Luận Văn Tốt Nghiệp: Đánh Giá Hàm Lượng Thủy Ngân Trong Nghêu, Sò, Vẹm Tại Bờ Biển Đà Nẵng

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp phân tích đánh giá tổng hàm lượng thủy ngân trong một số loài nghêu sò và vẹm, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Môi Trường
• Đề tài: Phân Tích Hàm Lượng Thủy Ngân Trong Nghêu, Sò, Vẹm Bờ Biển Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Vài nét về bãi biển Đà Nẵng
• 1.2. Sơ lược về một số loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ có giá trị kinh tế ở Việt Nam
• 1.2.1. Đặc điểm cấu tạo và sinh lý
• 1.2.2. Vai trò và giá trị kinh tế
• 1.2.3. Giới thiệu về một số loài nghêu, sò và vẹm
• 1.2.3.1. Sò huyết
• 1.2.3.2. Sò lông
• 1.2.3.3. Vẹm xanh
• 1.2.3.4. Nghêu lụa
• 1.2.3.5. Nghêu dầu
• 1.2.3.6. Nghêu trắng
• 1.3. Sự tồn tại kim loại nặng trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ
• 1.4. Thuỷ ngân và dư lượng của nó trong môi trường
• 1.4.1. Giới thiệu về thuỷ ngân
• 1.4.2. Tính chất và các dạng tồn tại
• 1.4.3. Vai trò và ứng dụng
• 1.4.4. Độc tính và tác hại
• 1.4.5. Nguồn gốc xuất hiện thủy ngân trong nhuyễn thể

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đề tài

Đà Nẵng, một vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường, đặc biệt là sự tích tụ của thủy ngân trong các loài hải sản như nghêu, sò, và vẹm. Việc đánh giá hàm lượng thủy ngân trong các loài nhuyễn thể này không chỉ giúp xác định mức độ ô nhiễm mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ này được coi là chỉ thị sinh học, phản ánh tình trạng ô nhiễm của môi trường biển. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp chiết trắc quang phân tử UV-VIS để phân tích và đánh giá tổng hàm lượng thủy ngân trong các mẫu hải sản từ bờ biển Đà Nẵng.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Sự suy giảm chất lượng môi trường sống tại Đà Nẵng đã dẫn đến nhiều vấn đề nghiêm trọng, trong đó có sự gia tăng nồng độ thủy ngân trong hải sản. Ô nhiễm thủy ngân không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe con người. Nghiên cứu này nhằm cung cấp thông tin cần thiết để đánh giá mức độ ô nhiễm thủy ngân trong các loài nghêu, sò, và vẹm, từ đó đưa ra các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường biển. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

II. Tổng quan tài liệu

Nghiên cứu về thủy ngân trong hải sản đã được thực hiện ở nhiều nơi trên thế giới. Các nghiên cứu cho thấy rằng thủy ngân có khả năng tích tụ trong cơ thể các loài nhuyễn thể, đặc biệt là trong các loài như nghêu, sò, và vẹm. Theo các tài liệu, thủy ngân có thể xâm nhập vào chuỗi thức ăn và gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Việc phân tích hàm lượng thủy ngân trong các loài hải sản không chỉ giúp đánh giá mức độ ô nhiễm mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và bảo vệ môi trường biển. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng nồng độ thủy ngân trong hải sản có thể vượt quá mức an toàn, gây nguy cơ cho sức khỏe người tiêu dùng.

2.1. Tình hình ô nhiễm thủy ngân tại Đà Nẵng

Tại Đà Nẵng, tình trạng ô nhiễm thủy ngân đang trở thành vấn đề đáng lo ngại. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và các hoạt động khai thác tài nguyên. Nghiên cứu cho thấy rằng nồng độ thủy ngân trong các loài hải sản tại khu vực này có xu hướng gia tăng, ảnh hưởng đến chất lượng hải sản và an toàn thực phẩm. Việc đánh giá hàm lượng thủy ngân trong nghêu, sò, và vẹm là cần thiết để xác định mức độ ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này áp dụng phương pháp chiết trắc quang phân tử UV-VIS để phân tích hàm lượng thủy ngân trong các mẫu nghêu, sò, và vẹm. Phương pháp này cho phép xác định chính xác nồng độ thủy ngân trong các mẫu hải sản, từ đó đánh giá mức độ ô nhiễm. Các mẫu được thu thập từ nhiều địa điểm khác nhau trên bờ biển Đà Nẵng, đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực. Kết quả phân tích sẽ được so sánh với các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm để đánh giá mức độ nguy hiểm của thủy ngân trong các loài hải sản này.

3.1. Quy trình thu thập và phân tích mẫu

Quy trình thu thập mẫu bao gồm việc lựa chọn các địa điểm có khả năng ô nhiễm cao, sau đó tiến hành thu thập mẫu nghêu, sò, và vẹm. Mẫu được bảo quản và vận chuyển về phòng thí nghiệm để tiến hành phân tích. Phương pháp chiết trắc quang phân tử UV-VIS được sử dụng để xác định nồng độ thủy ngân trong các mẫu. Kết quả phân tích sẽ được ghi chép và xử lý thống kê để đưa ra những kết luận chính xác về mức độ ô nhiễm tại khu vực nghiên cứu.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả phân tích cho thấy nồng độ thủy ngân trong các mẫu nghêu, sò, và vẹm tại bờ biển Đà Nẵng có sự biến động lớn. Một số mẫu vượt quá mức an toàn cho phép, cho thấy mức độ ô nhiễm thủy ngân nghiêm trọng. Điều này có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe con người thông qua chuỗi thức ăn. Việc phát hiện nồng độ thủy ngân cao trong các loài hải sản này cần được xem xét nghiêm túc và có các biện pháp khắc phục kịp thời.

4.1. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp thông tin về mức độ ô nhiễm thủy ngân trong các loài hải sản mà còn góp phần nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm. Việc đánh giá hàm lượng thủy ngân trong nghêu, sò, và vẹm sẽ giúp các cơ quan chức năng có cơ sở để đưa ra các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường. Đồng thời, nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm môi trường biển tại Đà Nẵng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đà Nẵng, một vùng kinh tế trọng điểm miền Trung Việt Nam, sở hữu bờ biển dài trên 30 km với nhiều bãi tắm nổi tiếng và ngư trường rộng khoảng 15.000 km². Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế – xã hội song hành với các vấn đề ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm kim loại nặng như thủy ngân, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng môi trường sống và an toàn thực phẩm. Các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ như nghêu, sò, vẹm được sử dụng làm chỉ thị sinh học để đánh giá mức độ ô nhiễm thủy ngân trong môi trường biển, bởi chúng có khả năng tích tụ kim loại nặng qua chuỗi thức ăn, gây nguy hại sức khỏe con người.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích và đánh giá tổng hàm lượng thủy ngân trong một số loài nghêu, sò và vẹm thuộc bờ biển Đà Nẵng bằng phương pháp chiết trắc quang phân tử UV-VIS. Nghiên cứu tập trung vào các mẫu thu thập dọc bờ biển Nam Ô, Thanh Bình, Sơn Trà trong khoảng thời gian đầu năm 2012. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần xây dựng phương pháp phân tích thủy ngân phù hợp với điều kiện phòng thí nghiệm mà còn cung cấp dữ liệu quan trọng để đánh giá mức độ ô nhiễm thủy ngân và an toàn thực phẩm tại địa phương. Đây là cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp quản lý môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Tích tụ sinh học và khuyếch đại sinh học của kim loại nặng: Thủy ngân vô cơ trong môi trường nước biển được vi khuẩn ưa mặn chuyển hóa thành metyl thủy ngân – dạng hữu cơ có độc tính cao, dễ tích tụ trong sinh vật biển, đặc biệt là nhuyễn thể hai mảnh vỏ. Quá trình này làm tăng nồng độ thủy ngân theo chuỗi thức ăn, gây nguy hiểm cho sinh vật và con người.

• Phương pháp chiết trắc quang phân tử UV-VIS: Dựa trên định luật Lambert-Beer, phương pháp này sử dụng thuốc thử đithizon để tạo phức màu với ion Hg2+, đo mật độ quang ở bước sóng 490 nm nhằm xác định nồng độ thủy ngân trong mẫu. Phương pháp có ưu điểm độ nhạy cao, đơn giản, chi phí thấp và phù hợp với điều kiện phòng thí nghiệm.

• Khái niệm vô cơ hóa mẫu: Sử dụng hỗn hợp axit mạnh (HNO3, H2SO4, HClO4) để phân hủy mẫu nhuyễn thể, chuyển toàn bộ thủy ngân thành dạng Hg2+ dễ dàng phân tích.

Các khái niệm chính bao gồm: tích tụ thủy ngân, phức chelat đithizonat, vô cơ hóa mẫu ướt, mật độ quang, hiệu suất thu hồi và sai số thống kê.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu nghêu, sò, vẹm được thu thập ngẫu nhiên dọc bờ biển Đà Nẵng (Nam Ô, Thanh Bình, Sơn Trà) trong tháng 3 và tháng 4 năm 2012. Mẫu được xử lý sơ bộ, xay nhuyễn và bảo quản lạnh trước khi phân tích.

• Phương pháp phân tích: Vô cơ hóa mẫu bằng hỗn hợp 10 ml HNO3 đặc, 4 ml H2SO4 đặc, 2 ml HClO4 đặc, đun trong 40 phút. Chiết thủy ngân bằng dung dịch đithizon trong clorofom, kết hợp complexon III và KSCN để loại trừ ion gây nhiễu. Đo mật độ quang phức Hg(Dz)2 ở bước sóng 490 nm trên máy quang phổ UV-VIS Jasco V-530.

• Timeline nghiên cứu: Từ khâu thu thập mẫu, xử lý, khảo sát điều kiện tối ưu vô cơ hóa và chiết thủy ngân, xây dựng đường chuẩn, đánh giá hiệu suất thu hồi và sai số thống kê, đến phân tích mẫu thực tế, tổng thời gian nghiên cứu khoảng vài tháng trong năm 2012.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Mỗi loại nhuyễn thể được lấy mẫu 5g xay nhuyễn cho mỗi lần phân tích, thực hiện nhiều lần để đảm bảo độ chính xác và tính đại diện.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp đường chuẩn và phương pháp thêm dãy chuẩn để xác định nồng độ thủy ngân. Đánh giá hiệu suất thu hồi trung bình đạt 87%, sai số tương đối dưới 1%, hệ số biến động nhỏ, đảm bảo độ chính xác và lặp lại của phương pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện vô cơ hóa mẫu tối ưu: Hỗn hợp axit gồm 10 ml HNO3 đặc, 4 ml H2SO4 đặc, 2 ml HClO4 đặc, đun trong 40 phút cho dung dịch trong suốt và mật độ quang phức Hg(Dz)2 đạt giá trị cao nhất (khoảng 0.063). Thời gian đun quá 40 phút làm giảm mật độ quang do thủy ngân bay hơi.

2. Điều kiện chiết thủy ngân tối ưu: Thể tích đithizon 20 ml, thời gian chiết 2 phút, thể tích NH3 5% dùng để rửa đithizon dư là 40 ml. Mật độ quang phức đạt cực đại tại các điều kiện này, đảm bảo độ nhạy và độ chính xác cao.

3. Đường chuẩn xác định thủy ngân: Phương pháp có khoảng tuyến tính từ 10^-6 ppm đến 3 ppm, mật độ quang tỷ lệ thuận với nồng độ Hg2+ (R² gần 1). Giới hạn phát hiện đạt 10^-6 ppm, phù hợp với phân tích lượng vết.

4. Hiệu suất thu hồi và sai số thống kê: Hiệu suất thu hồi trung bình 87.01%, sai số tương đối dưới 1%, hệ số biến động Cv nhỏ chứng tỏ độ lặp lại tốt và độ chính xác cao của phương pháp.

5. Hàm lượng thủy ngân trong mẫu thực tế: Hàm lượng Hg2+ trong các loài nhuyễn thể ở Đà Nẵng dao động từ 0.078 mg/kg (nghêu trắng) đến 0.500 mg/kg (nghêu dầu), sò lông có hàm lượng cao nhất tại khu vực Nam Ô (khoảng 0.63 mg/kg). Tất cả mẫu đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 8-1:2011/BYT.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy phương pháp chiết trắc quang đithizon là phù hợp để xác định tổng hàm lượng thủy ngân trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ với độ nhạy và độ chính xác cao. Việc lựa chọn hỗn hợp axit và thời gian đun mẫu tối ưu giúp phân hủy hoàn toàn mẫu, tránh thất thoát thủy ngân. Thể tích đithizon và thời gian chiết ảnh hưởng trực tiếp đến mật độ quang, do đó được khảo sát kỹ lưỡng để đạt hiệu quả tối đa.

Hàm lượng thủy ngân cao nhất ở sò lông tại Nam Ô phản ánh ảnh hưởng của các nguồn thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt từ khu công nghiệp Hòa Khánh và sông Cu Đê. Mức độ ô nhiễm thủy ngân tại các khu vực khác như Thanh Bình và Sơn Trà cũng tương đối cao do nước thải sinh hoạt, nhưng vẫn nằm trong giới hạn an toàn. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây về tích tụ thủy ngân trong nhuyễn thể và phù hợp với báo cáo của ngành về ô nhiễm kim loại nặng ven biển.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mật độ quang theo thể tích đithizon, thời gian chiết, và biểu đồ hàm lượng thủy ngân theo từng loài và địa điểm lấy mẫu, giúp minh họa rõ ràng xu hướng và mức độ ô nhiễm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và kiểm soát ô nhiễm thủy ngân: Thiết lập hệ thống quan trắc định kỳ hàm lượng thủy ngân trong các loài nhuyễn thể ven biển Đà Nẵng, đặc biệt tại các khu vực chịu ảnh hưởng công nghiệp và nước thải sinh hoạt. Mục tiêu giảm thiểu hàm lượng thủy ngân vượt ngưỡng cho phép trong vòng 2 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì.

2. Áp dụng quy trình phân tích thủy ngân chuẩn: Khuyến khích các phòng thí nghiệm địa phương áp dụng phương pháp chiết trắc quang đithizon đã xây dựng để phân tích thủy ngân, đảm bảo độ chính xác và tiết kiệm chi phí. Thời gian triển khai trong 1 năm, do các viện nghiên cứu và trường đại học thực hiện đào tạo.

3. Kiểm soát nguồn thải thủy ngân: Thực hiện các biện pháp giảm thiểu phát thải thủy ngân từ khu công nghiệp, nhà máy than nhiệt điện và xử lý nước thải sinh hoạt trước khi xả ra môi trường biển. Mục tiêu giảm phát thải thủy ngân ít nhất 30% trong 3 năm, do chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình tuyên truyền về nguy cơ ô nhiễm thủy ngân và an toàn thực phẩm cho người dân, đặc biệt là người tiêu dùng hải sản. Khuyến cáo hạn chế tiêu thụ các loài nhuyễn thể có hàm lượng thủy ngân cao. Thời gian thực hiện liên tục, do các tổ chức y tế và môi trường đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành môi trường, hóa học phân tích: Luận văn cung cấp phương pháp phân tích thủy ngân chi tiết, dữ liệu thực nghiệm và đánh giá hiệu suất phương pháp, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về ô nhiễm kim loại nặng.

2. Cơ quan quản lý môi trường và y tế công cộng: Thông tin về mức độ ô nhiễm thủy ngân trong hải sản ven biển Đà Nẵng giúp xây dựng chính sách giám sát, kiểm soát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

3. Phòng thí nghiệm phân tích môi trường và thực phẩm: Quy trình phân tích thủy ngân bằng chiết trắc quang đithizon là tài liệu tham khảo hữu ích để áp dụng trong công tác kiểm nghiệm, đảm bảo kết quả chính xác và tin cậy.

4. Người tiêu dùng và doanh nghiệp thủy sản: Hiểu rõ về nguy cơ tích tụ thủy ngân trong nhuyễn thể giúp lựa chọn sản phẩm an toàn, đồng thời doanh nghiệp có cơ sở để kiểm soát chất lượng sản phẩm xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp chiết trắc quang đithizon có ưu điểm gì so với các phương pháp khác?
   Phương pháp này có độ nhạy cao, đơn giản, chi phí thấp, không đòi hỏi thiết bị phức tạp như quang phổ hấp thụ nguyên tử, phù hợp với điều kiện phòng thí nghiệm tại địa phương. Ví dụ, nó cho phép xác định lượng vết thủy ngân trong mẫu nhuyễn thể với giới hạn phát hiện đến 10^-6 ppm.

2. Tại sao phải vô cơ hóa mẫu trước khi phân tích thủy ngân?
   Vô cơ hóa mẫu giúp phân hủy hoàn toàn mẫu sinh học, chuyển thủy ngân hữu cơ và các dạng phức tạp thành ion Hg2+ dễ dàng phân tích. Điều này đảm bảo độ chính xác và độ nhạy của phép đo, tránh sai số do mẫu chưa được xử lý kỹ.

3. Hàm lượng thủy ngân trong nhuyễn thể ở Đà Nẵng có nguy hiểm cho sức khỏe không?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng thủy ngân trong các mẫu nhuyễn thể đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 8-1:2011/BYT, do đó chưa gây nguy hiểm cấp tính. Tuy nhiên, việc tiêu thụ lâu dài cần được kiểm soát để tránh tích tụ sinh học.

4. Nguồn gốc thủy ngân trong môi trường biển là gì?
   Thủy ngân có nguồn gốc tự nhiên từ hoạt động núi lửa, phong hóa đá, và nguồn nhân tạo từ các nhà máy điện than, luyện kim, thuốc trừ sâu, nước thải công nghiệp và sinh hoạt. Tại Đà Nẵng, khu công nghiệp Hòa Khánh và sông Cu Đê là các nguồn thải chính.

5. Làm thế nào để giảm thiểu ô nhiễm thủy ngân trong môi trường biển?
   Giảm thiểu sử dụng năng lượng than, áp dụng công nghệ sạch trong sản xuất công nghiệp, xử lý nước thải triệt để, giám sát định kỳ hàm lượng thủy ngân trong hải sản và nâng cao nhận thức cộng đồng là các biện pháp hiệu quả. Ví dụ, Nhật Bản đã thành công trong kiểm soát ô nhiễm thủy ngân tại vịnh Minamata bằng các biện pháp tương tự.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công phương pháp phân tích tổng hàm lượng thủy ngân trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ bằng phương pháp chiết trắc quang đithizon với các điều kiện tối ưu: 10 ml HNO3 đặc, 4 ml H2SO4 đặc, 2 ml HClO4 đặc, đun 40 phút; chiết với 20 ml đithizon, 40 ml NH3 5%, thời gian chiết 2 phút.
• Phương pháp đạt hiệu suất thu hồi trung bình 87%, sai số tương đối dưới 1%, đảm bảo độ chính xác và độ lặp lại cao.
• Hàm lượng thủy ngân trong các loài nghêu, sò, vẹm ở bờ biển Đà Nẵng dao động từ 0.078 đến 0.500 mg/kg, nằm trong giới hạn an toàn theo QCVN 8-1:2011/BYT.
• Quy trình phân tích đã được áp dụng thành công cho mẫu thực tế, cung cấp dữ liệu quan trọng cho đánh giá ô nhiễm thủy ngân và an toàn thực phẩm.
• Đề xuất các giải pháp giám sát, kiểm soát ô nhiễm và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu phân tích các kim loại nặng khác như Pb, Cd, As trong hải sản; triển khai giám sát định kỳ; phối hợp với các cơ quan chức năng để kiểm soát nguồn thải.

Các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và phòng thí nghiệm được khuyến khích áp dụng quy trình phân tích này để nâng cao hiệu quả giám sát ô nhiễm kim loại nặng tại các vùng ven biển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Vài nét về bãi biển Đà Nẵng [18] Vùng biển Đà Nẵng có ngư trường rộng trên 15.000 km², có vịnh Đà Nẵng nằm chắn bởi sườn núi Hải Vân và Sơn Trà, mực nước sâu, thuận lợi cho việc xây dựng cảng lớn và một số cảng chuyên dùng khác, nó nằm trên các tuyến đường biển quốc tế nên rất thuận lợi cho việc giao thông đường thuỷ và còn là nơi trú đậu tránh bão của các tàu có công suất lớn. Biển Đà Nẵng có các động vật biển phong phú trên 266 giống loài, trong đó hải sản có giá trị kinh tế cao gồm 16 loài. Tổng trữ lượng hải sản các loại là 1.

Hàng năm có khả năng khai thác 150. Ngoài ra, Đà Nẵng còn có một bờ biển dài trên 30km nổi tiếng với nhiều bãi tắm liên hoàn đẹp tuyệt vời nằm rải rác từ Bắc đến Nam như Nam Ô, Xuân Thiều, Thanh Bình, Tiên Sa, Sơn Trà, Mỹ Khê, Bắc Mỹ An, Non Nước,… với nhiều cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, trong đó có những bãi tắm đã được du khách thập phương biết đến như những địa điểm nghỉ ngơi, thư giản, tắm biển lý tưởng nhất trong khu vực Châu Á. Đặc biệt, quanh khu vực bán đảo Sơn Trà có những bãi san hô lớn, thuận lợi trong việc phát triển các loại hình kinh doanh, dịch vụ, du lịch biển. Sơ lược về một số loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ có giá trị kinh tế ở Việt Nam [12, 21, 22, 23] 1.

Đặc điểm cấu tạo và sinh lý Có cấu tạo tương đối đồng nhất trong cả lớp. Cơ thể bao trong vỏ cứng hơi kéo dài và tương đối đối xứng hai bên, dẹt, hô hấp bằng mang tấm có hình tiết diện ngang hình chữ W. Vỏ gồm hai mảnh, che kín hai bên thân và dính với nhau ở mặt lưng nhờ dây chằng và các khớp. Vỏ ngoài thường có màu xanh-lam đậm, hơi đen hay nâu.

mặt trong vỏ có lớp xà cừ màu trắng hoặc xanh. Phần lớn lớp hai mảnh vỏ sống ít hoạt động, di chuyển chậm trong bùn đất, trên giá thể hay bám trên đá và thích nghi với đời sống lọc nước. Một số loài hai Luan van mảnh vỏ sống bám trên một mảnh vỏ (hàu) có hai vỏ phát triển không đều: một vỏ chứa toàn bộ cơ thể và một vỏ biến thành nắp đậy. Tốc độ sinh trưởng của nhuyễn thể 2 mảnh vỏ là kết quả của sự tác động các yếu tố như: nhiệt độ, nước, thức ăn, mật độ nuôi, dòng chảy, độ ô nhiễm của môi trường….

Phần lớn lớp hai mảnh vỏ ăn các động vật và thực vật nổi, các vụn hữu cơ lắng đọng, giáp xác…Dòng nước đưa thức ăn vào ở phía sau cơ thể và di chuyển hình chữ U trong khoang áo rồi thoát ra ngoài cũng ở phía sau cơ thể. Vai trò và giá trị kinh tế Nhuyễn thể hai mảnh vỏ đang trở thành ngành có tiềm năng về kinh tế, với giá trị xuất khẩu đứng thứ ba trong ngành thủy sản Việt Nam. Là thành viên quan trọng tham gia vào quá trình làm sạch nước. Thí dụ: một con trai sông ( Anodonta pincinailis ) lọc 12 lít nước/ ngày, một con vẹm xanh (Mytilus) lọc 3-5 lít nước/ ngày, mỗi con hàu làm lắng 1.

Là những vị thuốc hay trong kho tàng y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian. Thịt nhuyễn thể có mùi vị thơm ngon và nhiều đạm, chúng là thức ăn quan trọng, cần thiết và phổ biến đối với con người. Các phần cơ thể của nhuyễn thể được dùng làm nguyên liệu sản xuất các đồ rất độc đáo như sản xuất khuy áo bằng vỏ trai. Một số vùng biển dùng vỏ sò để nung vôi.

Là đối tượng nuôi cấy ngọc. Mặt trong của vỏ trai được dùng làm đồ trang sức, mỹ nghệ có giá trị lớn. Giới thiệu về một số loài nghêu, sò và vẹm 1. Sò huyết Tên tiếng Anh : Blood Cookle, Arca Cuneata Reeve, Granular Ark Tên khoa học : Andara granosa (Linné, 1758) Luan van Sò huyết là loài sống ở vùng trung triều, độ sâu 1-2m nước.

Chất đáy thích hợp là bùn cát. Nơi có ảnh hưởng nước ngọt (độ mặn 15-20 ‰) ở vùng cửa sông là khu vực phân bố thích hợp của sò huyết. Sò huyết thường sống vùi mình trong lớp bùn đáy. Đặc điểm hình thái : Vỏ dày có hình dạng trứng, hai vỏ bằng nhau.

Mặt ngoài vỏ có gờ phóng Hình 1. Sò huyết xạ phát triển, số lượng gờ từ 17 đến 20 gờ, trên mỗi gờ có nhiều hạt hình chữ nhật. Bản lề rộng, hình thoi, có màu nâu đen. Vết cơ khép vỏ sau lớn hình tứ giác, vết cơ khép vỏ trước nhỏ hơn, hình tam giác.

Sò huyết là loài có máu đỏ. Mặt ngoài vỏ có màu nâu đen, mặt trong vỏ có màu trắng sứ. Con lớn, vỏ dài 50-60 mm, cao 40- 50mm. Vùng phân bố : Ở Việt Nam, sò huyết được phân bố dọc ven bở biển từ Bắc vào Nam, ở các vùng cửa sông và đầm phá.

Sò huyết có nhiều ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Thừa Thiên Huế, Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bến tre, Kiên Giang. Sò lông Tên tiếng Anh : Hakf - crenate Ark Tên khoa học: Anadara subcrenata Sò lông thường sống ở nơi có chất đáy bùn pha lẫn vỏ động vật thân mềm. Đặc điểm hình thái : Vỏ có dạng hình bầu Hình 1. Hai vỏ không bằng nhau, vỏ trái lớn hơn vỏ phải, trên mặt vỏ có 31-35 gờ phóng xạ, trên gờ phóng xạ có nhiều hạt (ụ nhỏ), những hạt này trên gờ phóng xạ rất rõ nét.

Da vỏ màu nâu phát triển thành lông. Bản lề hẹp, màu đen. Cá thể lớn có vỏ dài 46mm, cao 38mm, rộng 32mm. Vùng phân bố : Ở Việt Nam, sò lông phân bố dọc ven biển, có nhiều ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Thanh Hoá, Phú Yên, Ninh Thuận, Bình Thuận.

Vẹm xanh Tên tiếng Anh : Green Mussel Tên khoa học : Perna viridis (LinnÐ, 1758) Vẹm xanh là loài sống chủ yếu ở vùng hạ triều đến độ sâu trên dưới 10m nước, độ mặn thích hợp từ 20 đến 30‰, đáy cứng, đá, sỏi, gỗ,… Vẹm có một bộ phận lớn, gọi là chân, hình dạng như một cái lưỡi, giúp vẹm bám vào giá thễ và di chuyển. Vẹm sống bằng cách tiêu hóa các vi sinh vật như vi Hình 1.3 Vẹm xanh rong, vi tảo hút qua một hệ thống màng lọc. Chúng thường tụ tập, bám vào đá thành những quần thể. Cách sống tụ họp này giúp vẹm chịu đựng được các cơn sóng vỗ.

Đặc điểm hình thái : Vỏ dạng hình quả muỗm (xoài), đỉnh ở đầu tận cùng vỏ. Vỏ cá thể trưởng thành dài 150mm, cao 65mm, rộng 40mm. Đường sinh trưởng mịn, sắp xếp khít nhau; ở cá thể non da vỏ màu xanh, cá thể trưởng thành da vỏ màu nâu đen. Mặt trong vỏ màu trắng óng ánh.

Vùng phân bố : Vẹm xanh phân bố rộng ở các vùng biển Bắc, Trung và Nam Bộ. Tập trung ở một số tỉnh : Hải Phòng, Quảng Bình, Thừa Thiên Huế, Bình Định, Khánh Hoà, Bình Thuận, Hà Tiên, Phú Quốc, Kiên Giang. Nghêu lụa Tên tiếng Anh : Undulating Venus Tên khoa học: Paphia undulata Đặc điểm hình thái : Vỏ cỡ trung bình, tương đối mỏng, có dạng hình bầu dục dài, dài 54mm, cao 30mm, rộng 16mm. Khoảng cách từ đỉnh vỏ đến mép Hình 1.

Nghêu lụa sau bằng 1,5 lần khoảng cách từ đỉnh vỏ đến mép trước, phần trước mép lưng vỏ lõm. Da vỏ láng, các vòng sinh trưởng mịn sắp xếp khít nhau, mặt vỏ có nhiều vân phóng xạ màu tím gấp khúc dạng hình mạng lưới. Luan van Vùng phân bố: Ở Việt Nam, nghêu lụa được phân bố nhiều nhất ở khu vực ven biển miền Trung đến Nam Bộ, từ vùng dưới triều đến vùng biển nông, đáy bùn cát. Tập trung chủ yếu ở Hà Tiên, Rạch Giá, quanh đảo Bà Lụa, Bình Thuận.

Nghêu dầu Tên tiếng Anh : Asiatic Hard Clam Tên khoa học: Meretrix meretrix LinnÐ, 1758 Nghêu dầu được phân bố ở vùng triều đến độ sâu 1-2mm nước. Chất đáy cát có pha bùn, chúng sống vùi trong cát từ 3-4 cm, dùng ống hút nước để lấy thức ăn từ bên ngoài. 0 Đặc điểm hình thái : Vỏ có dạng hình tam giác. Vỏ trái và vỏ phải bằng nhau, mép bụng của vỏ cong đều.

Bản lề ngắn màu nâu đen nhô lên mặt ngoài của vỏ. Vết cơ khép vỏ trước nhỏ hình bán nguyệt, vết cơ khép vỏ sau lớn hình bầu dục. Da vỏ màu nâu, trơn bóng. Những cá thể nhỏ vùng gần đỉnh vỏ thường có vân răng cưa hay vân hình phóng xạ.

Mặt trong của vỏ màu trắng, mép sau có màu tím đậm. Cá thể lớn có chiều dài 130mmm, cao 110mm, rộng 58mm. Vùng phân bố : Ở Việt Nam, nghêu dầu được phân bố tập trung ở các vùng biển thuộc các tỉnh Nghệ An, Thanh Hoá, Thái Bình, Nam Định, Bến Tre, Tiền Giang. Nghêu trắng Tên Tiếng Anh: Lyrate asiatic hard clam Tên khoa học: Meretrix lyrata Hình dạng rất giống nghêu dầu nhưng kích thước nhỏ hơn.

Mặt ngoài vỏ màu vàng nhạt hoặc màu trắng sữa, một số cá thể có vân màu nâu. Mặt trong vỏ màu trắng. Nghêu lớn Hình 1. Nghêu trắng có chiều dài 40-50mm, cao 40-45mm và rộng 30-35mm.

Luan van Ở Việt Nam, nghêu trắng được phân bố nhiều ở các tỉnh Trà Vinh, Tiền Giang, Bến Tre, Sóc Trắng và Cần Giờ (TP.Hồ Chí Minh). Sự tồn tại kim loại nặng trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ [3, 7, 24] Năm 1986, khi tiến hành phân tích các loại hàu, vẹm, sò,… ở biển Hồng Kông, Trung Quốc đã phát hiện thấy chì, thuỷ ngân, thiếc, antimon tăng lên liên tục trong các loài hải sản đó. Các nghiên cứu trên Thế Giới về các loài trong giống Corbicula (Hến) đều chỉ ra rằng, đây là loài có khả năng tích lũy cao các kim loại nặng đặc biệt là thủy ngân. Nghiên cứu của Inza và cộng sự (1997, 1998) đã nhận thấy Corbicula có khả năng tích lũy nhanh metyl thủy ngân.

Ở Việt Nam, theo nghiên cứu của Đào Việt Hà (2002), hàm lượng các kim loại nặng trong vẹm (Perna viridis) tại đầm Nha Phu (Khánh Hòa): 0. Nghiên cứu nồng độ kim loại nặng trong một số mẫu nhuyễn thể hai mảnh vỏ từ bờ biển Đại Tây Dương ở miền Nam Tây Ban Nha của Đại học Seville cho thấy rằng các kim loại nặng: Cr, Ni, Cu, Cd, Pb, As, Hg đều tồn tại và hàm lượng Hg nằm trong khoảng 0. Nhìn chung, sự tích lũy kim loại nặng trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ là rất nhiều nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng nhất vẫn là thủy ngân. Thuỷ ngân và dư lượng của nó trong môi trường [2, 17, 19, 20] 1.

Giới thiệu về thuỷ ngân Thủy ngân là một nguyên tố hoá học trong bảng tuần hoàn có ký hiệu Hg và số nguyên tử 80.