Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nợ Xấu Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, từ chính sách tín dụng đến tình hình kinh tế.

• Tác giả: Đặng Thị Lệ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Chung
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nợ Xấu Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về nợ xấu
• 2.1.1. Khái niệm nợ xấu
• 2.1.2. Nguyên nhân gây ra nợ xấu
• 2.1.3. Hậu quả của nợ xấu
• 2.1.4. Những chỉ tiêu đo lường nợ xấu
• 2.1.4.1. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ
• 2.1.4.2. Dự phòng rủi ro tín dụng
• 2.1.5. Lý thuyết nền về nợ xấu
• 2.1.5.1. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information)
• 2.1.5.2. Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Business Cycle Theory)
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về nợ xấu
• 2.2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.1.2. Phương pháp đo lường các biến
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Quy trình nghiên cứu
• 3.5. Thu thập và xử lý số liệu
• 3.6. Trình tự thực hiện nghiên cứu
• 3.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu và sự tương quan của các biến độc lập trong mô hình
• 4.1.1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
• 4.1.2. Sự tương quan của các biến độc lập
• 4.2. Kết quả mô hình hồi quy
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận kết quả nghiên cứu
• 5.2. Khuyến nghị chính sách
• 5.2.1. Gia tăng vốn chủ sở hữu của ngân hàng
• 5.2.2. Xem xét tăng trưởng tín dụng hợp lý
• 5.2.3. Quản lý việc trích lập chi phí dự phòng rủi ro tín dụng hợp lý
• 5.2.4. Xem xét quy mô ngân hàng phù hợp
• 5.2.5. Kiểm soát tốt lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khắc phục hậu quả Covid 19
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.4. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nợ xấu ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng đối với các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam. Tình hình nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến nền kinh tế quốc gia. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt là sau đại dịch Covid-19. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu là rất cần thiết để có những giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái niệm và phân loại nợ xấu

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản vay mà người vay không thể trả nợ đúng hạn. Nợ xấu thường được phân loại thành nhiều loại khác nhau, bao gồm nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ mất vốn. Việc phân loại này giúp ngân hàng có cái nhìn rõ hơn về chất lượng tài sản và rủi ro tín dụng.

1.2. Tình hình nợ xấu tại Việt Nam

Tình hình nợ xấu tại Việt Nam đã có những biến động lớn trong những năm qua. Theo báo cáo, tỷ lệ nợ xấu đã tăng từ 1,63% vào cuối năm 2019 lên trên 2% vào cuối năm 2020. Nguyên nhân chủ yếu là do tác động của đại dịch Covid-19, làm giảm khả năng trả nợ của doanh nghiệp và hộ gia đình.

II. Những thách thức trong quản lý nợ xấu tại ngân hàng

Quản lý nợ xấu là một thách thức lớn đối với các NHTMCP. Các yếu tố như tăng trưởng tín dụng nhanh, lạm phát và sự không ổn định của nền kinh tế có thể làm gia tăng nợ xấu. Việc không kiểm soát tốt các yếu tố này có thể dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng, ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng.

2.1. Tác động của tăng trưởng tín dụng

Tăng trưởng tín dụng nhanh có thể dẫn đến việc ngân hàng cho vay mà không xem xét kỹ lưỡng khả năng trả nợ của khách hàng. Điều này có thể làm gia tăng tỷ lệ nợ xấu, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế không ổn định.

2.2. Ảnh hưởng của lạm phát

Lạm phát cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, từ đó ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của họ. Khi lạm phát tăng, ngân hàng có thể phải đối mặt với tình trạng nợ xấu gia tăng do khách hàng không đủ khả năng chi trả.

III. Các nhân tố chính ảnh hưởng đến nợ xấu ngân hàng

Nhiều nhân tố có thể ảnh hưởng đến nợ xấu của các NHTMCP. Các yếu tố này bao gồm tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách tín dụng của ngân hàng, và khả năng quản lý rủi ro tín dụng. Việc phân tích các nhân tố này giúp ngân hàng có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

3.1. Tình hình kinh tế vĩ mô

Tình hình kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn đến nợ xấu. Khi nền kinh tế tăng trưởng, khả năng trả nợ của khách hàng cũng tăng lên, từ đó giảm tỷ lệ nợ xấu. Ngược lại, trong thời kỳ suy thoái, nợ xấu có xu hướng gia tăng.

3.2. Chính sách tín dụng của ngân hàng

Chính sách tín dụng của ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát nợ xấu. Ngân hàng cần có các tiêu chí cho vay rõ ràng và nghiêm ngặt để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

IV. Giải pháp giảm thiểu nợ xấu cho ngân hàng thương mại

Để giảm thiểu nợ xấu, các NHTMCP cần áp dụng nhiều giải pháp khác nhau. Các giải pháp này bao gồm cải thiện quy trình thẩm định tín dụng, tăng cường quản lý rủi ro và nâng cao năng lực tài chính của ngân hàng. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững.

4.1. Cải thiện quy trình thẩm định tín dụng

Quy trình thẩm định tín dụng cần được cải thiện để đảm bảo rằng ngân hàng chỉ cho vay những khách hàng có khả năng trả nợ tốt. Việc này bao gồm việc đánh giá kỹ lưỡng hồ sơ vay và khả năng tài chính của khách hàng.

4.2. Tăng cường quản lý rủi ro

Ngân hàng cần có các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để phát hiện và xử lý kịp thời các khoản nợ xấu. Việc này bao gồm việc theo dõi thường xuyên tình hình tài chính của khách hàng và thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nợ xấu ngân hàng

Kết luận, nợ xấu là một vấn đề nghiêm trọng đối với các NHTMCP tại Việt Nam. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng và áp dụng các giải pháp hiệu quả là rất cần thiết để giảm thiểu nợ xấu. Trong tương lai, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình cho vay và quản lý rủi ro để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

5.1. Triển vọng phát triển của ngành ngân hàng

Ngành ngân hàng Việt Nam đang có nhiều cơ hội phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, các ngân hàng cần phải cải thiện chất lượng tín dụng và giảm thiểu nợ xấu.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà quản lý ngân hàng

Các nhà quản lý ngân hàng cần chú trọng đến việc xây dựng các chính sách tín dụng hợp lý và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu nợ xấu mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2011 – 2021, các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam đã trải qua nhiều biến động kinh tế vĩ mô và nội tại, đặc biệt là tác động của đại dịch Covid-19 từ năm 2019. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng đã tăng từ 1,63% cuối năm 2019 lên 1,96% vào quý III/2020 và vượt mức 2% vào cuối năm 2020, gây áp lực lớn lên hoạt động tín dụng và sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các NHTMCP mà còn tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế quốc gia. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại các NHTMCP Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu nợ xấu, đảm bảo an toàn hoạt động tín dụng và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 29 NHTMCP đại diện cho hệ thống ngân hàng Việt Nam, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2011 – 2021, giai đoạn có nhiều biến động tín dụng và kinh tế vĩ mô, đặc biệt là tác động của đại dịch Covid-19. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm soát và giảm thiểu nợ xấu, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng và ổn định hệ thống tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết nền tảng chính để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu:

• Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information): Giải thích hiện tượng rủi ro ngược và rủi ro đạo đức trong hoạt động tín dụng, khi ngân hàng không có đầy đủ thông tin về khách hàng vay vốn dẫn đến cho vay không hiệu quả và gia tăng nợ xấu.

• Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Business Cycle Theory): Mô tả ảnh hưởng của các giai đoạn kinh tế (suy thoái, hưng thịnh) đến khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó tác động đến tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ (NPL), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA), tốc độ tăng trưởng tín dụng (GROW), tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (LLR), tỷ lệ chi phí hoạt động trên lợi nhuận (CTP), lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), quy mô ngân hàng (SIZE), tốc độ tăng trưởng GDP (GDP), tỷ lệ lạm phát (INF) và biến giả giai đoạn Covid-19 (CVD).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 29 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2011 – 2021, cùng với số liệu kinh tế vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới và Tổng cục Thống kê Việt Nam.

Phân tích định lượng được thực hiện bằng mô hình hồi quy đa biến trên dữ liệu bảng (panel data), sử dụng các phương pháp ước lượng: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM), phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) và mô hình mô men tổng quát hệ thống (SGMM) để xử lý hiện tượng nội sinh và các khuyết tật của mô hình.

Quy trình nghiên cứu gồm: thống kê mô tả, lựa chọn mô hình phù hợp qua kiểm định F-test, Breusch-Pagan và Hausman, kiểm định các hệ số hồi quy, kiểm định hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, và cuối cùng là ước lượng mô hình bằng FGLS và SGMM.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tốc độ tăng trưởng tín dụng (GROW) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đến 10% đến tỷ lệ nợ xấu. Cụ thể, khi tốc độ tăng trưởng tín dụng tăng, tỷ lệ nợ xấu cũng tăng, phản ánh rủi ro gia tăng do mở rộng tín dụng nhanh có thể dẫn đến cho vay không hiệu quả.

2. Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến nợ xấu. Việc trích lập dự phòng cao hơn phản ánh rủi ro tín dụng gia tăng, đồng thời là biện pháp quản trị rủi ro của ngân hàng.

3. Tỷ lệ lạm phát (INF) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến nợ xấu. Lạm phát cao làm tăng gánh nặng trả nợ và giảm khả năng trả nợ của khách hàng, dẫn đến gia tăng nợ xấu.

4. Giai đoạn Covid-19 (CVD) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến nợ xấu, cho thấy đại dịch làm tăng tỷ lệ nợ xấu do ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực trả nợ của doanh nghiệp và cá nhân.

5. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA), quy mô ngân hàng (SIZE) và tốc độ tăng trưởng GDP (GDP) có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến nợ xấu. Cụ thể, vốn chủ sở hữu cao và quy mô ngân hàng lớn giúp giảm tỷ lệ nợ xấu, trong khi tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó giảm nợ xấu.

6. Lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và tỷ lệ chi phí hoạt động trên lợi nhuận (CTP) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình, cho thấy các yếu tố này chưa ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ nợ xấu trong giai đoạn nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết thông tin bất cân xứng và chu kỳ kinh doanh, cũng như các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước. Tăng trưởng tín dụng nhanh nhưng thiếu kiểm soát làm gia tăng rủi ro tín dụng, dẫn đến nợ xấu tăng. Việc trích lập dự phòng rủi ro tín dụng phản ánh sự chuẩn bị của ngân hàng đối với tổn thất tín dụng, đồng thời là chỉ báo về chất lượng danh mục cho vay.

Ảnh hưởng tiêu cực của lạm phát và đại dịch Covid-19 đến nợ xấu cho thấy các yếu tố kinh tế vĩ mô và sự kiện bất thường có vai trò quan trọng trong quản lý rủi ro tín dụng. Mặt khác, vốn chủ sở hữu cao và quy mô ngân hàng lớn giúp tăng khả năng chống chịu rủi ro, giảm tỷ lệ nợ xấu, đồng thời tăng trưởng kinh tế ổn định cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng.

Việc ROA và CTP không có ý nghĩa thống kê có thể do các ngân hàng đã áp dụng các biện pháp quản trị chi phí và tối ưu hóa lợi nhuận trong giai đoạn nghiên cứu, hoặc do ảnh hưởng của các yếu tố khác chi phối mạnh hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa các biến độc lập và tỷ lệ nợ xấu, bảng kết quả hồi quy với các hệ số và mức ý nghĩa thống kê, giúp minh họa rõ ràng các tác động và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý tăng trưởng tín dụng: Các NHTMCP cần kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý, tránh chạy đua mở rộng tín dụng quá nhanh gây rủi ro nợ xấu. Nhà quản trị nên thiết lập các tiêu chuẩn thẩm định khách hàng chặt chẽ và giám sát danh mục cho vay thường xuyên. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục.

2. Quản lý và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng hợp lý: Ngân hàng cần nâng cao năng lực dự báo rủi ro và trích lập dự phòng đầy đủ, đúng quy định để đảm bảo khả năng bù đắp tổn thất tín dụng, đồng thời tăng cường minh bạch trong báo cáo tài chính. Chủ thể thực hiện: Ban quản trị và phòng quản lý rủi ro ngân hàng, trong vòng 6 tháng tới.

3. Kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Cơ quan quản lý nhà nước cần phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát ở mức hợp lý, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững để cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng vay vốn. Thời gian: dài hạn, theo kế hoạch phát triển kinh tế quốc gia.

4. Tăng cường vốn chủ sở hữu và quy mô ngân hàng: Các NHTMCP cần nâng cao năng lực tài chính thông qua tăng vốn chủ sở hữu, mở rộng quy mô hoạt động một cách bền vững nhằm tăng khả năng chống chịu rủi ro và giảm tỷ lệ nợ xấu. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo ngân hàng, cổ đông, trong vòng 1-2 năm tới.

5. Ứng phó với tác động của đại dịch Covid-19: Ngân hàng và cơ quan quản lý cần xây dựng các chính sách hỗ trợ khách hàng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, như cơ cấu lại nợ, giãn nợ, giảm lãi suất để giảm áp lực trả nợ, hạn chế gia tăng nợ xấu. Thời gian: ngay và trong giai đoạn phục hồi kinh tế hậu Covid-19.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng thương mại cổ phần: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu, từ đó xây dựng chiến lược quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, nâng cao chất lượng danh mục cho vay và đảm bảo an toàn tài chính.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách tiền tệ, kiểm soát lạm phát, tăng trưởng tín dụng và các biện pháp giám sát nhằm duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu bảng và các yếu tố tác động đến nợ xấu trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

4. Các nhà đầu tư và chuyên gia phân tích tài chính: Giúp đánh giá rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của các NHTMCP, từ đó đưa ra quyết định đầu tư và tư vấn tài chính chính xác hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ xấu được định nghĩa như thế nào trong nghiên cứu này?
   Nợ xấu là các khoản nợ quá hạn thanh toán gốc và/hoặc lãi trên 90 ngày hoặc có dấu hiệu nghi ngờ khả năng trả nợ, được đo bằng tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến nợ xấu của các NHTMCP Việt Nam?
   Tốc độ tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, tỷ lệ lạm phát, giai đoạn Covid-19 có tác động cùng chiều làm tăng nợ xấu; trong khi vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, quy mô ngân hàng và tốc độ tăng trưởng GDP có tác động ngược chiều giúp giảm nợ xấu.

3. Tại sao lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình?
   Có thể do các ngân hàng đã áp dụng các biện pháp quản trị chi phí và tối ưu hóa lợi nhuận, hoặc các yếu tố khác chi phối mạnh hơn trong giai đoạn nghiên cứu, làm giảm ảnh hưởng trực tiếp của ROA đến nợ xấu.

4. Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đến nợ xấu như thế nào?
   Covid-19 làm giảm khả năng trả nợ của doanh nghiệp và cá nhân, dẫn đến tăng tỷ lệ nợ xấu. Tuy nhiên, các chính sách hỗ trợ và giãn nợ có thể làm giảm tác động tiêu cực này trong ngắn hạn.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để xử lý hiện tượng nội sinh trong mô hình?
   Luận văn sử dụng mô hình mô men tổng quát hệ thống (SGMM) để khắc phục hiện tượng nội sinh và các khuyết tật trong mô hình hồi quy dữ liệu bảng.

Kết luận

• Nợ xấu của các NHTMCP Việt Nam chịu ảnh hưởng cùng chiều bởi tốc độ tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, tỷ lệ lạm phát và giai đoạn Covid-19 với mức ý nghĩa thống kê cao.
• Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, quy mô ngân hàng và tốc độ tăng trưởng kinh tế có tác động ngược chiều giúp giảm tỷ lệ nợ xấu.
• Lợi nhuận trên tổng tài sản và tỷ lệ chi phí hoạt động không có ý nghĩa thống kê trong giai đoạn nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các chính sách quản lý tín dụng, kiểm soát rủi ro và hỗ trợ kinh tế nhằm giảm thiểu nợ xấu.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp quản lý tín dụng hợp lý, tăng cường vốn chủ sở hữu, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ khách hàng bị ảnh hưởng bởi Covid-19 nhằm ổn định và phát triển hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý cần áp dụng ngay các khuyến nghị từ nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý nợ xấu, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng và nền kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Giới thiệu đề tài nghiên cứu, lý do chọn đề tài, mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể của đề tài, đưa ra các câu hỏi nghiên cứu, xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và bố cục của luận văn. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm Trình bày lý thuyết về nợ xấu và tiêu chí phân loại nợ xấu tại Việt Nam và trên thế giới. Tóm lược các nhân tố tác động đến nợ xấu theo lý thuyết và lược khảo các công trình nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới và tại Việt Nam về các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các NHTM. Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu Dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm, chương này xây dựng mô hình nghiên cứu và trình bày phương pháp nghiên cứu, đề xuất các giả thuyết cũng như tác động của các biến đến nợ xấu của các NHTMCP Việt Nam.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu Thống kê mô tả các biến trong mô hình, phân tích tương quan mô hình nghiên cứu, kiểm định các giả thiết hồi quy mô hình nghiên cứu, tiến hành các kiểm định để lựa chọn mô hình phù hợp. Thảo luận kết quả nghiên cứu. Từ mô hình xác định nhân tố nào thực sự tác động đến nợ xấu và chiều hướng tác động. 6 Chương 5: Kết luận và khuyến nghị Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất một số khuyến nghị dựa trên các yếu tố vĩ mô và yếu tố vi mô có ý nghĩa trong nghiên cứu đối với các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước nhằm góp phần hạn chế nợ xấu tại các NHTMCP và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM Ở chương này, tác giả giới thiệu khái niệm về nợ xấu, các chỉ tiêu đánh giá nợ xấu và các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu của NHTM. Đồng thời, chương này cũng tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm trước đây, các nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố tác động đến nợ xấu sẽ được trình bày chi tiết trong chương này để làm nền tảng cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu thực nghiệm ở chương sau. Cơ sở lý thuyết về nợ xấu 2. Khái niệm nợ xấu Thông tin về chất lượng cho vay của các ngân hàng là một vấn đề quan trọng đã khơi dậy sự quan tâm của công chúng với tư cách là người sử dụng dịch vụ ngân hàng, người đầu tư tiềm năng vào vốn tự có của ngân hàng, quản lý ngân hàng, thị trường tài chính, người giám sát hoạt động ngân hàng và cơ quan quản lý kiểm soát sự ổn định của hệ thống tài chính và giới học thuật và sự quan tâm này đã tăng lên đáng kể trong hai thập kỷ qua (Kjosevski và Petkovski, 2021).

Cụ thể là, khi nền kinh tế thực hiện tự do hóa thị trường tài chính, thay đổi công nghệ và toàn cầu hóa hàng hóa, cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008-2009 và cuộc khủng hoảng nợ châu Âu 2011–2012 đều có tác động đến chất lượng cho vay của các ngân hàng (Ansari và cộng sự, 2021). Thuật ngữ “nợ xấu” (Non-Performing loans) có thể được thay thế bằng nợ khó đòi theo như Fofack (2005), hoặc các khoản vay có vấn đề (Berger và De Young, 1997). Nợ xấu cũng có thể được định nghĩa là các khoản nợ không trả được (defaulted loans) mà ngân hàng không thể thu lợi từ khoản vay đó. Advisory Expert Group (2014) cho rằng “một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận; hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”.

Chuẩn mực kế toán IAS 39 được khuyến cáo áp dụng ở 8 một số nước phát triển vào đầu năm 2005 chỉ ra rằng cần có bằng chứng khách quan (objective evidence) để xếp một khoản vay có dấu hiệu bị giảm giá trị. Trong trường hợp nợ bị giảm giá trị thì tài sản được ghi nhận sẽ bị giảm xuống vì những tổn thất do chất lượng nợ xấu gây ra. Về cơ bản IAS 39 chú trọng khả năng hoàn trả của khoản vay bất luận thời gian quá hạn chưa tới 90 ngày hoặc chưa quá hạn. Phương pháp đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng thường là phương pháp phân tích dòng tiền tương lai chiết khấu hoặc xếp hạng khoản vay của khách hàng.

Hệ thống này được coi là chính xác về mặt lý thuyết, nhưng việc áp dụng thực tế gặp nhiều khó khăn. Tại Việt Nam, Thông tư 11/2021/TT-NHNN có hiệu lực từ 01/10/2021 quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro về việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài quy định khoản nợ quá hạn là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và/hoặc lãi đã quá hạn. Nợ xấu được định nghĩa của thông tư cũng được xác định dựa trên 2 yếu tố là nợ đã quá hạn trên 90 ngày và khả năng trả nợ đáng lo ngại của người vay. Tóm lại, theo các khái niệm trên thì nợ xấu được xác định theo 2 yếu tố chính: (i) nợ quá thời hạn thanh toán cả gốc, lãi từ 90 ngày trở lên và (ii) sự nghi ngờ về khả năng trả nợ của người đi vay.

Tác giả sử dụng tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ trong các báo cáo chính thức theo chuẩn mực kế toán Việt Nam mà các NHTM Việt Nam áp dụng trong việc thực hiện nghiên cứu định lượng. Nguyên nhân gây ra nợ xấu Thông qua các nghiên cứu là các bài báo khoa học, các tác giả trên thế giới cũng như tại Việt Nam đã nghiên cứu các nguyên nhân gây ra nợ xấu như sau: Phạm Hoàng Bảo Ngọc (2019) cho rằng sự yếu kém trong cách quản lý trong nội tại các Ngân hàng như công tác quản lý rủi ro còn yếu kém, chưa đánh giá triệt để về thực trạng khách hàng và nhận định đúng đắn về thị trường; các ngân hàng chưa chú trọng, không giám sát chặt chẽ danh mục cho vay của ngân hàng làm cho tỷ trọng cho vay rủi ro cao chiếm phần lớn trong danh mục cho vay. Nikolopoulos và Tsalas (2017) cho rằng do Ngân hàng giảm bớt các quy định về điều kiện cấp tín dụng nhằm tăng tính cạnh tranh nhưng điều này dẫn đến cấp tín dụng 9 cho các đối tượng chưa đủ tiêu chuẩn, làm gia tăng nợ xấu cho Ngân hàng. Hơn nữa, Saunders và Cornet (2008) nhận định theo lý thuyết thông tin bất cân xứng, do rủi ro đạo đức, nhân viên ngân hàng có thể thiếu khách quan trong việc thẩm định khách hàng, dẫn đến cho vay khách hàng không có khả năng trả nợ làm phát sinh nợ xấu.

Bunn và Redwood (2003) nghiên cứu nguyên nhân gây ra nợ xấu tại NHTM xuất phát từ yếu tố khách hàng có năng lực kinh doanh hạn chế, các phương án kinh doanh triển khai không hiệu quả, thông tin cung cấp cho Ngân hàng thiếu minh bạch dẫn đến Ngân hàng không đánh giá đúng khả năng trả nợ khách hàng. Chu kỳ kinh tế cũng có tác động đến nợ xấu của NHTM. Những tác giả này cho thấy rằng trong các giai đoạn tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, thu nhập của người đi vay tăng lên và do đó khả năng hoàn trả các khoản vay của họ, giảm nợ xấu. Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái, nợ xấu tăng lên khi tỷ lệ thất nghiệp tăng lên và thu nhập khả dụng giảm, và kết quả là những người đi vay gặp khó khăn trong việc trả nợ (Salas và Saurina, 2002).

Các yếu tố kinh tế vĩ mô có thể ảnh hưởng đến nợ xấu, ngoài những yếu tố đã được đề cập, có thể liên quan đến lạm phát, giá bất động sản, lãi suất của khoản vay và tỷ giá hối đoái (Nkusu, 2011). Hậu quả của nợ xấu Samad (2012) cho rằng nợ xấu tăng cao có thể dẫn đến hệ số an toàn vốn không đảm bảo, gây ra sự sụp đổ của NHTM cũng như gia tăng tính dễ bị tổn thương trong hệ thống ngân hàng và khu vực tài chính tổng thể (Ninimaki, 2012). Nợ xấu gây ảnh hưởng tiêu cực đến tính thanh khoản và lợi nhuận của các NHTM, đồng thời làm suy giảm tính vững chắc của hệ thống ngân hàng. Nợ xấu làm giảm uy tín của ngân hàng, một khi ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao ảnh hưởng đến tâm lý của khách hàng, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và uy tín của ngân hàng (Berger và DeYoung, 1997).

Kjosevski và Petkovski (2021) đã chứng minh nợ xấu còn làm giảm lợi nhuận của ngân hàng, hạn chế khả năng tăng trưởng tín dụng. Nợ xấu cao làm cho thu nhập của 10 ngân hàng giảm sút đáng kể, bên cạnh đó ngân hàng phải tăng thêm chi phí trích lập dự phòng, chi phí quản lý và các chi phí liên quan khác trong vấn đề xử lý nợ xấu. Rachman và cộng sự (2018) đã nhận định một khi nợ xấu tăng cao, gây đổ vỡ cả hệ thống ngân hàng, gây mất lòng tin của người dân, các nhà đầu tư và do đó làm ảnh hưởng đến hệ thống tài chính của cả quốc gia. Nợ xấu gây ảnh hưởng đến dòng vốn lưu thông trong nền kinh tế bị hạn chế, nhiều thành phần kinh tế không tiếp cận được nguồn vốn dẫn đến trì trệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh, gây tác động tiêu cực đến sự phát triển của nền kinh tế.

Messai và Jouini (2013) cho rằng khi nợ xấu tăng, các khoản chi phí để xử lý nợ xấu thường rất lớn nên ngân hàng không thể tự bản thân xử lý mà cần dựa vào ngân sách nhà nước. Những chỉ tiêu đo lường nợ xấu Thông thường để đo lường nợ xấu, các NHTM thường sử dụng một số chỉ tiêu sau đây: 2. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu = ∗ 100% Tổng dư nợ (Nguồn: Nguyễn Văn Tiến, 2009) Tỷ lệ để đánh giá chất lượng hoạt động và rủi ro cho vay của các tổ chức tín dụng. Chỉ tiêu này cho biết cứ 100 đồng mà một ngân hàng cho nền kinh tế vay thì có bao nhiêu đồng bị đánh giá là nợ xấu, qua đó phản ánh mức độ rủi ro của danh mục cho vay tại ngân hàng trong một thời điểm nhất định.