng là trung gian tài chính đi vay để cho vay nên cần đảm bảo thời hạn để đảm bảo cho ngân hàng hoàn trả vốn huy động. Thứ ba, tín dụng là có tính hoàn trả, phải dựa trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi và giá trị hoàn trả phải lớn hơn giá trị lúc cho vay như vậy mới bù đắp được chi phí hoạt động và tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng. Quy trình cấp tín dụng Quy trình tín dụng là bảng tổng hợp mô tả công việc của ngân hàng từ khi tiếp nhận hồ sơ vay vốn của một khách hàng cho đến khi quyết định cho vay, giải ngân, thu nợ và thanh lý hợp đồng tín dụng. Việc tuân thủ theo đúng quy trình tín dụng ở các ngân hàng là vô cùng quan trọng.
Theo đó, quy trình tín dụng của các ngân hàng hiện nay gồm 6 bước: Bước 1: Tiếp cận khách hàng Với mục tiêu là phát triển bền vững hệ thống khách hàng tốt trong quan hệ tín dụng với ngân hàng thương mại, NH tiếp cận trực tiếp hoặc gián tiếp với KH. 6 Bước 2: Thông tin khách hàng Bước này do cán bộ tín dụng thực hiện ngay sau khi tiếp xúc khách hàng. Nhìn chung một bộ hồ sơ vay vốn cần phải thu thập các thông tin như: Năng lực pháp lý, năng lực hành vi dân sự của khách hàng, khả năng sử dụng vốn vay, khả năng hoàn trả nợ vay (vốn vay + lãi). Bước 3: Thẩm định khách hàng Thẩm định khách hàng là việc xác định khả ănng hiện tại và tương lại của khách hàng trong việc sử dụng vốn vay và hoàn trả nợ vay.
Bước 4: Quyết định và hợp đồng Trong khâu này, ngân hàng sẽ ra quyết định đồng ý hoặc từ chối cho vay đối với một hồ sơ vay vốn của khách hàng. Bước 5: Giải ngân, thu nợ và giám sát tín dụng Ngân hàng sẽ tiến hành phát tiền cho khách hàng theo hạn mức tín dụng đã ký kết trong hợp đồng tín dụng. Nguyên tắc giải ngân: phải gắn liền sự vận động tiền tệ với sự vận động hàng hóa hoặc dịch vụ có liên quan, nhằm kiểm tra mục đích sử dụng vốn vay của khách hàng và đảm bảo khả năng thu nợ. Nhưng đồng thời cũng phải tạo sự thuận lợi, tránh gây phiền hà cho công việc sản xuất kinh doanh của khách hàng.
Nhân viên tín dụng thường xuyên kiểm tra việc sử dụng vốn vay thực tế của khách hàng, hiện trạng tài sản đảm bảo, tình hình tài chính của khách hàng,. để đảm bảo khả năng thu nợ. Bước 6: Thanh lý hợp đồng tín dụng Đây là bước cuối cùng trong một quy trình cấp tín dụng. Một khoản khoản tín dụng có thể được kết thúc theo một trong hai cách sau: Thanh lý mặc nhiên, thanh lý bắt buộc.2 Hiệu quả của hoạt động tín dụng Hoạt động tín dụng là một trong những hoạt động quan trọng của hệ thống ngân hàng thương mại, mang lại 70-80% thu nhập của mỗi ngân hàng, tuy nhiên rủi ro của nó cũng không nhỏ và gây nên tỷ lệ nợ xấu cao trong toàn hệ thống.
Chính vì vậy, hoạt động tín dụng luôn được đánh giá là một trong các nghiệp vụ ngân hàng phức tạp và có độ rủi ro cao. Do đó, vấn đề về tín dụng rất được các Ngân hàng quan tâm. Hiệu quả hoạt động tín dụng là một trong những biểu hiện của hiệu quả kinh tế trong lĩnh vực ngân hàng, nó phản ánh chất lượng của các hoạt động tín dụng ngân hàng. Đó là khả năng cung ứng tín dụng phù hợp với yêu cầu phát triển của các mục tiêu kinh tế-xã hội và nhu cầu của khách hàng đảm bảo nguyên tắc hoàn trả nợ vay đúng hạn, mang lại lợi nhuận cho NHTM từ nguồn tích lũy do đầu tư tín dụng và do đạt được các mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Trên cơ sở đó đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững của Ngân hàng. Vì vậy, hiệu quả hoạt động tín dụng là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh khả năng thích nghi của tín dụng ngân hàng với sự thay đổi của các nhân tố chủ quan (khả năng quản lý, trình độ của cán bộ quản lý ngân hàng…), các nhân tố khách quan (khách hàng và các môi trường tác động. Do đó hiệu quả tín dụng là kết quả của mối quan hệ biện chứng giữa ngân hàng - khách hàng vay vốn - nền kinh tế xã hội, cho nên khi đánh giá hiệu quả tín dụng cần phải xem xét cả ba phía là ngân hàng, khách hàng và nền kinh tế.3 Một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động tín dụng 1.1 Các chỉ tiêu định tính Theo cơ sở pháp lý, hoạt động tín dụng có hiệu quả nếu chấp nhận đúng các quy chế cho vay và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan do Chính phủ và ngân hàng Nhà nước ban hành. 8 Theo nguyên tắc cho vay của từng NHTM, hoạt động cho vay có hiệu quả luôn phải tuân thủ các quy trình nghiệp vụ cho vay.
Các Ngân hàng lập ra sổ tay tín dụng, trong đó đưa ra các khái niệm, quy định, quy trình và các hướng dẫn cụ thể dành cho cán bộ ngân hàng.Các quy định trong quy trình cho vay được áp dụng cụ thể trong từng trường hợp vay ở mỗi NHTM là nhằm thực hiện việc cho vay có hiệu quả. Do vậy việc tuân thủ những quy trình là một điều kiện quan trọng của một khoản cho vay có hiệu quả. Theo cơ sở hợp đồng cho vay, khi tiến hành hoạt động cho vay, ngân hàng và khách hàng sẽ lập một hợp đồng tín dụng. Trong hợp đồng tín dụng sẽ quy định chi tiết về các yếu tố quan trọng như thời hạn vay, mục đích sử dụng vốn vay, số tiền vay, phương thức hoàn trả gốc và lãi được thể hiện với những cam kết.
Một khoản vay được coi là có hiệu quả khi nó được thể hiện đúng những cam kết đã ký trong hợp đồng tín dụng.2 Các chỉ tiêu định lƣợng 1.