Nhìn lại chính sách tiền tệ 2011-2012 và đề xuất cho tương lai

Bài viết phân tích chính sách tiền tệ giai đoạn 2011-2012, đưa ra gợi ý cho các năm tiếp theo, giúp hiểu rõ tác động và định hướng kinh tế.

• Tác giả: Pgs. Đào Hùng
• Trường học: Học viện Chính sách Phát triển
• Chuyên ngành: Chính sách tiền tệ
• Đề tài: Phân tích chính sách tiền tệ 2011-2012 và gợi ý cho các năm tiếp theo
• Loại tài liệu: tiểu luận
• Năm xuất bản: 2011-2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• I. ĐỊNH HƯỚNG MỤC TIÊU VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 2011-2012
• I.1. Mục tiêu hàng đầu của CSTT
• I.2. Mục tiêu trung gian
• I.3. Diễn biến cung tiền và tăng trưởng tín dụng 2004-2012
• I.4. Tăng trưởng tín dụng đối với nền kinh tế
• II. ĐIỀU HÀNH CÁC CÔNG CỤ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 2011-2012
• II.1. Công cụ lãi suất

Tóm tắt

I. Phân tích chính sách tiền tệ 2011 2012

Giai đoạn 2011-2012, chính sách tiền tệ của Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức lớn từ kinh tế vĩ mô. Lạm phát tăng cao do giá dầu thô, nguyên vật liệu và lương thực thế giới tăng mạnh. Trong nước, áp lực lạm phát gia tăng từ chính sách nới lỏng tiền tệ giai đoạn 2008-2010. Ngân hàng Trung ương đã điều chỉnh chính sách tiền tệ theo hướng kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Các nghị quyết của Chính phủ và chỉ thị của Ngân hàng Trung ương đã được ban hành để thực hiện mục tiêu này.

1.1. Mục tiêu và thực hiện chính sách tiền tệ

Mục tiêu chính của chính sách tiền tệ 2011-2012 là kiểm soát lạm phát và ổn định giá trị đồng tiền. Theo Luật Ngân hàng Trung ương 2010, mục tiêu duy nhất là ổn định giá trị đồng tiền, thể hiện qua chỉ tiêu lạm phát. Tuy nhiên, lạm phát năm 2011 vượt xa mục tiêu (<7%), đạt 18%, do tăng trưởng tín dụng và cung tiền quá mức giai đoạn trước. Năm 2012, mục tiêu lạm phát <10% được đặt ra, và kết quả đạt 7%, thể hiện sự thành công bước đầu trong kiểm soát lạm phát.

1.2. Công cụ điều hành chính sách tiền tệ

Ngân hàng Trung ương sử dụng các công cụ như lãi suất, tỷ giá hối đoái, dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở để điều hành chính sách tiền tệ. Lãi suất được điều chỉnh tăng mạnh để kiểm soát lạm phát, nhưng điều này cũng gây ra tình trạng thanh khoản căng thẳng và tăng nợ xấu. Tỷ giá hối đoái được điều chỉnh linh hoạt để ổn định thị trường ngoại hối.

II. Gợi ý chính sách tiền tệ cho các năm tiếp theo

Từ phân tích chính sách tiền tệ 2011-2012, các gợi ý cho chính sách tiền tệ những năm tiếp theo tập trung vào việc kiểm soát lạm phát chi phí đẩy, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Cần hoạch định mục tiêu lạm phát trong dài hạn, điều chỉnh lãi suất và tỷ giá hối đoái linh hoạt hơn, đồng thời tăng cường quản lý thị trường tài chính và đầu tư.

2.1. Kiểm soát lạm phát chi phí đẩy

Lạm phát chi phí đẩy là thách thức lớn nhất trong điều hành chính sách tiền tệ. Cần kiểm soát các yếu tố như giá nguyên liệu nhập khẩu, chi phí sản xuất và điều chỉnh giá hàng hóa thiết yếu. Việc kiểm soát lạm phát cần được thực hiện đồng bộ với các mục tiêu kinh tế vĩ mô khác.

2.2. Điều chỉnh lãi suất và tỷ giá hối đoái

Lãi suất cần được điều chỉnh linh hoạt hơn, dựa trên cung cầu vốn thị trường thay vì chỉ phụ thuộc vào lạm phát. Tỷ giá hối đoái cần được quản lý chặt chẽ để ổn định thị trường ngoại hối và hỗ trợ xuất khẩu.

III. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Chính sách tiền tệ 2011-2012 đã đạt được một số thành công trong kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô, nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Việc điều chỉnh lãi suất và cung tiền đột ngột đã gây ra tình trạng thanh khoản căng thẳng và tăng nợ xấu. Các gợi ý cho chính sách tiền tệ những năm tiếp theo cần được áp dụng linh hoạt để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

3.1. Thành công và hạn chế

Thành công lớn nhất của chính sách tiền tệ 2011-2012 là kiểm soát lạm phát từ 18% (2011) xuống còn 7% (2012). Tuy nhiên, việc điều chỉnh lãi suất và cung tiền đột ngột đã gây ra tình trạng thanh khoản căng thẳng và tăng nợ xấu.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các gợi ý cho chính sách tiền tệ những năm tiếp theo cần được áp dụng linh hoạt, đặc biệt trong việc kiểm soát lạm phát chi phí đẩy và điều chỉnh lãi suất, tỷ giá hối đoái. Điều này sẽ giúp ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Phân Tích Chính Sách Tiền Tệ Việt Nam Giai Đoạn 2011–2012 và Định Hướng Chiến Lược Giai Đoạn Tiếp Theo

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

Nghiên cứu "Nhìn lại chính sách tiền tệ (2011–2012) và gợi ý chính sách tiền tệ những năm tiếp theo" do nhóm chuyên gia kinh tế tại Học viện Chính sách và Phát triển (PGS. Đào Hùng, TS. Nguyễn Thạc Hoát, TS. Nguyễn Trọng Nghĩa, ThS. Nguyễn Thế Vinh, ThS. Nguyễn Việt Anh) thực hiện. Bài nghiên cứu giải quyết câu hỏi trọng tâm: Hiệu lực và cơ chế truyền dẫn của các công cụ chính sách tiền tệ (CSTT) tại Việt Nam trong giai đoạn biến động 2011–2012 diễn ra như thế nào, và đâu là lối thoát bền vững cho kinh tế vĩ mô giai đoạn 2013–2015?

Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích định lượng chuỗi thời gian kết hợp so sánh lịch sử (2004–2012), nghiên cứu mổ xẻ toàn diện 5 công cụ điều hành: lãi suất, dự trữ bắt buộc, tái cấp vốn, nghiệp vụ thị trường mở (OMO) và hạn mức tín dụng.

Kết quả nổi bật:

• Việc đột ngột chuyển dịch từ nới lỏng sang thắt chặt gắt gao đã giúp kéo lạm phát từ đỉnh 18.13% (2011) xuống ~7% (2012).
• Tuy nhiên, chính sách tạo ra hệ lụy "sốc vĩ mô": tín dụng suy kiệt nghiêm trọng (chỉ tăng 5.5% năm 2012 so với bình quân 35.17% giai đoạn 2004–2010), nợ xấu phình to, thị trường bất động sản và chứng khoán đóng băng.
• Cơ chế truyền dẫn chính sách bị nghẽn do can thiệp hành chính trực tiếp kéo dài và hiện tượng lệch pha giữa lãi suất điều hành với chỉ số giá tiêu dùng (CPI).

Từ đó, nghiên cứu hàm ý sự cấp thiết của việc chuyển đổi khung điều hành CSTT sang trung – dài hạn, xử lý triệt để nợ xấu thông qua cơ chế chứng khoán hóa, đồng thời tái cấu trúc toàn diện hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM).

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Giai đoạn 2011–2012 đánh dấu bước ngoặt pháp lý và kinh tế trọng đại của Việt Nam:

1. Luật Ngân hàng Nhà nước 2010 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2011, chuyển đổi định hướng từ CSTT đa mục tiêu sang CSTT đơn mục tiêu – lấy ổn định giá trị đồng tiền (kiểm soát lạm phát) làm trọng tâm tối thượng.
2. Nền kinh tế hứng chịu "dư chấn" nặng nề từ các gói kích cầu và chính sách nới lỏng tiền tệ giai đoạn 2008–2010 (tăng trưởng cung tiền M2 và tín dụng bình quân đạt tới 31.17% – 35.17%).

Áp lực lạm phát chi phí đẩy từ giá dầu và nguyên vật liệu thế giới kết hợp với sự tăng trưởng nóng của tổng cầu nội địa đã đẩy CPI năm 2011 lên mức kỷ lục 18.13%. Nhằm lập lại trật tự kinh tế vĩ mô, Chính phủ ban hành Nghị quyết 11/2011/NQ-CP và Nghị quyết 01/2012/NQ-CP, buộc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải thực hiện một đợt "hãm phanh gấp" đối với dòng tiền.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        CHU KỲ "BÙNG PHÁT - HÃM PHANH" VĨ MÔ                       |
|                                                                                   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap): Phần lớn các phân tích đương thời chỉ tập trung vào khía cạnh giải quyết thanh khoản ngắn hạn hoặc đánh giá lạm phát đơn lẻ. Nghiên cứu này lấp đầy khoảng trống bằng cách:

• Đánh giá đồng bộ cả 5 công cụ CSTT dưới góc độ lý thuyết truyền dẫn tiền tệ hiện đại (Taylor Rule, Transmission Mechanism).
• Chỉ ra chu kỳ 3 năm lặp lại của lạm phát tại Việt Nam (2 năm tăng vọt, 1 năm hạ sâu).
• Phân tích bản chất lạm phát chuyển dịch từ cầu kéo sang chi phí đẩy.

Nghiên cứu mang tính thời sự cao, cung cấp luận cứ khoa học để hoạch định chiến lược CSTT giai đoạn 2013–2015, ngăn chặn nguy cơ tái diễn vòng xoáy thiểu phát – suy thoái kinh tế.

---

Phương pháp tiếp cận và nghiên cứu (Methodology & Approach)

Nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu thực nghiệm kết hợp phân tích chính sách công (Policy Analysis Framework):

• Thu thập dữ liệu: Chuỗi dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê (GSO), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), và báo cáo kinh tế vĩ mô của các tổ chức quốc tế giai đoạn 2004–2012. Số liệu bao gồm: CPI theo tháng/năm, tăng trưởng cung tiền M2, tốc độ tăng trưởng tín dụng, lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu, OMO, lãi suất liên ngân hàng, và tỷ lệ dự trữ bắt buộc.
• Kỹ thuật phân tích:
  • Phân tích so sánh chuỗi thời gian (Comparative Time-series Analysis): So sánh các chỉ tiêu định hướng mục tiêu và kết quả thực hiện giữa hai thời kỳ: 2004–2010 (nới lỏng, đa mục tiêu) và 2011–2012 (thắt chặt, đơn mục tiêu).
  • Phân tích tương quan pha (Co-movement Analysis): Vẽ biểu đồ đối chiếu chu kỳ biến thiên giữa chỉ số CPI hàng tháng với các mức lãi suất điều hành để phát hiện độ trễ (time lag) và sự bất đối xứng trong phản ứng chính sách.
  • Bóc tách cấu trúc tiền tệ: Phân tích bản chất các cấu phần trong phương tiện thanh toán $M_2 = M_1 + \text{Tiền gửi có kỳ hạn} + \text{Tiền gửi ngoại tệ}$, từ đó chỉ ra những điểm mù thống kê do hiện tượng đô la hóa, vàng hóa và khu vực tài chính phi chính thức.
• Độ tin cậy: Các nhận định được kiểm chứng chéo qua văn bản quy phạm pháp luật thực tế (Nghị quyết của Chính phủ, Chỉ thị và Thông tư của NHNN) cùng các tham chiếu lý thuyết tiền tệ hiện đại của Mishkin và Taylor Rule.

---

Những phát hiện chính (Key Findings)

===================================================================================
                       BẢNG TỔNG HỢP CÁC PHÁT HIỆN TRỌNG TÂM
===================================================================================
  Phát hiện                      Hiện trạng thực nghiệm           Hệ quả vĩ mô
-----------------------------------------------------------------------------------
1. "Sốc" cung tiền & tín dụng    Tín dụng 2012 chỉ tăng 5.5%      Tổng cầu suy kiệt,
                                 (mục tiêu: 15-17%, quá khứ: 35%) doanh nghiệp phá sản

2. Lệch pha Lãi suất - CPI       Chỉ có 4/22 tháng (2011-2012)    Công cụ lãi suất
                                 biến thiên cùng chiều            bị triệt tiêu hiệu lực

3. Bất cập Dự trữ bắt buộc       Tỷ lệ DTBB cố định phẳng 3%     Không điều tiết được
                                 áp dụng đồng loạt cho mọi bank   thanh khoản thực tế

4. Méo mó Tái cấp vốn           Ls tái cấp vốn thấp hơn nhiều    Phát sinh đầu cơ arbitrage
                                 so với Ls liên ngân hàng (25-30%) vốn giá rẻ trục lợi

5. Phân bổ Hạn mức tín dụng     Giao quota tín dụng theo nhóm    Hành chính hóa, triệt tiêu
                                 vào thời điểm tổng cầu suy sụp   cạnh tranh thị trường
===================================================================================

1. "Cú sốc thắt chặt" gây suy kiệt tín dụng và sụp đổ tổng cầu

Năm 2011, mục tiêu lạm phát đặt ra quá tham vọng ($< 7%$) so với quán tính vĩ mô bình quân 3 năm trước đó ($12.2%$). Việc NHNN phanh gấp cung tiền đã khiến tăng trưởng tín dụng năm 2011 chỉ đạt 14.41% (mục tiêu 20%) và năm 2012 rơi thẳng xuống 5.5% (giảm -84.4% so với bình quân 2004–2010). Sự sụt giảm đột ngột vượt quá khả năng hấp thụ của nền kinh tế, đẩy hàng loạt doanh nghiệp vào cảnh phá sản, thị trường tài sản đóng băng và nợ xấu gia tăng nhanh chóng.

2. Sự "lệch pha" trầm trọng giữa lãi suất điều hành và diễn biến CPI

Phân tích tương quan cho thấy trong suốt 22 tháng (01/2011 – 10/2012), chỉ có đúng 4 tháng (02/2012 – 06/2012) đường lãi suất điều hành vận động cùng chiều với CPI. Trong giai đoạn CPI biến động hình sin mạnh mẽ, NHNN lại giữ trần lãi suất huy động cố định $14%/\text{năm}$ suốt 12 tháng (03/2011 – 02/2012), dẫn tới:

• 7 tháng liên tiếp người gửi tiền chịu lãi suất thực âm.
• Các NHTM đua nhau "vượt rào" trần lãi suất bằng chi hoa hồng, ủy thác đầu tư trá hình, gây hỗn loạn thị trường liên ngân hàng.

3. Tê liệt công cụ Tỷ lệ Dự trữ bắt buộc (DTBB)

Mặc dù là công cụ kiểm soát cơ số nhân tiền tệ mạnh nhất, tỷ lệ DTBB bằng VND bị giữ cố định ở mức 3% suốt từ năm 2009 đến 2012. Việc áp dụng một mức phẳng cho toàn bộ các ngân hàng – không phân biệt quy mô vốn, chất lượng tài sản giữa nhóm Big 4/G12 với các NHTM cổ phần nông thôn yếu kém – đã biến DTBB thành công cụ hoàn toàn vô hiệu hóa trước biến động lạm phát 2011 và thiểu phát 2012.

4. Méo mó cơ chế tái cấp vốn và trục lợi arbitrage

Giai đoạn đầu 2011 đến quý I/2012, lãi suất tái cấp vốn dao động $7% - 15%/\text{năm}$, trong khi lãi suất vay mượn thực tế trên thị trường liên ngân hàng vọt lên tới $25% - 30%/\text{năm}$. Mức chênh lệch khổng lồ này tạo cơ hội cho một số TCTD trục lợi: tiếp cận nguồn tái cấp vốn giá rẻ từ NHNN để đem cho vay lại trên liên ngân hàng hưởng chênh lệch, thay vì tập trung huy động từ nền kinh tế.

5. Áp dụng hạn mức tín dụng hành chính sai thời điểm

Năm 2012, lần đầu tiên NHNN phân bổ quota tăng trưởng tín dụng theo 4 nhóm ngân hàng. Tuy nhiên, việc áp dụng công cụ hành chính này vào thời điểm nền kinh tế đang suy sụp tổng cầu và "thừa ứ vốn không thể giải ngân" đã làm công cụ này hoàn toàn mất tác dụng thực tiễn, đồng thời gây thiếu minh bạch do chưa công khai bộ tiêu chuẩn định lượng xếp hạng tín nhiệm.

---

Đóng góp khoa học và giá trị thực tiễn (Scholarly & Practical Contributions)

• Về mặt lý luận: Nghiên cứu minh chứng rằng trong nền kinh tế có độ mở lớn ($>80%\text{ GDP}$) và tồn tại mức độ đô la hóa/vàng hóa cao, cơ chế truyền dẫn CSTT từ công cụ điều hành sang mục tiêu trung gian ($M_2$, tín dụng) và mục tiêu cuối cùng (lạm phát) sẽ bị biến dạng nếu lạm phát bắt nguồn từ chi phí đẩy. Việc cưỡng ép kiểm soát lạm phát chi phí đẩy bằng các công cụ thắt chặt tiền tệ tổng cầu ngắn hạn chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái sản xuất.
• Về mặt chính sách thực tiễn (Policy Innovations):
  • Giải pháp nợ xấu có tính đột phá: Đề xuất thành lập Công ty Mua bán nợ theo mô hình công ty cổ phần với sự tham gia của SCIC, DIV và các NHTM (đây chính là nền tảng học thuật then chốt dẫn tới sự ra đời của VAMC năm 2013).
  • Chứng khoán hóa nợ công và nợ ngân sách: Đưa ra cơ chế chuyển đổi các khoản nợ xấu phát sinh từ dự án chỉ định, nợ đọng xây dựng cơ bản thành trái phiếu công trình hoặc tín phiếu kho bạc.
  • Tái cấu trúc cấu trúc ngân hàng: Khuyến nghị tách bạch triệt để chức năng Ngân hàng thương mại và Ngân hàng đầu tư; tái định vị các Công ty tài chính trực thuộc tập đoàn nhà nước về đúng chức năng tài trợ thương mại và tiêu dùng chuyên biệt.
  • Khung giám sát an toàn vĩ mô: Hoàn thiện cách tính hệ số an toàn vốn ($CAR$), tỷ lệ $LDR$, đồng thời trao quyền cho Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia xây dựng bộ chỉ số kiểm định sức chịu đựng (Stress Testing) và cảnh báo sớm rủi ro hệ thống.

---

Đối tượng đón nhận và ứng dụng (Target Audience)

                                  ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI

1. Cơ quan Quản lý Nhà nước (NHNN, Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính):
   • Tham khảo cơ sở thực nghiệm để từ bỏ tư duy điều hành giật cục theo từng năm, tiến tới thiết lập khung khổ chính sách tiền tệ trung và dài hạn.
   • Hoàn thiện cơ chế can thiệp thị trường mở (chuyển từ đấu thầu khối lượng sang đấu thầu lãi suất).
2. Khối Ngân hàng Thương mại và Định chế Tài chính:
   • Hiểu rõ cơ chế tương tác giữa lãi suất điều hành và thanh khoản thị trường để chủ động quản trị rủi ro kỳ hạn (Maturity Mismatch), rủi ro thanh khoản và phòng ngừa nợ xấu.
   • Định hướng tái cấu trúc mô hình quản trị ngân hàng theo chuẩn mực quốc tế (Basel II, Basel III).
3. Các Nhà nghiên cứu học thuật, Giảng viên và Sinh viên chuyên ngành Kinh tế – Tài chính:
   • Nguồn tài liệu thực chứng toàn diện về giai đoạn bất ổn kinh tế vĩ mô điển hình của Việt Nam.
   • Cung cấp bộ dữ liệu chi tiết trong phụ lục (lãi suất OMO, tái chiết khấu, tái cấp vốn, biến động CPI theo tháng) phục vụ các mô hình định lượng.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của báo cáo nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Phát hiện cốt lõi là sự "lệch pha" giữa chính sách thắt chặt tiền tệ cực đoan với bản chất lạm phát của Việt Nam năm 2011–2012. Lạm phát giai đoạn này chịu tác động nặng nề bởi chi phí đẩy (giá thế giới, chi phí đầu vào, điều chỉnh giá dịch vụ công), nhưng NHNN lại sử dụng công cụ nén tổng cầu quá mức. Hệ quả là lạm phát có giảm nhưng phải trả giá bằng sự suy kiệt tín dụng (chỉ tăng 5.5% năm 2012), đóng băng thị trường bất động sản và tích tụ nợ xấu khổng lồ.

2. Phương pháp nghiên cứu của bài viết có điểm gì nổi bật?

Trả lời: Nghiên cứu bóc tách đồng thời cả 5 công cụ điều hành CSTT trên cùng một hệ quy chiếu chuỗi thời gian 9 năm (2004–2012). Nhóm tác giả không chỉ phân tích số liệu tổng hợp mà đi sâu đối chiếu sự vận động từng tháng giữa CPI và từng loại lãi suất (tái cấp vốn, tái chiết khấu, OMO, qua đêm), chỉ rõ các xung đột lợi ích và hiện tượng đầu cơ chênh lệch lãi suất (arbitrage) trên thị trường liên ngân hàng.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các giai đoạn khác không?

Trả lời: Có. Quy luật về cơ chế truyền dẫn CSTT, các khiếm khuyết khi duy trì trần lãi suất hành chính kéo dài, cũng như bài học về kiểm soát lạm phát chi phí đẩy trong một nền kinh tế có độ mở thương mại cao hoàn toàn có giá trị ứng dụng cho mọi chu kỳ kinh tế của Việt Nam và các quốc gia đang phát triển tương đồng.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) được gợi mở từ bài viết là gì?

Trả lời: (1) Xây dựng mô hình định lượng thực nghiệm (VAR, DSGE) đo lường chính xác độ trễ tác động của CSTT tới tăng trưởng và lạm phát; (2) Thiết lập bộ chỉ số cảnh báo sớm bất ổn tài chính cho hệ thống ngân hàng; (3) Nghiên cứu lộ trình tự do hóa hoàn toàn lãi suất theo cơ chế thị trường.

5. Những ứng dụng thực tiễn trực tiếp của nghiên cứu là gì?

Trả lời: Đề xuất thành lập Công ty xử lý nợ xấu quốc gia; thực hiện cơ chế chứng khoán hóa các khoản nợ đọng xây dựng cơ bản; hoàn thiện phương pháp tính toán hệ số an toàn vốn ($CAR$), tỷ lệ $LDR$; và chuyển dịch phương thức điều hành thị trường mở OMO từ đấu thầu khối lượng sang đấu thầu lãi suất để tạo tính cạnh tranh thực chất.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo nghiên cứu của nhóm tác giả Học viện Chính sách và Phát triển là một công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về những thành công và hạn chế trong điều hành CSTT giai đoạn đầy biến động 2011–2012. Thông điệp then chốt được rút ra là: CSTT không thể là "liều thuốc vạn năng" giải quyết mọi vấn đề ngắn hạn nếu thiếu đi tầm nhìn chiến lược trung – dài hạn, sự đồng bộ với chính sách tài khóa và quyết tâm tái cơ cấu hệ thống tài chính tận gốc rễ.

Để kiến tạo động lực tăng trưởng bền vững, việc tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, nâng cao tính độc lập của Ngân hàng Trung ương và vận hành chính sách tiền tệ dựa trên các tín hiệu thị trường chính là yêu cầu cấp thiết hàng đầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Tiểu luận NHÌN LẠI CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ (2011-2012) GỢI Ý CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ NHỮNG NĂM TIẾP THEO Nhóm nghiên cứu Học viện Chính sách Phát triển: PGS. Đào Hùng TS.Nguyễn Thạc Hoát TS. Nguyễn Trọng Nghĩa ThS. Nguyễn Thế Vinh ThS.

Nguyễn Việt Anh 1 Việt Nam bước vào giai đoạn 2011-2012 trong bối cảnh nền kinh tế trong nước đối mặt với nhiều thách thức to lớn. Lạm phát của thế giới có xu hướng tăng lên, trong đó giá dầu thô, giá nguyên vật liệu cơ (bản đầu vào của sản xuất), giá lương thực, và thực phẩm trên thế giới tăng cao.Trong khi đó, vào năm 2011, giá cả trong nước tăng cao, áp lực lạm phát ngày càng tăng lên do nhiều nguyên nhân nội tại của nền kinh tế tích lũy từ trước đến nay và chính sách nới lỏng tiền tệ để ngăn chặn suy giảm, duy trì tăng trưởng trong thời gian 2008- 2010, làm tăng nguy cơ mất ổn định kinh tế vĩ mô của nước ta. Nghị quyết Hội nghị T.Ư 3 (khóa XI) tháng 10-2011 đã xác định giai đoạn 2011-2015, ưu tiên hàng đầu của kinh tế Việt Nam là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội đi đôi với đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế. Cùng với sự điều chỉnh các chính sách kinh tế vĩ mô, Chính phủ đã đổi mới quan điểm, điều chỉnh mục tiêu chính sách tiền tệ thực hiện các Nghị quyết của Đảng và Quốc hội về phát triển kinh tế xã hội, tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, thể hiện rõ trong các nghị quyết của Chính phủ 2011-20121.

NHNN đã ban hành các văn bản chỉ đạo2 triển khai thực hiện CSTT, điều hành nhất quán, kiên định theo các định hướng mục tiêu của Đảng, Quốc hội, Chính phủ về kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô và nhiệm vụ đảm bảo an toàn hoạt động của hệ thống các tổ chức tín dụng(TCTD). Về CSTT giai đoạn trước năm 2010 đã được đề cập trong nhiều công trình, dự án nghiên cứu cụ thể.Vì vậy, trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề chủ yếu của CSTT trong năm 2011 và 2012.Những số liệu liên quan đến thời kỳ trước được sử dụng để phân tích, so sánh để làm rõ hơn CSTT 2011-2012. 1 Nghị quyết 01/2011/NQ-CP; Nghị quyết 11/2011/NQ-CP, ngày 24/2/2011; Nghị quyết 01/2012/NQ-CP; Nghị quyết 13/2012/NQ-CP 2 Chỉ thị 01/2011/CT-NHNN, ngày 4/3/2011; Chỉ thị 01/2012/CT-NHNN; Công văn 3739/NHNN ngày 20/6/2012 thực hiện NQ 13; Chỉ thị 06/2012/CT-NHNN ngày 9/11/2012 2 I. ĐỊNH HƯỚNG MỤC TIÊU VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 2011-2012 1.

Mục tiêu hàng đầu của CSTT: Thời kỳ 1997-2010, theo quy định của Luật NHNN 19973, quy định rõ quan điểm CSTT đa mục tiêu: ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, nâng cao đời sống xã hội. Thời kỳ 2011-2012, Luật NHNN 20104, có hiệu lực từ 1/1/2011, chỉ quy định một mục tiêu của CSTT, đó là:ổn định giá trị đồng tiền biểu hiện bằng chỉ tiêu lạm phát. Theo luật NHNN 2010, thì mục tiêu cao nhất, mục tiêu cuối cùng của CSTT của Việt Nam hiện nay là: Ổn định giá trị đồng tiền. Đây là sự đổi mới, hoàn thiện đúng hướng của CSTT ở VN, theo hướng CSTT đơn mục tiêu, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.

Nghiên cứu quá trình hoạch định và thực mục tiêu kiểm soátlạm phát thời kỳ 2004-2012 cho thấy: Bảng 1.Lạm phát: Mục tiêu và kết quả thực hiệngiai đoạn 2004-2012 Chỉ tiêu 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Mục tiêu <5 <6.1 7* Nguồn: Tổng cục Thống kê, * Ước thực hiện Đồ thị 1: Lạm phát: Mục tiêu và kết quả thực hiện giai đoạn 2004-2012 3 Điều 2, Luật NHNN số 06/1997/QH, ngày 12/12/1997 4 Điều 3, Luật NHNN số 46/2010/QH12 3 Chỉ tiêu lạm phát mục tiêu 2011 đặt ra với mức kỳ vọng cao hơn nhiều so với thực tế, gây áp lực lớn cho điều hành CSTT và buộc phải sử dụng công cụ, các biện pháp hành chính, ngắn hạn, gây sốc cho nền kinh tế. Năm 2011 lạm phát mục tiêu đề ra <7 %/năm, thấp hơn nhiều so với mức lạm phát thực tế bình quân của 3 năm trước đó 2008-2010 (12. Điều này cho thấykỳ vọng quá cao của chính phủ, muốn ổn định nhanh kinh tế vĩ mô. Do vậy, NHNN bắt , buộc phải cắt giảm cung tiền và giảm tăng trưởng tín dụng đột ngột, gây ra các hệ quả không như mong muốn: lãi suất cho vay và nợ xấu tăng cao, thanh khoản của hệ thống Ngân hàng căng thẳng, thị trường chứng khoán suy kiệt, thị trường bất động sản đóng băng, nhưng lạm phát thực tế vẫn ở mức quá cao 18.

Nguyên nhân của mức lạm phát năm 2011 quá cao so với mục tiêu đề ra (<7%) là do những hệ quả , tất yếucủa việc mở rộng cung tiền quá mức và tăng trưởng tín dụng quá nóng trong giai đoạn trước đó và một phần xuất phát từ việc điều hành CSTT thiếu chủ động; Xét về phía tổng cầu, tính trung bình, cung tiền M2 và tín dụng tăngkhoảng 31.17% cho giai đoạn 2004-2010.Như vậy, trong giai đoạn 2004-2010, tăng trưởng cung tiền M2 và tăng trưởng tín dụng của Việt Nam là khá cao. Điều này sẽ dẫn đến những hệ lụy liên quan đến ổn định vĩ mô và lạm phát cho những năm tiếp theo. Xét từ phía điều hành CSTT:Trước tình hình lạm phát quý I/2011 ở mức cao(bình quân hơn2%/tháng), ngày 24/2/2011 NQ 11/NQ-CP mới được ban hành và ngày 1/3/2011, chỉ thị 01/CT-NHNN triển khai thực hiện NQ11 mới ra đời., Như vậy, việc châm trễ trong thực thi chính sách và những độ trễ nhất định 4 trong điều hành chính sách cũng dẫn đến những ảnh hưởng nhất định tới lạm phát.Nếu các Nghị quyết và chỉ thị nói trên được ban hành vào cuối năm 2010, thì hiệu quả kiềm chế lạm phát năm 2011 chắc sẽ đạt được kết quả khả quan hơn. Chỉ tiêu lạm phát mục tiêu năm 2012 đặt ra < 10% là sự lựa chọn hợp lý so với mức lạm phát thực tế các năm trước và thực trạng nền kinh tế.

Kết quả kiểm soát lạm phát 2012 ước đạt ở mức 7% là thành công bước đầu.Tuy nhiên, tỷ lệ lạm phát ở mức thấp trong điều kiện nền kinh tế đang khó khăn, tổng cầu suy giảm quá mức sẽ gây những khó khăn cho kinh tế vĩ mô.Nếu tỷ lệ lạm phát 2012 ở mức 9% thì hiệu quả của CSTT đạt được sẽ cao hơn rất nhiều. Nhìn lạichỉ tiêulạm phát thực tế bình quân (2004-2012) là 11.16%/, lạm phát mục tiêu bình quân 2004-2012 là 8.6%/năm và thực trạng nền kinh tế thì mục tiêu kiểm soát lạm phát 2012 đề ra <10% là có cơ sở thực tiễn và quan điểm chính sách phù hợp. Mục tiêu lạm phát 2012 được Quốc hội đề ra <10%; đến cuối tháng 4/2012 Bộ chính trị đặt ra mục tiêu tiếp tục kiềm chế lạm phát năm 2012 ở mức 8-9% là một quyết sách đúng đắn, nhạy bén, phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô5. Việc điều hành tỷ lệ lạm phát 2012 đạt mức thấp, là tấm huân chương 2 mặt, trong đó có mặt hạn chế là: phải trả giá bằng giản thời gian điều chỉnh giá một số hàng hóa và dịch vụ do Nhà nước định giá và kiểm soát giá (y tế, giáo dục, nước sạch, xe buýt) theo chỉ thị 25/2012/CT-TTg ngày 26/9/2012 và chưa hỗ trợ cải thiện được thực trạng tổng cầu nền kinh tế giảm, SXKD khó khăn, thất nghiệp tăng.

Xu hướng lạm phát 2011-2012 là sự lặp lạivòng xoáy lạm phát từ 2004- 2012, theo chu kỳ 3 năm 1 lần: 2 năm tăng vọt lên và 1 năm giảm xuống sâu đột ngột. Điều này cho thấy, kết quả kiểm soát lạm phát chỉ mang tính thời điểm, không ổn định và chưa vững chắc, các yếu tố gây nên lạm phát cao chưa giải quyết được tận gốc rễ. 5 Kết luận của Bộ chính trị tại cuộc họp ngày 26/4/2012 5 Giai đoạn 2004-2012, trong 9 năm, xẩy ra 3 vòng xoáy lạm phát lặp lại cùng 1 xu hướng: 2004-2006: 9. Đánh giá một cách khách quan, toàn diện cho thấy:Những nguyên nhân chủ quan làm bùng phát lạm phát cao từ trước đến nay do bất cập trong điều hành CSTT đã bộc lộ rõ và đã khắc phục ngày càng tốt hơn trong giai đoạn 2011-2012.

Đối với các nguyên nhân khách quan của nền kinh tế, gây áp lực tạo nên lạm phát cao ở nước ta vẫn còn nguyên. Đó là những yếu tố gây nên áp lực lạm phát chi phí đẩy của nền kinh tế như: xu thế giá cả hàng hóa thế giới ngày càng tăng cao với một nền kinh tế có tỷ lệ nhập khẩu/GDP cao hơn 80%; sự tăng lên của chi phí sản xuất do cơ cấu kinh tế, chất lượng tăng trưởng, quản lý kém hiệu quả và yêu cầu phải điều chỉnh tăng tiền lương; sự tăng giá các mặt hàng chủ chốt và dịch vụ thiết yếu do quá trình điều chỉnh giá bao cấp sang giá thị trường của các hang hóa, dịch vụ Nhà nước quản lý và kiểm soát giá. Như vậy, thách thức lớn nhất đối với vấn đề kiểm soát lạm phát và điều hành CSTT của Việt Nam trong năm 2013 và những năm tới là từ các yếu tố gây nên lạm phát chi phí đẩy chứ không phải nguy cơ từ các yếu tố cầu kéo và các nguyên nhân khác. Từ các phân tích nói trên, có thể rút ra một số quan điểm để xây dựng và thực hiện có hiệu quả mục tiêu cao nhất của CSTT ở VN sau đây: - Hoạch định mục tiêu kiểm soát lạm phát không thể xây dựng theo chỉ tiêu hàng năm như hiện nay, mà phải được hoạch định trong cả thời kỳ trung và dài hạn, chia ra từng năm, theo một lộ trình phù hợp với quá trình tái cơ cấu và đổi mới mô hình tăng trưởng của nền kinh tế;lựa chọn tối ưu mục tiêu ngắn hạn, trung và dài hạn.

- Kiểm soát chặt chẽ các yếu tố gây nên áp lực tăng tổng cầu quá mức, ngăn ngừa tái lập nguy cơ lạm phát tiền tệ từ kênh tín dụng, tài khóa và cung tiền. - Điều hành không để xẩy ra việc tăng tổng cầu dồn dập, tập trung vào một thời điểm, đặc biệt là điều chỉnh tăng tiền lương và các loại giá hàng hóa dịch vụ từ giá bao cấp sang cơ chế giá thị trường, không làm cho giá cả bị đẩy lên. 6 - Đối với những ngành kinh tế chưa đạt đến mức sản lượng tiềm năng, thì việc kích cầu là một chính sách có hiệu quả, để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.