Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam

Khóa luận phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Lã Tấn Hoài Trâm
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Mai Huyên
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Khung lý thuyết làm cơ sở nghiên cứu
• 2.2. Lý thuyết tín dụng ngân hàng
• 2.2.1. Khái niệm tín dụng
• 2.2.2. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 2.2.3. Phân loại tín dụng ngân hàng
• 2.3. Lý thuyết rủi ro tín dụng
• 2.4. Lý thuyết ngân hàng thương mại
• 2.4.1. Giả thuyết “Quản lý tồi”
• 2.4.2. Giả thuyết “Hớt váng”
• 2.4.3. Giả thuyết “Quá lớn để sụp đổ”
• 2.5. Lược khảo các nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Giới thiệu mô hình nghiên cứu
• 3.3. Mô tả các biến
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 3.4. Mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 3.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.5.1. Tốc độ tăng trưởng GDP (GDPGR)
• 3.5.2. Tỷ lệ lạm phát (INFLA)
• 3.5.3. Hiệu quả chi phí hoạt động (INEFF)
• 3.5.4. Dự phòng rủi ro tín dụng (LLP)
• 3.5.5. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 3.5.6. Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA)
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phân tích thống kê mô tả
• 3.6.2. Phân tích ma trận tương quan
• 3.6.3. Phương pháp phân tích hồi quy
• 3.6.4. Kiểm định các vi phạm giả định hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thực trạng rủi ro tín dụng của các ngân hàng TMCP Việt Nam
• 4.1.1. Tốc độ tăng trưởng tín dụng
• 4.1.2. Tỷ lệ nợ xấu
• 4.2. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng rủi ro tín dụng của các ngân hàng TMCP Việt Nam
• 4.2.1. Tốc độ tăng trưởng GDP (GDPGR)
• 4.2.2. Tỷ lệ lạm phát (INFLA)
• 4.2.3. Hiệu quả chi phí hoạt động (INEFF)
• 4.2.4. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLP)
• 4.2.5. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 4.2.6. Khả năng sinh lời trên tài sản (ROA)
• 4.3. Kết quả hồi quy
• 4.3.1. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.3.2. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.3.3. Phân tích ma trận tương quan
• 4.3.4. Kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.3.5. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.3.6. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.3.7. Kiểm định tự tương quan
• 4.3.8. Kết quả hồi quy phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN ĐÓNG GÓP NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP
• 5.1. Kết luận chung
• 5.2. Hạn chế của đề tài
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rủi Ro Tín Dụng Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam phải đối mặt. Trong bối cảnh nền kinh tế đang phục hồi sau đại dịch COVID-19, việc quản lý rủi ro tín dụng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu đã gia tăng đáng kể, ảnh hưởng đến lợi nhuận và sự ổn định của các ngân hàng. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng sẽ giúp các ngân hàng có những biện pháp quản lý hiệu quả hơn.

1.1. Khái Niệm Rủi Ro Tín Dụng Trong Ngân Hàng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng mà một khách hàng không thể hoàn trả khoản vay đúng hạn. Điều này có thể dẫn đến tổn thất cho ngân hàng. Các yếu tố như tình hình tài chính của khách hàng, chính sách tín dụng của ngân hàng và điều kiện kinh tế vĩ mô đều có thể ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng.

1.2. Tình Hình Rủi Ro Tín Dụng Tại Các Ngân Hàng TMCP

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng TMCP đã tăng lên 3% trong năm 2023. Điều này cho thấy sự gia tăng rủi ro tín dụng, đặc biệt là trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn.

II. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Ngân Hàng

Nhiều nhân tố có thể tác động đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách tín dụng của ngân hàng, và đặc điểm của khách hàng vay vốn. Việc phân tích các nhân tố này sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan hơn về rủi ro tín dụng.

2.1. Tình Hình Kinh Tế Vĩ Mô Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng

Tình hình kinh tế vĩ mô, bao gồm tốc độ tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát, có ảnh hưởng lớn đến khả năng trả nợ của khách hàng. Khi nền kinh tế tăng trưởng, khả năng thanh toán của khách hàng cũng tăng lên, từ đó giảm thiểu rủi ro tín dụng.

2.2. Chính Sách Tín Dụng Của Ngân Hàng

Chính sách tín dụng của ngân hàng, bao gồm quy trình thẩm định và cho vay, cũng ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng. Ngân hàng cần có các tiêu chí rõ ràng và chặt chẽ để đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng.

2.3. Đặc Điểm Khách Hàng Vay Vốn

Đặc điểm của khách hàng vay vốn, như lịch sử tín dụng và tình hình tài chính, cũng là yếu tố quan trọng. Khách hàng có lịch sử tín dụng tốt thường có khả năng trả nợ cao hơn, từ đó giảm thiểu rủi ro tín dụng cho ngân hàng.

III. Phương Pháp Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các ngân hàng thương mại cổ phần cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ sẽ giúp ngân hàng phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro có thể xảy ra.

3.1. Xây Dựng Hệ Thống Đánh Giá Khách Hàng

Ngân hàng cần xây dựng hệ thống đánh giá khách hàng dựa trên các tiêu chí rõ ràng. Việc này giúp ngân hàng xác định được khả năng trả nợ của khách hàng một cách chính xác hơn.

3.2. Đào Tạo Nhân Viên Về Quản Lý Rủi Ro

Đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro tín dụng là rất cần thiết. Nhân viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để nhận diện và xử lý các rủi ro tín dụng một cách hiệu quả.

3.3. Sử Dụng Công Nghệ Trong Quản Lý Rủi Ro

Công nghệ có thể hỗ trợ ngân hàng trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Việc sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu giúp ngân hàng theo dõi và đánh giá rủi ro một cách nhanh chóng và chính xác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Việc áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro tín dụng trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Các ngân hàng đã có những bước tiến trong việc giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu và nâng cao chất lượng tín dụng.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Rủi Ro Tín Dụng

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro hiệu quả đã giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 2% trong năm 2023. Điều này cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong quản lý chất lượng tín dụng.

4.2. Các Mô Hình Quản Lý Rủi Ro Thành Công

Một số ngân hàng đã áp dụng thành công mô hình quản lý rủi ro tín dụng dựa trên công nghệ thông tin, giúp nâng cao khả năng phát hiện và xử lý rủi ro kịp thời.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Tương Lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý rủi ro tín dụng là một yếu tố quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Để nâng cao chất lượng tín dụng, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện các phương pháp quản lý rủi ro.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Các ngân hàng cần xây dựng các chính sách tín dụng linh hoạt và phù hợp với tình hình kinh tế hiện tại. Việc này sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng một cách hiệu quả.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các chính sách tín dụng đến rủi ro tín dụng trong bối cảnh nền kinh tế thay đổi nhanh chóng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam" được thực hiện bởi tác giả Lã Tấn Hoài Trâm, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số 7340201), dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Nguyễn Thị Mai Huyên tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2024).

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Trong hệ thống tài chính, các ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò trung gian liên kết giữa bên thừa vốn và bên thiếu vốn, điều phối dòng tiền thông qua hoạt động tín dụng. Đây là hoạt động kinh doanh cốt lõi mang lại nguồn thu nhập và lợi nhuận chủ yếu cho ngân hàng, song cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với chất lượng tín dụng.

Bối cảnh thực tiễn giai đoạn hậu đại dịch COVID-19 cho thấy nền kinh tế Việt Nam gặp nhiều thách thức, tốc độ phục hồi của các doanh nghiệp chưa đạt mức kỳ vọng. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống năm 2023 đạt 13,66%, giảm nhẹ so với mức 14,16% của năm 2022 do nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh và thương mại, không đáp ứng đủ điều kiện tiếp cận vốn vay. Khả năng thanh toán suy giảm từ phía khách hàng dẫn đến xu hướng gia tăng rủi ro tín dụng; tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay tại nhiều ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) tăng vọt. Cụ thể, số liệu ghi nhận tại ngân hàng BVBank (Bảo Việt Bank) cho thấy quy mô nợ xấu năm 2023 tăng 35% so với năm 2022, kéo theo sự gia tăng tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng khác như ACB, TPBank, NCB. Do đó, việc nghiên cứu, đo lường và xác định mức độ tác động của các nhân tố vĩ mô lẫn nội tại ngân hàng đến rủi ro tín dụng là yêu cầu cấp thiết phục vụ công tác quản trị rủi ro và điều hành chính sách tiền tệ.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Khóa luận xác định rõ ràng mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể, tương ứng với hệ thống câu hỏi nghiên cứu được đánh số trong văn bản:

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam, từ đó đề xuất các khuyến nghị nhằm kiểm soát và hạn chế rủi ro tín dụng.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam.
  2. Phân tích mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam.
  3. Đề xuất các kiến nghị nhằm kiểm soát và hạn chế rủi ro tín dụng của các ngân hàng TMCP tại Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam?
2. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam như thế nào?
3. Các kiến nghị nào được đề xuất nhằm kiểm soát và hạn chế rủi ro tín dụng của các ngân hàng TMCP tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố kinh tế vĩ mô và các yếu tố thuộc đặc điểm nội tại của ngân hàng tác động đến rủi ro tín dụng.
• Phạm vi không gian: 31 Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Chuỗi dữ liệu thứ cấp kéo dài 11 năm, từ năm 2013 đến năm 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và các căn cứ pháp lý

Khóa luận tổng hợp hệ thống cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng, rủi ro tín dụng và hệ thống ngân hàng thương mại dựa trên các công trình nghiên cứu kinh điển và hệ thống văn bản pháp lý hiện hành tại Việt Nam:

• Khái niệm tín dụng và tín dụng ngân hàng: Tiếp cận từ góc độ quan hệ chuyển nhượng tài sản có hoàn trả cả gốc lẫn lãi theo thỏa thuận thời gian xác định (Lê Thị Tuyết Hoa và Đặng Văn Dân, 2017; Bùi Diệu Anh, 2020; Phan Thị Linh và Nguyễn Thị Thu Trang, 2023).
• Khái niệm rủi ro tín dụng: Tổng hợp các định nghĩa của Timothy W. Koch (1995), A. Lange (1995), Ủy ban Basel (2010), cùng định nghĩa pháp lý theo Thông tư số 13/2018/TT-NHNN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 40/2018/TT-NHNN).
• Phân loại tín dụng: Căn cứ theo mục đích sử dụng (tín dụng sản xuất kinh doanh, tín dụng tiêu dùng); theo thời hạn cấp tín dụng (Thông tư 39/2016/TT-NHNN: ngắn hạn dưới 1 năm, trung hạn từ 1 đến 5 năm, dài hạn trên 5 năm); theo mức độ tín nhiệm (có bảo đảm, không có bảo đảm); theo hình thức cấp tín dụng (Luật Các tổ chức tín dụng: cho vay, chiết khấu, bảo lãnh ngân hàng, bao thanh toán, cho thuê tài chính); theo phương thức cấp tín dụng (trực tiếp, gián tiếp); theo đặc điểm luân chuyển vốn (vốn lưu động, vốn cố định) và theo phương pháp hoàn trả (trả góp, phi trả góp, hoàn trả theo yêu cầu).
• Phân loại rủi ro tín dụng: Dựa trên nguyên nhân phát sinh gồm rủi ro giao dịch (rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm, rủi ro nghiệp vụ) và rủi ro danh mục (rủi ro nội tại, rủi ro tập trung); dựa trên tính chất phát sinh gồm rủi ro khách quan và rủi ro chủ quan.
• Đo lường rủi ro tín dụng: Mô hình định tính 6C (Character – Tư cách, Capacity – Năng lực, Cash – Dòng tiền/Thu nhập, Collateral – Tài sản bảo đảm, Conditions – Điều kiện môi trường, Control – Kiểm soát); Chỉ tiêu nợ quá hạn và nợ xấu theo phân loại 5 nhóm nợ căn cứ Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN; Chỉ tiêu trích lập dự phòng rủi ro tín dụng căn cứ Thông tư số 11/2021/TT-NHNN (gồm dự phòng chung tỷ lệ 0,75% trên tổng dư nợ nhóm 1 đến nhóm 4 và dự phòng cụ thể với các tỷ lệ tương ứng: nhóm 1 là 0%, nhóm 2 là 5%, nhóm 3 là 20%, nhóm 4 là 50%, nhóm 5 là 100%).
• Các giả thuyết kinh tế nền tảng:
  • Giả thuyết "Quản lý tồi" (Bad Management hypothesis) của Berger và DeYoung (1997): Kỹ năng quản lý kém trong thẩm định và giám sát làm gia tăng chi phí hoạt động và giải ngân các khoản vay kém chất lượng, làm tăng rủi ro tín dụng trong tương lai.
  • Giả thuyết "Hớt váng" (Skimping hypothesis) của Berger và DeYoung (1997): Ngân hàng cắt giảm chi phí thẩm định để tối ưu hóa hiệu quả ngắn hạn nhưng sẽ dẫn đến nợ xấu tăng cao trong dài hạn.
  • Giả thuyết "Quá lớn để sụp đổ" (Too Big to Fail hypothesis) của Stern và Feldman (2004): Các ngân hàng có quy mô lớn có xu hướng gia tăng mức độ chấp nhận rủi ro và nới lỏng điều kiện tín dụng do kỳ vọng nhận được sự can thiệp, cứu trợ từ cơ quan quản lý khi xảy ra biến cố.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình xử lý dữ liệu

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) thông qua phần mềm thống kê Stata. Quy trình xử lý thực nghiệm được thực hiện tuần tự qua các bước:

1. Phân tích thống kê mô tả và ma trận tương quan: Đánh giá các giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất của biến phụ thuộc và các biến độc lập; kiểm tra sơ bộ hiện tượng tương quan giữa các biến.
2. Ước lượng các mô hình dữ liệu bảng cơ bản:
   • Mô hình hồi quy bình phương tối thiểu dạng gộp (Pooled OLS).
   • Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model – FEM).
   • Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model – REM).
3. Kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp:
   • Sử dụng kiểm định F (F-test) để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM.
   • Sử dụng kiểm định Hausman (Hausman test) để lựa chọn giữa FEM và REM.
4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình:
   • Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF).
   • Kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity).
   • Kiểm định hiện tượng tự tương quan (Autocorrelation).
5. Khắc phục khuyết tật mô hình: Áp dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát (Generalized Least Squares – GLS) để xử lý triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, đảm bảo tính vững và hiệu quả của các ước lượng.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là dữ liệu bảng thứ cấp thu thập từ các nguồn chính thống trong giai đoạn 2013–2023:

• Các biến vĩ mô (Tốc độ tăng trưởng GDP, Tỷ lệ lạm phát) được trích xuất từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổng cục Thống kê Việt Nam.
• Các biến tài chính đặc thù ngân hàng (Tỷ lệ nợ xấu, Hiệu quả chi phí hoạt động, Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, Quy mô ngân hàng, Tỷ suất sinh lời trên tài sản) được tính toán từ Báo cáo tài chính đã kiểm toán của 31 NHTMCP Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập tổng quan nghiên cứu thông qua việc phân tích tính cấp thiết của vấn đề rủi ro tín dụng tại các NHTMCP Việt Nam trong bối cảnh phục hồi kinh tế hậu COVID-19. Tác giả chỉ ra các số liệu thực tế về tăng trưởng tín dụng chậm lại và nợ xấu gia tăng tại các ngân hàng thương mại năm 2023. Chương này trình bày chi tiết mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, xác định đối tượng nghiên cứu (các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng) và phạm vi nghiên cứu (31 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2013–2023). Bên cạnh đó, chương 1 tóm lược phương pháp nghiên cứu định lượng, chỉ ra đóng góp thực nghiệm của đề tài và trình bày kết cấu tổng thể gồm 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan cơ sở lý thuyết

Chương 2 xây dựng nền tảng lý luận toàn diện với ba nội dung trọng tâm:

1. Lý thuyết về tín dụng và rủi ro tín dụng: Hệ thống hóa khái niệm tín dụng ngân hàng, các tiêu chí phân loại tín dụng theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và Thông tư 39/2016/TT-NHNN; làm rõ bản chất rủi ro tín dụng, phân loại rủi ro theo nguyên nhân và tính chất; phân tích tác động tiêu cực của rủi ro tín dụng đối với nền kinh tế, đối với hoạt động của ngân hàng và đối với khách hàng vay vốn.
2. Công cụ và chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng: Phân tích mô hình định tính 6C; quy định phân loại 5 nhóm nợ và cách xác định tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN; quy định và cách tính mức trích lập dự phòng chung và dự phòng cụ thể theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN.
3. Khung lý thuyết giải thích và lược khảo tài liệu: Phân tích ba giả thuyết kinh tế cơ bản gồm giả thuyết "Quản lý tồi", giả thuyết "Hớt váng" (Berger và DeYoung, 1997) và giả thuyết "Quá lớn để sụp đổ" (Stern và Feldman, 2004). Đồng thời, chương 2 tổng hợp kết quả của các công trình nghiên cứu quốc tế (Ahmad và Ariff, 2007; Castro, 2013; Chaibi và Zied, 2015; Ghosh, 2015; Kumar và ctg, 2018; Lee và ctg, 2019; Naili và Lahrichi, 2022) và các nghiên cứu tại Việt Nam (Nguyễn Thị Ngọc Diệp và Nguyễn Minh Kiều, 2015; Nguyễn Ngọc Minh Thư, 2017; Đặng Văn Dân, 2021) để làm căn cứ thiết lập mô hình hồi quy.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng. Tác giả định nghĩa biến phụ thuộc là Rủi ro tín dụng (đo lường bằng tỷ lệ nợ xấu - NPL) và xác định 6 biến độc lập kèm theo các giả thuyết nghiên cứu:

• Biến vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng GDP (GDPGR, giả thuyết tác động ngược chiều) và Tỷ lệ lạm phát (INFLA, giả thuyết tác động cùng chiều).
• Biến đặc thù ngân hàng: Hiệu quả chi phí hoạt động (INEFF - tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập, giả thuyết tác động cùng chiều theo giả thuyết quản lý tồi); Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLP - tỷ lệ dự phòng trên tổng dư nợ, giả thuyết tác động cùng chiều); Quy mô ngân hàng (SIZE - logarit tự nhiên của tổng tài sản); Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA).

Chương 3 cũng mô tả chi tiết nguồn dữ liệu thu thập từ 31 NHTMCP (2013–2023), trình bày các bước thống kê mô tả, ma trận tương quan, kỹ thuật hồi quy Pooled OLS, FEM, REM và các kiểm định kinh tế lượng (kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định đa cộng tuyến VIF, kiểm định phương sai sai số thay đổi và kiểm định tự tương quan) cùng phương pháp khắc phục GLS.

Chương 4: Phân tích và thảo luận kết quả nghiên cứu

Chương 4 phản ánh diễn biến thực trạng hoạt động tín dụng và rủi ro tín dụng của 31 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2013–2023 thông qua các chỉ tiêu tăng trưởng dư nợ tín dụng, tỷ lệ nợ xấu, hiệu quả chi phí, tỷ lệ trích lập dự phòng, quy mô tài sản và tỷ suất ROA.

Chương này trình bày các kết quả thực nghiệm kinh tế lượng:

• Thống kê mô tả các biến và phân tích ma trận hệ số tương quan giữa các biến nghiên cứu.
• Kết quả ước lượng qua các mô hình Pooled OLS, FEM, REM.
• Kết quả kiểm định F-test và Hausman test để xác định tính phù hợp của mô hình.
• Kết quả kiểm định các vi phạm giả định hồi quy: kiểm định đa cộng tuyến cho thấy các hệ số VIF đều ở mức an toàn; kiểm định phát hiện có hiện tượng phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan.
• Kết quả hồi quy cuối cùng bằng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS): xác định 5 biến có ý nghĩa thống kê tác động đến rủi ro tín dụng gồm GDPGR, INFLA, INEFF, LLP và SIZE; tiến hành thảo luận, đối chiếu kết quả với các nghiên cứu trước đây.

Chương 5: Kết luận đóng góp nghiên cứu và khuyến nghị giải pháp

Chương 5 tổng kết toàn bộ các phát hiện chính của đề tài, đối chiếu với các mục tiêu nghiên cứu ban đầu. Tác giả tổng kết đóng góp của nghiên cứu trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật đến năm 2023 về các nhân tố tác động đến rủi ro tín dụng tại hệ thống NHTMCP Việt Nam. Dựa trên kết quả định lượng, chương này đề xuất các nhóm giải pháp và khuyến nghị quản trị nhằm kiểm soát, hạn chế nợ xấu và nâng cao chất lượng tín dụng. Đồng thời, chương 5 thẳng thắn chỉ ra các hạn chế còn tồn tại của đề tài về phạm vi dữ liệu và đề xuất các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Kết quả hồi quy mô hình dữ liệu bảng bằng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) trên mẫu 31 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2013–2023 xác định được 5 yếu tố có tác động mang ý nghĩa thống kê đến rủi ro tín dụng (đo lường bằng tỷ lệ nợ xấu NPL):

Tên biến	Ký hiệu	Loại biến	Chiều hướng tác động thực nghiệm	Cơ sở giải thích lý thuyết & thực nghiệm
Tốc độ tăng trưởng GDP	GDPGR	Kinh tế vĩ mô	Ngược chiều (-)	Tăng trưởng kinh tế tích cực giúp cải thiện thu nhập và khả năng trả nợ của khách hàng vay, làm giảm nợ xấu.
Tỷ lệ lạm phát	INFLA	Kinh tế vĩ mô	Cùng chiều (+)	Lạm phát tăng cao làm giảm thu nhập thực tế, gia tăng chi phí vay vốn và lãi suất, làm suy giảm năng lực trả nợ.
Hiệu quả chi phí hoạt động	INEFF	Đặc thù ngân hàng	Cùng chiều (+)	Tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập tăng phản ánh năng lực quản lý yếu kém, dẫn đến nợ xấu tăng (ủng hộ giả thuyết "Quản lý tồi").
Tỷ lệ trích lập dự phòng RRTD	LLP	Đặc thù ngân hàng	Cùng chiều (+)	Trích lập dự phòng tăng phản ánh chất lượng danh mục tín dụng suy giảm và nguy cơ rủi ro đạo đức cao.
Quy mô ngân hàng	SIZE	Đặc thù ngân hàng	Ngược chiều (-)	Ngân hàng quy mô lớn có hệ thống quản trị chặt chẽ, đa dạng hóa danh mục tốt hơn và khả năng kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn.
Tỷ suất sinh lời trên tài sản	ROA	Đặc thù ngân hàng	Không thể hiện tác động thống kê rõ rệt trong tóm tắt mô hình GLS cuối cùng	Đã được đưa vào mô hình kiểm định ban đầu để đánh giá năng lực sinh lời.

Các giải pháp và khuyến nghị đề xuất

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu định lượng, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng tại các NHTMCP Việt Nam:

1. Kiểm soát hiệu quả chi phí hoạt động: Nâng cao năng lực quản trị, tối ưu hóa quy trình thẩm định, chấm điểm tín dụng và giám sát khoản vay sau giải ngân nhằm tránh việc gia tăng chi phí do quản lý kém hiệu quả.
2. Nâng cao năng lực dự báo và thích ứng biến động vĩ mô: Xây dựng các kịch bản quản trị rủi ro linh hoạt thích ứng với các chu kỳ tăng trưởng kinh tế và biến động lạm phát; điều chỉnh chính sách lãi suất và điều kiện tín dụng phù hợp.
3. Hoàn thiện chính sách trích lập dự phòng: Thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tín dụng nghiêm túc, đầy đủ và kịp thời theo quy định của Thông tư 11/2021/TT-NHNN nhằm chủ động nguồn lực xử lý các tổn thất phát sinh.
4. Phát huy lợi thế quy mô và đa dạng hóa danh mục cho vay: Tận dụng quy mô mạng lưới và nguồn vốn để hiện đại hóa hệ thống thông tin quản lý tín dụng nội bộ, tránh tình trạng rủi ro tập trung vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao.

Đóng góp của nghiên cứu

• Về mặt học thuật: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm định lượng về mối quan hệ giữa các nhân tố vĩ mô, nhân tố đặc thù ngân hàng với rủi ro tín dụng tại thị trường tài chính Việt Nam; kiểm chứng tính phù hợp của các giả thuyết kinh tế kinh điển (giả thuyết Quản lý tồi, giả thuyết Rủi ro đạo đức) trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm cập nhật giai đoạn 2013–2023, bao quát giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, giúp các nhà quản trị NHTMCP và cơ quan quản lý (NHNN) có thêm căn cứ dữ liệu để đánh giá chất lượng tín dụng và hoạch định chính sách kiểm soát rủi ro.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi mẫu nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung khảo sát 31 Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam, chưa bao gồm khối ngân hàng thương mại 100% vốn nhà nước (Agribank), các chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng.
• Số lượng biến số: Mô hình nghiên cứu mới chỉ xem xét 6 biến số chính (2 biến vĩ mô và 4 biến đặc thù ngân hàng). Một số yếu tố vĩ mô và quản trị khác có thể ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng nhưng chưa được đưa vào mô hình như: lãi suất cho vay, tỷ giá hối đoái, tỷ lệ thất nghiệp, cơ cấu sở hữu vốn hoặc tỷ lệ an toàn vốn (CAR).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi đối tượng khảo sát sang toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam (bao gồm ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, công ty tài chính).
• Kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu và bổ sung thêm các biến giải thích mới về kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ và các chỉ số quản trị rủi ro chuyên sâu nhằm nâng cao độ chính xác và tính toàn diện của mô hình ước lượng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng và Quản trị rủi ro tài chính đang thực hiện đề tài khóa luận, luận văn về chất lượng tín dụng và quản trị ngân hàng thương mại.
  • Các chuyên viên phân tích dữ liệu, chuyên viên quản lý rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại cần tài liệu tham khảo về khung phương pháp lượng hóa các nhân tố tác động đến nợ xấu.
  • Giảng viên và nhà nghiên cứu cần nguồn tài liệu tổng hợp hệ thống lý thuyết về rủi ro tín dụng và quy trình hồi quy dữ liệu bảng trên phần mềm Stata.
• Các phần có giá trị tham khảo nổi bật:
  • Phần tổng quan cơ sở lý thuyết tại Chương 2: Hệ thống hóa chi tiết các quy định pháp lý của NHNN (Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, Thông tư 39/2016/TT-NHNN, Thông tư 13/2018/TT-NHNN, Thông tư 11/2021/TT-NHNN) cùng các giả thuyết kinh tế học về quản trị ngân hàng (Quản lý tồi, Hớt váng, Quá lớn để sụp đổ).
  • Quy trình thực nghiệm tại Chương 3 và Chương 4: Cung cấp đầy đủ các bước kiểm định kinh tế lượng từ thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định khuyết tật mô hình (VIF, phương sai thay đổi, tự tương quan) đến kỹ thuật xử lý bằng hồi quy GLS.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chỉ tiêu nào để đo lường rủi ro tín dụng và dữ liệu được thu thập trong giai đoạn nào?
Tác giả sử dụng tỷ lệ nợ xấu (NPL – Non-Performing Loans) làm biến phụ thuộc đại diện cho rủi ro tín dụng. Mẫu dữ liệu bảng được thu thập từ 31 Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam trong khoảng thời gian 11 năm, từ năm 2013 đến năm 2023.

2. Các giả thuyết kinh tế nào được tác giả sử dụng để giải thích tác động của các yếu tố nội tại ngân hàng đến rủi ro tín dụng?
Khóa luận vận dụng ba giả thuyết kinh tế gồm: Giả thuyết "Quản lý tồi" (Bad Management) và Giả thuyết "Hớt váng" (Skimping) của Berger và DeYoung (1997) để giải thích mối quan hệ giữa hiệu quả chi phí hoạt động và nợ xấu; Giả thuyết "Quá lớn để sụp đổ" (Too Big to Fail) của Stern và Feldman (2004) cùng giả thuyết "Rủi ro đạo đức" (Moral Hazard) của Keeton và Morris (1987) để giải thích vai trò của quy mô ngân hàng và trích lập dự phòng.

3. Khóa luận đã sử dụng các phương pháp hồi quy và kiểm định kinh tế lượng nào?
Nghiên cứu áp dụng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng gồm Pooled OLS, FEM (Fixed Effects) và REM (Random Effects). Sau khi thực hiện kiểm định F-test, kiểm định Hausman và phát hiện các khuyết tật về phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, tác giả sử dụng phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) để đưa ra kết quả ước lượng chính xác.

4. Kết quả mô hình hồi quy GLS chỉ ra những nhân tố nào tác động đến rủi ro tín dụng và chiều hướng như thế nào?
Kết quả cho thấy có 5 nhân tố ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến rủi ro tín dụng:

• Tác động cùng chiều (+): Tỷ lệ lạm phát (INFLA), Hiệu quả chi phí hoạt động (INEFF), Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLP).
• Tác động ngược chiều (-): Tốc độ tăng trưởng GDP (GDPGR), Quy mô ngân hàng (SIZE).

5. Căn cứ pháp lý nào được tác giả sử dụng để phân loại nợ và xác định mức trích lập dự phòng rủi ro?
Tác giả căn cứ vào Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước để xác định tiêu chuẩn phân loại 5 nhóm nợ (nhóm 1: nợ đủ tiêu chuẩn, nhóm 2: nợ cần chú ý, nhóm 3: nợ dưới tiêu chuẩn, nhóm 4: nợ nghi ngờ, nhóm 5: nợ có khả năng mất vốn) và Thông tư số 11/2021/TT-NHNN để xác định tỷ lệ trích lập dự phòng chung (0,75%) cùng tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể cho từng nhóm nợ (từ 0% đến 100%).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lã Tấn Hoài Trâm đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về tín dụng, rủi ro tín dụng và các quy định pháp lý hiện hành của ngành ngân hàng Việt Nam. Bằng phương pháp nghiên cứu định lượng dữ liệu bảng áp dụng mô hình hồi quy GLS trên 31 NHTMCP giai đoạn 2013–2023, đề tài đã chứng minh thực nghiệm ảnh hưởng của 5 nhân tố vĩ mô và nội tại (GDPGR, INFLA, INEFF, LLP, SIZE) đến tỷ lệ nợ xấu. Các kết quả nghiên cứu và khuyến nghị giải pháp được trình bày là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác nghiên cứu học thuật cũng như thực tiễn quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu, trình bày tính cấp thiết của đề tài. Trong chương cũng đề cập mục tiêu tổng quát là xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến RRTD của các Ngân hàng TMCP tại Việt Nam. Trên cơ sở xác định mục tiêu nghiên cứu, chương cũng thể hiện đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và đóng góp của nghiên cứu. Từ đó, trong chương tiếp theo bài nghiên cứu sẽ cung cấp, giới thiệu cơ sở lý thuyết và sơ lược các nghiên cứu đi trước cùng đề tài.

9 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương này tập trung nghiên cứu về những vấn đề cơ bản liên quan đến rủi ro tín dụng và các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của ngân hàng. Đầu tiên, nghiên cứu sẽ trình bày về những lý thuyết tín dụng ngân hàng , lý thuyết về ngân hàng TMCP và các chỉ tiêu đo lường RRTD. Tiếp theo, tác giả tổng hợp các nghiên cứu có liên quan đến đề tài về Các nhân tố ảnh hưởng RRTD trong các ngân hàng TMCP tại Việt Nam.1 Khung lý thuyết làm cơ sở nghiên cứu 2.1 Lý thuyết tín dụng ngân hàng 2.1 Khái niệm tín dụng Theo Lê Thị Tuyết Hoa và Đặng Văn Dân (2017), “Tín dụng là thuật ngữ xuất phát từ gốc chữ La tinh: Credittum có nghĩa là sự tin tưởng, tín nhiệm”. Quan hệ tín dụng xuất hiện khi xã hội bắt đầu có sự phân công lao động, tư hữu về tư liệu sản xuất cùng với sự tồn tại, phát triển của nền sản xuất và trao đổi hàng hóa.

Giai đoạn này, việc cấp tín dụng thường được thực hiện thông qua việc vay mượn bằng hiện vật – hàng hóa. Sự hình thành và phát triển của nền kinh tế hàng hóa đã dẫn đến nhiều vấn đề trong quản trị nguồn vốn duy trì HĐKD. Một DN hoạt động thường trải qua ba giai đoạn: dự trữ nguyên vật liệu, giai đoạn sản xuất và giai đoạn đưa sản phẩm tiêu thụ trên thị trường. Trong giai đoạn đầu tiên, DN phải chuẩn bị và dự trữ các nguyên vật liệu cần thiết, các yếu tố đầu vào nên DN lúc nào thường thiếu vốn tạm thời, lúc này DN cần có vốn để bắt đầu sản xuất hàng hóa.

Nhưng khi qua giai đoạn sản xuất và hoàn thành sản phẩm. Sản phẩm được thị trường tiêu thụ mang lại nguồn thu nhập cho DN nhưng lúc này DN có thể chưa bước qua chu kỳ kinh doanh mới, có thể chưa dùng ngay thu nhập kinh doanh để bắt tái HĐKD nên tạm thời DN thừa vốn, DN muốn nguồn tiền nhàn rỗi này sinh lời trước khi tái sản xuất kinh doanh. Trạng thái thừa vốn và thiếu vốn trong DN chuyển đổi qua lại liên tục dẫn đến các nhu cầu cho vay – nhận vay giữa để đáp ứng nhu cầu của các chủ thể là cơ sở hình thành và phát triển quan hệ tín dụng. Trong quan hệ có sự chuyển 10 nhượng một lượng giá trị tạm thời, lượng giá trị có thể tồn tại dưới hình hiện kim hoặc hiện vật từ chủ thể cho vay sang chủ thể vay, trong đó người nhận tín dụng phải hoàn trả một lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu.

Tín dụng là một biểu hiện của mối quan hệ kinh tế liên quan đến việc tạo ra và sử dụng quỹ tín dụng để đáp ứng nhu cầu vốn tạm thời trong quá trình tái sản xuất và sinh hoạt theo nguyên tắc có hoàn trả.2 Khái niệm tín dụng ngân hàng Theo Lê Thị Tuyết Hoa và Đặng Văn Dân (2017) TDNH là hoạt động giao dịch về tài sản giữa ngân hàng và chủ thể nhận tín dụng. Trong đó, ngân hàng chuyển nhượng tài sản cho bên nhận tín dụng sử dụng trong khoảng thời gian cụ thể theo thỏa thuận hai bên đã thống nhất. Chủ thể nhận tín dụng có trách nhiệm hoàn trả lại khoản tín dụng đã nhận từ ngân hàng vô điều kiện toàn bộ số vốn gốc và lãi cho bên cấp tín dụng khi đến hạn thanh toán.3 Phân loại tín dụng ngân hàng Tín dụng được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau • Phân loại dựa trên mục đích sử dụng Theo Bùi Diệu Anh (2020), cách phân loại này giúp các ngân hàng có cái nhìn tổng quát cơ cấu dư nợ theo mục đích cấp tín dụng, từ đó tùy thuộc vào định hướng của ngân hàng mà điều chỉnh, phân bổ cơ cấu dư nợ hợp lý. Cụ thể gồm các loại sau: Tín dụng sản xuất kinh doanh: Đây là hình thức TDNH tài trợ vốn đáp ứng các nhu cầu sản xuất kinh doanh cho các chủ thể kinh tế trong nhiều lĩnh vực: Công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ.

Loại hình tài trợ có thể là cho vay ngắn hạn bổ sung vốn lưu động, cho vay mở rộng sản xuất, cho vay đầu tư cải tiến trang thiết bị kỹ thuật…Nguồn trả nợ trong hình thức cấp tín dụng sản xuất kinh doanh thường là nguồn thu từ HĐKD của chủ thể vay. 11 Tín dụng tiêu dùng: Đây là hình thức TDNH tài trợ vốn đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng của cá nhân nhằm phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống Loại hình cấp tín dụng có thể là cho vay mua nhà, phương tiện đi lại, cho vay mua sắm thiết bị gia đình. Nguồn trả nợ trong hình thức cấp tín dụng tiêu dùng thường là các nguồn thu nhập của chủ thể vay như lương, lợi tức từ tài sản đầu tư… • Phân loại dựa trên thời hạn cấp tín dụng Việc phân bổ nguồn vốn trong hoạt động cấp tín dụng có thể ảnh hưởng đến nhiều vấn đề trong HĐKD của ngân hàng như rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất. Phân loại tín dụng dựa trên thời hạn sẽ giúp các ngân hàng có kế hoạch phân bổ nguồn vốn phù hợp nhằm kiểm soát các rủi ro trên.

Theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước ban hành ngày 30/12/2016, tín dụng theo thời hạn bao gồm: Tín dụng ngắn hạn: Là loại hình cho vay có thời hạn tối đa một năm. Đây là hình thức thường được sử dụng chủ yếu để đáp ứng nhu cầu vốn lưu động tạm thời thiếu của DN, các khoản vay tiêu dùng có nhu cầu chi tiêu ngắn hạn. Tín dụng trung hạn: Là loại hình cho vay có thời hạn trên một năm và tối đa năm năm. Hình thức tín dụng này thường được tài trợ vốn cho các hoạt động đầu tư tài sản cố định như mua sắm máy móc, trang thiết bị cải tiến và mở rộng quy mô kinh doanh, bổ sung vốn lưu động thường xuyên giúp DN luôn có tình trạng vốn ổn định.

Ngoài ra trong lĩnh vực nông nghiệp, tín dụng trung hạn thường tài trợ vốn cho hoạt động xây dựng trang trại, vườn cây và đầu tư vào các mùa vụ. Tín dụng dài hạn: Là loại hình cho vay có thời hạn trên năm năm. Đây là hình thức cấp tín dụng đáp ứng các nhu cầu dài hạn và có quy mô lớn, cần một lượng vốn lớn và thời gian thu hồi vốn dài như xây dựng nhà ở, công xưởng, cầu đường… 12 • Phân loại dựa trên mức độ tín nhiệm của chủ thể vay (Tính chất đảm bảo) Trong hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng, rủi ro liên quan đến khách hàng có vấn đề trong khả năng trả nợ là điều không thể tránh khỏi trong các giao dịch tín dụng. Song song với hoạt động cấp tín dụng, hoạt động kiểm soát RRTD cũng được ngân hàng quan tâm và chú trọng.

ngân hàng phải luôn có các biện pháp kiểm soát và QLTD phù hợp với từng khách hàng. Một trong những biện pháp đó là quy định về bảo đảm tín dụng. Theo Bùi Diệu Anh (2020), Lê Thị Tuyết Hoa và Đặng Văn Dân (2017), phân loại TDNH theo hình thức này bao gồm: Tín dụng có bảo đảm: Là hình thức ngân hàng cấp tín dụng dựa trên tài sản bảo đảm của người đi vay hay người bảo lãnh, theo đó khoản vay của khách hàng phụ thuộc vào các biện pháp bảo đảm khoản vay của ngân hàng và phù hợp với quy định nhà nước. Đảm bảo tín dụng là một trong những cơ sở pháp lý để ngân hàng có thêm nguồn trả nợ thứ hai ngoài nguồn trả nợ thứ nhất trong trường hợp khách hàng có vấn đề về khả năng trả nợ.

Tín dụng không đảm bảo: Là hình thức ngân hàng cấp tín dụng không có biện pháp bảo đảm như tài sản thế chấp hay bảo lãnh bên thứ ba. Ngân hàng cung cấp vốn cho chủ thể đi vay dựa vào uy tín của khách hàng. Sau khi ngân hàng thẩm định và đánh giá khách hàng theo các quy chuẩn của ngân hàng, với các khách hàng có pháp lý tốt, có tiềm năng tài chính mạnh, có phương án vay khả thi thì ngân hàng có thể cấp tín dụng dựa trên sự tín nhiệm của ngân hàng dành cho khách hàng thể hiện qua các quy chuẩn của ngân hàng mà không cần thêm nguồn trả nợ. 13 • Phân loại dựa trên hình thức cấp tín dụng Theo luật TCTD, ngân hàng được thực hiện nghiệp vụ cấp tín dụng theo các hình thức dưới đây: Cho vay: Là hình thức mà chủ thể cho vay chuyển giao hoặc cam kết chuyển giao một khoản tiền cho chủ thể đi vay sử dụng vào một mục đích cụ thể, xác định trong một khoảng thời gian cụ thể, với điều kiện phải hoàn trả cả khoản vay theo thỏa thuận Chiết khấu: Là hình thức trong đó chủ thể cho vay mua các công cụ chuyển nhượng, giấy tờ có giá khác của chủ thể cần cấp tín dụng trước khi đến hạn thanh toán có bảo lưu quyền truy đòi.

Bảo lãnh ngân hàng: Là hình thức cung cấp tín dụng cho khách hàng thông qua sự cam kết của một TCTD hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Theo đó, bên bảo lãnh cam kết sẽ thực hiện các NVTC thay mặt cho khách hàng nếu khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các cam kết. Đồng thời, khách hàng phải chịu trách nhiệm nhận nợ và hoàn trả cho TCTD hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo các thoả thuận đã được thỏa thuận. Bao thanh toán: Là hình thức cấp tín dụng được thực hiện bằng việc mua lại các khoản phải thu của bên bán hàng và các khoản phải trả của bên mua hàng theo hợp đồng mua, bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ giữa khách hàng và các bên mua, bán.

Cho thuê tài chính: Là hình thức chủ yếu là trung và dài hạn căn cứ trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính giữa bên cho thuê với bên thuê, trong đó bên cho thuê mua tài sản theo yêu cầu của bên đi thuê và bảo lưu quyền sở hữu tài sản trong khoảng thời gian thực hiện hoạt động cấp tín dụng.