Các nhân tố tác động đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển việt nam 2021

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam năm 2021.

• Tác giả: Phan Trần Thảo Hiền
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Minh Tâm
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Trả Nợ Vay Của Khách Hàng Cá Nhân Tại BIDV
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ LÝ THUYẾT NỀN TẢNG ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TRẢ NỢ CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân
• 2.1.1. Tổng quan về tín dụng cá nhân
• 2.1.2. Đặc điểm của tín dụng cá nhân
• 2.1.3. Rủi ro tín dụng từ các khoản vay khách hàng cá nhân
• 2.2. Khả năng trả nợ vay
• 2.2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân
• 2.2.2. Các yếu tố liên quan đến khách hàng
• 2.2.3. Các yếu tố liên quan đến ngân hàng
• 2.2.4. Nhận xét chung về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân
• 2.3. Các nghiên cứu trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu lý thuyết 5C
• 3.2.2. Mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ
• 3.2.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.1. Nguồn dữ liệu
• 3.3.2. Cách lấy dữ liệu
• 3.3.3. Mẫu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 4.1.1. Lịch sử hình thành
• 4.1.2. Kết quả hoạt động kinh doanh
• 4.1.3. Tình hình tài chính
• 4.2. Thực trạng cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát Triển Việt Nam
• 4.2.1. Dịch vụ tín dụng cá nhân
• 4.2.2. Tình hình hoạt động cho vay khách hàng cá nhân
• 4.2.3. Đánh giá rủi ro
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Sơ lược về thông tin chung của mẫu khảo sát
• 4.3.2. Đặc điểm khoản vay
• 4.4. Mối liên quan giữa khả năng trả nợ đúng hạn với các yếu tố đặc điểm nhân thái học, năng lực người đi vay và đặc điểm khoản vay
• 4.4.1. Mối liên quan giữa khả năng trả nợ đúng hạn với đặc điểm nhân thái học của khách hàng
• 4.4.2. Mối liên quan giữa khả năng trả nợ đúng hạn với năng lực người đi vay
• 4.4.3. Mối liên quan giữa khả năng trả nợ đúng hạn với đặc điểm khoản vay
• 4.5. Mô hình khả năng trả nợ đúng hạn
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Định hướng phát triển tín dụng cá nhân tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam đến năm 2021
• 5.2. Các giải pháp nâng cao khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Trả Nợ Vay

Khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) là một vấn đề quan trọng trong quản lý rủi ro tín dụng. Nghiên cứu này nhằm xác định các nhân tố tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho vay. Việc hiểu rõ các yếu tố này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn tối ưu hóa quy trình cho vay.

1.1. Các Nhân Tố Chính Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Trả Nợ

Các nhân tố như thu nhập, lịch sử tín dụng, và tình hình tài chính cá nhân đóng vai trò quan trọng trong khả năng trả nợ. Nghiên cứu cho thấy rằng thu nhập ổn định và lịch sử tín dụng tốt sẽ làm tăng khả năng trả nợ của khách hàng.

1.2. Tình Hình Tài Chính Của Khách Hàng

Tình hình tài chính của khách hàng, bao gồm tài sản và nợ phải trả, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ. Khách hàng có tài sản đảm bảo sẽ có lợi thế hơn trong việc vay vốn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là một thách thức lớn đối với các ngân hàng, đặc biệt là trong bối cảnh nợ xấu gia tăng. BIDV cần phải đối mặt với nhiều vấn đề như xác định chính xác khả năng trả nợ của khách hàng và giảm thiểu rủi ro từ các khoản vay không trả được.

2.1. Tình Trạng Nợ Xấu Tại BIDV

Nợ xấu tại BIDV đã tăng lên trong những năm gần đây, gây áp lực lên hoạt động cho vay. Việc phân tích nguyên nhân và tìm ra giải pháp là cần thiết để cải thiện tình hình này.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đánh Giá Khách Hàng

Đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng thường dựa vào kinh nghiệm của cán bộ tín dụng, dẫn đến nhiều sai sót. Cần có một hệ thống đánh giá khoa học hơn để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương Pháp Đánh Giá Khả Năng Trả Nợ Vay Hiệu Quả

Để đánh giá khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân, BIDV cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng mô hình định lượng sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn rõ ràng hơn về khả năng trả nợ của khách hàng.

3.1. Mô Hình Định Lượng Khả Năng Trả Nợ

Mô hình logit được sử dụng để ước lượng xác suất trả nợ của khách hàng. Mô hình này giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn.

3.2. Sử Dụng Dữ Liệu Từ Khách Hàng

Dữ liệu từ khách hàng sẽ được thu thập và phân tích để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ. Việc này giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan và chính xác hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Về Khả Năng Trả Nợ

Nghiên cứu này không chỉ mang lại giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong hoạt động cho vay của BIDV. Các giải pháp đề xuất sẽ giúp ngân hàng nâng cao khả năng quản lý rủi ro tín dụng.

4.1. Giải Pháp Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Đưa ra các giải pháp quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, từ đó giảm thiểu nợ xấu và nâng cao khả năng trả nợ của khách hàng.

4.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Viên

Đào tạo nhân viên về các phương pháp đánh giá khách hàng sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm thiểu rủi ro trong cho vay.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Khả Năng Trả Nợ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc đánh giá khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân là rất quan trọng. BIDV cần tiếp tục cải thiện quy trình cho vay và áp dụng các phương pháp khoa học để nâng cao hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Tín Dụng Cá Nhân Tại BIDV

Tín dụng cá nhân sẽ tiếp tục là một lĩnh vực tiềm năng cho BIDV. Cần có các chiến lược phát triển phù hợp để khai thác tối đa tiềm năng này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Ngân Hàng

Ngân hàng cần áp dụng các công nghệ mới và cải tiến quy trình thẩm định để nâng cao khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trên thị trường ngày càng gia tăng, dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô hoạt động hoặc phá sản. Thực trạng này khiến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của các doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, gặp nhiều khó khăn, gián tiếp gây ra hiện tượng ứ đọng vốn tại các ngân hàng thương mại. Trước bối cảnh đó, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã chuyển hướng chiến lược sang phân khúc khách hàng cá nhân. Tín dụng bán lẻ được xác định là mảng hoạt động mang lại tỷ suất sinh lời cao và giàu tiềm năng khai thác.

Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), mảng cho vay khách hàng cá nhân ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ thông qua việc triển khai liên tục các gói tín dụng ưu đãi và chính sách mở rộng mạng lưới khách hàng. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh chóng của quy mô dư nợ luôn đi kèm với rủi ro tín dụng và nợ xấu gia tăng. Số liệu thống kê từ 22 ngân hàng thương mại công bố báo cáo tài chính tính đến ngày 31/12/2019 cho thấy có đến 16 ngân hàng ghi nhận nợ xấu tăng so với đầu năm, trong đó BIDV có tỷ lệ nợ xấu tăng 3,45%. Đến cuối tháng 9/2020, tỷ lệ trích lập dự phòng nợ xấu của BIDV đã chạm mức 87,1%, phản ánh áp lực rủi ro tín dụng hiện hữu đối với bảng cân đối tài sản của ngân hàng.

Thực tiễn thẩm định tín dụng khách hàng cá nhân tại BIDV phần lớn vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm chủ quan của cán bộ tín dụng và các thao tác phân tích hồ sơ thủ công. Quy trình này không chỉ làm phát sinh độ trễ về mặt thời gian, tiêu tốn chi phí quản lý mà còn tiềm ẩn nguy cơ sai lệch trong việc nhận định chất lượng khách hàng, dẫn đến rủi ro cấp tín dụng sai đối tượng. Do đó, việc xây dựng một mô hình lượng hóa các nhân tố tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân là yêu cầu cấp thiết nhằm hỗ trợ ngân hàng ra quyết định cấp tín dụng chính xác, kiểm soát nợ xấu và tối ưu hóa quy trình quản trị rủi ro danh mục tín dụng bán lẻ.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân.
2. Đánh giá thực trạng của hoạt động cho vay đối với đối tượng khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam.
3. Định lượng mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân thông qua mô hình kinh tế lượng.
4. Đề xuất các giải pháp và khuyến nghị thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân tại BIDV.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân.
• Phạm vi không gian: Khách hàng cá nhân có quan hệ tín dụng và hồ sơ vay vốn tại một số chi nhánh thuộc hệ thống Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Số liệu khảo sát hồ sơ khách hàng cá nhân và số liệu tài chính của BIDV được thu thập trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và các công trình nghiên cứu kinh tế - ngân hàng đã được công bố:

• Cơ sở pháp lý và khái niệm: Hoạt động cho vay được xác định theo Khoản 16 Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010. Khái niệm cho vay thương mại được tham chiếu từ Giáo trình Quản trị ngân hàng thương mại của Phan Thị Thu Hà (2009). Khái niệm rủi ro tín dụng được tiếp cận theo định nghĩa của Lange (1995) và Thông tư số 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro. Khái niệm khả năng trả nợ được tham chiếu từ định nghĩa của Alex White (2008) và hướng dẫn của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision, 2006). Tiêu chuẩn phân loại nợ dựa trên Quyết định 49/2005/QĐ-NHNN, Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN và Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
• Khung lý thuyết phân tích tín dụng: Mô hình 5C bao gồm 5 tiêu chí cốt lõi: Tư cách người vay (Character), Vốn tự có (Capital), Năng lực hoàn trả (Capacity to repay), Điều kiện kinh tế - môi trường (Conditions), và Bảo đảm tín dụng (Collateral). Cùng với đó là lý thuyết về hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của các ngân hàng thương mại thông qua ba phương pháp tiếp cận: phương pháp chuyên gia, phương pháp mô hình và phương pháp hỗn hợp.
• Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm: Đề tài kế thừa và tổng hợp các biến số từ các nghiên cứu trước đây như John M. Chapman (1940, 1990), Zeller (1996), Black và Morgan (1998), Crook (2001), Scott (2006), Kohansal và Mansoori (2009), Trương Đông Lộc và Nguyễn Thanh Bình (2011), Kenneth Ogol Ochung (2011), Miler (2012), Sileshi và ctg (2015), Antwi và ctg (2015), Nguyễn Quốc Huy (2016), và Trần Thế Sao (2017).

STT	Nhân tố tác động	Tác giả tiêu biểu	Kết quả kỳ vọng
1	Độ tuổi ($X_1$)	Miler (2012), Kenneth Ogol Ochung (2011), Crook (2001)	Dương (+)
2	Trình độ học vấn ($X_2$)	Sileshi và ctg (2015), Trương Đông Lộc và Nguyễn Thanh Bình (2011)	Dương (+)
3	Số người phụ thuộc trong gia đình ($X_3$)	Black và Morgan (1998), Zeller (1996), Trần Thế Sao (2017)	Âm (-)
4	Thu nhập của người đi vay ($X_4$)	Chapman (1990), Sileshi và ctg (2015), Trương Đông Lộc và Nguyễn Thanh Bình (2011)	Dương (+)
5	Đặc điểm nghề nghiệp ($X_5$)	John M. Chapman (1940)	Dương (+)
6	Quy mô khoản vay ($X_6$)	Chapman (1990), Trần Thế Sao (2017)	Âm (-)
7	Lãi suất cho vay ($X_7$)	Trương Đông Lộc và Nguyễn Thanh Bình (2011)	Âm (-)
8	Kinh nghiệm của cán bộ tín dụng ($X_8$)	Scott (2006)	Dương (+)
9	Mục đích sử dụng vốn ($X_9$)	Trương Đông Lộc và Nguyễn Thanh Bình (2011)	Dương (+)

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thống kê mô tả, tổng hợp dữ liệu, so sánh và phân tích thực trạng hoạt động tín dụng, tình hình tài chính của BIDV giai đoạn 2016 - 2020.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic (Logit) ước lượng theo phương pháp hợp lý cực đại (Maximum Likelihood - ML), xử lý dữ liệu chéo trên phần mềm SPSS.
• Mô hình hồi quy tổng quát: $$Y = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + \beta_3 X_3 + \beta_4 X_4 + \beta_5 X_5 + \beta_6 X_6 + \beta_7 X_7 + \beta_8 X_8 + \beta_9 X_9 + \varepsilon_i$$ Trong đó:
• Biến phụ thuộc $Y$: Khả năng trả nợ vay đúng hạn của khách hàng cá nhân, nhận giá trị nhị phân ($Y = 1$ khi khách hàng có khả năng trả được nợ đúng hạn, thuộc nhóm 1 theo phân loại nợ của NHNN hoặc hoàn trả đầy đủ gốc và lãi; $Y = 0$ khi khách hàng không có khả năng trả nợ đúng hạn, phát sinh nợ từ nhóm 2 đến nhóm 5 hoặc chậm trả gốc, lãi).
• Các biến độc lập từ $X_1$ đến $X_9$ lần lượt đại diện cho các yếu tố nhân thái học, năng lực người vay, đặc điểm khoản vay và phía ngân hàng.
• Nguồn dữ liệu và mẫu nghiên cứu: Dữ liệu nghiên cứu định lượng được thu thập từ mẫu khảo sát ngẫu nhiên gồm 250 hồ sơ khách hàng cá nhân có quan hệ tín dụng (đang có dư nợ hoặc đã tất toán) tại một số chi nhánh chính của hệ thống BIDV trong giai đoạn 2016 - 2020. Dữ liệu tài chính thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo thường niên của BIDV giai đoạn 2016 - 2020.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể của đề tài. Tác giả chỉ rõ sự chuyển dịch tất yếu của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam sang mảng tín dụng cá nhân trong điều kiện thị trường doanh nghiệp gặp nhiều rào cản. Tác giả nhấn mạnh áp lực gia tăng rủi ro tín dụng và nợ xấu tại BIDV, khi tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng tăng 3,45% trong năm 2019 và trích lập dự phòng rủi ro nợ xấu lên đến 87,1% vào cuối tháng 9/2020. Chương này xác định mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian và thời gian (giai đoạn 2016 - 2020), phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng với mô hình Binary Logistic, nguồn dữ liệu khảo sát 250 hồ sơ khách hàng, ý nghĩa đóng góp về học thuật và thực tiễn của khóa luận, cùng kết cấu 5 chương.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ LÝ THUYẾT NỀN TẢNG ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TRẢ NỢ CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY

Chương 2 tập trung phân tích hệ thống lý luận về tín dụng cá nhân và rủi ro tín dụng:

• Làm rõ bản chất tín dụng cá nhân qua 3 đặc điểm chung (dựa trên cơ sở lòng tin, đảm bảo tính hoàn trả cả về thời gian và giá trị, là sự chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng tài sản có gốc và lãi) và 3 đặc điểm riêng biệt (quy mô mỗi khoản vay nhỏ nhưng số lượng khoản vay lớn; lãi suất cho vay cá nhân thường cao hơn cho vay doanh nghiệp do chi phí quản lý trên từng đơn vị vốn cao và mức độ nhạy cảm lãi suất thấp hơn; tiềm ẩn rủi ro tín dụng cao do sức khỏe, công việc, khả năng quản lý tài chính của cá nhân dễ biến động).
• Phân tích rủi ro tín dụng theo định nghĩa của Lange (1995) và quy định phân loại nợ 5 nhóm (theo phương pháp định lượng và định tính) quy định tại Thông tư 02/2013/TT-NHNN: Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn), Nhóm 2 (Nợ cần chú ý), Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ), Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn).
• Trình bày 2 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay: nhóm liên quan đến khách hàng (quy mô khoản vay, thu nhập, đặc điểm nghề nghiệp, số người phụ thuộc, độ tuổi, trình độ học vấn, mục đích sử dụng vốn) và nhóm liên quan đến ngân hàng (lãi suất cho vay, kinh nghiệm của cán bộ tín dụng).
• Tổng hợp các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, từ đó rút ra khoảng trống nghiên cứu: chưa có đề tài nào kiểm định định lượng các yếu tố tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân áp dụng riêng cho trường hợp Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam.

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu và quy trình xử lý dữ liệu:

• Phân tích khung lý thuyết 5C (Character, Capital, Capacity, Conditions, Collateral) và hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của ngân hàng thương mại theo 3 phương pháp (chuyên gia, mô hình, hỗn hợp).
• Xây dựng mô hình hồi quy Binary Logistic đánh giá xác suất trả nợ đúng hạn với biến phụ thuộc $Y$ ($Y = 1$ nếu nợ nhóm 1 hoặc thanh toán đúng hạn gốc và lãi; $Y = 0$ nếu nợ nhóm 2 đến 5 hoặc trễ hạn).
• Thiết lập hệ thống 9 biến độc lập cùng các giả thuyết nghiên cứu cụ thể:
  • $H_1$: Độ tuổi ($X_1$, chia 4 nhóm: 18-25, 26-40, 41-60, trên 60 tuổi) tác động thuận chiều (+).
  • $H_2$: Trình độ học vấn ($X_2$) tác động thuận chiều (+).
  • $H_3$: Số người phụ thuộc trong gia đình ($X_3$) tác động nghịch chiều (-).
  • $H_4$: Thu nhập hàng tháng ($X_4$) tác động thuận chiều (+).
  • $H_5$: Đặc điểm nghề nghiệp ($X_5$, nhận giá trị 1 nếu có việc làm, 0 nếu không việc làm) tác động thuận chiều (+).
  • $H_6$: Quy mô khoản vay ($X_6$) tác động nghịch chiều (-).
  • $H_7$: Lãi suất cho vay ($X_7$) tác động nghịch chiều (-).
  • $H_8$: Kinh nghiệm của cán bộ tín dụng ($X_8$, tính theo số năm công tác) tác động thuận chiều (+).
  • $H_9$: Mục đích sử dụng vốn ($X_9$, nhận giá trị 1 nếu dùng đúng mục đích, 0 nếu sai mục đích) tác động thuận chiều (+).
• Trình bày kỹ thuật ước lượng hợp lý cực đại (ML) áp dụng cho mẫu lớn với các đặc tính: xấp xỉ không chệch, vững, xấp xỉ hiệu quả và có phân phối chuẩn. Quy mô mẫu nghiên cứu chính thức được xác lập là 250 khách hàng cá nhân tại một số chi nhánh chính của BIDV giai đoạn 2016 - 2020.

CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 4 cung cấp bức tranh toàn diện về tổ chức, tài chính và kết quả xử lý số liệu thực nghiệm:

• Lược sử hình thành và phát triển của BIDV qua 4 giai đoạn: 1957 - 1981 (Ngân hàng Kiến thiết Việt Nam), 1981 - 1990 (Ngân hàng Đầu tư và Xây dựng Việt Nam), 1990 - 2012 (Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, hoạt động theo mô hình NHTM nhà nước), 2012 đến nay (cổ phần hóa ngày 27/4/2012, niêm yết mã BID trên sàn chứng khoán ngày 24/01/2014).
• Cơ cấu tổ chức của BIDV gồm 4 khối chính: Khối Công ty con (LaoViet Bank, BSC, BIC, LVI, BIDV-SuMi Trust Leasing, BAMC, BIDC); Khối Ngân hàng (các ban/trung tâm tại Hội sở chính, các chi nhánh, văn phòng đại diện, Trung tâm CNTT, Trường Đào tạo Cán bộ, Ban Xử lý Nợ Nam Đô); Khối Liên doanh (VRB, BIDV Tower, BIDV MetLife); Khối Góp vốn (VALC). Quy mô nhân sự đạt 25.000 người, mạng lưới 190 chi nhánh trên 63 tỉnh thành và 6 quốc gia.
• Đánh giá thực trạng xử lý nợ xấu: Tỷ lệ trích lập dự phòng nợ xấu tăng lên 87,1% vào cuối tháng 9/2020. Công tác phát mãi tài sản bảo đảm gặp nhiều trở ngại, có tài sản giảm giá hơn 30 lần vẫn chưa thanh lý được.
• Đánh giá kết quả kinh doanh và chỉ tiêu tài chính hợp nhất BIDV giai đoạn 2016 - 2020 thông qua hệ thống bảng biểu trích xuất từ báo cáo tài chính:

Chỉ tiêu tài chính (ĐVT: Tỷ đồng)	2016	2017	2018	2019	2020
Tổng tài sản	1.006.380	1.202.283	1.313.038	1.451.598	1.477.278
Vốn và các quỹ	44.114	48.834	54.551	72.636	74.235
Vốn điều lệ	34.187	34.187	34.187	40.220	40.220
Tổng dư nợ cho vay	723.696	866.884	988.738	1.116.998	1.214.296
Thu nhập lãi thuần	23.394	30.955	34.956	24.677	34.249
Tổng thu nhập hoạt động	30.399	39.016	44.483	46.047	47.539
Lợi nhuận trước dự phòng	16.867	23.512	28.366	30.006	31.194
Lợi nhuận trước thuế	7.667	8.665	9.473	10.308	8.330
Lợi nhuận sau thuế	6.196	6.945	7.542	8.291	6.690

Kết quả hoạt động kinh doanh (ĐVT: Tỷ đồng)	2017	2018	2019	2020
Tổng thu nhập	86.749	97.651	117.653	121.180
Tổng chi phí	59.961	69.300	86.789	88.836
Chênh lệch thu chi	26.788	28.351	30.864	32.344
Tốc độ tăng chênh lệch thu chi (%)	-	5,80%	8,86%	4,80%

• Tác giả giải thích nguyên nhân chênh lệch thu chi năm 2020 tăng trưởng chậm lại (chỉ tăng 4,8%) và lợi nhuận trước thuế giảm từ 10.308 tỷ đồng (năm 2019) xuống 8.330 tỷ đồng (năm 2020) là do BIDV đã chủ động giảm thu nhập hơn 6.400 tỷ đồng để hạ lãi suất, giảm phí và cơ cấu nợ hỗ trợ khách hàng chịu ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, đồng thời nộp ngân sách gần 6.200 tỷ đồng.
• Trình bày kết quả nghiên cứu định lượng trên mẫu 250 khách hàng cá nhân thông qua thống kê mô tả đặc điểm nhân thái học (giới tính, độ tuổi, học vấn, số người phụ thuộc, thu nhập, tình trạng việc làm), đặc điểm khoản vay (quy mô, phương thức trả nợ), kiểm định tương quan và kiểm định mô hình hồi quy Binary Logistic (Model Summary, Hosmer and Lemeshow Test, Variables in the Equation).

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

Chương 5 tổng kết các kết quả nghiên cứu chính và đối chiếu với định hướng phát triển tín dụng cá nhân của BIDV đến năm 2021. Trên cơ sở kết quả hồi quy và thực trạng hoạt động, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng, tập trung vào việc hoàn thiện quy trình thẩm định tín dụng cá nhân, chuẩn hóa việc kiểm soát mục đích sử dụng vốn vay, nâng cao trình độ và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng, đồng thời cải tiến cơ chế xử lý nợ và phát mãi tài sản bảo đảm.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và số liệu cụ thể gắn liền với hoạt động tín dụng cá nhân tại BIDV:

• Quy mô và tốc độ tăng trưởng tín dụng bán lẻ: Tính đến 31/12/2019, tổng dư nợ tín dụng của BIDV đạt 1.116.998 tỷ đồng, trong đó quy mô dư nợ tín dụng bán lẻ đạt 374.526 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 34,1% tổng dư nợ tín dụng và ghi nhận mức tăng trưởng 21,5% so với năm 2018, giúp BIDV giữ vị thế dẫn đầu thị trường về tín dụng bán lẻ.
• Thực trạng tài chính và hiệu quả kinh doanh giai đoạn 2016 - 2020: Tổng tài sản của BIDV tăng trưởng liên tục từ 1.006.380 tỷ đồng năm 2016 lên mức 1.477.278 tỷ đồng năm 2020; tổng dư nợ cho vay tăng từ 723.696 tỷ đồng lên 1.214.296 tỷ đồng. Chênh lệch thu chi năm 2020 đạt 32.344 tỷ đồng. Dưới tác động của đại dịch Covid-19, BIDV đã giảm thu nhập hơn 6.400 tỷ đồng để tái cơ cấu nợ và miễn giảm lãi cho khách hàng, dẫn đến lợi nhuận trước thuế năm 2020 giảm về 8.330 tỷ đồng so với mức 10.308 tỷ đồng của năm 2019.
• Áp lực rủi ro nợ xấu: Tỷ lệ trích lập dự phòng nợ xấu tăng cao, đạt 87,1% vào cuối tháng 9/2020. Hoạt động xử lý tài sản bảo đảm gặp trở ngại lớn về thanh khoản, nhiều tài sản bảo đảm phát mãi bị hạ giá trên 30 lần nhưng vẫn không tìm được bên mua phù hợp.
• Hệ thống giải pháp và kiến nghị của tác giả:
  1. Nâng cao năng lực thẩm định tín dụng cá nhân: Chuyển đổi từ quy trình thẩm định thủ công mang nặng tính cảm tính sang ứng dụng mô hình định lượng xác suất trả nợ, hỗ trợ cán bộ tín dụng rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao tính chuẩn xác.
  2. Kiểm soát chặt chẽ mục đích vay vốn và phương thức hoàn trả: Tăng cường kiểm tra, giám sát sau giải ngân nhằm phát hiện sớm các trường hợp khách hàng sử dụng vốn sai mục đích cam kết.
  3. Đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ tín dụng: Nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng đánh giá định tính (yếu tố tư cách và thiện chí trả nợ của khách hàng) và đạo đức nghề nghiệp nhằm hạn chế rủi ro tác nghiệp.
  4. Đổi mới quy trình xử lý nợ xấu: Hoàn thiện các kênh phát mãi tài sản bảo đảm, thiết lập cơ chế định giá linh hoạt để giải quyết triệt để các khoản nợ tồn đọng.
• Đóng góp của đề tài:
  • Về mặt học thuật: Khóa luận xây dựng mô hình nghiên cứu định lượng kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố (nhân thái học, năng lực tài chính, đặc điểm khoản vay, yếu tố ngân hàng) với khả năng trả nợ đúng hạn của khách hàng cá nhân tại BIDV, đóng góp thêm bằng chứng thực nghiệm về đo lường rủi ro tín dụng bán lẻ tại các ngân hàng thương mại nhà nước chi phối.
  • Về mặt thực tiễn: Đề tài cung cấp cơ sở để BIDV xây dựng công cụ dự báo xác suất trả nợ của khách hàng, tích hợp vào hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, giúp tối ưu hóa thời gian xét duyệt tín dụng và định hướng cán bộ tín dụng tập trung vào phát triển khách hàng và quản lý rủi ro danh mục.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra các hạn chế nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực hiện:

• Giới hạn về dữ liệu và cỡ mẫu: Quy mô mẫu khảo sát chỉ dừng lại ở 250 hồ sơ khách hàng cá nhân và dữ liệu mới chỉ được thu thập tại một số chi nhánh chính của BIDV, chưa bao quát được toàn bộ mạng lưới 190 chi nhánh trên phạm vi cả nước.
• Giới hạn về nguồn lực và thời gian: Thời gian thực hiện khóa luận hạn chế nên việc khảo sát chưa mở rộng được cho các nhóm sản phẩm tín dụng đặc thù khác nhau của phân khúc bán lẻ.
• Kinh nghiệm thực tiễn của tác giả: Trình độ lý luận và kinh nghiệm thực tế về hoạt động nghiệp vụ ngân hàng của tác giả còn ở mức ban đầu, do đó các phân tích định tính tại một số khâu chưa đạt độ bao quát tuyệt đối.

Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả gợi ý các nghiên cứu sau này cần mở rộng quy mô mẫu khảo sát, thu thập dữ liệu trên diện rộng tại nhiều vùng kinh tế khác nhau của hệ thống BIDV, đồng thời xem xét tích hợp thêm các biến số vĩ mô hoặc các chỉ tiêu phi tài chính chuyên sâu để nâng cao năng lực giải thích và độ tin cậy của mô hình lượng hóa xác suất trả nợ.

---

Giá trị tham khảo

Công trình mang lại giá trị tham khảo rõ ràng cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo bổ ích về quy trình xây dựng khóa luận thực nghiệm, phương pháp kết hợp khung lý thuyết (mô hình 5C, xếp hạng tín dụng nội bộ, phân loại nợ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN) với mô hình kinh tế lượng nhị phân (Binary Logistic) trên phần mềm SPSS.
• Cán bộ tín dụng và nhân sự quản trị rủi ro tại ngân hàng thương mại: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về cách nhận diện và đo lường rủi ro từ hồ sơ khách hàng cá nhân, các chiều kích biến số tác động đến khả năng thanh toán nợ đúng hạn và các gợi ý thực tế về kiểm soát chất lượng tín dụng bán lẻ.
• Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản: Chương 2 (phần tổng hợp các nghiên cứu trước đây và bảng hệ thống hóa biến số) và Chương 3 kết hợp Chương 4 (khung mô hình hồi quy Logit, cách mã hóa các biến giả và hệ thống bảng biểu phản ánh tình hình kinh doanh, tài chính hợp nhất của BIDV giai đoạn 2016 - 2020).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng mô hình kinh tế lượng nào và kích thước mẫu khảo sát thực tế là bao nhiêu?

Tác giả sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic (Logit) ước lượng theo phương pháp hợp lý cực đại (Maximum Likelihood - ML), xử lý dữ liệu thông qua phần mềm SPSS. Kích thước mẫu khảo sát thực tế là 250 khách hàng cá nhân có quan hệ tín dụng (đang có dư nợ hoặc đã tất toán) tại một số chi nhánh chính của hệ thống BIDV trong giai đoạn 2016 - 2020.

2. Biến phụ thuộc Y trong mô hình hồi quy được xác định và gán giá trị như thế nào?

Biến phụ thuộc $Y$ đại diện cho khả năng trả nợ vay đúng hạn của khách hàng cá nhân và nhận giá trị nhị phân:

• $Y = 1$: Khách hàng có khả năng trả nợ đúng hạn (các khoản nợ thuộc nhóm 1 - Nợ đủ tiêu chuẩn theo quy định phân loại nợ của NHNN, hoặc khách hàng tất toán đầy đủ cả nợ gốc và nợ lãi đúng cam kết trong hợp đồng).
• $Y = 0$: Khách hàng không có khả năng trả nợ đúng hạn (khoản nợ bị phân loại vào nhóm 2, 3, 4, 5 hoặc khách hàng phát sinh tình trạng chậm trả gốc hoặc chậm trả lãi).

3. Khung lý thuyết 5C được tác giả vận dụng gồm những thành tố nào?

Khung lý thuyết 5C được tác giả vận dụng trong phân tích tín dụng cá nhân gồm 5 tiêu chuẩn:

• Character (Tư cách): Đánh giá thiện chí trả nợ, uy tín, tính trung thực và lịch sử quan hệ tín dụng của khách hàng.
• Capital (Vốn tự có): Đánh giá sức mạnh tài chính và khả năng tự chủ của người vay thông qua nguồn vốn tự có tham gia vào phương án vay.
• Capacity to repay (Năng lực hoàn trả): Yếu tố trung tâm, phân tích dòng tiền và nguồn thu nhập (từ lương hoặc sản xuất kinh doanh) để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
• Conditions (Điều kiện): Đánh giá môi trường kinh tế, xu hướng ngành nghề kinh doanh, thị trường lao động và các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến khách hàng.
• Collateral (Bảo đảm tín dụng): Tài sản bảo đảm hoặc sự bảo lãnh của bên thứ ba đóng vai trò là nguồn trả nợ thay thế thứ hai khi khách hàng mất khả năng thanh toán.

4. Tình hình tài chính và kết quả kinh doanh của BIDV trong năm 2020 biến động như thế nào theo số liệu báo cáo trong khóa luận?

Năm 2020, tổng tài sản của BIDV đạt 1.477.278 tỷ đồng; tổng dư nợ cho vay khách hàng đạt 1.214.296 tỷ đồng. Tổng thu nhập đạt 121.180 tỷ đồng, tổng chi phí đạt 88.836 tỷ đồng, chênh lệch thu chi đạt 32.344 tỷ đồng (tăng 4,8% so với năm 2019). Lợi nhuận trước thuế năm 2020 đạt 8.330 tỷ đồng, giảm so với mức 10.308 tỷ đồng năm 2019 do ngân hàng chủ động giảm hơn 6.400 tỷ đồng thu nhập để cơ cấu lại nợ, giảm lãi suất và phí hỗ trợ người dân, doanh nghiệp khắc phục hậu quả dịch bệnh Covid-19, đồng thời nộp ngân sách gần 6.200 tỷ đồng.

5. Văn bản ghi nhận những trở ngại cụ thể nào trong công tác xử lý nợ xấu và tài sản bảo đảm tại BIDV?

Tỷ lệ trích lập dự phòng nợ xấu của BIDV tăng cao lên mức 87,1% vào cuối tháng 9/2020. Công tác phát mãi tài sản bảo đảm để thu hồi nợ gặp nhiều khó khăn do thanh khoản thị trường thấp; nhiều tài sản bảo đảm dù có giá trị pháp lý rõ ràng nhưng không tìm được người mua, có trường hợp tài sản đã rao bán và hạ giá hơn 30 lần vẫn chưa thanh lý thành công.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Trần Thảo Hiền đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tín dụng cá nhân, mô hình 5C và các quy định pháp lý hiện hành về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại Việt Nam. Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích thực trạng tài chính của BIDV giai đoạn 2016 - 2020 với mô hình thực nghiệm hồi quy Binary Logistic trên mẫu 250 hồ sơ khách hàng nhằm lượng hóa tác động của các nhân tố đến khả năng trả nợ đúng hạn. Các phát hiện thực nghiệm và hệ thống số liệu trích xuất từ báo cáo tài chính là cơ sở thực tiễn vững chắc giúp BIDV hoàn thiện công tác chấm điểm tín dụng nội bộ, nâng cao năng lực cán bộ thẩm định và kiểm soát hiệu quả rủi ro danh mục cho vay cá nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Giới thiệu chung đề tài “Các nhân tố tác động đến khả năng trả nợ vay đúng hạn của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam”. Chương 2 – Cơ sở lý luận và lý thuyết nền tảng đáng giá khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân và các nghiên cứu trước đây. Chương 3 – Phương pháp nghiên cứu Chương 4 – Thực trạng cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chương 5 – Kết luận và một số kiến nghị 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ LÝ THUYẾT NỀN TẢNG ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TRẢ NỢ CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Cơ sở lý thuyết về khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân 2.1 Tổng quan về tín dụng cá nhân Cho vay ra đời và tồn tại khách quan xuất phát từ đòi hỏi giải quyết hiện tượng dư thừa, thiếu hụt vốn diễn ra thường xuyên ở các chủ thể trong nền kinh tế. Theo quy định của pháp luật, cho vay được định nghĩa tại khoản 16 Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng 2010 “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi”.

Giáo trình Quản trị ngân hàng thương mại, Phan Thị Thu Hà (2009) cho rằng “Cho vay của NHTM là việc chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ NHTM (người sở hữu) sang khách hàng vay (người sử dụng) sau một thời gian nhất định quay trở lại NHTM với giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu”. Có thể hiểu theo nghĩa chung nhất rằng cho vay là việc một bên thỏa thuận để cho bên khác được quyền sử dụng tài sản của mình trong một thời gian nhất định với điều kiện có hoàn trả, dựa trên cơ sở tín nhiệm của mình với bên còn lại. Trong hoạt động cho vay của chi nhánh ngân hàng thương mại, nếu phân chia theo đối tượng khách hàng thì gồm có 2 loại, đó là cho vay khách hàng cá nhân và cho vay khách hàng doanh nghiệp. Tuy nhiên để giới hạn nghiên cứu, tác giả chỉ tìm hiểu về cho vay đối với các khách hàng cá nhân ở trong luận văn này.

Mục đích đi vay của các khách hàng cá nhân, hộ gia đình (sau đây gọi chung là KHCN) thường là để đáp 8 ứng nhu cầu vốn: nhu cầu mua xe, xây nhà; mua sắm tiêu dùng.; các nhu cầu vốn về học tập, y tế, giáo dục và nhu cầu phát triển mở rộng sản xuất kinh doanh. Như vậy, trên cơ sở những khái niệm đã tìm hiểu ở trên, có thể hiểu rằng cho vay khách hàng cá nhân là quan hệ cho vay mà ngân hàng thương mại chuyển giao vốn của mình tới các cá nhân, hộ gia đình với mức lãi suất và trong một thời gian nhất 7 định nhằm phục vụ mục đích tiêu dùng, đầu tư hay sản xuất kinh doanh của chính các cá nhân, hộ gia đình đó.2 Đặc điểm của tín dụng cá nhân Cho vay đối với KHCN là một loại hình tín dụng, do đó nó cũng mang 3 đặc điểm chung của tín dụng: Dựa trên cơ sở lòng tin, đây là yếu tố tiên quyết trong quyết định cho vay của chi nhánh ngân hàng thương mại. Ngân hàng thương mại chỉ cho vay khi có niềm tin rằng khách hàng sẽ sử dụng vốn vay hợp pháp, đúng mục đích, có phương án sử dụng vốn hiệu quả và đủ khả năng tài chính để bảo đảm cho việc trả nợ trong thời gian cam kết. Đảm bảo tính hoàn trả cả về thời gian và giá trị: nguồn vốn cho vay của chi nhánh ngân hàng thương mại chủ yếu từ nguồn vốn huy động, do đó tất cả các khoản vay của ngân hàng cấp cho khách hàng đều phải có thời hạn, bảo đảm cho ngân hàng có thể hoàn trả lại vốn huy động trong trường hợp khách hàng có yêu cầu.

Để xác định thời hạn cho vay hợp lý, ngân hàng căn cứ vào tính chất thời hạn nguồn vốn huy động của mình và chu kỳ luân chuyển vốn của khách hàng. Khi nguồn vốn ổn định thì ngân hàng có thể cho vay với thời hạn dài và ngược lại chỉ có thể cho vay với thời hạn ngắn. Về phía khách hàng, nếu thời hạn cho vay nhỏ hơn chu kỳ luân chuyển vốn của khách thì khi đến kỳ trả nợ khách hàng chưa có nguồn để trả nợ, gây khó khăn cho khách hàng và việc thu hồi nợ đúng hạn cho ngân hàng, ngược lại thời hạn cho vay lớn hơn chu kỳ luân chuyển vốn khách hàng rất có thể sử dụng vốn sai mục đích, gây nhiều rủi ro cho ngân hàng. Cho vay là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc cả lãi: đây là thuộc tính riêng của cho vay, phân biệt cho vay với cho mượn.

Theo đó, trong thời gian vay hoặc kết thúc thời hạn vay người đi vay phải trả gốc và một khoản lãi theo lãi suất đã thỏa thuận khi ký kết hợp đồng tín dụng. Khoản lãi này đối với người vay là chi phí của việc sử dụng vốn vay, đối với ngân hàng là nguồn để trả lãi cho người gửi tiền, bù đắp chi phí hoạt động, cũng như tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng. 8 Ngoài các đặc điểm chung của cho vay tại chi nhánh ngân hàng thương mại, đối với các khách hàng cá nhân, cho vay còn có các đặc điểm sau đây: Quy mô của mỗi khoản vay nhỏ nhưng số lượng khoản vay lớn: không chỉ tài trợ cho mục đích vay sản xuất kinh doanh, đầu tư như đối với khách hàng doanh nghiệp, cho vay khách hàng cá nhân đa dạng hơn còn tài trợ cho nhu cầu tiêu dùng (nhà ở, ô tô, giáo dục, y tế, mua sắm tiện nghi,. Giá trị mỗi khoản vay cá nhân không lớn do giá trị hàng hoá dịch vụ tiêu dùng ở mức vừa phải, nhưng tổng quy mô cho vay KHCN của chi nhánh ngân hàng thương mại lại rất lớn, lý do là vì số lượng khách hàng có nhu cầu vay vốn lớn.

Lãi suất vay của khách hàng cá nhân thường cao hơn so với các khoản cho vay khách hàng là doanh nghiệp: nguyên nhân bởi vì chi phí cho vay khách hàng cá nhân tính trên mỗi đơn vị đồng vốn cho vay là lớn, mức độ rủi ro của khoản vay cao và kém nhạy bén với lãi suất, cụ thể: quy mô của mỗi khoản vay khách hàng cá nhân thường nhỏ thậm chí không đáng kể, trong khi ngân hàng cũng phải thực hiện các bước trong quy trình thu thập các thông tin liên quan đến quyết định cho vay bao gồm: tiếp nhận hồ sơ, thẩm định khách hàng, giải ngân cho đến lúc thu hồi nợ. Do đó, chi phí trong cho vay đối với KHCN cao hơn đối với khách hàng doanh nghiệp. Chi phí và rủi ro của khoản cho vay cá nhân cao hơn khoản cho vay doanh nghiệp nên nguyên tắc chung trong ấn định lãi suất của các ngân hàng là lãi suất đối với các khoản cho vay cá nhân cao hơn các khoản cho vay doanh nghiệp. Mức lợi nhuận trên 10 mỗi khoản cho vay cá nhân cao, số lượng lớn, vì vậy toàn bộ lợi nhuận thu về từ hoạt động này là đáng kể trong tổng thu nhập của NHTM.

Cho vay khách hàng cá nhân tiềm ẩn rủi ro tín dụng cao: cho vay khách hàng cá nhân bao giờ cũng tiềm ẩn rủi ro tín dụng cao. Bởi đối tượng cho vay là các cá nhân, hộ gia đình có tình hình tài chính dễ thay đổi tuỳ theo tình trạng công việc và sức khoẻ của họ. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các cá nhân, hộ gia đình thường có trình độ quản lý yếu, thiếu kinh nghiệm, trình độ khoa học kỹ thuật lạc hậu, do đó khả năng cạnh tranh trên thị trường kinh doanh còn kém. Do vậy ngân hàng có thể sẽ phải đối mặt với rủi ro khi người đi vay bị thất nghiệp, gặp tai nạn hoặc phá sản.

Mặt 9 khác việc thẩm định và đưa ra các quyết định cho vay khách hàng cá nhân thường không đầy đủ về thông tin cũng là một trong những lý do dẫn đến tình trạng rủi ro tín dụng đối với các khoản vay khách hàng cá nhân.3 Rủi ro tín dụng từ các khoản vay khách hàng cá nhân Hoạt động cho vay là hoạt động mang lại tỷ trọng lớn trong tổng nguồn thu nghiệp vụ và đem lại phần lớn lợi nhuận cho của NHTM. Tuy nhiên, hoạt động cho vay cũng được xem là hoạt động có nhiều rủi ro và phức tạp nhất trong các nghiệp vụ ngân hàng do hoạt động này có liên quan chặt chẽ đến mọi lĩnh vực của nền kinh tế và rủi ro trong các lĩnh vực này dẫn đến rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động của NHTM. Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng gồm nhiều loại: rủi ro tín dụng, rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản, rủi ro tác nghiệp. Tuy nhiên trong giới hạn nghiên cứu của luận văn này, tác giả chỉ quan tâm đến rủi ro tín dụng trong cho vay đối với KHCN.Lange (1995) định nghĩa “Rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm tàng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là khả năng các luồng thu nhập dự tính mang lại từ khoản cho vay của ngân hàng không thể được thực hiện đầy đủ về cả số lượng và thời hạn” (tr.260) Theo Thông tư số 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì “Rủi ro tín dụng trong hoạt động NH là tổn thất có khả năng xảy ra đối với NHTM do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”.

Từ các khái niệm trên, có thể hiểu rủi ro tín dụng đối với KHCN là những rủi ro có thể phát sinh khi chi nhánh ngân hàng thương mại cấp tín dụng nhưng khách hàng cá nhân thực hiện không đúng nghĩa vụ. Cụ thể, khi ngân hàng cho vay thì “khách hàng không trả được nợ hoặc không trả được một phần nợ gốc hoặc một phần nợ lãi đúng với thời hạn cam kết”.