Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán tp hồ chí minh hose của thị trường chứng khoán việt nam

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên sàn HOSE, thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Lê Phước Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quỳnh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Niêm Yết Trên Sàn Giao Dịch Chứng Khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) Của Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về nợ xấu tại các ngân hàng thương mại
• 2.2. Khái niệm nợ xấu tại các ngân hàng thương mại
• 2.3. Phân loại nợ tại các ngân hàng thương mại
• 2.4. Chỉ tiêu đo lường nợ xấu tại các ngân hàng thương mại
• 2.5. Nguyên nhân tạo ra nợ xấu tại các ngân hàng thương mại
• 2.5.1. Dựa trên góc độ lý thuyết
• 2.5.2. Dựa trên các bên liên quan
• 2.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.6.1. Nhóm các nhân tố thuộc ngân hàng
• 2.6.1.1. Quy mô ngân hàng
• 2.6.1.2. Khả năng sinh lời
• 2.6.1.3. Tốc độ tăng trưởng tín dụng
• 2.6.1.4. Tỷ lệ chi phí hoạt động
• 2.6.1.5. Hệ số an toàn vốn
• 2.6.2. Nhóm các nhân tố thuộc vĩ mô nền kinh tế
• 2.6.2.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 2.6.2.2. Tỷ lệ lạm phát
• 2.7. Tình hình nghiên cứu
• 2.7.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.7.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.7.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Thu thập và xử lý số liệu
• 3.4. Mẫu nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.7. Giả thuyết nghiên cứu và đề xuất mô hình nghiên cứu
• 3.7.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.7.2. Đối với quy mô ngân hàng
• 3.7.3. Đối với tỷ suất sinh lời
• 3.7.4. Đối với tăng trưởng tín dụng
• 3.7.5. Đối với tỷ lệ chi phí hoạt động
• 3.7.6. Đối với tỷ lệ an toàn vốn
• 3.7.7. Đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 3.7.8. Đối với tỷ lệ lạm phát
• 3.7.9. Đối với sở hữu Nhà nước
• 3.8. Mô hình nghiên cứu
• 3.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu và xem xét tính tương quan của các biến số độc lập trong mô hình nghiên cứu
• 4.2. Thực trạng nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2022
• 4.3. Thống kê mô tả các biến số trong mô hình nghiên cứu
• 4.4. Phân tích tương quan của các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu
• 4.5. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm
• 4.6. Tổng hợp kết quả hồi quy của các mô hình
• 4.7. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.8. Kiểm định Hausman lựa chọn giữa mô hình FEM và REM
• 4.9. Kiểm định F để so sánh giữa mô hình FEM và Pooled OLS
• 4.10. Kiểm định khuyết tật mô hình FEM
• 4.11. Kiểm định phương sai sai số thay đổi cho mô hình FEM
• 4.12. Kiểm định tự tương quan cho mô hình FEM
• 4.13. Khắc phục khuyết tật mô hình FEM
• 4.14. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.15. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Hàm ý quản trị
• 5.1.1. Đối với công tác quản trị rủi ro tín dụng
• 5.1.2. Đối với tăng trưởng tín dụng
• 5.1.3. Đối với quy mô các ngân hàng thương mại
• 5.1.4. Đối với tỷ suất lợi nhuận
• 5.1.5. Đối với tỷ lệ lạm phát
• 5.2. Hạn chế nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.2.1. Hạn chế nghiên cứu
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu mở rộng
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: DỮ LIỆU THU THẬP TỪ CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011 – 2022
• PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ TÍNH TOÁN TỪ PHẦN MỀM THỐNG KÊ STATA 14
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nợ Xấu Ngân Hàng Thực Trạng Tác Động

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng, kết nối nguồn vốn nhàn rỗi và nhu cầu vốn cho các hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động tín dụng, mặc dù mang lại lợi nhuận, cũng là nguyên nhân chính phát sinh nợ xấu ngân hàng. Chủ đề này ngày càng thu hút sự quan tâm do tác động tiêu cực đến sự ổn định và phát triển kinh tế. Nghiên cứu của Keeton (1999) đã chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu, đặc biệt khi tiêu chuẩn tín dụng bị hạ thấp. Tỷ lệ nợ xấu cao không chỉ ảnh hưởng đến nguồn lực của ngân hàng mà còn cản trở tăng trưởng kinh tế và giảm hiệu quả hoạt động. Salas và Saurina (2002), Fofack (2005), và Jimenez và Saurina (2006) đã chứng minh mối tương quan nghịch giữa nợ xấu và tăng trưởng GDP thực tế.

1.1. Vai trò của Ngân hàng Thương mại trong nền kinh tế

Các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) có vai trò quan trọng trong việc huy động vốn từ dân cư và doanh nghiệp, sau đó cung cấp vốn cho các hoạt động sản xuất kinh doanh. Hoạt động này tạo ra dòng tiền luân chuyển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, đi kèm với hoạt động tín dụng là rủi ro nợ xấu.

1.2. Tầm quan trọng của việc kiểm soát và quản lý nợ xấu

Việc kiểm soát và quản lý nợ xấu ngân hàng thương mại là vô cùng quan trọng. Nợ xấu cao có thể dẫn đến suy giảm lợi nhuận, thậm chí là mất vốn, ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống ngân hàng và toàn bộ nền kinh tế.

II. Thách Thức Nợ Xấu Tại Ngân Hàng Niêm Yết Sàn HOSE Hiện Nay

Trong giai đoạn 2011-2022, thị trường chứng kiến sự gia tăng tỷ lệ nợ xấu và nợ xấu nội bảng. Các tổ chức tài chính đã chủ động phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro. Năm 2021, tỷ lệ nợ xấu nội bảng cùng với nợ đã chuyển cho VAMC, cùng với những khoản nợ tiềm ẩn đã chuyển thành dạng nợ xấu, duy trì ở mức 6,31%. Năm 2022, tỷ lệ nợ xấu nội bảng trên toàn hệ thống duy trì ở mức 2%. Tuy nhiên, đến cuối tháng 2/2023, tỷ lệ nợ xấu nội bảng đã tăng lên 2,91%. NHNN nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý và xử lý nợ xấu. Những khó khăn trong lĩnh vực tài chính thể hiện ở thực tế thời gian gần đây là sự sáp nhập, hợp nhất và mua lại với giá 0 đồng đã diễn ra ở một số NHTM Việt Nam.

2.1. Diễn biến nợ xấu giai đoạn 2011 2023 tại các NHTMCP niêm yết

Giai đoạn 2011-2023 chứng kiến nhiều biến động về nợ xấu tại các NHTMCP niêm yết trên sàn HOSE, chịu tác động từ các yếu tố kinh tế vĩ mô và các quy định mới của NHNN. Cần phân tích chi tiết sự thay đổi này để hiểu rõ các động lực.

2.2. Ảnh hưởng của đại dịch Covid 19 đến nợ xấu của các ngân hàng

Đại dịch Covid-19 gây ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp và cá nhân, dẫn đến tình trạng suy giảm khả năng trả nợ và làm gia tăng nợ xấu. Cần đánh giá tác động cụ thể của đại dịch đến nợ xấu của các ngân hàng.

2.3. Các biện pháp xử lý nợ xấu của các ngân hàng thương mại cổ phần

Các NHTMCP đã triển khai nhiều biện pháp để xử lý nợ xấu, bao gồm bán nợ, cơ cấu lại nợ, và thu hồi nợ. Cần đánh giá hiệu quả của các biện pháp này.

III. Cách Xác Định Nhân Tố Vĩ Mô Ảnh Hưởng Nợ Xấu Ngân Hàng

Để tạo nền tảng tài chính cho các NHTM dần lành mạnh và phục hồi ổn định, việc xem xét và phân tích các yếu tố ảnh hưởng nợ xấu của NHTM trở thành nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Các yếu tố này không chỉ làm tắc nghẽn dòng tín dụng trong nền kinh tế mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín, chất lượng cũng như hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM. Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu là vô cùng quan trọng.

3.1. Ảnh hưởng của tăng trưởng kinh tế GDP đến khả năng trả nợ

Tăng trưởng kinh tế tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh và việc làm, giúp các doanh nghiệp và cá nhân có khả năng trả nợ tốt hơn, từ đó giảm nợ xấu cho ngân hàng.

3.2. Tác động của lạm phát và lãi suất đến tỷ lệ nợ xấu

Lạm phát và lãi suất cao có thể làm giảm sức mua của người dân và tăng chi phí vay vốn của doanh nghiệp, dẫn đến tình trạng suy giảm khả năng trả nợ và làm gia tăng nợ xấu.

3.3. Vai trò của tỷ giá hối đoái và chính sách tiền tệ quốc gia

Sự biến động của tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp, từ đó tác động đến khả năng trả nợ. Chính sách tiền tệ cũng có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế.

IV. Nhân Tố Vi Mô Tác Động Nợ Xấu Bí Quyết Phân Tích Chi Tiết

Luận văn sử dụng tổng hợp hai phương pháp nghiên cứu đó là định tính và định lượng với những mục đích cụ thể sau: Nghiên cứu định tính được thực hiện thông qua việc tổng hợp tài liệu và các công trình liên quan về các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại các NHTM nhằm đề xuất nghiên cứu phù hợp với bối cảnh NHTM Việt Nam. Nghiên cứu định lượng thông qua việc thu thập số liệu liên quan đến các biến số của mô hình nghiên cứu, thiết kế dưới dạng bảng với giai đoạn từ 2011 – 2022. Từ đó, tính toán hồi quy số liệu qua các mô hình Pooled OLS, FEM, REM để đánh giá sự phù hợp của số liệu.

4.1. Quy mô ngân hàng và khả năng quản trị rủi ro tín dụng

Các ngân hàng lớn thường có nguồn lực và kinh nghiệm để quản trị rủi ro tín dụng tốt hơn, tuy nhiên quy mô quá lớn cũng có thể gây ra những thách thức trong việc kiểm soát rủi ro.

4.2. Ảnh hưởng của tăng trưởng tín dụng quá nóng đến chất lượng tín dụng

Tăng trưởng tín dụng quá nóng có thể dẫn đến việc hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng và tăng rủi ro nợ xấu. Cần duy trì tăng trưởng tín dụng ở mức hợp lý.

4.3. Tầm quan trọng của công tác thẩm định tín dụng và giám sát tín dụng

Công tác thẩm định tín dụng kỹ lưỡng và giám sát tín dụng chặt chẽ là vô cùng quan trọng để đảm bảo chất lượng tín dụng và giảm thiểu nợ xấu.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Ứng Dụng Mô Hình Hồi Quy Phân Tích Nợ Xấu

Tiếp đó thực hiện kiểm định Hausman, F - test để tìm ra mô hình cuối cùng phù hợp để phân tích kết quả nghiên cứu. Đồng thời, sử dụng mô hình nghiên cứu được chọn tiến hành kiểm định khuyết tật đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và khắc phục chúng theo phương pháp FGLS. Cuối cùng, từ kết quả được khắc phục tiến hành thảo luận và đề xuất hàm ý.

5.1. Kết quả phân tích mô hình hồi quy Các biến số ảnh hưởng mạnh nhất

Phân tích mô hình hồi quy giúp xác định các yếu tố nào có tác động mạnh nhất đến nợ xấu của ngân hàng, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

5.2. Kiểm định tính phù hợp của mô hình và khắc phục khuyết tật

Việc kiểm định tính phù hợp của mô hình và khắc phục các khuyết tật như đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả nghiên cứu.

5.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu và đề xuất hàm ý chính sách

Thảo luận kết quả nghiên cứu giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các yếu tố và nợ xấu, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp cho các ngân hàng và cơ quan quản lý.

VI. Giải Pháp Giảm Nợ Xấu Ngân Hàng Định Hướng Cho Tương Lai

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực tiễn về các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại các NHTMCP niêm yết tại HOSE trong giai đoạn 2011 – 2022. Từ kết quả thực tiễn đó luận văn đã đề xuất đến các lãnh đạo ngân hàng cũng như các bên liên quan về các hàm ý quản trị có tính khả thi bao gồm cả các vấn đề thuộc nội tại cũng như vĩ mô nền kinh tế để hạn chế được nợ xấu gia tăng, tạo điều kiện cho các hoạt động kinh doanh tại các ngân hàng bền vững và tăng trưởng.

6.1. Nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng và chất lượng thẩm định

Đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực và áp dụng các công nghệ hiện đại để nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng và chất lượng thẩm định là vô cùng quan trọng.

6.2. Tăng cường giám sát và kiểm soát tín dụng đặc biệt trong các lĩnh vực rủi ro

Ngân hàng cần tăng cường giám sát và kiểm soát tín dụng, đặc biệt trong các lĩnh vực có rủi ro cao như bất động sản và chứng khoán.

6.3. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ xử lý nợ xấu

Cơ quan quản lý cần hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ xử lý nợ xấu để tạo điều kiện cho các ngân hàng giải quyết vấn đề này một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2011 – 2022, tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) có xu hướng biến động phức tạp, với tỷ lệ nợ xấu nội bảng duy trì ở mức khoảng 2% tổng dư nợ, nhưng đã tăng lên 2,91% vào cuối tháng 2/2023. Nợ xấu là một trong những nguyên nhân chính gây ra khó khăn tài chính cho các ngân hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh và sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng cũng như nền kinh tế quốc gia. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại 24 NHTMCP niêm yết trên HOSE, đo lường mức độ tác động của các nhân tố này và đề xuất các hàm ý quản trị nhằm giảm thiểu nợ xấu trong tương lai. Phạm vi nghiên cứu bao gồm dữ liệu bảng của 24 ngân hàng trong giai đoạn 2011 – 2022, đại diện cho hơn 80% thị phần hệ thống ngân hàng Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng, nâng cao chất lượng tín dụng và góp phần ổn định thị trường tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết nền tảng về nợ xấu và rủi ro tín dụng trong ngân hàng thương mại. Thứ nhất, lý thuyết thông tin bất cân xứng (Akerlof, 1970) giải thích nguyên nhân phát sinh nợ xấu do sự chênh lệch thông tin giữa ngân hàng và khách hàng vay, dẫn đến lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức. Thứ hai, lý thuyết chu kỳ kinh doanh cho thấy nợ xấu có mối quan hệ nghịch biến với tăng trưởng kinh tế, khi suy thoái kinh tế làm giảm khả năng trả nợ của khách hàng. Các khái niệm chính bao gồm: nợ xấu (non-performing loans) được đo lường qua tỷ lệ nợ quá hạn nhóm 3, 4, 5 theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN; các nhân tố vi mô thuộc ngân hàng như quy mô ngân hàng (SIZE), khả năng sinh lời (ROE), tăng trưởng tín dụng (LGR), tỷ lệ chi phí hoạt động (ME), hệ số an toàn vốn (CAR); và các nhân tố vĩ mô như tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát (CPI). Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên mối quan hệ giữa các biến độc lập này với biến phụ thuộc là tỷ lệ nợ xấu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên của 24 NHTMCP niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2011 – 2022, tổng cộng 288 quan sát, đảm bảo cỡ mẫu tối thiểu theo công thức 50 + 8m (m là số biến độc lập). Dữ liệu vĩ mô được tổng hợp từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm thống kê STATA 14.0 với các bước: thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan để kiểm tra đa cộng tuyến, hồi quy dữ liệu theo các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM). Kiểm định Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp, kết quả chọn FEM. Tiếp theo, kiểm định các khuyết tật mô hình như phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và đa cộng tuyến được thực hiện, sau đó khắc phục bằng phương pháp FGLS để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của mô hình hồi quy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô ngân hàng (SIZE) có ảnh hưởng cùng chiều và có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ nợ xấu. Ngân hàng có quy mô lớn hơn thường có tỷ lệ nợ xấu cao hơn, do xu hướng chấp nhận rủi ro tín dụng lớn hơn để mở rộng thị phần. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng giúp ngân hàng có nguồn lực xử lý nợ xấu hiệu quả hơn.

2. Tăng trưởng tín dụng (LGR) tác động cùng chiều đến nợ xấu với mức ý nghĩa cao. Tăng trưởng tín dụng nóng, đi kèm với việc nới lỏng tiêu chuẩn cho vay, làm gia tăng rủi ro tín dụng và tỷ lệ nợ xấu trong các năm tiếp theo.

3. Tỷ lệ chi phí hoạt động (ME) có ảnh hưởng cùng chiều đến nợ xấu. Ngân hàng có chi phí hoạt động cao thường gặp khó khăn trong quản lý rủi ro tín dụng, dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng.

4. Hệ số an toàn vốn (CAR) và tỷ lệ lạm phát (CPI) cũng có ảnh hưởng cùng chiều với nợ xấu, cho thấy vốn chủ sở hữu thấp và lạm phát cao làm tăng rủi ro tín dụng.

5. Ngược lại, tỷ suất sinh lời (ROE) và tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) có ảnh hưởng ngược chiều đến tỷ lệ nợ xấu, nghĩa là khi lợi nhuận ngân hàng và tăng trưởng kinh tế cao, nợ xấu giảm.

6. Sở hữu Nhà nước (STA) có tác động ngược chiều đến nợ xấu, cho thấy các ngân hàng có vốn Nhà nước thường có chính sách quản lý rủi ro chặt chẽ hơn.

Các kết quả này được minh họa qua bảng hồi quy với hệ số P-value đều nhỏ hơn 0,05, đảm bảo tính thống kê. Biểu đồ phân tích tương quan cũng cho thấy không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng giữa các biến độc lập.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân quy mô ngân hàng ảnh hưởng cùng chiều với nợ xấu có thể do các ngân hàng lớn có xu hướng mở rộng tín dụng nhanh, chấp nhận rủi ro cao hơn để tăng thị phần, phù hợp với lý thuyết "quá lớn để phá sản". Tăng trưởng tín dụng nóng làm giảm tiêu chuẩn cho vay, dẫn đến gia tăng nợ xấu sau một thời gian trễ, tương tự kết quả nghiên cứu của Foos và cộng sự (2010). Tỷ lệ chi phí hoạt động cao phản ánh hiệu quả quản lý kém, làm tăng rủi ro tín dụng, phù hợp với nghiên cứu của Berger và De Young (1997). Hệ số an toàn vốn thấp làm giảm khả năng hấp thụ rủi ro, dẫn đến nợ xấu tăng, đồng thuận với Keeton và Morris (1987). Tỷ suất sinh lời và tăng trưởng kinh tế có tác động ngược chiều do khi kinh tế phát triển, khả năng trả nợ của khách hàng được cải thiện, giảm nợ xấu, phù hợp với lý thuyết chu kỳ kinh doanh. Sở hữu Nhà nước giúp ngân hàng có chính sách quản lý rủi ro nghiêm ngặt hơn, giảm nợ xấu. Kết quả nghiên cứu tương đồng với các nghiên cứu trong và ngoài nước, đồng thời cung cấp bằng chứng thực tiễn cho bối cảnh Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý quy mô và tăng trưởng tín dụng: Các NHTMCP cần kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý, tránh nới lỏng tiêu chuẩn cho vay quá mức nhằm giảm thiểu rủi ro nợ xấu. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 2% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban điều hành ngân hàng phối hợp với phòng quản lý rủi ro.

2. Nâng cao hiệu quả chi phí hoạt động: Tối ưu hóa chi phí vận hành, áp dụng công nghệ số để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý. Mục tiêu giảm tỷ lệ chi phí hoạt động xuống dưới 40% tổng thu nhập trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng tài chính kế toán và công nghệ thông tin.

3. Tăng cường vốn chủ sở hữu và hệ số an toàn vốn: Đẩy mạnh tăng vốn điều lệ, duy trì hệ số CAR trên mức quy định để nâng cao khả năng hấp thụ rủi ro. Mục tiêu duy trì CAR trên 9% theo quy định của NHNN. Chủ thể thực hiện: Hội đồng quản trị và Ban giám đốc.

4. Phát triển chính sách quản trị rủi ro dựa trên sở hữu nhà nước: Các ngân hàng có vốn Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, áp dụng các tiêu chuẩn quản trị rủi ro tiên tiến. Chủ thể thực hiện: Ban kiểm soát và phòng quản lý rủi ro.

5. Theo dõi và ứng phó với biến động kinh tế vĩ mô: Ngân hàng cần xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động GDP và lạm phát, điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp để giảm thiểu tác động tiêu cực. Chủ thể thực hiện: Phòng phân tích kinh tế và chiến lược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo các ngân hàng thương mại cổ phần: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu, từ đó xây dựng chiến lược quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, nâng cao chất lượng tín dụng và lợi nhuận.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách quản lý rủi ro tín dụng, giám sát hoạt động ngân hàng và ổn định hệ thống tài chính.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu bảng và các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu trong bối cảnh Việt Nam.

4. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Giúp đánh giá rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ xấu được định nghĩa như thế nào trong nghiên cứu này?
   Nợ xấu được xác định theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN, bao gồm các khoản nợ quá hạn trên 90 ngày thuộc nhóm 3, 4, 5 hoặc có khả năng mất vốn, phản ánh rủi ro tín dụng của ngân hàng.

2. Tại sao lại chọn mô hình FEM trong phân tích hồi quy?
   Kiểm định Hausman cho thấy mô hình FEM phù hợp hơn REM vì nó kiểm soát được các đặc điểm cố định riêng biệt của từng ngân hàng, giúp kết quả hồi quy chính xác và vững chắc hơn.

3. Các nhân tố vĩ mô nào ảnh hưởng đến nợ xấu?
   Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) có tác động ngược chiều, giúp giảm nợ xấu khi kinh tế phát triển; trong khi tỷ lệ lạm phát (CPI) có tác động cùng chiều, làm tăng rủi ro tín dụng.

4. Làm thế nào để ngân hàng kiểm soát tăng trưởng tín dụng nhằm giảm nợ xấu?
   Ngân hàng cần áp dụng tiêu chuẩn cho vay nghiêm ngặt, đánh giá kỹ lưỡng khả năng trả nợ của khách hàng và theo dõi sát sao các khoản vay mới để tránh tăng trưởng tín dụng nóng.

5. Tỷ lệ chi phí hoạt động ảnh hưởng như thế nào đến nợ xấu?
   Chi phí hoạt động cao phản ánh hiệu quả quản lý kém, ngân hàng phải tăng trưởng tín dụng để bù đắp chi phí, dẫn đến rủi ro tín dụng và tỷ lệ nợ xấu tăng theo.

Kết luận

• Luận văn đã xác định được các nhân tố chính ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại 24 NHTMCP niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2011 – 2022, bao gồm quy mô ngân hàng, tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ chi phí hoạt động, hệ số an toàn vốn, tỷ suất sinh lời, tốc độ tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ lạm phát.
• Mô hình hồi quy FEM được lựa chọn là phù hợp nhất, kết quả được khắc phục các khuyết tật bằng phương pháp FGLS đảm bảo tính chính xác.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực tiễn quan trọng cho việc quản lý rủi ro tín dụng và giảm thiểu nợ xấu trong các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Các đề xuất quản trị tập trung vào kiểm soát tăng trưởng tín dụng, nâng cao hiệu quả chi phí, tăng vốn chủ sở hữu và ứng phó với biến động kinh tế vĩ mô.
• Nghiên cứu mở ra hướng tiếp tục phân tích sâu hơn về ảnh hưởng của loại hình sở hữu ngân hàng và các yếu tố quản trị nội bộ trong tương lai.

Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nên áp dụng các hàm ý quản trị được đề xuất để nâng cao chất lượng tín dụng và ổn định hệ thống tài chính. Độc giả quan tâm có thể liên hệ tác giả để trao đổi thêm về phương pháp nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 khái quát lý do chọn đề tài, song song với mục tiêu thì xác định các nhiệm vụ cần phải giải quyết. Để hoàn thành được các câu hỏi, chương này đã trình bày phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Ngoài ra, tác giả cũng đã nêu đóng góp của đề tài này cho các NHTM Việt Nam và định ra kết cấu của luận văn để tạo cơ sở trình bày cho các chương tiếp theo. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở lý thuyết về nợ xấu tại các ngân hàng thương mại 2. Khái niệm nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Nợ xấu đang là vấn đề quan tâm hàng đầu của các nhà quản trị, quản lý tại ngân hàng, cũng như các nhà làm chính sách, nhà khoa học tại các quốc gia trên thế giới. Thuật ngữ “nợ xấu” (Non-Performing loans) có thể được thay thế bằng nợ khó đòi theo như Fofack (2005), hoặc các khoản vay có vấn đề (Berger và De Young, 1997). Nợ xấu cũng có thể được định nghĩa là các khoản nợ không trả được (defaulted loans) mà ngân hàng không thể thu lợi từ khoản vay đó.

Định nghĩa của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Liên hợp quốc (Nhóm chuyên gia tư vấn – AEG) cho rằng “ một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận; hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”. Một số quốc gia trên thế giới (trong đó có Trung Quốc) áp dung định nghĩa này của IMF. Định nghĩa của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) không đưa ra thời gian quá hạn chi trả một khoản nợ bị coi là “xấu” (có thể là 30-89 ngày, 90-179 ngày, trên 180 ngày ở các quốc gia khác nhau) mà cho rằng đó là “khoản nợ đã quá hạn và ngân hàng thấy người vay không có khả năng trả nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện hành động gì để cố gắng thu hồi”. Thực tế, khái niệm nợ xấu không hoàn toàn đồng nhất ở các quốc gia khác nhau.

“ Hiện nay, ngoài quan niệm nợ xấu của các quốc gia, một số tổ chức quốc tế cũng đã đề cập đến khái niệm này. Nợ xấu theo quan điểm của IMF được định nghĩa dựa trên hai yếu tố: (i): quá hạn trên 90 ngày, hoặc (ii): khả năng trả nợ bị nghi ngờ. Với quan điểm này, nợ xấu được tiếp cận dựa trên thời gian quá hạn trả nợ ” và khả năng trả nợ của khách hàng. Khả năng trả nợ ở đây có thể là khách hàng “ 8 hoàn toàn không trả được nợ, hoặc việc trả nợ của khách hàng là không đầy đủ.

Như vậy, quan điểm về nợ xấu của IMF dựa trên kết quả thu hồi nợ của ngân hàng, nhưng có bổ sung thêm yếu tố về thời gian quá hạn trả nợ. Đây cũng được xem là định nghĩa phổ biến trên thế giới. ” Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IAS) về ngân hàng thường đề cập các khoản nợ bị giảm giá trị (Impaired) thay vì sử dụng thuật ngữ nợ xấu (nonperforming). Chuẩn mực kế toán IAS 39 được khuyến cáo áp dụng ở một số nước phát triển vào đầu năm 2005 chỉ ra rằng cần có bằng chứng khách quan (objective evidence) để xếp một khoản vay có dấu hiệu bị giảm giá trị.

Trong trường hợp nợ bị giảm giá trị thì tài sản được ghi nhận sẽ bị giảm xuống vì những tổn thất do chất lượng nợ xấu gây ra. Về cơ bản IAS 39 chú trọng khả năng hoàn trả của khoản vay bất luận thời gian quá hạn chưa tới 90 ngày hoặc chưa quá hạn. Phương pháp đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng thường là phương pháp phân tích dòng tiền tương lai chiết khấu hoặc xếp hạng khoản vay của khách hàng. Hệ thống này được coi là chính xác về mặt lý thuyết, nhưng việc áp dụng thực tế gặp nhiều khó khăn.

Tại Việt Nam, theo thông tư 11/2021/TT-NHNN ngày 30/07/2021 quy định về “ phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro về việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài quy định khoản nợ quá hạn là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và/hoặc lãi đã quá hạn. Nợ ” xấu được định nghĩa của thông tư cũng được xác định dựa trên 2 yếu tố là nợ đã quá hạn trên 90 ngày và khả năng trả nợ đáng lo ngại của người vay. Tóm lại, tỷ lệ nợ xấu (NPLs: Non – Performing Loans) là những khoản cấp tín dụng của NHTM không có khả năng sinh lời do khách hàng vay của ngân hàng “ mất khả năng thanh toán hay có nguy cơ vỡ nợ. Trong đó, tỷ lệ nợ xấu được xác định theo tiêu chuẩn chung của quốc tế và đặc thù của mỗi quốc gia với hoạt 9 động kinh doanh riêng biệt của hệ thống NHTM.

Tỷ lệ này được đo lường thông qua các khoản nợ quá hạn thuộc nhóm 3, 4, 5 theo TT11/2021/TTNHNN, các nhóm nợ quá hạn này được các NHTM xếp vào tính chất khó thu hồi hoặc không thu hồi được. Nếu như tỷ lệ này càng gia tăng thì các NHTM phải đối diện với việc suy giảm tài sản, lợi nhuận và uy tín của NH để thanh toán các khoản tiền gửi tiết kiệm với khách hàng. Do đó nợ xấu được xem là một chỉ tiêu quan trọng ” để phản ánh cho RRTD tại các NHTM (Salas và Saurina, 2002, Das và Ghosh, 2007, Chaibi và Ftiti, 2015). Phân loại nợ tại các ngân hàng thương mại Phân loại nợ được hiểu là quá trình các NHTM xem xét các danh mục cho vay của từng ngân hàng và đưa khoản vay vào các nhóm khác nhau dựa trên rủi ro và điểm tương đồng giữa các khoản vay.

Việc này giúp cho NHTM có thể kiểm soát chất lượng danh mục cho vay và trong trường hợp cần thiết sẽ có biện pháp xử lý các vấn đề phát sinh trong chất lượng tín dụng các danh mục cho vay. Việc phân loại và lập dự phòng gây nhiều khó khăn cả về mặt lý thuyết và thực tế, hiện nay tại các NHTM đa dạng về hệ thống phân loại và lập dự phòng. Nhằm mục tiêu hướng tới sự thống nhất trong phân loại các khoản nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng ở các quốc gia, ủy ban Basel đưa ra những hướng dẫn, nguyên tắc quan trọng nhưng không đưa ra một hệ thống phân loại nợ thống nhất hay các quy trình chuẩn hóa để đánh giá rủi ro tín dụng. Tại Việt Nam, quy định về phân loại nợ và trích lập dự phòng được thực hiện theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005 và Quyết định số 18/2007/QĐ-NHNN ngày 25/04/2007 điều chỉnh bổ sung 493/2005/QĐ-NHNN.

Hiện nay theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN ngày 30/7/2021 quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập DPRR và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì đối với doanh nghiệp có từ hai khoản nợ tại các TCTD, nếu có một 10 khoản nợ nào bị phân loại vào nhóm có mức độ rui ro cao hơn các khoản nợ thì các khoản nợ còn lại ở các TCTD phải phân loại vào nhóm có rủi ro cao nhất. Nợ quá hạn là khoản nợ đối với TCTD mà người đi vay (cá nhân hoặc tổ chức) “ khi đến ngày trả nợ theo hợp đồng nhưng lại không thể trả gốc và lãi đúng, đủ theo trên hợp đồng. Nợ quá hạn là những khoản nợ không hoàn trả đúng hạn, không được phép và không đủ điều kiện để được gia hạn nợ. Trong đó: ” • Nợ nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn): Khoản nợ này trong hạn có khả năng thu hồi “ gốc lãi đúng như hợp đồng.

Hoặc khoản nợ có quá hạn dưới 10 ngày và được đánh giá là vẫn có thể thu hồi cả gốc, lãi và lãi quá hạn đúng thời hạn. ” • Nợ nhóm 2 (Nợ cần chú ý): Có thời hạn quá hạn từ 10 đến 90 ngày, khoản nợ có điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu. • Nợ nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn): Có thời hạn quá hạn từ 91 ngày đến 180 “ ngày, nợ gia hạn lần đầu. Khoản nợ được miễn giảm lãi do KH không đủ khả năng chi trả lãi đầy đủ theo thoả thuận ban đầu.

• Nợ nhóm 4 (Nợ nghi ngờ): Có thời hạn quá hạn từ 181 đến 360 ngày, nợ cơ cấu thời hạn lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lần đầu và cơ cấu nợ lần thứ hai. • Nợ nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn): Có thời hạn quá hạn hơn 360 ngày, các khoản cơ cấu nợ lần một và lần hai đều không thể trả được cả gốc lẫn lãi cho ngân hàng. ” Trong đó khoản nợ quá hạn là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và/hoặc lãi đã quá hạn; nợ xấu là nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5. Tuy nhiên, tổ chức tín dụng vẫn có quyền chủ động phân loại nợ vào nhóm nợ có rủi ro cao hơn nếu đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng bị suy giảm.

Chỉ tiêu đo lường nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN ngày 30/07/2021 của NHNN Việt Nam, nợ 11 xấu là những khoản nợ được phân loại vào nhóm 3, 4, 5. Khái niệm nợ xấu về cơ bản cũng được xác định dựa trên hai yếu tố: (i) Các khoản dư nợ đã quá hạn từ 91 ngày trở lên; (ii) Khả năng trả nợ của khách hàng được xếp vào loại bị nghi ngờ (có thể là khách hàng không thể trả nợ hoặc trả nợ không đủ) và quan điểm này được thế giới áp dụng phổ biến. Trên thế giới, thường xem xét quan điểm khách hàng phát sinh nợ xấu là do khách hàng không có khả năng trả nợ. Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu = ∗ 100% Tổng dư nợ cho vay Nguồn: Nguyễn Văn Tiến (2015) Tỷ lệ nợ xấu phản ánh chất lượng và mức độ rủi ro của hoạt động tín dụng mà ngân hàng có, đây được xem là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá tình trạng RRTD của NHTM.