ĐẶT VẤN ĐỀ Lựa chọn danh mục thuốc hợp lý là yếu tố quan trọng quyết định việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả tại bệnh viện. Hiện nay, với chính sách mở cửa theo cơ chế thị trường, đa dạng hóa các hình thức cung ứng thuốc, thị trường thuốc ngày càng phong phú, đa dạng về cả số lượng và chủng loại. Sử dụng thuốc thiếu hiệu quả, bất hợp lý trong bệnh viện đã và đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia. Ban Bảo Vệ Chăm Sóc Sức Khỏe Cán Bộ TP.
Hồ Chí Minh (Ban BVCSSKCB TPHCM) phụ trách kiểm tra sức khỏe định kỳ và khám chữa bệnh, điều trị ngoại trú cho các đối tượng Trung ương quản lý nghỉ hưu tại TPHCM, các cán bộ thuộc diện quản lý của thành phố, nhân sĩ, trí thức, các vị chức sắc tôn giáo, người dân tộc, văn nghệ sĩ tiêu biểu theo chỉ đạo của Thành Ủy. Ngoài ra Ban còn phụ trách chăm sóc sức khỏe, điều trị bệnh cho các đồng chí nguyên là cán bộ thuộc diện Thành ủy quản lý ở các thời kỳ, với số lượng trên 4. Ban đang từng bước hoàn thiện và tăng cường triển khai các biện pháp sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả trên người bệnh. Số lượt khám bệnh ngoại trú hàng năm tại Ban khoảng 14.000 lượt/năm, số lượt khám bệnh đến khám trung bình 1200 lượt/tháng.
Kinh phí sử dụng cho việc mua thuốc của Ban khoảng 10 tỷ đồng/ năm. Kinh phí sử dụng mua thuốc phục vụ trong công tác khám chữa bệnh tương đối cao so với ngân sách của toàn Ban. Tuy nhiên lĩnh vực quản lý dược hiện đang triển khai chưa có đề tài nào nghiên cứu về hoạt động cung ứng thuốc cũng như đánh giá hiệu quả của việc xây dựng danh mục thuốc (DMT) của Ban để tăng cường cho việc sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả. Với mong muốn nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, giảm chi phí điều trị cho bệnh nhân tại Ban BVCSSKCB TPHCM.
Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Ban Bảo Vệ Chăm Sóc Sức Khỏe Cán Bộ TP. Hồ Chí Minh năm 2021” với 02 mục tiêu cụ thể như sau: 1 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Ban Bảo Vệ Chăm Sóc Sức Khỏe Cán Bộ TP. Hồ Chí Minh năm 2021.
Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp ABC, VEN, ma trận ABC/VEN tại Ban Bảo Vệ Chăm Sóc Sức Khỏe Cán Bộ TP. Hồ Chí Minh năm 2021. Kết quả nghiên cứu nhằm chỉ ra những bất hợp lý trong danh mục thuốc sử dụng năm trước – năm 2021, từ đó đưa ra các ý kiến đề xuất với Hội đồng thuốc và điều trị xây dựng DMT của Ban cho những năm tiếp theo, đáp ứng nhu cầu sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả. Một số văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài Ngày 06/4/2016 Quốc hội ban hành Luật dược số 105/2016/QH13 quy định về chính sách của Nhà nước về dược và phát triển công nghiệp dược; hành nghề dược; kinh doanh dược; đăng ký, lưu hành, thu hồi thuốc và nguyên liệu làm thuốc; dược liệu và thuốc cổ truyền; đơn thuốc và sử dụng thuốc; thông tin thuốc, cảnh giác dược và quảng cáo thuốc; dược lâm sàng; quản lý thuốc trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; thử thuốc trên lâm sàng và thử tương đương sinh học của thuốc; quản lý chất lượng thuốc, nguyên liệu làm thuốc và quản lý giá thuốc [16].
Ngày 08/5/2017 Chính phủ ban hành Nghị định số 54/2017/NĐ-CP quy định về Chứng chỉ hành nghề dược; kinh doanh dược; xuất khẩu, nhập khẩu thuốc; đăng ký lưu hành dược liệu, tá dược, vỏ nang; đánh giá cơ sở sản xuất tại nước ngoài; thẩm quyền, hình thức, thủ tục thu hồi nguyên liệu làm thuốc, biện pháp xử lý nguyên liệu làm thuốc bị thu hồi; hồ sơ, trình tự thủ tục và thẩm quyền cấp giấy xác nhận nội dung thông tin; quảng cáo thuốc và các biện pháp quản lý giá thuốc [8]. Ngày 10/6/2011 Bộ Y tế ban hành Thông tư số 22/2011/TT- BYT quy định về tổ chức và hoạt động của khoa Dược bệnh viện. Khoa Dược có vai trò chủ đạo, đầu mối trong việc quản lý sử dụng thuốc tại BV [1]. Ngày 08/08/2013 Bộ Y tế ban hành Thông tư số 21/2013/TT- BYT Quy định tổ chức hoạt động của HĐT&ĐT [2].
Ngày 17/3/2015 Bộ Y tế ban hành Thông tư số 05/2015/TT- BYT ban hành danh mục thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và các vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế: Danh mục thuốc được sắp xếp thành 11 nhóm theo y lý y học cổ truyền; Danh mục vị thuốc bao gồm 349 vị 3 thuốc từ cây, con, khoáng vật làm thuốc được sắp xếp thành 30 nhóm theo y lý y học cổ truyền [3]. Ngày 30/08/2018 Bộ Y tế ban hành thông tư 19/2018/TT-BYT Ban hành Danh mục thuốc thiết yều tại Việt Nam. Thông tư này quy định nguyên tắc xây dựng, tiêu chí lựa chọn thuốc thiết yếu bao gồm thuốc hóa dược, vắc xin, sinh phẩm, thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu, danh mục thuốc thiết yếu, sử dụng danh mục thuốc thiết yều và trách nhiệm thực hiện [4]. Ngày 30/10/2018 Bộ Y tế ban hành Thông tư số 30/2018/TT-BYT ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế, các thuốc hay các hoạt chất được sắp xếp theo 27 nhóm lớn, theo mã ATC.
Quy định về việc xây dựng DMT thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT sử dụng tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải căn cứ DMT và phân hạng BV; nhu cầu điều trị và khả năng chi trả của BHYT, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh xây dựng DMT sử dụng của pháp luật về đấu thầu và lựa chon thuốc để mua sắm, sử dụng theo nguyên tắc: ưu tiên lựa chọn thuốc Generic, thuốc đơn chất, thuốc sản xuất trong nước … [5]. Quy định về sử dụng thuốc đơn thành phần/đa thành phần: Thông tư 21/2013/TT-BYT ban hành ngày 8/8/2013, quy định tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện có quy định một trong những tiêu chuẩn để lựa chọn thuốc xây dựng DMT tại BV đó là: ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất. Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phài có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiên dụng so với thuốc ở dạng đơn chất [2]. Ngày 11/07/2019 Bộ Y tế ban hành Thông tư số 15/2019/TT- BYT Quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập, quy định phải sử dụng 80- 120% số lượng của các thuốc trúng thầu.
Một số trường hợp được phép mua 4 vượt nhưng số lượng không được vượt quá 20% số lượng của nhóm thuốc trong hợp đồng đã ký [6]. Phương pháp phân tích dữ liệu thuốc sử dụng 1. Phương pháp phân tích ABC Khái niệm Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong chi phí dành cho mua thuốc bệnh viện. Tuy nhiên nhược điểm của phân tích ABC là không cung cấp được các thông tin để có thể so sánh các thuốc về sự khác biệt hiệu quả điều trị [2].
Đây là phương pháp tiếp cận hiệu quả để quản lý ngân sách dựa trên nguyên lý Pareto (20/80) thiểu số quan trọng, số nhiều ít quan trọng. Tùy từng trường hợp mà ta vận dụng và đánh giá một cách tương đối như sau: + Các thuốc loại A chiếm 10-20% tổng số thuốc, tương ứng chiếm khoảng 70-80% tổng ngân sách. + Các thuốc loại B với tỷ lệ sử dụng trung bình, chiếm khoảng 15-20% tổng ngân sách. + Các thuốc loại C chiếm đại đa số các thuốc có cách sử dụng riêng lẻ ở mức thấp, mà tổng chi phí của chúng chỉ chiếm 10-20% tổng ngân sách.
Vai trò và ý nghĩa Giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. Phân tích ABC được dùng để kiểm soát các thuốc thuộc loại A được sử dụng có hợp lý, hiệu quả hay không; đây là nhóm ưu tiên để xem xét đưa ra các quyết định lựa chọn và mua thuốc. Đối với nhóm A: - Số lượng mặt hàng ít, giá trị tồn kho cao, cần có chính sách quản lý hàng tồn kho chặt chẽ. - Thời gian đặt hàng cần thường xuyên (mỗi tuần thậm chí mỗi ngày).
5 - Tránh tồn trữ hàng với số lượng lớn. - Lựa chọn nhà cung ứng tốt để tiết kiệm chi phí. - Cần thiết phải xác định nhu cầu và dự báo doanh thu để tiết kiệm chi phí tồn kho. Đối với nhóm B: - Số lượng mặt hàng dự trữ vừa phải, giá trị tồn kho vừa phải.
- Thời gian đặt hàng lại ít thường xuyên hơn (mỗi tháng). - Cần theo dõi sự thay đổi chuyển sang nhóm A hoặc C. Đối với nhóm C: - Số lượng mặt hàng dự trữ lớn, giá trị tồn kho ít. - Thời gian đặt hàng ít thường xuyên nhất.
Phương pháp phân tích VEN Khái niệm Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn.Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia loại 3 nhóm cụ thể như sau: + Thuốc V (Vital drugs) - Là thuốc sống còn dùng trong trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện. + Thuốc E (Essential) - Là thuốc thiết yếu dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện. Vai trò, ý nghĩa 6 - Phương pháp phân tích VEN giúp cho việc lựa chọn những thuốc cần ưu tiên việc lựa chọn mua thuốc và sử dụng trong hệ thống, quản lý hàng tồn kho và xác định sử dụng thuốc với giá cả phù hợp cụ thể. - Việc lựa chọn thuốc: Các thuốc V và E nên được đưa ra ưu tiên lựa chọn.
Đặc biệt khi ngân sách hạn hẹp. - Về mua sắm: Các thuốc V và E cần phải được kiểm soát thường xuyên khi đặt hàng và dự trữ thường xuyên các thuốc này và giảm dự trữ những thuốc không cần thiết.