Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Mức Độ Sinh Lợi Của Các Tổ Chức Tài Chính Vi Mô Tại Việt Nam

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Ngô Thị Thu Mai
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thanh Tâm
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Mức Độ Sinh Lợi Của Tổ Chức Tài Chính Vi Mô Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2.1. Các nghiên cứu điển hình về mức độ bền vững của tổ chức tài chính vi mô
• 1.2.2. Các nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của TCTCVM
• 1.2.3. Một số nghiên cứu về TCTCVM ở Việt Nam
• 1.2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Những đóng góp mới của đề tài
• 1.7.1. Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận
• 1.7.2. Những phát hiện, đề xuất mới rút ra được từ kết quả nghiên cứu, khảo sát của luận án
• 1.8. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ SINH LỢI CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ
• 2.1. Tổng quan về tài chính vi mô
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của tài chính vi mô
• 2.1.2. Khái niệm tài chính vi mô
• 2.1.3. Đặc trưng của tài chính vi mô
• 2.2. Tổ chức tài chính vi mô
• 2.2.1. Khái niệm tổ chức tài chính vi mô
• 2.2.2. Các hoạt động của tổ chức tài chính vi mô
• 2.3. Mức độ sinh lợi của tổ chức tài chính vi mô
• 2.3.1. Quan niệm về mức độ sinh lợi của tổ chức tài chính vi mô
• 2.3.2. Chỉ tiêu đánh giá mức độ sinh lợi của tổ chức tài chính vi mô
• 2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của tổ chức tài chính vi mô
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ SINH LỢI CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về Tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam
• 3.1.1. Sự hình thành và phát triển của ngành tài chính vi mô
• 3.1.2. Khung pháp lý về hoạt động TCTVM tại Việt Nam
• 3.2. Thực trạng hoạt động của các Tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam
• 3.2.1. Số lượng khách hàng đang vay vốn của TCTCVM
• 3.2.2. Tổng giá trị dư nợ tín dụng của TCTCVM
• 3.2.3. Số lượng khách hàng tiết kiệm của TCTCVM
• 3.2.4. Tổng giá trị tiết kiệm của TCTCVM
• 3.2.5. Giá trị khoản vay trung bình trên GDP bình quân
• 3.2.6. Rủi ro tín dụng
• 3.3. Thực trạng mức độ sinh lợi của các Tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam
• 3.3.1. Bền vững hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô
• 3.3.2. Mức độ sinh lợi trên tài sản của các tổ chức tài chính vi mô
• 3.3.3. Mức độ sinh lợi trên vốn chủ sở hữu của các tổ chức tài chính vi mô
• 3.4. Đánh giá mức độ sinh lợi của Tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam
• 3.4.1. Kết quả đạt được
• 3.4.2. Nguyên nhân hạn chế
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ SINH LỢI CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 4.2. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu
• 4.2.1. Nguồn dữ liệu
• 4.2.2. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Thống kê mô tả các biến trong mô hình
• 4.3.2. Ma trận hệ số tương quan
• 4.3.3. Kết quả hồi quy
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ TĂNG MỨC ĐỘ SINH LỢI CỦA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM
• 5.1. Định hướng hoạt động tài chính vi mô tại Việt Nam
• 5.2. Một số giải pháp tăng mức độ sinh lợi của các tài chính vi mô tại Việt Nam
• 5.2.1. Cải thiện cấu trúc vốn theo hướng tăng tỷ trọng vốn chủ sở hữu
• 5.2.2. Giảm chi phí hoạt động
• 5.2.3. Tăng cường công tác quản trị rủi ro
• 5.2.4. Đa dạng hóa và phát triển sản phẩm, dịch vụ theo định hướng thị trường dựa trên nền tảng công nghệ hiện đại
• 5.3. Một số khuyến nghị
• 5.3.1. Khuyến nghị với Chính phủ
• 5.3.2. Khuyến nghị với Ngân hàng Nhà nước
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tài Chính Vi Mô Yếu Tố Sinh Lợi Tổ Chức

Tài chính vi mô (TCVM) đóng vai trò then chốt trong việc giảm nghèo và thúc đẩy phát triển xã hội. Các tổ chức tài chính vi mô (TCTCVM) hướng đến những đối tượng khó tiếp cận dịch vụ tài chính truyền thống, thông qua các phương pháp sáng tạo. Đặc trưng của TCTCVM là cung cấp dịch vụ tài chính cho đối tượng yếu thế, đi kèm với dịch vụ phi tài chính như giáo dục, y tế. Điều này góp phần giải quyết các vấn đề xã hội, nâng cao dân trí và thúc đẩy bình đẳng giới. Điểm hấp dẫn của TCTCVM là sứ mệnh vì người nghèo và phát triển xã hội (Armendáriz & Morduch, 2005). Tuy nhiên, để thực hiện sứ mệnh lâu dài, TCTCVM cần tự đảm bảo tính bền vững tài chính, được đánh giá bởi mức độ sinh lợi. Lợi nhuận là điều kiện tiên quyết để ngành TCVM cạnh tranh và là nguồn vốn rẻ mà không tổ chức nào có thể thu hút từ bên ngoài (Gitman, 2007).

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Tài Chính Vi Mô

Tài chính vi mô đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển lâu dài, bắt đầu từ những hoạt động nhỏ lẻ cung cấp tín dụng cho người nghèo. Các mô hình ban đầu thường dựa vào các tổ chức phi lợi nhuận hoặc các chương trình của chính phủ. Tuy nhiên, theo thời gian, các TCTCVM đã dần chuyển đổi sang mô hình kinh doanh bền vững hơn, tập trung vào việc tạo ra lợi nhuận để tái đầu tư và mở rộng hoạt động. Quá trình này đánh dấu sự chuyên nghiệp hóa và thương mại hóa của ngành tài chính vi mô, cho phép các TCTCVM tiếp cận được nguồn vốn lớn hơn và phục vụ được nhiều khách hàng hơn.

1.2. Đặc Trưng Cơ Bản Của Các Tổ Chức Tài Chính Vi Mô

Các TCTCVM có nhiều đặc trưng khác biệt so với các tổ chức tài chính truyền thống. Thứ nhất, họ tập trung vào việc phục vụ các đối tượng khách hàng có thu nhập thấp, thường là những người không đủ điều kiện để vay vốn từ ngân hàng. Thứ hai, họ cung cấp các khoản vay nhỏ với thời hạn ngắn, phù hợp với nhu cầu của các hộ gia đình và doanh nghiệp siêu nhỏ. Thứ ba, họ thường áp dụng các phương pháp cho vay sáng tạo, như cho vay theo nhóm hoặc cho vay dựa trên đánh giá xã hội, để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Thứ tư, họ thường cung cấp các dịch vụ phi tài chính đi kèm, như đào tạo kinh doanh hoặc tư vấn tài chính, để giúp khách hàng sử dụng vốn vay hiệu quả hơn.

II. Thách Thức Sinh Lợi Rào Cản Cho TCTCVM Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, TCVM đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là giảm nghèo. Cùng với sự phát triển của thị trường tài chính, TCTCVM ngày càng phát triển, cung cấp sản phẩm cho khu vực nông nghiệp - nông thôn và các thị trường ngách chưa được khai thác. Quá trình chuyển đổi từ chương trình TCVM phi lợi nhuận thành TCTCVM có mục tiêu lợi nhuận diễn ra tự nhiên. Nghiên cứu của Charitonenko & ctg (2004) cho thấy TCTCVM trên thế giới ngày càng áp dụng nguyên tắc thương mại. Thương mại hóa TCVM thu hút sự chú ý như phương tiện thu hẹp khoảng cách cung - cầu cho sản phẩm tài chính vi mô bền vững. Do đó, nghiên cứu về “Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của TCTCVM tại Việt Nam” được lựa chọn để giải quyết vấn đề cấp thiết của thực tiễn.

2.1. Khung Pháp Lý và Môi Trường Kinh Doanh Ảnh Hưởng Sinh Lợi

Khung pháp lý và môi trường kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hoạt động và mức độ sinh lợi của TCTCVM tại Việt Nam. Một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các TCTCVM phát triển bền vững và thu hút được vốn đầu tư. Ngược lại, một môi trường kinh doanh phức tạp và thiếu ổn định có thể gây khó khăn cho hoạt động của các TCTCVM và làm giảm khả năng sinh lợi của họ.

2.2. Áp Lực Cạnh Tranh và Chi Phí Hoạt Động Cao

Các TCTCVM tại Việt Nam đang phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng từ các tổ chức tài chính khác, bao gồm cả ngân hàng thương mại và các công ty tài chính. Điều này đòi hỏi các TCTCVM phải không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm chi phí hoạt động để duy trì khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, việc giảm chi phí hoạt động có thể ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và làm tăng rủi ro tín dụng, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều biến động.

2.3. Rủi Ro Tín Dụng và Quản Lý Nợ Xấu

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất đối với các TCTCVM. Do đối tượng khách hàng của TCTCVM thường là những người có thu nhập thấp và ít tài sản thế chấp, nên khả năng trả nợ của họ có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, như mất việc làm, ốm đau hoặc thiên tai. Việc quản lý nợ xấu hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững tài chính của TCTCVM.

III. Cách Tăng Sinh Lợi Giải Pháp Cho TCTCVM Việt Nam

Để tăng mức độ sinh lợi, TCTCVM cần tập trung vào các yếu tố nội tại và ngoại tại. Về nội tại, cần cải thiện hiệu quả hoạt động, quản lý rủi ro, và đa dạng hóa sản phẩm. Về ngoại tại, cần tận dụng cơ hội từ thị trường, hợp tác với các đối tác, và thích ứng với chính sách. Nghiên cứu của Cull, Demirguc-Kunt và Morduch (2007) cho thấy tác động của các yếu tố nội tại đến hiệu suất phụ thuộc vào phương pháp cho vay của tổ chức. Ahlin và ctg (2011) cho thấy bối cảnh kinh tế vĩ mô có tác động đến bền vững hoạt động của TCTCVM.

3.1. Cải Thiện Hiệu Quả Hoạt Động và Quản Lý Chi Phí

Cải thiện hiệu quả hoạt động là yếu tố then chốt để tăng mức độ sinh lợi của TCTCVM. Điều này bao gồm việc tối ưu hóa quy trình cho vay, giảm thiểu chi phí hoạt động và nâng cao năng suất lao động. Các TCTCVM có thể áp dụng các công nghệ mới để tự động hóa các quy trình thủ công, cải thiện hệ thống thông tin và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng.

3.2. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm và Dịch Vụ Tài Chính Vi Mô

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng, TCTCVM cần đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ tài chính vi mô. Ngoài các khoản vay nhỏ, TCTCVM có thể cung cấp các dịch vụ tiết kiệm, bảo hiểm vi mô và chuyển tiền. Việc đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ sẽ giúp TCTCVM tăng doanh thu, giảm rủi ro và phục vụ được nhiều đối tượng khách hàng hơn.

3.3. Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro và Kiểm Soát Nội Bộ

Quản trị rủi ro hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững tài chính của TCTCVM. Các TCTCVM cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro toàn diện, bao gồm việc xác định, đánh giá, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro khác nhau, như rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động và rủi ro pháp lý. Đồng thời, cần tăng cường kiểm soát nội bộ để ngăn ngừa gian lận và sai sót.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Nhân Tố Sinh Lợi Thực Tế Tại Việt Nam

Nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của TCTCVM tại Việt Nam sẽ cung cấp bằng chứng thực tế về các yếu tố quan trọng nhất. Các mô hình hồi quy sẽ được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của các biến độc lập (ví dụ: quy mô, hiệu quả hoạt động, chất lượng danh mục cho vay) đến các biến phụ thuộc (ví dụ: ROA, ROE). Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà quản lý TCTCVM đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp để cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng mức độ sinh lợi.

4.1. Mô Hình Nghiên Cứu và Giả Thuyết Đặt Ra

Mô hình nghiên cứu sẽ bao gồm các biến độc lập và biến phụ thuộc có liên quan đến mức độ sinh lợi của TCTCVM. Các giả thuyết sẽ được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước đây. Ví dụ, giả thuyết có thể là quy mô của TCTCVM có ảnh hưởng tích cực đến mức độ sinh lợi, hoặc chất lượng danh mục cho vay có ảnh hưởng tiêu cực đến mức độ sinh lợi.

4.2. Phương Pháp Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính và báo cáo hoạt động của TCTCVM tại Việt Nam. Các phương pháp thống kê sẽ được sử dụng để xử lý dữ liệu, bao gồm thống kê mô tả, phân tích tương quan và phân tích hồi quy. Phân tích hồi quy sẽ được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của các biến độc lập đến các biến phụ thuộc.

4.3. Thảo Luận Kết Quả và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được thảo luận chi tiết, bao gồm việc so sánh kết quả với các nghiên cứu trước đây và giải thích ý nghĩa thực tiễn của kết quả. Các khuyến nghị sẽ được đưa ra cho các nhà quản lý TCTCVM, nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu khác.

V. Khuyến Nghị Nâng Cao Sinh Lợi Cho Tổ Chức Tài Chính Vi Mô

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số khuyến nghị được đưa ra để giúp các TCTCVM nâng cao mức độ sinh lợi. Khuyến nghị bao gồm việc cải thiện cấu trúc vốn, giảm chi phí hoạt động, tăng cường quản trị rủi ro, và đa dạng hóa sản phẩm. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cũng cần có các chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành TCVM. Meyer (2002, 4) cho rằng bền vững tài chính là khả năng tạo doanh thu trang trải chi phí hoạt động.

5.1. Cải Thiện Cấu Trúc Vốn và Quản Lý Nguồn Vốn

Việc cải thiện cấu trúc vốn là rất quan trọng để giảm chi phí vốn và tăng mức độ sinh lợi của TCTCVM. Các TCTCVM nên tìm cách tăng tỷ trọng vốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các nguồn vốn vay đắt đỏ. Quản lý nguồn vốn hiệu quả cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính thanh khoản và ổn định tài chính của TCTCVM.

5.2. Giảm Chi Phí Hoạt Động và Tối Ưu Hóa Quy Trình

Giảm chi phí hoạt động là một trong những cách hiệu quả nhất để tăng mức độ sinh lợi của TCTCVM. Các TCTCVM nên tìm cách tối ưu hóa quy trình cho vay, giảm thiểu chi phí quản lý và chi phí tiếp thị. Việc áp dụng các công nghệ mới cũng có thể giúp giảm chi phí hoạt động và nâng cao hiệu quả làm việc.

5.3. Tăng Cường Hợp Tác và Phát Triển Mạng Lưới Đối Tác

Hợp tác với các tổ chức khác có thể giúp TCTCVM mở rộng mạng lưới khách hàng, tiếp cận được nguồn vốn mới và nâng cao chất lượng dịch vụ. Các TCTCVM nên tìm kiếm các đối tác tiềm năng, như các tổ chức phi chính phủ, các doanh nghiệp và các tổ chức tài chính khác. Phát triển mạng lưới đối tác sẽ giúp TCTCVM tăng cường khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

VI. Tương Lai Sinh Lợi Triển Vọng Ngành Tài Chính Vi Mô

Tương lai của ngành TCVM tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách, công nghệ và sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, các TCTCVM cần thích ứng với những thay đổi này và tiếp tục đổi mới. Quan trọng nhất là cần duy trì sự cân bằng giữa mục tiêu xã hội và mục tiêu tài chính. Việc thươg mại hóa tài chính vi mô sẽ thu hút sự chú ý và là phương tiện để thu hẹp khoảng cách cho sản phẩm tài chính vi mô bền vững (Charitonenko & ctg, 2004)

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Số và Fintech Trong TCVM

Công nghệ số và Fintech đang tạo ra những cơ hội lớn cho ngành TCVM. Các TCTCVM có thể sử dụng các công nghệ này để giảm chi phí hoạt động, mở rộng mạng lưới khách hàng và cung cấp các dịch vụ tài chính vi mô tiện lợi hơn. Ví dụ, các TCTCVM có thể sử dụng ứng dụng di động để cho vay trực tuyến, thanh toán không tiền mặt và quản lý tài khoản từ xa.

6.2. Chính Sách Hỗ Trợ và Khuyến Khích Phát Triển TCVM

Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ngành TCVM. Các chính sách hỗ trợ và khuyến khích có thể bao gồm việc giảm thuế, cung cấp vốn ưu đãi và đơn giản hóa các thủ tục hành chính. Đồng thời, cần có các quy định rõ ràng và minh bạch để đảm bảo tính an toàn và ổn định của hệ thống tài chính vi mô.

6.3. Đảm Bảo Cân Bằng Giữa Lợi Nhuận và Tác Động Xã Hội

Một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành TCVM là đảm bảo sự cân bằng giữa mục tiêu lợi nhuận và mục tiêu tác động xã hội. Các TCTCVM cần tìm cách tạo ra lợi nhuận đồng thời vẫn duy trì sứ mệnh phục vụ người nghèo và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Điều này đòi hỏi các TCTCVM phải có một tầm nhìn dài hạn và một cam kết mạnh mẽ đối với các giá trị xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của các tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam, được thực hiện bởi NCS Ngô Thị Thu Mai tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (2022) dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Lê Thanh Tâm, đặt ra một vấn đề học thuật có tầm quan trọng chiến lược: làm thế nào để các TCTCVM duy trì tính sinh lợi mà không đánh đổi sứ mệnh xã hội phục vụ người nghèo.

Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn có tính căng thẳng đặc thù của ngành TCVM: "TCTCVM hoạt động không vì lợi nhuận nhưng để thực hiện được sứ mệnh lâu dài, duy trì sự bền vững trên thị trường và không gián đoạn hoạt động, bản thân TCTCVM phải tự bền vững về hoạt động và tài chính." Đây là mâu thuẫn cốt lõi mà nghiên cứu hướng đến giải quyết thông qua bằng chứng thực nghiệm trên dữ liệu Việt Nam.

Research gap được xác định rõ ràng theo ba chiều: (1) Các nghiên cứu trong nước chủ yếu tập trung vào mức độ bền vững và mức độ tiếp cận, chưa có nghiên cứu nào tập trung trực tiếp vào mức độ sinh lợi của TCTCVM; (2) Chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng tác động của cấu trúc vốn đến mức độ sinh lợi của TCTCVM Việt Nam; (3) Các nghiên cứu trước hoặc có phạm vi hẹp (Phạm Bích Liên, 2016 chỉ nghiên cứu LienVietPostBank; Nguyễn Thị Hà, 2016 chỉ nghiên cứu TYM), hoặc có phương pháp chưa đảm bảo độ tin cậy (Đào Lan Phương, 2018 dùng OLS mà chưa kiểm định phương sai sai số thay đổi và tự tương quan).

Câu hỏi nghiên cứu chính: Các nhân tố nào ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam? Ba câu hỏi con được triển khai: (1) Khái niệm và chỉ tiêu đánh giá mức độ sinh lợi TCTCVM là gì? (2) Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng qua phân tích dữ liệu 2010–2019 là gì? (3) Kết quả mô hình hồi quy cho thấy điều gì?

Theoretical framework bao gồm lý thuyết trung gian tài chính hiện đại, lý thuyết hiệu quả hoạt động (efficiency theory), lý thuyết cấu trúc vốn (capital structure theory) và lý thuyết tăng trưởng theo quy mô (economies of scale theory). Ba chỉ tiêu đo lường mức độ sinh lợi gồm ROA (lợi nhuận/tổng tài sản), ROE (lợi nhuận/vốn chủ sở hữu) và OSS (tỷ số tự vững hoạt động), theo thông lệ quốc tế: ROA > 2%, ROE > 15%, OSS > 120% được coi là đạt ngưỡng bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 29 TCTCVM (4 chính thức và 25 bán chính thức) trong giai đoạn 2010–2019, tạo bộ dữ liệu bảng không cân bằng (unbalanced panel data) với đầy đủ các chỉ tiêu tài chính — đây là bộ dữ liệu có chiều rộng và chiều sâu lớn nhất từ trước đến nay trong các nghiên cứu cùng chủ đề tại Việt Nam.

---

Literature Review và Positioning

Dòng nghiên cứu quốc tế về mức độ sinh lợi của TCTCVM phát triển theo hai hướng chính. Hướng thứ nhất tập trung vào các yếu tố nội sinh: Dissanayake (2012), nghiên cứu 11 TCTCVM tại Sri Lanka giai đoạn 2005–2010, chỉ ra rằng tỷ lệ chi phí hoạt động và tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu là các biến dự báo quan trọng nhất cho ROA. Muriu (2011), sử dụng GMM với 210 TCTCVM tại 32 quốc gia châu Phi (1997–2008), kết luận rằng vốn, quy mô và tự do khỏi tham nhũng có tương quan tích cực với mức độ sinh lợi, trong khi rủi ro tín dụng và hiệu quả có tương quan tiêu cực. Hướng thứ hai nhấn mạnh yếu tố vĩ mô: Ahlin và cộng sự (2011) phát hiện bối cảnh kinh tế vĩ mô tác động đáng kể đến bền vững hoạt động, trong khi Gonzalez (2007) lại kết luận GDP không ảnh hưởng đáng kể — tạo ra tranh luận chưa được giải quyết trong văn liệu.

Có hai quan điểm đối lập đáng chú ý về vai trò của độ tuổi TCTCVM: Mariu (2011) và Vanroose & cộng sự (2009) tìm thấy tương quan tích cực (tổ chức lâu năm có kinh nghiệm, hiệu suất cao hơn), trong khi Afsheen Abrar và Attiya Y. Javaid (2016) và Phan Thị Hồng Thảo (2019) lại tìm thấy tương quan ngược chiều (tổ chức lâu năm có xu hướng quan liêu, kém linh hoạt). Nghiên cứu của Gudeta (2013) trên 13 TCTCVM tại Ethiopia (2003–2010) cho thấy tuổi tổ chức ảnh hưởng tích cực đến lợi nhuận, nhưng GDP và quy mô lại không có ý nghĩa thống kê — điểm yếu do chỉ đưa một biến vĩ mô vào mô hình.

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế tiêu biểu: Nghiên cứu của Johan Börjesson và Adam Hultengren (2016) trên 22 quốc gia châu Phi cận Sahara (2005–2014) sử dụng mô hình hiệu ứng cố định (FEM), xác định ba nhân tố chính là quản lý rủi ro, quản lý chi phí và quy mô tổ chức. Afsheen Abrar và Attiya Y. Javaid (2016) phân tích trên hơn 70 quốc gia (2004–2010) với mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM), kết luận tiền gửi là nguồn tài chính rẻ nhất và TCTCVM có đòn bẩy cao hưởng lợi nhuận cao hơn — trái ngược với phát hiện tại Việt Nam trong nghiên cứu này.

Tại Việt Nam, Nguyễn Quỳnh Phương (2017) nghiên cứu bền vững TCTCVM giai đoạn 2010–2015 chỉ ra ảnh hưởng của độ sâu tiếp cận và năng suất lao động, song chưa đủ chiều sâu về cấu trúc vốn. Nguyễn Ngọc Tân (2020) là nghiên cứu gần nhất với phạm vi 2010–2015, tuy nhiên thời gian nghiên cứu chưa đủ dài và không bao gồm TCTCVM bán chính thức. Khoảng trống được xác định: chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam (i) kết hợp cả TCTCVM chính thức và bán chính thức, (ii) kiểm định ảnh hưởng cấu trúc vốn đến sinh lợi, và (iii) sử dụng quy trình chọn mô hình nghiêm ngặt với đầy đủ kiểm định khuyết tật.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Nghiên cứu mở rộng lý thuyết cấu trúc vốn (Modigliani & Miller, 1958; Jensen & Meckling, 1976) vào bối cảnh TCTCVM — một loại hình tổ chức phi lợi nhuận đặc thù có cấu trúc vốn gồm vốn tiền gửi, vốn vay và vốn chủ sở hữu — điều mà các nghiên cứu trước chưa thực hiện trong bối cảnh Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu thách thức kết quả của Afsheen Abrar và Attiya Y. Javaid (2016) khi phát hiện rằng tại Việt Nam, tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu có tương quan âm với mức độ sinh lợi — trái với xu hướng quốc tế rằng đòn bẩy cao dẫn đến lợi nhuận cao hơn.

Khung phân tích tích hợp ba lý thuyết: (1) Lý thuyết hiệu quả chi phí (Hermes & Lensink, 2007) — tổ chức quản lý chi phí tốt hơn tạo ra lợi nhuận cao hơn; (2) Lý thuyết trung gian tài chính — các tổ chức tài chính lớn ít có khả năng thất bại và có hiệu quả chi phí cao hơn; (3) Lý thuyết báo hiệu và phá sản — tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao dẫn đến lợi nhuận cao do hiệu ứng báo hiệu và rủi ro tài chính thấp hơn.

Mô hình với 7 biến độc lập được đề xuất gồm: (1) tỷ lệ vốn chủ sở hữu/tổng tài sản; (2) tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu; (3) chi phí hoạt động/tổng chi phí; (4) tỷ lệ nợ quá hạn PAR>30/tổng dư nợ; (5) tỷ lệ người vay là phụ nữ/tổng số người vay; (6) tuổi của TCTCVM; (7) tỷ lệ tăng trưởng GDP. Biến phụ thuộc gồm ba thước đo: ROA, ROE, OSS.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng triết học thực chứng (positivism) với phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Phương pháp định tính gồm phân tích, tổng hợp lý thuyết và so sánh chỉ số theo chuỗi thời gian. Phương pháp định lượng trung tâm là hồi quy dữ liệu bảng đa biến (multivariate panel data regression).

Mẫu nghiên cứu gồm 4 TCTCVM chính thức (TYM, M7-MFI, Thanh Hóa MFI, CEP) và 25 TCTCVM bán chính thức có thời gian hoạt động trên 2 năm và đủ số liệu tài chính. Tiêu chí lựa chọn bao gồm: tính đầy đủ dữ liệu và thời gian hoạt động đủ dài. Dữ liệu được thu thập từ Danh bạ TCVM của Nhóm Công tác TCVM Việt Nam (VMFWG), báo cáo hoạt động hàng năm của 4 TCTCVM chính thức và cơ sở dữ liệu Mix Market — kết hợp tam giác hóa nguồn dữ liệu (data triangulation) để đảm bảo độ tin cậy.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mô hình được thực hiện theo ba bước kiểm định nghiêm ngặt:

• Kiểm định F để lựa chọn giữa FEM và Pooled OLS: p-value < 0,05 → chọn FEM
• Kiểm định Breusch-Pagan để lựa chọn giữa REM và OLS: p-value < 0,05 → chọn REM
• Kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM: p-value < 0,05 → chọn FEM

Kiểm định khuyết tật mô hình bao gồm: (1) Đa cộng tuyến — hệ số VIF < 10; (2) Phương sai sai số thay đổi — kiểm định Wald (FEM) và Breusch-Pagan (REM), p-value > 0,05 là không có; (3) Tự tương quan — kiểm định Wooldridge, p-value > 0,05 là không có. Đây là điểm vượt trội so với Đào Lan Phương (2018) vốn chỉ kiểm định đa cộng tuyến mà bỏ qua phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.

Các ước lượng được chạy song song với Pooled OLS, FEM và REM để đảm bảo tính bền vững (robustness) của kết quả trước khi chọn mô hình phù hợp nhất — một cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước tại Việt Nam như Nguyễn Ngọc Tân (2020) và Phan Thị Hồng Thảo (2019).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phát hiện 1 — Cấu trúc vốn và sinh lợi (đột phá): Tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu có hệ số âm và có ý nghĩa thống kê đối với mức độ sinh lợi. "Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ số âm và có ý nghĩa thống kê. Điều này ngụ ý rằng trong giai đoạn nghiên cứu (2010–2019), sự gia tăng nợ trên vốn chủ sở hữu sẽ làm giảm mức độ sinh lợi của TCTCVM do tăng chi phí trả nợ." Đây là phát hiện đối lập với kết quả của Afsheen Abrar và Attiya Y. Javaid (2016) tại 70+ quốc gia, phản ánh đặc điểm riêng của thị trường TCVM Việt Nam nơi chi phí vốn vay thường cao hơn lợi ích đòn bẩy.

Phát hiện 2 — Hiệu quả hoạt động: Tỷ lệ chi phí hoạt động là nhân tố có tác động tiêu cực nhất quán đến cả ROA lẫn ROE, nhất quán với Muriu (2011) và Dissanayake (2012), phản ánh đặc trưng chi phí giao dịch và thông tin cao (Hermes & Lensink, 2007; Gonzalez, 2007) của ngành TCVM.

Phát hiện 3 — Rủi ro tín dụng (PAR>30): Tỷ lệ nợ quá hạn có tương quan âm với mức độ sinh lợi, nhất quán với Muriu (2011), Afsheen Abrar và Attiya Y. Javaid (2016), Gudeta (2013) và Nguyễn Ngọc Tân (2020). Khi rủi ro danh mục tăng, tổ chức buộc phải tăng trích lập dự phòng, trực tiếp làm giảm lợi nhuận.

Phát hiện 4 — Kết quả gây tranh luận về tuổi và GDP: "Hai biến còn gây tranh luận do dấu khác nhau với hai biến ROA và ROE là: (1) thời gian hoạt động của tổ chức và (2) tăng trưởng GDP." Phát hiện này phản ánh sự đa dạng về hình thức pháp lý, quy mô và mức độ trưởng thành của 29 TCTCVM trong mẫu — không giống các thị trường đồng nhất hơn được nghiên cứu trong văn liệu quốc tế.

Implications đa chiều

Lý thuyết: Nghiên cứu đóng góp cho lý thuyết cấu trúc vốn bằng cách chứng minh rằng quan hệ giữa đòn bẩy và sinh lợi không phải tuyến tính nhất quán mà phụ thuộc vào bối cảnh thể chế và chi phí vốn đặc thù của thị trường. Đồng thời, kết quả củng cố lý thuyết hiệu quả chi phí của Hermes & Lensink (2007) trong bối cảnh thị trường mới nổi.

Thực tiễn: Ba khuyến nghị cụ thể được đề xuất — (i) tăng vốn chủ sở hữu để giảm chi phí sử dụng vốn; (ii) áp dụng hệ thống quản lý rủi ro theo tiêu chuẩn quốc tế gồm quản lý thanh khoản, tín dụng, chất lượng nợ và hệ số an toàn vốn; (iii) ứng dụng công nghệ cloud, ứng dụng kết nối (Zalo, Facebook, Viber) để giảm chi phí hoạt động và tăng gắn bó khách hàng.

Chính sách: Nghiên cứu chỉ ra giới hạn pháp lý về dư nợ tối đa (50 triệu đồng/khách hàng TCVM, 100 triệu đồng/khách hàng khác theo Thông tư 03/2018/TT-NHNN) chưa đáp ứng nhu cầu mở rộng kinh doanh của khách hàng thoát nghèo. Kiến nghị với Chính phủ và NHNN cần xem xét nâng hạn mức tín dụng và cho phép TCTCVM mở tài khoản thanh toán cho khách hàng để mở rộng sinh lợi bền vững.

---

Limitations và Future Research

Hạn chế 1: Bộ dữ liệu bảng không cân bằng (unbalanced panel) do không phải tất cả TCTCVM đều có đủ số liệu cho toàn bộ giai đoạn 2010–2019, có thể tạo ra độ lệch chọn mẫu (sample selection bias).

Hạn chế 2: Nghiên cứu chưa đưa vào mô hình các yếu tố thể chế phi kinh tế như chỉ số quản trị (governance index), tự do khỏi tham nhũng (mà Muriu (2011) tìm thấy có tác động tích cực đáng kể tại châu Phi), hay mức độ cạnh tranh ngành.

Hạn chế 3: Phạm vi không gian giới hạn tại Việt Nam nên khả năng tổng quát hóa sang các thị trường TCVM khác ở Đông Nam Á cần thận trọng, đặc biệt là các thị trường có cấu trúc pháp lý và văn hóa tài chính khác biệt.

Hạn chế 4: Mô hình chưa kiểm tra quan hệ phi tuyến tính tiềm ẩn (ví dụ, tác động của quy mô đến sinh lợi có thể có dạng chữ U ngược theo lý thuyết trung gian tài chính).

Hướng nghiên cứu tương lai: (1) Áp dụng kỹ thuật GMM hệ thống (System GMM) như Muriu (2011) để kiểm soát nội sinh (endogeneity) và tương quan nhân quả ngược; (2) Mở rộng phân tích sang so sánh khu vực Đông Nam Á (Thái Lan, Philippines, Indonesia) để kiểm định khả năng tổng quát hóa; (3) Nghiên cứu tác động của chuyển đổi số (mobile banking, fintech) đến cấu trúc chi phí và sinh lợi của TCTCVM sau 2020; (4) Phân tích ngưỡng tối ưu của tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu để xác định điểm mà đòn bẩy chuyển từ có hại sang có lợi trong bối cảnh Việt Nam; (5) Tích hợp biến tác động xã hội (social impact metrics) vào mô hình để đo lường trade-off giữa mục tiêu tài chính và mục tiêu xã hội.

---

Tác động và ảnh hưởng

Về học thuật, nghiên cứu lấp đầy khoảng trống quan trọng trong văn liệu về TCVM Việt Nam và cung cấp bằng chứng thực nghiệm có giá trị đối chiếu với các phát hiện quốc tế của Muriu (2011), Börjesson & Hultengren (2016) và Abrar & Javaid (2016). Việc sử dụng quy trình chọn mô hình nghiêm ngặt (F-test, Breusch-Pagan, Hausman) kết hợp kiểm định đầy đủ khuyết tật là đóng góp phương pháp luận có thể áp dụng cho các nghiên cứu TCVM tương lai tại Đông Nam Á.

Về tác động ngành, phát hiện về tác động tiêu cực của nợ/vốn chủ sở hữu đến sinh lợi là tín hiệu quan trọng để 4 TCTCVM chính thức (TYM, M7-MFI, Thanh Hóa MFI, CEP) và 25 TCTCVM bán chính thức điều chỉnh chiến lược cấu trúc vốn, ưu tiên tăng vốn chủ sở hữu thay vì phụ thuộc vào nợ vay. Tác động xã hội gián tiếp rất đáng kể: tăng sinh lợi cho phép TCTCVM mở rộng phục vụ nhóm khách hàng nghèo và cận nghèo — hiện đang là đối tượng chưa tiếp cận được hệ thống tài chính chính thức trên phạm vi cả nước.

---

Đối tượng hưởng lợi

Nghiên cứu sinh và học giả: Nghiên cứu cung cấp mô hình tham chiếu cho các nghiên cứu định lượng về TCVM tại Việt Nam, đặc biệt về quy trình chọn mô hình panel data và kiểm định khuyết tật. Khoảng trống về GMM, quan hệ phi tuyến và so sánh khu vực được xác định rõ làm cơ sở cho luận án tương lai.

Học giả cấp cao: Phát hiện trái chiều về tác động của đòn bẩy giữa thị trường Việt Nam và quốc tế mở ra câu hỏi lý thuyết về điều kiện biên (boundary conditions) trong lý thuyết cấu trúc vốn ứng dụng cho tổ chức phi lợi nhuận.

Ban lãnh đạo TCTCVM: Nhận được bộ khuyến nghị cụ thể có cơ sở thực nghiệm: ưu tiên tăng vốn chủ sở hữu, tối ưu hóa chi phí hoạt động thông qua công nghệ, và quản lý PAR>30 chặt chẽ hơn để cải thiện ROA và ROE.

Nhà hoạch định chính sách (NHNN, Chính phủ): Bằng chứng về giới hạn pháp lý hiện hành (hạn mức tín dụng, quy định về tài khoản thanh toán) có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sinh lợi và bền vững của TCTCVM, cần xem xét điều chỉnh trong lần sửa đổi tiếp theo của Thông tư 03/2018/TT-NHNN và Quyết định 20/2017/QĐ-TTg.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất: Nghiên cứu mở rộng lý thuyết cấu trúc vốn (Modigliani-Miller, 1958) vào bối cảnh TCTCVM phi lợi nhuận tại thị trường mới nổi, chứng minh rằng quan hệ đòn bẩy-sinh lợi bị đảo chiều tại Việt Nam (hệ số âm có ý nghĩa thống kê) so với phát hiện tại 70+ quốc gia của Abrar & Javaid (2016). Đây là bằng chứng thực nghiệm về tính điều kiện biên (boundary conditions) của lý thuyết — đóng góp có giá trị lý thuyết rõ ràng.

2. Đổi mới phương pháp: So với Cull, Demirguc-Kunt & Morduch (2007) chỉ dùng Pooled OLS (bỏ qua tác động cố định), và Đào Lan Phương (2018) chỉ kiểm định đa cộng tuyến, nghiên cứu này thực hiện quy trình chọn mô hình ba bước (F-test → Breusch-Pagan → Hausman) và kiểm định đầy đủ ba khuyết tật. Đây là tiêu chuẩn phương pháp luận cao nhất trong các nghiên cứu TCVM tại Việt Nam cho đến 2022.

3. Phát hiện bất ngờ nhất: Tác động không đồng nhất (trái dấu) của tuổi TCTCVM đối với ROA so với ROE trong cùng một bộ dữ liệu — điều này phản ánh sự đa dạng cực lớn về hình thức pháp lý và mức độ trưởng thành của 29 TCTCVM trong mẫu, từ các quỹ phụ nữ cấp tỉnh nhỏ đến tổ chức đã chuyển đổi chính thức như TYM, khiến tác động của tuổi không đồng nhất qua hai chỉ tiêu sinh lợi.

4. Khả năng tái lập: Bộ dữ liệu từ VMFWG, báo cáo năm của 4 TCTCVM chính thức và Mix Market là nguồn công khai, cho phép tái lập với cùng mẫu 29 TCTCVM giai đoạn 2010–2019. Phần mềm và quy trình kiểm định được mô tả đủ chi tiết để tái lập.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm: Chương trình nghiên cứu được ngầm định qua năm hướng: (1) GMM để giải quyết nội sinh; (2) So sánh khu vực Đông Nam Á; (3) Tác động chuyển đổi số sau COVID-19; (4) Ngưỡng tối ưu cấu trúc vốn; (5) Tích hợp đo lường tác động xã hội — đủ để hình thành chương trình nghiên cứu 10 năm có tính hệ thống.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Ngô Thị Thu Mai (2022) thực hiện sáu đóng góp có thể định lượng:

1. Lần đầu tiên tại Việt Nam, xây dựng và kiểm định mô hình sinh lợi TCTCVM với ba biến phụ thuộc (ROA, ROE, OSS) và bảy biến độc lập trên bộ dữ liệu bảng lớn nhất (29 tổ chức, 10 năm).

2. Chứng minh thực nghiệm rằng quan hệ đòn bẩy-sinh lợi là âm tại Việt Nam, thách thức phát hiện quốc tế và đóng góp bằng chứng về tính điều kiện biên của lý thuyết cấu trúc vốn trong bối cảnh tổ chức phi lợi nhuận.

3. Thiết lập tiêu chuẩn phương pháp luận mới cho nghiên cứu TCVM định lượng tại Việt Nam với quy trình ba bước chọn mô hình và kiểm định đầy đủ khuyết tật.

4. Phát hiện sự không đồng nhất có hệ thống giữa ROA và ROE trong phản ứng với tuổi tổ chức và tăng trưởng GDP — mở ra hướng nghiên cứu về tính không đồng nhất nội tại (heterogeneity) của ngành TCVM Việt Nam.

5. Cung cấp cơ sở thực nghiệm cho ba đề xuất chính sách cụ thể đối với TCTCVM và hai kiến nghị đối với Chính phủ và NHNN về cải cách khung pháp lý TCVM.

6. Định vị nghiên cứu trong dòng văn liệu quốc tế thông qua so sánh trực tiếp với nghiên cứu tại Sri Lanka (Dissanayake, 2012), châu Phi (Muriu, 2011; Börjesson & Hultengren, 2016) và đa quốc gia (Abrar & Javaid, 2016), đóng góp vào bức tranh toàn cầu về TCVM ở thị trường mới nổi.

Nghiên cứu mở ra ít nhất ba dòng nghiên cứu mới: (i) nghiên cứu so sánh khu vực Đông Nam Á về sinh lợi TCTCVM; (ii) nghiên cứu tác động fintech và chuyển đổi số đến cấu trúc chi phí TCTCVM; (iii) nghiên cứu đo lường đồng thời mục tiêu tài chính và mục tiêu xã hội trong mô hình sinh lợi bền vững. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy tài chính toàn diện (financial inclusion) như một ưu tiên quốc gia, những đóng góp này có giá trị thực tiễn vượt ra ngoài ranh giới học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1. Lý do lựa chọn đề tài Tài chính vi mô là một trong những công cụ quan trọng hỗ trợ giảm nghèo và phát triển xã hội ở nhiều nơi trên thế giới. Các tổ chức tài chính vi mô (TCTCVM) hướng đến những đối tượng khách hàng chưa tiếp cận được khu vực tài chính chính thức thông qua các phương pháp tiếp cận sáng tạo. Đặc trưng của các TCTCVM là: cung cấp các dịch vụ tài chính chủ yếu cho các đối tượng khách hàng yếu thế đi kèm với các dịch vụ phi tài chính khác như giáo dục, chăm sóc sức khỏe.

góp phần giải quyết các vấn đề xã hội, nâng cao dân trí, cải thiện sức khỏe người dân và thúc đẩy bình đẳng giới. Điểm hấp dẫn của các TCTCVM là sứ mệnh vì người nghèo và phát triển xã hội (Armendáriz & Morduch, 2005; Ledgerwood & cộng sự, 2013). TCTCVM hoạt động không vì lợi nhuận nhưng để thực hiện được sứ mệnh lâu dài, duy trì sự bền vững trên thị trường và không gián đoạn hoạt động, bản thân TCTCVM phải tự bền vững về hoạt động và tài chính. Do vậy, bên cạnh mục tiêu xã hội, mục tiêu tài chính (được đánh giá bởi mức độ sinh lợi) cũng rất quan trọng đối với các TCTCVM.

Về mặt lý luận, thứ nhất, lợi nhuận là điều kiện tiên quyết cho ngành TCVM cạnh tranh đồng thời cũng là nguồn vốn rẻ mà không có một tổ chức nào có thể thu hút được từ nguồn vốn bên ngoài (Gitman, 2007). Lợi nhuận của các TCTCVM được coi là một nguồn vốn chủ sở hữu quan trọng vì lợi nhuận sẽ được tái đầu tư và điều này có thể thúc đẩy sự ổn định tài chính. Thứ hai, xét về lịch sử, các TCTCVM phần lớn được tài trợ thông qua các khoản tài trợ và trợ cấp của Chính phủ nhưng trong những năm gần đây, các nguồn quỹ mới đã xuất hiện xuất phát từ nhiều tổ chức trong đó chủ yếu là các tổ chức tài chính quốc tế và các quỹ đầu tư tư nhân thường được mô tả là tập trung vào mức độ sinh lợi của TCTCVM (Ghosh & Tassel, 2011). Khi TCTCVM chứng minh được rằng hoạt động của mình có thể tạo ra lợi nhuận thì sẽ thu hút được nhiều nguồn tài trợ bên ngoài hơn.

Thứ ba, ở cấp độ vĩ mô, một ngành TCVM có khả năng tự sinh lợi cũng sẽ có những đóng góp có ý nghĩa cho sự ổn định của hệ thống tài chính tổng thể. Tại Việt Nam, TCVM được đánh giá là đóng vai trò hết sức quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là công cuộc giảm nghèo đói và phát triển xã hội. Cùng với sự phát triển của thị trường tài chính, hoạt động của các TCTCVM ngày càng phát triển và giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp các sản phẩm dịch vụ tài (LUAN.nam luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nam 2 chính cho khu vực kinh tế nông nghiệp – nông thôn và các ngách thị trường chưa được các tổ chức tín dụng chính thức khai thác. Để đáp ứng sự mở rộng cả về quy mô, nhu cầu và chất lượng của nhóm khách hàng thuộc khu vực này, quá trình chuyển đổi từ các chương trình, dự án TCVM phi lợi nhuận dưới sự tài trợ của các tổ chức tài chính phi chính phủ thành các TCTCVM giữ vai trò như một trung gian tài chính với mục tiêu lợi nhuận bên cạnh mục tiêu xã hội đã diễn ra một cách tự nhiên tại Việt Nam (Trần Trọng Triết, 2022).

Nghiên cứu của Charitonenko & cộng sự (2004) cũng cho thấy: các TCTCVM trên thế giới đã đạt được sự tiếp cận lớn nhất cho đến nay đã ngày càng áp dụng các nguyên tắc thương mại trong hoạt động của họ và nói chung là tự bền vững về mặt tài chính. Việc thương mại hóa tài chính vi mô sẽ thu hút sự chú ý ngày càng tăng như là các phương tiện tiềm năng để thu hẹp khoảng cách cung-cầu liên tục cho các sản phẩm và dịch vụ tài chính vi mô bền vững theo yêu cầu. Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu về “Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sinh lợi của các tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam” được lựa chọn để nghiên cứu, giúp giải quyết vấn đề cấp thiết của thực tiễn tại Việt Nam. Tổng quan nghiên cứu Hoạt động TCVM đã thu hút được sự chú ý đáng kể trong những năm gần đây, cả từ các nhà hoạch định chính sách lẫn các nhà nghiên cứu.

Các TCTCVM phải đối mặt với nhiều thách thức có bởi vì họ phải đạt được hai mục tiêu là cung cấp dịch vụ tài chính cho người nghèo (mức độ tiếp cận) và tự trang trải chi phí bỏ ra (mức độ bền vững). Mức độ bền vững có lẽ là một trong những thuật ngữ được thảo luận nhiều nhất liên quan đến các TCTCVM vì nhiều người coi đây là yếu tố quyết định cho tương lai của các tổ chức. Mức độ bền vững thường được xem là rất cần thiết để TCTCVM tiếp cận và mang lại lợi ích cho một số lượng lớn khách hàng nghèo 1. Các nghiên cứu điển hình về mức độ bền vững của tổ chức tài chính vi mô Nhiều nghiên cứu đã cho thấy để các TCTCVM đạt được một cách đầy đủ tiềm năng, họ phải trở nên bền vững tài chính (Brau và Woller, 2004).

Bền vững tài chính “ là một trong những khía cạnh quan trọng của phát triển bền vững. Theo Ayayi & Sene (2010, 304) “mức độ bền vững tài chính của một TCTCVM được định nghĩa là khả năng tự tạo ra thu nhập để trang trải mọi chi phí hoạt động và đạt được lợi nhuận để phục vụ tăng trưởng”. Hay, Meyer (2002, 4) cho rằng “mức độ bền vững tài chính là khả năng của một TCTCVM tạo ra doanh thu để trang trải chi phí hoạt động, chi phí tài chính và các chi phí phát sinh trong quá trình tăng trưởng”. Hai chỉ tiêu quan trọng (LUAN.nam luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nam 3 nhất để đánh giá bền vững tài chính của các TCTCVM là tự vững về tài chính (FSS) và tự vững về hoạt động (OSS).

Một trong số những nghiên cứu tiên phong cho vấn đề tự bền vững phải kể đến nghiên cứu của Hollis và Sweetman (1998) khi so sánh 6 tổ chức tín dụng nhỏ của châu Âu thế kỷ 19, để xác định các thiết kế thể chế là điều kiện tiên quyết cho sự bền vững về mặt tài chính. Nghiên cứu cho thấy các tổ chức dựa vào nguồn tài trợ, từ thiện thì mong manh hơn và có xu hướng mất tập trung nhanh hơn so với các tổ chức nhận tiền từ người gửi tiền. Nghiên cứu sau của Hollis và Sweetman (2001) cho thấy các TCTCVM này bền vững về mặt tài chính trong hơn một thế kỷ bởi chúng thích nghi với môi trường kinh tế và tài chính. Đặc biệt, khảo sát nghiên cứu được chỉ ra bởi Hermes và Lensink (2007) chỉ ra là cần thiết phải có những nghiên cứu thêm về cơ chế giải thích kết quả tài chính của TCTCVM.

Hầu hết tài liệu về TCTCVM lúc đó về hiệu suất TCTCVM vẫn bị hạn chế bởi dữ liệu không đầy đủ và không đáng tin cậy và do đó mới chỉ sử dụng một số lượng hạn chế chỉ số làm thang đo khi đánh giá vê TCTCVM. Trong tài liệu thực nghiệm, các yếu tố giải thích tính bền vững của TCTCVM có thể được phân loại thành các yếu tố thuộc về TCTCVM và các yếu tố bên ngoài (Crabb, 2008). Các yếu tố bên ngoài là môi trường kinh tế vĩ mô, đặc trưng của ngành như điều kiện quy định, tập trung và điều lệ thành lập các TCTCVM. Có nhiều nghiên cứu đã xem xét các yếu tố quyết định về tính bền vững tài chính của các tổ chức TCVM.

Cull, Demirguc-Kunt và Morduch (2007) đã sử dụng số liệu của 124 TCTCVM trên 49 quốc gia để kiểm định hiệu quả tài chính và mức độ tiếp cận của các TCTCVM. Tác giả sử dụng hồi quy gộp (pooled regression model) để ước lượng mô hình với FSS được lựa chọn là thang đo cho chỉ tiêu tự vững về tài chính. Nghiên cứu cho thấy rằng tác động của các yếu tố thuộc về TCTCVM đến hiệu suất phụ thuộc vào phương pháp cho vay của tổ chức đó. Mặc dù nghiên cứu đi tiên phong trong việc sử dụng dữ liệu xuyên quốc gia và cung cấp cơ sở mới cho tài liệu hiện có về hoạt động của các tổ chức TCVM, nhưng việc sử dụng mô hình hồi quy gộp của nghiên cứu đã bỏ qua các tác động cố định và có thể dẫn đến việc sai lệch biến bị bỏ qua.

Hơn nữa, thay vì ước lượng với các hệ số chặn khác nhau cho từng đơn vị và/hoặc điểm thời gian, ước lượng hồi quy gộp chỉ có một hệ số chặn (Baltagi, 2008) Sử dụng số liệu của 217 TCTCVM trên 101 quốc gia phân theo khu vực và loại các tổ chức tài chính vi mô trong giai đoạn 1998-2006, Ayayi và Sene (2010) ước lượng một mô hình hồi quy gộp với FSS đại diện cho sự tự bền vững về tài chính. Kết quả của họ cho thấy chất lượng của danh mục cho vay là yếu tố quyết định chính đến bền vững tài chính của TCTCVM. Đồng thời, tuổi của các TCTCVM và tỷ lệ phần (LUAN.nam luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nam 4 trăm phụ nữ trong nhóm khách hàng không ảnh hưởng đáng kể đến tự bền vững tài chính của các TCTCVM. Phát hiện tương tự với phát hiện trong ngiên cứu của Cull, Demirguc-Kunt và Morduch (2007).

Tuy nhiên, những nghiên cứu này bị các điểm yếu về phương pháp nghiên cứu do đó kết quả có thể chưa thực sự thuyết phục. Ahlin và các cộng sự (2011) ước lượng mô hình hồi quy tổng hợp với biến phụ thuộc là tự bền vững hoạt động (OSS). Kết quả cho thấy bối cảnh kinh tế vĩ mô có tác động đến bền vững hoạt động của TCTCVM. Trong khi đó, Cull, Demirguc-Kunt và Morduch (2007) kết luận rằng các TCTCVM vẫn có thể mở rộng mức độ tiếp cận mà không ảnh hưởng đến sự bền vững về mặt tài chính.

Tuy nhiên, cả hai nghiên cứu vẫn chưa khắc phục được những điểm yếu về phương pháp nghiên cứu. Bogan (2009) điều tra tác động của các nguồn tài chính hiện có đối với hiệu quả và tự vững hoạt động (OSS) của TCTCVM. Tác giả tìm thấy bằng chứng của việc tăng cường sử dụng các khoản tài trợ của các TCTCVM sẽ làm giảm sự tự vững hoạt động.