Luận văn maternal health care in vietnam demand for antenatal care and choice of delivery care services

Nhu cầu chăm sóc sức khỏe mẹ là một vấn đề cấp thiết trên toàn cầu, đặc biệt ở các quốc gia có… 88 trang · University of Economics Ho Chi Minh City · 2016.

• Tác giả: Nguyen Thi Hoai Trang
• Người hướng dẫn: Dr. Truong Dang Thuy
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Nhu Cầu Chăm Sóc Sức Khỏe Mẹ Tại Việt Nam: Phân Tích Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Dịch Vụ Chăm Sóc Thai Kỳ và Lựa Chọn Địa Điểm Sinh Nở
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH VẼ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Vai trò của chăm sóc sức khỏe bà mẹ
• 2.2. Tổng quan về sức khỏe và chăm sóc sức khỏe bà mẹ tại Việt Nam
• 2.2.1. Yếu tố văn hóa
• 2.2.2. Chính sách hai con
• 2.2.3. Tỷ lệ tử vong mẹ và chăm sóc sức khỏe bà mẹ tại Việt Nam
• 2.3. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe
• 2.3.1. Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm
• 2.4. Lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe
• 2.4.1. Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ MÔ TẢ DỮ LIỆU
• 3.1. Nhu cầu chăm sóc trước sinh
• 3.2. Lựa chọn cơ sở sinh con
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích nhu cầu chăm sóc trước sinh
• 4.1.1. Phân tích mô hình nhị thức âm
• 4.2. Phân tích lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sinh
• 4.2.1. Phân tích mô hình hồi quy Logistic đa thức
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ VÀ HẠN CHẾ
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Khuyến nghị chính sách
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Nhu Cầu Chăm Sóc Sức Khỏe Mẹ Tại Việt Nam

Nhu cầu chăm sóc sức khỏe mẹ là một vấn đề cấp thiết trên toàn cầu, đặc biệt ở các quốc gia có thu nhập thấp. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã báo cáo về tỷ lệ tử vong mẹ (MMR) trên toàn cầu vào năm 2013, tuy nhiên, tỷ lệ này ở các khu vực đang phát triển cao hơn 14 lần so với các khu vực phát triển. Mặc dù tỷ lệ tử vong mẹ đang giảm trên toàn thế giới, nhưng vẫn chưa đạt được mục tiêu của Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ số 5 (MDG 5). Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Bài viết này sẽ tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu chăm sóc thai kỳ và lựa chọn địa điểm sinh nở tại Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe sinh sản và chăm sóc thai kỳ

Chăm sóc sức khỏe sinh sản và đặc biệt là chăm sóc thai kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh. Khám thai định kỳ giúp phát hiện sớm các nguy cơ và biến chứng có thể xảy ra trong quá trình mang thai và sinh nở. Việc chăm sóc sức khỏe trước sinh đúng cách còn giúp cải thiện sức khỏe của bà mẹ và sự phát triển của thai nhi, từ đó giảm thiểu các vấn đề sức khỏe sau này. Theo WHO, việc sinh con tại các cơ sở y tế, có sự hỗ trợ của nhân viên y tế có kỹ năng là vô cùng quan trọng.

1.2. Thực trạng tỷ lệ tử vong mẹ và tiếp cận dịch vụ y tế ở Việt Nam

Việt Nam đã có những tiến bộ đáng kể trong việc cải thiện sức khỏe bà mẹ, thể hiện qua việc giảm tỷ lệ tử vong mẹ. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền, các nhóm dân tộc và giữa thành thị và nông thôn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế. Các khu vực miền núi thường có tỷ lệ tử vong mẹ cao hơn gấp ba lần so với các khu vực đồng bằng, và các nhóm dân tộc thiểu số gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thai kỳ chất lượng.

II. Thách Thức Tiếp Cận Dịch Vụ Chăm Sóc Thai Kỳ tại Việt Nam

Mặc dù tỷ lệ phụ nữ mang thai được khám thai ít nhất một lần là khá cao, nhưng số lần khám thai và chất lượng dịch vụ chăm sóc vẫn còn là một vấn đề. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như trình độ học vấn, thu nhập, địa điểm sinh sống và dân tộc ảnh hưởng lớn đến việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc thai kỳ. Ngoài ra, các yếu tố thuộc về cộng đồng như tỷ lệ nghèo đói và trình độ học vấn của phụ nữ trong cộng đồng cũng có tác động đáng kể.

2.1. Yếu tố ảnh hưởng từ cá nhân hộ gia đình đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe

Các yếu tố cá nhân như trình độ học vấn, tuổi tác, số lần sinh con, tình trạng hôn nhân và tôn giáo đều ảnh hưởng đến việc sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Phụ nữ có trình độ học vấn cao hơn, lớn tuổi hơn và không theo tôn giáo thường có xu hướng khám thai nhiều hơn. Ngược lại, phụ nữ đã ly hôn hoặc sống ly thân, thuộc nhóm dân tộc thiểu số và có thu nhập thấp thường ít khám thai hơn.

2.2. Ảnh hưởng của yếu tố cộng đồng đến lựa chọn địa điểm sinh nỡ của phụ nữ

Môi trường sống và cộng đồng có ảnh hưởng lớn đến quyết định sử dụng dịch vụ y tế. Những phụ nữ sống ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, nơi có tỷ lệ người dân ít học thường ít có điều kiện tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thai kỳ chất lượng. Ngược lại, những người sống trong cộng đồng có tỷ lệ phụ nữ sinh con tại các cơ sở y tế cao thường có xu hướng lựa chọn bệnh viện sản hoặc phòng khám sản để sinh nở.

2.3. Sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe theo vùng miền

Sự chênh lệch về kinh tế và cơ sở hạ tầng giữa các vùng miền cũng góp phần tạo ra sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Các tỉnh thành phát triển thường có cơ sở y tế hiện đại hơn, đội ngũ y tế có trình độ chuyên môn cao hơn và người dân có thu nhập cao hơn, từ đó có điều kiện sử dụng các dịch vụ y tế chất lượng cao. Ngược lại, các tỉnh miền núi và vùng sâu vùng xa thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc phát triển hệ thống y tế và cải thiện thu nhập của người dân.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Chăm Sóc Thai Kỳ Ở Việt Nam

Để cải thiện sức khỏe bà mẹ và giảm tỷ lệ tử vong mẹ, cần có những giải pháp đồng bộ từ cấp quốc gia đến địa phương. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc thai kỳ, tăng cường tiếp cận các dịch vụ y tế cho các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, và cải thiện nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe sinh sản.

3.1. Tăng cường chính sách y tế hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ mang thai

Cần có những chính sách y tế cụ thể và hiệu quả để hỗ trợ phụ nữ mang thai, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn. Các chính sách này có thể bao gồm việc miễn giảm chi phí khám thai và sinh nở, cung cấp các gói bảo hiểm y tế phù hợp, và hỗ trợ chi phí đi lại cho phụ nữ ở vùng sâu vùng xa đến các cơ sở y tế.

3.2. Nâng cao trình độ chuyên môn của nhân viên y tế và chất lượng dịch vụ y tế

Việc đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn cho nhân viên y tế, đặc biệt là những người làm việc trong lĩnh vực sản khoa, là vô cùng quan trọng. Cần có những chương trình đào tạo liên tục để cập nhật kiến thức và kỹ năng cho nhân viên y tế, đồng thời đảm bảo rằng các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị và thuốc men cần thiết để cung cấp các dịch vụ y tế chất lượng.

3.3. Truyền thông giáo dục sức khỏe về chăm sóc trước sinh và sau sinh

Cần tăng cường công tác truyền thông và giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe sinh sản, chăm sóc sức khỏe trước sinh và chăm sóc sức khỏe sau sinh. Các chương trình truyền thông cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng và sử dụng các kênh truyền thông đa dạng để tiếp cận được nhiều người nhất có thể.

IV. Đánh Giá Lựa Chọn Địa Điểm Sinh Nở Ảnh Hưởng Sức Khỏe Mẹ

Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ Tổng cục Thống kê, phân tích sâu hơn về cách thức nhiều yếu tố tương tác để định hình lựa chọn địa điểm sinh nở của phụ nữ. Điều này không chỉ đơn thuần là một lựa chọn cá nhân mà còn là kết quả của các yếu tố kinh tế xã hội và văn hóa phức tạp.

4.1. Phân tích hồi quy đa biến đánh giá yếu tố ảnh hưởng lớn nhất

Phân tích hồi quy đa biến giúp xác định yếu tố nào có tác động lớn nhất đến lựa chọn địa điểm sinh nở, từ đó giúp các nhà hoạch định chính sách tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực quan trọng nhất. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng trình độ học vấn, thu nhập và địa điểm sinh sống là những yếu tố quan trọng nhất.

4.2. Nghiên cứu trường hợp điển hình về vùng miền và dân tộc

Nghiên cứu trường hợp điển hình về vùng miền và dân tộc giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn và thách thức mà phụ nữ ở những khu vực khác nhau và thuộc các nhóm dân tộc khác nhau gặp phải trong việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản. Các nghiên cứu trường hợp có thể cung cấp những thông tin chi tiết và sâu sắc hơn so với các phân tích thống kê thông thường.

V. Kết Luận và Tương Lai Chăm Sóc Sức Khỏe Mẹ ở Việt Nam

Nâng cao chăm sóc sức khỏe mẹ ở Việt Nam đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành, các tổ chức xã hội và cộng đồng. Việc đầu tư vào hệ thống y tế, cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và nâng cao nhận thức của cộng đồng là những yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong mẹ và cải thiện sức khỏe sinh sản cho phụ nữ.

5.1. Thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào chăm sóc sức khỏe thai kỳ từ xa

Ứng dụng công nghệ vào chăm sóc sức khỏe thai kỳ từ xa có thể giúp cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế cho phụ nữ ở vùng sâu vùng xa và những người có hoàn cảnh khó khăn. Các ứng dụng di động và nền tảng trực tuyến có thể cung cấp thông tin về chăm sóc thai kỳ, tư vấn sức khỏe và theo dõi sức khỏe từ xa.

5.2. Nghiên cứu chuyên sâu về ảnh hưởng của văn hóa và kinh tế

Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về ảnh hưởng của văn hóa và kinh tế đến lựa chọn địa điểm sinh nở và việc sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ. Các nghiên cứu này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách thiết kế các chương trình và chính sách phù hợp với đặc điểm văn hóa và kinh tế của từng vùng miền và nhóm dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăm sóc sức khỏe bà mẹ là một trong những mục tiêu phát triển ưu tiên hàng đầu trên toàn cầu nhằm giảm thiểu tỷ lệ tử vong và biến chứng thai kỳ. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ tử vong mẹ toàn cầu năm 2013 đạt 210 ca tử vong trên 100.000 ca sinh sống, giảm đáng kể từ mức 380 ca trên 100.000 ca sinh sống vào năm 1990. Tại Việt Nam, tỷ lệ tử vong mẹ đã ghi nhận bước tiến vượt bậc khi giảm mạnh từ 81 ca trên 100.000 ca sinh sống năm 2000 xuống còn 54 ca trên 100.000 ca sinh sống năm 2015, chính thức hoàn thành Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ 5 trước thời hạn với ngưỡng cam kết là 58,3 ca trên 100.000 ca sinh sống.

Mặc dù tỷ lệ phụ nữ mang thai được khám thai ít nhất một lần trên cả nước đạt mức rất cao là 95,8%, nhưng tỷ lệ tuân thủ khuyến nghị tối thiểu 4 lần khám thai định kỳ theo chuẩn quốc tế chỉ đạt 73,7%. Đáng chú ý, sự bất bình đẳng y tế giữa các vùng miền và nhóm dân tộc vẫn là thách thức nghiêm trọng. Tỷ lệ tử vong mẹ tại các vùng núi cao hiện cao gấp hơn 3 lần so với vùng đồng bằng. Tỷ lệ phụ nữ khám thai từ 4 lần trở lên ở nhóm dân tộc thiểu số chỉ đạt 32,7%, thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ 99,1% của phụ nữ người Kinh.

Luận văn tập trung nghiên cứu hai mục tiêu chính: xác định các yếu tố quyết định nhu cầu số lần khám thai và phân tích hành vi lựa chọn cơ sở sinh con của phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi sinh sản từ 15 đến 49 tuổi. Nghiên cứu khai thác bộ dữ liệu Điều tra đánh giá các mục tiêu trẻ em và phụ nữ Việt Nam giai đoạn 2013-2014 trên phạm vi toàn quốc. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa kinh tế - xã hội to lớn, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chính xác giúp các cơ quan quản lý y tế tối ưu hóa ngân sách và nâng cao chỉ số tiếp cận dịch vụ thai sản cho các nhóm yếu thế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp các mô hình kinh tế học y tế và hành vi sức khỏe hiện đại nhằm thiết lập khung phân tích toàn diện. Đầu tiên, Mô hình Cầu Sức khỏe của Grossman (1972) được sử dụng làm nền tảng kinh tế học vi mô, trong đó sức khỏe được coi là một dạng vốn con người. Cá nhân đầu tư vào vốn sức khỏe thông qua việc tiêu dùng các dịch vụ y tế, trong khi lượng vốn này có xu hướng suy giảm theo tuổi tác với tỷ lệ khấu hao nhất định. Thứ hai, Mô hình Hành vi Sử dụng Dịch vụ Y tế của Andersen (1995) phân loại các yếu tố tác động thành ba nhóm: yếu tố tiền định như độ tuổi, học vấn, tình trạng hôn nhân; yếu tố hỗ trợ gồm thu nhập hộ gia đình, bảo hiểm y tế; và yếu tố nhu cầu thực tế.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Ba sự chậm trễ của Thaddeus và Maine (1994) để nhận diện các rào cản trong việc tìm kiếm, tiếp cận và nhận dịch vụ y tế; kết hợp cùng Mô hình Lựa chọn Nhà cung cấp Dịch vụ của Gertler, Locay và Sanderson (1987) dựa trên hàm tối đa hóa độ hữu dụng của sản phụ. Các khái niệm cốt lõi trong luận văn bao gồm: Chăm sóc tiền sản đầy đủ (đáp ứng tối thiểu 4 lần khám thai định kỳ với nhân viên y tế có chuyên môn), Cơ sở sinh con an toàn (gồm bệnh viện công lập, trạm y tế xã và bệnh viện tư nhân) và Bất bình đẳng sức khỏe mẹ và bé.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Điều tra đánh giá các mục tiêu trẻ em và phụ nữ Việt Nam đợt 5 (MICS 5) do Tổng cục Thống kê phối hợp cùng UNICEF thực hiện trên quy mô 10.018 hộ gia đình tại 6 vùng kinh tế - xã hội. Phương pháp chọn mẫu phân tầng đa giai đoạn được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao. Từ tổng số 9.827 phụ nữ trong độ tuổi sinh sản từ 15 đến 49 tuổi, nghiên cứu trích xuất mẫu phân tích gồm 1.479 phụ nữ đã sinh con còn sống trong vòng 24 tháng trước thời điểm điều tra nhằm hạn chế tối đa sai số do hồi tưởng thông tin.

Về phương pháp định lượng, đối với biến phụ thuộc là số lần khám thai (biến đếm dạng số nguyên không âm), nghiên cứu lựa chọn Mô hình Hồi quy Nhị thức Âm thay vì Mô hình Poisson chuẩn. Lý do là dữ liệu thực tế cho thấy hiện tượng phân tán vượt mức rõ rệt khi phương sai của mẫu lớn hơn giá trị trung bình là 5,69 lần, và kiểm định tham số phân tán alpha cho giá trị p-value xấp xỉ 0,000. Đối với quyết định lựa chọn nơi sinh con (biến danh mục 3 lựa chọn: sinh tại nhà, bệnh viện hoặc trạm y tế công lập, cơ sở tư nhân), nghiên cứu áp dụng Mô hình Hồi quy Logistic Đa danh mục để xác định tỷ số chênh và tác động biên của từng nhóm biến độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 1.479 quan sát mang lại các phát hiện thực nghiệm mang tính then chốt:

Thứ nhất, trình độ học vấn và độ tuổi người mẹ có tác động tích cực vượt trội đến việc sử dụng dịch vụ khám thai. Phụ nữ không có bằng cấp học vấn có số lần khám thai thấp hơn 1,67 lần so với nhóm có trình độ cao đẳng, đại học trở lên. Phụ nữ hoàn thành cấp tiểu học và trung học cơ sở có số lần khám thai thấp hơn khoảng 0,98 lần so với nhóm học vấn cao nhất. Đồng thời, độ tuổi người mẹ tăng thêm 1 năm làm tăng số lần khám thai với hệ số hồi quy 0,016 (tác động biên tăng 0,109 lần khám), phản ánh nhận thức cao hơn về rủi ro thai kỳ ở phụ nữ lớn tuổi.

Thứ hai, tình trạng hôn nhân và thứ tự sinh con tạo ra rào cản đáng kể. Phụ nữ đơn thân hoặc ly thân có số lần đi khám thai thấp hơn 1,16 lần so với phụ nữ đang có gia đình hợp pháp. Mỗi một người con sinh thêm làm giảm số lần đi khám thai trung bình 0,21 lần, do áp lực kinh tế và sự ràng buộc thời gian chăm sóc gia đình đông con.

Thứ ba, sự phân hóa kinh tế hộ gia đình và yếu tố dân tộc tạo ra khoảng cách rõ rệt. Sản phụ thuộc hai nhóm ngũ phân vị nghèo nhất có số lần khám thai ít hơn 1,1 lần so với các nhóm có mức sống cao hơn. Phụ nữ dân tộc thiểu số có số lần khám thai ít hơn 0,6 lần so với nhóm người Kinh và người Hoa.

Thứ tư, về địa điểm sinh nở, 9,2% phụ nữ (tương đương 136 trường hợp) vẫn lựa chọn sinh con tại nhà. Đáng chú ý, tỷ lệ nghèo trung bình tại cộng đồng của nhóm sinh tại nhà lên tới 87,5%, trong khi số con trung bình của nhóm này là 2,87 con. Sản phụ sinh sống tại Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ và vùng núi phía Bắc có tần suất khám thai thấp hơn 1,71 lần so với khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Thảo luận kết quả

Các kết quả thống kê có thể được minh họa trực quan thông qua Bảng ma trận tương quan đa biến và Biểu đồ phân phối tác động biên phân tầng theo 6 vùng địa lý. Dữ liệu biểu đồ cho thấy đường cong nhu cầu khám thai dốc đứng ở các vùng kém phát triển, khẳng định sự thiếu hụt nghiêm trọng về khả năng tiếp cận y tế.

Nguyên nhân cốt lõi của sự chênh lệch này xuất phát từ rào cản chi phí gián tiếp như chi phí đi lại, thời gian chờ đợi và khoảng cách địa lý hiểm trở tại các xã vùng cao. Định kiến văn hóa Nho giáo và chuẩn mực xã hội khắt khe khiến phụ nữ mang thai đơn thân e ngại tiếp xúc với các cơ sở y tế công lập. Thêm vào đó, hiệu ứng lan tỏa cộng đồng đóng vai trò quyết định: tỷ lệ phụ nữ sinh con tại viện trong cùng một xã tăng lên sẽ thúc đẩy số lần khám thai của từng cá nhân tăng thêm 0,03 lần. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của Gage (2007) tại Mali và Sepehri cùng cộng sự (2008) tại Việt Nam, khẳng định chuẩn mực hành vi tập thể có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến quyết định chăm sóc sức khỏe cá nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp hành động chiến lược:

1. Thiết lập mạng lưới khám thai lưu động và nâng cấp trạm y tế xã tại vùng sâu vùng xa do Bộ Y tế phối hợp với Ủy ban nhân dân các tỉnh miền núi thực hiện. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ phụ nữ dân tộc thiểu số khám thai đủ 4 lần từ mức 32,7% lên ít nhất 65% trong giai đoạn 2026-2028 thông qua việc bổ sung trang thiết bị siêu âm di động và đào tạo cô đỡ thôn bản.

2. Mở rộng gói chi trả bảo hiểm y tế toàn diện cho dịch vụ sinh sản do Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và Bộ Tài chính chủ trì. Cung cấp gói hỗ trợ 100% viện phí cùng trợ cấp chi phí đi lại cho 100% phụ nữ thuộc diện hộ nghèo và cận nghèo khi sinh con tại cơ sở y tế, phấn đấu giảm tỷ lệ sinh con tại nhà từ 9,2% xuống dưới mức 3% vào cuối năm 2027.

3. Triển khai các chiến dịch truyền thông sức khỏe sinh sản đa ngôn ngữ trên đài phát thanh và truyền hình địa phương do Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam thực hiện. Chương trình đặt mục tiêu tiếp cận tối thiểu 85% hộ gia đình vùng đồng bào dân tộc thiểu số trước năm 2028, xóa bỏ rào cản ngôn ngữ và nâng cao hiểu biết về dấu hiệu nguy hiểm trong thai kỳ.

4. Xây dựng môi trường y tế thân thiện và bảo mật thông tin dành cho nhóm phụ nữ yếu thế và mẹ đơn thân do Cục Dân số và Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật các tỉnh triển khai. Áp dụng quy chuẩn tư vấn tâm lý không kỳ thị tại 100% trạm y tế cơ sở trước năm 2029 nhằm khuyến khích tất cả phụ nữ tiếp cận dịch vụ thai sản ngay trong 3 tháng đầu thai kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Nhà hoạch định chính sách y tế công cộng và kinh tế phát triển: Sử dụng các hệ số hồi quy định lượng về tác động của mức sống hộ gia đình và bất bình đẳng vùng miền để xây dựng định mức phân bổ ngân sách y tế cơ sở, tối ưu hóa các chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

2. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Khai thác bức tranh chi tiết về 136 ca sinh tại nhà và các yếu tố xã hội cản trở tiếp cận y tế để thiết kế các dự án viện trợ can thiệp trực tiếp, tài trợ y tế lưu động cho phụ nữ dân tộc thiểu số tại 6 vùng sinh thái.

3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế học, Y tế công cộng và Xã hội học: Tham khảo mô hình kinh tế lượng chuẩn mực kết hợp giữa Hồi quy Nhị thức Âm và Hồi quy Logistic Đa danh mục trên dữ liệu vi mô cỡ mẫu lớn 1.479 quan sát để ứng dụng vào các đề tài nghiên cứu hành vi y tế tương tự.

4. Ban giám đốc bệnh viện tuyến huyện và trưởng trạm y tế xã: Nắm bắt các yếu tố thúc đẩy lựa chọn nơi sinh con của sản phụ để nâng cao chất lượng dịch vụ hộ sinh, cải thiện thái độ phục vụ và chuẩn bị nguồn lực y tế đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỷ lệ khám thai 1 lần tại Việt Nam đạt 95,8% nhưng tỷ lệ khám từ 4 lần trở lên chỉ đạt 73,7%? Sự sụt giảm này chủ yếu do rào cản chi phí đi lại, gánh nặng chăm sóc gia đình và thiếu hụt thông tin y tế ở các lần khám tiếp theo. Tại các vùng miền núi, phụ nữ thường chỉ đi khám thai 1 lần duy nhất để kiểm tra giới tính hoặc gần ngày sinh, dẫn đến việc bỏ lỡ các can thiệp sớm như tiêm phòng uốn ván và kiểm soát tiền sản giật.

Vì sao nghiên cứu sử dụng Mô hình Hồi quy Nhị thức Âm thay vì Mô hình Poisson thông thường? Mô hình Poisson giả định giá trị trung bình bằng phương sai. Tuy nhiên, dữ liệu khảo sát số lần khám thai có hiện tượng phân tán vượt mức với phương sai lớn hơn giá trị trung bình là 5,69 lần. Kiểm định tham số alpha cho kết quả p-value xấp xỉ 0,000, chứng minh mô hình Nhị thức Âm cho kết quả ước lượng chính xác và không bị chệch.

Yếu tố kinh tế hộ gia đình tác động như thế nào đến quyết định nơi sinh con? Nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ thuộc nhóm nghèo nhất có xác suất sinh con tại nhà cao vượt trội. Trong số 136 ca sinh tại nhà, có tới 87,5% thuộc nhóm nghèo và cận nghèo do họ không đủ khả năng chi trả các chi phí phát sinh và dịch vụ vận chuyển cấp cứu tới bệnh viện.

Hiệu ứng cộng đồng ảnh hưởng ra sao đến nhu cầu khám thai của người phụ nữ? Chuẩn mực hành vi cộng đồng tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ. Khi tỷ lệ phụ nữ sinh con tại bệnh viện trong cùng một xã tăng lên, xác suất và tần suất đi khám thai định kỳ của từng sản phụ trong xã đó cũng tăng tương ứng thêm 0,03 lần nhờ sự chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao nhận thức chung.

Số lượng con hiện có trong gia đình ảnh hưởng thế nào đến việc khám thai? Phân tích thực nghiệm chứng minh mỗi người con sinh thêm làm giảm 0,21 lần khám thai của sản phụ. Phụ nữ sinh nhiều con (nhóm sinh tại nhà có trung bình 2,87 con) thường gặp áp lực lớn về thời gian chăm sóc con nhỏ và có tâm lý ỷ lại vào kinh nghiệm của các lần sinh trước.

Kết luận

• Số lần khám thai trung bình của phụ nữ Việt Nam đạt 5,69 lần, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách bất bình đẳng sâu sắc giữa các vùng miền và nhóm dân tộc.
• Trình độ học vấn cao và thói quen tiếp cận truyền thông đại chúng là động lực tích cực gia tăng tần suất khám thai định kỳ lên thêm 0,39 lần.
• Tình trạng nghèo đói và gia đình đông con là rào cản lớn nhất, làm giảm số lần khám thai từ 0,21 đến 1,1 lần và gia tăng tỷ lệ sinh con không an toàn tại nhà.
• Vẫn còn 9,2% phụ nữ lựa chọn sinh con tại nhà, tập trung chủ yếu tại các cộng đồng có tỷ lệ nghèo trên 87,5% và tỷ lệ mù chữ cao.
• Hiệu ứng chuẩn mực cộng đồng và sự phát triển y tế tuyến xã đóng vai trò quyết định trong việc thay đổi hành vi chăm sóc thai sản của cá nhân.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa thành công tác động đa tầng từ cấp độ cá nhân, hộ gia đình đến cộng đồng trên bộ dữ liệu đại diện quốc gia gồm 1.479 phụ nữ thuộc 6 vùng sinh thái. Để tiếp tục kéo giảm tỷ lệ tử vong mẹ bền vững, lộ trình chính sách giai đoạn 2026-2030 cần ưu tiên phân bổ ngân sách cho trạm y tế xã và hỗ trợ trực tiếp cho phụ nữ dân tộc thiểu số nghèo. Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý hãy khai thác ngay nguồn dữ liệu định lượng giá trị này để xây dựng những can thiệp y tế công cộng hiệu quả và công bằng hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS ERAMUS UNIVERSITY ROTTERDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES THE NETHERLANDS VIETNAM VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS MATERNAL HEALTH CARE IN VIETNAM: DEMAND FOR ANTENATAL CARE AND CHOICE OF DELIVERY CARE SERVICES By Nguyen Thi Hoai Trang A Thesis Submitted in Partial Fulfilment of the Requirements for the Degree of Master of Art in Development Economics Academic Supervisor: Dr. Truong Dang Thuy HO CHI MINH CITY, June 2016 1 DECLARATION “This is to certify that this thesis entitled “MATERNAL HEALTH CARE IN VIETNAM: DEMAND FOR ANTENATAL CARE AND CHOICE OF DELIVERY CARE SERVICES”, which is submitted by me in fulfillment of the requirements for the degree of Master of Art in Development Economics to the Vietnam – The Netherlands Programme (VNP). The thesis constitutes only my original work and due supervision and acknowledgement have been made in the text to all materials used. HCMC, June 06th, 2016 Nguyen Thi Hoai Trang i ACKNOWLEDGEMENT I would like to acknowledge my supervisor, Dr.

Truong Dang Thuy for his great contribution to my thesis. Without his support, my thesis would be not possible. By his large knowledge and experiences, he gave me the informative comments and enabled me to understand my work better. I would like to express my sincere gratitude to his guidance and encouragement, which make me stronger to overcome the challenges and fulfill my work completely.

By this chance, I would like to express my appreciation toward all lecturers of the Vietnam – Netherlands Program who have provided with valuable economic knowledge during my study in this program. Next, I wish to thank to all my friends here at VNP- MDE 19, who share unforgettable memories in studying together. Finally, I would like to express my deep gratitude to my family for their support and endurance when I pursue my postgraduate studies. ii ABSTRACT This thesis research aims to analyze the impact of individual characteristics, household characteristic and communities in utilization of maternal health care services in Vietnam.

Using the latest data of Vietnam’s Multiple Indicator Cluster Survey 2013-2014, it employs the Negative Nominal Model for demand of prenatal care visits and Multinomial Logistic Model for the choice of delivery facility. With respect to the demand of prenatal care visits, the result shows that higher education, higher age, exposure to mass media and no religion increase the number of prenatal care visits while higher birth order, unmarried or separated status, ethnicity group and lower household wealth index decrease the number of prenatal care. Moreover, living in rural, disadvantaged areas and the community with higher illiteracy rate decrease the demand of prenatal care visits while living in the community with higher proportion of women giving birth at health facilities increase the demand. Concerning the choice of delivery facility, more prenatal care visits and exposure to mass media are positively associated with the choice of giving birth at public hospital.

In contrast, suffering the burden of taking care more children, lower household wealth index, living in rural and the community with higher illiteracy ratio adversely affect the choice of public hospital delivery. The results suggest the improvement of maternal health program in rural and underdeveloped areas as well as universal education over the country, especially for the ethnic minority group. Keywords: prenatal care visits, the place of childbirth, individual characteristics, household characteristics, community characteristics, Vietnam. iii Contents DECLARATION.

iii LIST of TABLES and FIGURES .1 The role of maternity health care .2 Overview of maternal health and health care in Vietnam .2 The two-child policy .3 Maternal mortality ratio and maternal health care in Vietnam .3 The demand for health care .2 Empirical Literature Review .4 The choice of health care provider .2 Empirical literature review. 23 METHODOLOGY AND DATA DESCRIPTION .1 Demand for Prenatal care .2 Choice of birth delivery facility. 29 RESULTS AND DISCUSSIONS .2 Analysis of Demand for prenatal care .2 Analysis of Negative Binomial Model .3 Analysis of Choice in the delivery care providers .2 Analysis of Multinomial Logistic Model. 47 CONCLUSION, RECOMMENDATION and LIMITATION .3 Limitation and Further Research.

71 vi LIST of TABLES and FIGURES List of Tables Table 1: Description of Variables. 30 Table 2:Descriptive Results – Numeric Variables. 33 Table 3 : Descriptive Results - Dummy Variables. 33 Table 4: Bivariate analysis in the demand of prenatal care visits.

35 Table 5: Negative binomial regression for the demand of prenatal care visits. 40 Table 6 : Bivariate analysis in the choice of delivery care providers - numeric independent variables. 41 Table 7:Bivariate analysis in the choice of delivery care provider – dummy independent variables. 43 Table 8: Multinomial Logistic Regression for the choice of delivery care provider.

46 Table 9: Marginal effects for the choice of delivery care provider. 47 List of Figures Figure 1: MMR in Vietnam in the period of 2000 – 2015. 8 Figure 2: MMR of the Asian countries in the period of 2000 – 2015. 8 Figure 3: Percentage of women having at least 1 visit and at least 4 visits during pregnancy.

9 Figure 4: The percentage of the women taking antenatal care visits by residence in 2011 and 2014. 10 Figure 5: The percentage of the women taking antenatal care visits by ethnicity in 2011 and 2014. 10 Figure 6 The association between individual level, household level and community level characteristics with the utilization of maternal health care services. 25 Figure 7: The association between the demand of maternal care visits and numerical independent variables.

37 vii ABBREVIATION ANC Antenatal Care CSDH Commission on Social Determinants on Heath GSO General Statistics Office IMR Infant Mortality Ratio MDGs Millennium Development Goals MICS Multiple indicator cluster survey MMR Maternal Mortality Ratio WHO World Health Organization viii CHAPTER I INTRODUCTION 1.1 Problem statement There is a growing concern about the maternal health care globally, especially in low income countries. World Health Organization (WHO 2014) reported that the global maternal mortality ratio (MMR) in 2013 was 210 maternal deaths per 100 000 live births, decreasing from 380 maternal deaths per 100 000 live births in 1990. However, the ratio in developing regions was 14 times higher than in developed regions. Even though maternal death is generally decreasing worldwide, it has yet to achieve the target of Millennium Development Goal 5 by reducing the MMR by three quarters between 1990 and 2015 (WHO 2014).

The maternal death has direct causes and indirect causes. The direct cause results from arising complications during pregnancy, delivery and postpartum, or improper treatment such as hemorrhage, infection, obstructed labor, unsafe abortion, ectopic pregnancy and anesthesia- related deaths while the indirect cause results from the disease which previously exists or be not due to indirect obstetric causes like hepatitis anemia, malaria, heart disease and tetanus (WHO 2005). It was reported that direct causes made up the higher number of maternal death than indirect causes with 80% of the total MMR (WHO 2005). These complications could be preventable thanks to the intervention of health care such as antenatal care and delivery care, which was introduced by WHO in the safe motherhood package in 1994 (Tran 2012).

Antenatal cares provide the opportunities to pregnancy women and their family to be informed of their health and the growth status of unborn baby. Low birth weights could be prevented if the pregnant women are well acknowledged about their unborn baby’s weight and height during the antenatal care and then improve their diet. In addition, antenatal check-ups detect the danger signs and risks of pregnancy and delivery and make timely interventions. For example, tetanus immunization in the antenatal care period is vital to save the life of the women and their baby.

The management of high blood pressure during pregnancy ensures the maternal health and increase the infant survival (WHO and UNICEF 2003). Furthermore, delivery care also plays an important role in reducing maternal deaths. WHO recommended the child birth at health facility or attended by skilled health staffs to ensure to the safe delivery and give birth to healthy baby. With good hygiene and adequate medical equipment, the delivery at facility could decrease the complications arising from the 1 labor such as hemorrhage, obstructed labor.

In addition, skill health professionals are available in the facilities ensure safe delivery and provide proper emergency management. (Tran 2012) In pursuit of Millennium Development Goal 5 “Improving maternal health”, Vietnam also is making progress in improving the maternal health with the drop of maternal mortality ratio. The World Bank shows that MMR in Vietnam has remarkable improvements in last 15 years in decrease from 81 deaths per 100,000 live births in 2000 to 54 per 100,000 in 2015. The access to antenatal care, an important period for health of pregnant women and their baby and delivery service has also increased.

Multiple indicator cluster survey in 2014 (MICS 5) shows that the percentage of women aged 15-49 with a live birth in the last two years who received antenatal care at least once is 95.8 per cent nationwide. However, there are considerable disparity in maternal mortality ratio and utilization of maternal health care among ethnicity group, place of residence and the regions where the pregnant women are living. MPI 2015 reported that maternal mortality in mountainous areas is more than three times higher than in lowland areas. Furthermore, MICS5 indicates that the times of prenatal care visits differs among the women living rural and urban area, especially regarding having more than 4 visits.

In addition, the ethnic minority groups get more disadvantage of access to maternal health care with 79% of those having 1 visit and 32.7% of those having at least 4 visits compared to 99.1 % of the Kinh group as shown. Therefore, growing disparities in health outcomes and health care utilization have posed a great challenging in recent years. The above challenges lead to several studies in the utilization of maternal health care in Vietnam. Most of them focused on the influence of demographic and socioeconomic factors (Sepheri et al.

2008, Tran et al. 2011, Goland et al. 2012, Malqvist et al. 2012, Malqvist et al.

Demographic factors which were shown to increase the probability of the health services are younger age, low birth order while the factors reported to decrease the probability are separated or unmarried status, unintended pregnancy. In addition, socio-economic factors make greater influence on the use of the maternal health care services. Higher education level of a woman is the most important determinant reported in the previous studies (Sepheri et al. 2008, Tran et al.

2011, Goland et al. 2012, Malqvist et al. 2012, Malqvist et al. Lower household income is also shown to be a strong factor in the likelihood of using maternal health care (Sepheri et al.

2008, Goland et al. Some studies emphasized the disparity in the maternal health care utilization among ethnic majority and minority groups (Malqvist et al. 2012, Malqvist et al. On the other hand, major equity in rural and urban 2 areas also was identified by Tran et al.

(2011) and Sepheri et al. (2008) pointed out the regional disparity in the availability and accessibility to the maternal health care in Vietnam. However, most of them overlooked the community factors, except Sepheri et al. (2008) estimating the impacts of poverty rate.

The omission of the factor may bias the influence on maternity health care utilization, especially for the disadvantaged women. The omission of community effects may result in biased estimates of the roles of factors (Singh et al. Community beliefs and norms encourage or prevent health care seeking behaviors of the women. In addition, community economic development may influence the access to health services and indirectly increase decision making power of women and positive attitudes toward health service use.

(Stephenson et al.