Nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở các quốc gia đang phát triển ...

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến đầu tư trực tiếp nước ngoài tại các quốc gia đang phát triển châu Á, cung cấp cái nhìn sâu sắc và phân tích chi tiết.

• Tác giả: Đặng Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Tác Động Đến Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Ở Các Quốc Gia Đang Phát Triển Châu Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Khung lý thuyết nghiên cứu
• 2.2. Lý thuyết về lợi nhuận cận biên của Mac
• 2.3. Lý thuyết vòng đời sản phẩm của Vernon (1966)
• 2.4. Lý thuyết OLI của Dunning (1993)
• 2.5. Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây
• 2.6. Tóm lược các kết quả nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Mô tả biến nghiên cứu
• 3.3. Biến phụ thuộc
• 3.4. Biến độc lập
• 3.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.6. Mô hình nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7.1. Phương pháp Pooled OLS
• 3.7.2. Phương pháp Fixed Effects (FEM)
• 3.7.3. Phương pháp Random Effects (REM)
• 3.7.4. Kiểm định Hausman
• 3.7.5. Kiểm định phương sai thay đổi
• 3.7.6. Kiểm định tự tương quan
• 3.7.7. Phương pháp FGLS
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hạn chế luận văn
• 5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: NGUỒN DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: PHƯƠNG PHÁP CHẠY MÔ HÌNH BẰNG STATA

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhân tố ảnh hưởng đến FDI ở châu Á đang phát triển

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các quốc gia đang phát triển ở châu Á. FDI không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố chính ảnh hưởng đến FDI trong khu vực này, từ đó đưa ra những hiểu biết sâu sắc về cách thức mà các quốc gia có thể thu hút đầu tư nước ngoài.

1.1. Định nghĩa và vai trò của FDI trong phát triển kinh tế

FDI được định nghĩa là việc đầu tư của một công ty hoặc cá nhân từ một quốc gia vào một quốc gia khác, nhằm mục đích thành lập hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh. FDI có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cung cấp công nghệ mới và tạo ra việc làm cho người lao động địa phương.

1.2. Tình hình FDI ở châu Á đang phát triển

Châu Á đang phát triển đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ trong dòng vốn FDI trong những năm qua. Các quốc gia như Việt Nam, Ấn Độ và Indonesia đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài nhờ vào chính sách mở cửa và cải cách kinh tế.

II. Các thách thức trong việc thu hút FDI ở châu Á đang phát triển

Mặc dù có nhiều tiềm năng, các quốc gia đang phát triển ở châu Á vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút FDI. Những thách thức này bao gồm môi trường kinh doanh không ổn định, rủi ro chính trị và thiếu cơ sở hạ tầng. Việc hiểu rõ những thách thức này là rất quan trọng để các quốc gia có thể cải thiện chính sách và môi trường đầu tư.

2.1. Rủi ro chính trị và kinh tế

Rủi ro chính trị và kinh tế có thể ảnh hưởng lớn đến quyết định đầu tư của các công ty đa quốc gia. Sự bất ổn chính trị, thay đổi chính sách và khủng hoảng kinh tế có thể làm giảm sự hấp dẫn của một quốc gia đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

2.2. Thiếu cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực

Cơ sở hạ tầng kém phát triển và thiếu hụt nguồn nhân lực có thể cản trở sự phát triển của FDI. Các nhà đầu tư thường tìm kiếm những quốc gia có cơ sở hạ tầng tốt và lực lượng lao động có kỹ năng để đảm bảo hiệu quả sản xuất.

III. Các nhân tố kinh tế ảnh hưởng đến FDI ở châu Á đang phát triển

Các nhân tố kinh tế như quy mô thị trường, ổn định kinh tế và chi phí lao động có tác động lớn đến quyết định đầu tư của các công ty nước ngoài. Nghiên cứu này sẽ phân tích chi tiết các nhân tố này và cách chúng ảnh hưởng đến FDI.

3.1. Quy mô thị trường và GDP

Quy mô thị trường, thường được đo bằng tổng sản phẩm quốc nội (GDP), là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến FDI. Các quốc gia có GDP cao thường thu hút nhiều FDI hơn do tiềm năng tiêu thụ lớn.

3.2. Chi phí lao động và năng suất

Chi phí lao động thấp có thể là một yếu tố hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, năng suất lao động cũng cần được xem xét, vì chi phí thấp nhưng năng suất thấp có thể không mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư.

IV. Chính sách và môi trường đầu tư ảnh hưởng đến FDI

Chính sách đầu tư và môi trường kinh doanh có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong việc thu hút FDI. Các quốc gia cần xây dựng một môi trường đầu tư thuận lợi để thu hút các công ty đa quốc gia.

4.1. Chính sách đầu tư và ưu đãi thuế

Chính sách đầu tư thân thiện và các ưu đãi thuế có thể khuyến khích các công ty nước ngoài đầu tư vào một quốc gia. Các quốc gia cần thiết lập các chính sách rõ ràng và minh bạch để thu hút FDI.

4.2. Môi trường kinh doanh và ổn định chính trị

Môi trường kinh doanh ổn định và chính trị hòa bình là điều kiện tiên quyết để thu hút FDI. Các nhà đầu tư thường tìm kiếm những quốc gia có môi trường kinh doanh an toàn và ổn định.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng các nhân tố như quy mô thị trường, chính sách đầu tư và môi trường kinh doanh có tác động lớn đến FDI ở châu Á đang phát triển. Các quốc gia cần áp dụng những kết quả này để cải thiện chính sách và thu hút nhiều FDI hơn.

5.1. Kết quả nghiên cứu chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng quy mô thị trường và chính sách đầu tư là hai yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến FDI. Các quốc gia cần tập trung vào việc cải thiện những yếu tố này để thu hút đầu tư nước ngoài.

5.2. Ứng dụng thực tiễn cho các quốc gia

Các quốc gia đang phát triển ở châu Á có thể áp dụng những kết quả nghiên cứu này để xây dựng các chính sách đầu tư hiệu quả hơn, từ đó thu hút nhiều FDI hơn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI ở châu Á

FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các quốc gia đang phát triển ở châu Á. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến FDI sẽ giúp các quốc gia này xây dựng các chính sách phù hợp để thu hút đầu tư nước ngoài.

6.1. Tương lai của FDI ở châu Á

Tương lai của FDI ở châu Á sẽ phụ thuộc vào khả năng của các quốc gia trong việc cải thiện môi trường đầu tư và giải quyết các thách thức hiện tại. Các quốc gia cần tiếp tục cải cách và đổi mới để thu hút FDI.

6.2. Khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách

Các nhà hoạch định chính sách cần chú trọng đến việc xây dựng một môi trường đầu tư ổn định và hấp dẫn, đồng thời cải thiện cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực để thu hút FDI hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế của các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là ở khu vực Châu Á. Theo báo cáo của Liên Hiệp Thương mại và Phát triển Thế giới (UNCTAD), tổng dòng vốn FDI toàn cầu đã tăng từ khoảng 25 tỷ USD vào những năm 1970 lên gần 2 nghìn tỷ USD vào năm 2007, trong đó 27,3% chảy vào các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, dòng vốn này cũng chịu ảnh hưởng bởi các biến động kinh tế toàn cầu như khủng hoảng tài chính khu vực Châu Á năm 1997 và suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2008. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu các nhân tố tác động đến FDI tại các quốc gia đang phát triển Châu Á trở nên cấp thiết nhằm hỗ trợ hoạch định chính sách thu hút đầu tư hiệu quả.

Luận văn tập trung phân tích các nhân tố quyết định dòng vốn FDI vào 25 quốc gia đang phát triển Châu Á trong giai đoạn 2000-2013. Mục tiêu chính là đánh giá tác động của các biến vĩ mô như quy mô thị trường (GDP), độ mở thương mại, chi phí lao động, cơ sở hạ tầng, ổn định kinh tế và tích lũy tài sản gộp đến dòng vốn FDI. Nghiên cứu sử dụng mô hình dữ liệu bảng với các phương pháp hồi quy Pooled OLS, Fixed Effects, Random Effects và FGLS nhằm đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của kết quả.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 25 quốc gia đang phát triển Châu Á, trong đó có Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ các nguồn uy tín như IMF và World Bank. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng môi trường đầu tư hấp dẫn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên bốn lý thuyết kinh tế chủ đạo để giải thích các nhân tố ảnh hưởng đến FDI:

1. Lý thuyết lợi nhuận cận biên (MacDougall): Giải thích dòng vốn đầu tư chuyển từ nước có lãi suất thấp sang nước có lãi suất cao nhằm đạt trạng thái cân bằng lợi nhuận, tuy nhiên lý thuyết này không giải thích đầy đủ hiện tượng FDI trong thực tế.

2. Lý thuyết Hymer (1976): Phân biệt đầu tư trực tiếp và đầu tư danh mục, nhấn mạnh vai trò kiểm soát của các công ty đa quốc gia (MNCs) nhằm bảo vệ lợi ích đầu tư và loại bỏ cạnh tranh.

3. Lý thuyết vòng đời sản phẩm (Vernon, 1966): Mô tả quá trình sản phẩm mới được sản xuất tại nước phát minh, sau đó chuyển sang các nước khác khi sản phẩm được tiêu chuẩn hóa, giải thích sự dịch chuyển FDI theo chu kỳ sản phẩm.

4. Lý thuyết OLI của Dunning (1993): Mô hình OLI gồm ba lợi thế: Ownership (quyền sở hữu), Location (vị trí), Internalization (quốc tế hóa), giải thích tại sao và ở đâu các MNCs đầu tư ra nước ngoài dựa trên các lợi thế này.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: FDI, GDP (quy mô thị trường), độ mở thương mại, chi phí lao động, cơ sở hạ tầng, ổn định kinh tế (đại diện bằng tỷ lệ lạm phát), tích lũy tài sản gộp và tổng số lực lượng lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ 25 quốc gia đang phát triển Châu Á trong giai đoạn 2000-2013, dựa trên các báo cáo của IMF và World Bank. Dữ liệu bảng (panel data) được sử dụng nhằm tận dụng cả chiều không gian và thời gian, giúp tăng độ chính xác và hiệu quả phân tích.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Pooled OLS: Phương pháp hồi quy đơn giản, không phân biệt đặc điểm riêng của từng quốc gia.
• Fixed Effects Model (FEM): Xem xét sự khác biệt cố định giữa các quốc gia, cho phép hệ số chặn thay đổi theo từng quốc gia.
• Random Effects Model (REM): Giả định sự khác biệt giữa các quốc gia là ngẫu nhiên, phù hợp khi không có tương quan giữa sai số và biến độc lập.
• Feasible Generalized Least Squares (FGLS): Kiểm soát hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi trong dữ liệu bảng, nâng cao hiệu quả ước lượng.

Quy trình lựa chọn mô hình dựa trên kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định phương sai thay đổi và kiểm định tự tương quan. Cỡ mẫu dao động từ 323 đến 350 quan sát, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô thị trường (GDP) là nhân tố có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất đến dòng vốn FDI với hệ số β khoảng 1.65, có ý nghĩa thống kê ở mức 1%. Điều này cho thấy các quốc gia có thị trường lớn hơn thu hút được nhiều FDI hơn.

2. Độ mở thương mại (TRAO) cũng có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức 10%, với hệ số β khoảng 0.018, cho thấy chính sách mở cửa thương mại góp phần thúc đẩy dòng vốn FDI.

3. Tích lũy tài sản gộp (GCF) có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê ở mức 10%, với hệ số β khoảng 1.85, phản ánh vai trò của đầu tư vào cơ sở vật chất và hạ tầng trong việc thu hút FDI.

4. Chi phí lao động (WAGE) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa ở mức 5%, với hệ số β khoảng 0.54, cho thấy chi phí lao động không phải lúc nào cũng là rào cản, có thể phản ánh chất lượng lao động hoặc các yếu tố khác.

5. Tổng số lực lượng lao động (LAB) có tác động ngược chiều với FDI, hệ số β khoảng -1, có ý nghĩa thống kê, cho thấy quy mô lao động lớn không đồng nghĩa với thu hút FDI nếu không đi kèm với các yếu tố khác.

6. Các biến ổn định kinh tế (INFL) và cơ sở hạ tầng (INFREX) không có tác động đáng kể đến FDI trong mẫu nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu thực nghiệm trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của quy mô thị trường và độ mở thương mại trong thu hút FDI. Việc chi phí lao động có tác động tích cực có thể do các nhà đầu tư đánh giá cao chất lượng và hiệu quả lao động hơn là chỉ dựa vào chi phí thấp. Mối quan hệ ngược chiều của tổng lực lượng lao động với FDI có thể phản ánh sự thiếu hụt kỹ năng hoặc hiệu quả sử dụng lao động tại các quốc gia đang phát triển.

Việc cơ sở hạ tầng và ổn định kinh tế không có ý nghĩa thống kê có thể do sự đa dạng trong chất lượng và mức độ phát triển của các quốc gia trong mẫu, hoặc do các yếu tố này đã được phản ánh gián tiếp qua các biến khác như tích lũy tài sản gộp. Dữ liệu và mô hình hồi quy có thể được minh họa qua biểu đồ hệ số hồi quy và bảng tổng hợp kết quả để dễ dàng so sánh tác động của từng nhân tố.

Hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi được phát hiện trong mô hình, do đó việc sử dụng phương pháp FGLS giúp cải thiện độ tin cậy của kết quả, đồng thời khẳng định tính phù hợp của mô hình REM trong nghiên cứu này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy mô thị trường nội địa: Chính phủ các quốc gia nên tập trung phát triển thị trường trong nước thông qua chính sách thúc đẩy tăng trưởng GDP và nâng cao thu nhập bình quân, nhằm tạo sức hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Thời gian thực hiện: trung hạn (3-5 năm).

2. Mở rộng và đa dạng hóa thương mại quốc tế: Thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do, giảm rào cản thương mại để tăng độ mở thương mại, qua đó thu hút FDI định hướng xuất khẩu và liên kết chuỗi giá trị toàn cầu. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan.

3. Đầu tư vào tích lũy tài sản gộp và cơ sở hạ tầng: Tăng cường đầu tư công và khuyến khích tư nhân tham gia phát triển hạ tầng kỹ thuật, giao thông, năng lượng để tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp FDI. Thời gian thực hiện: dài hạn (5-10 năm).

4. Nâng cao chất lượng lao động và quản lý chi phí lao động: Đẩy mạnh đào tạo kỹ năng, cải thiện môi trường làm việc để tăng năng suất lao động, đồng thời kiểm soát chi phí lao động hợp lý nhằm duy trì sức cạnh tranh trong thu hút FDI. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với doanh nghiệp.

5. Cải thiện môi trường kinh tế vĩ mô và chính sách ổn định: Mặc dù không có tác động trực tiếp rõ ràng trong nghiên cứu, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô vẫn là yếu tố nền tảng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh chính sách phù hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả, tập trung vào các nhân tố có tác động tích cực như quy mô thị trường và độ mở thương mại.

2. Các nhà đầu tư nước ngoài và công ty đa quốc gia (MNCs): Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư tại các quốc gia đang phát triển Châu Á, từ đó lựa chọn địa điểm đầu tư phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế và tài chính quốc tế: Tham khảo phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng và các mô hình phân tích tác động nhân tố đến FDI, đồng thời so sánh với các nghiên cứu thực nghiệm khác.

4. Các tổ chức phát triển và tư vấn đầu tư: Dựa trên kết quả nghiên cứu để tư vấn cho các quốc gia đang phát triển về chiến lược thu hút FDI, đồng thời hỗ trợ xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI là gì và tại sao nó quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển?
   FDI là khoản đầu tư dài hạn của nhà đầu tư nước ngoài vào một quốc gia nhằm kiểm soát doanh nghiệp tại đó. Nó quan trọng vì bổ sung vốn, chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến dòng vốn FDI tại các quốc gia đang phát triển Châu Á?
   Quy mô thị trường (GDP), độ mở thương mại và tích lũy tài sản gộp là những nhân tố có tác động tích cực và đáng kể nhất đến FDI.

3. Tại sao chi phí lao động lại có tác động tích cực đến FDI trong nghiên cứu này?
   Chi phí lao động có thể phản ánh không chỉ mức lương thấp mà còn chất lượng lao động và hiệu quả sản xuất, do đó chi phí lao động hợp lý có thể thu hút FDI.

4. Phương pháp FGLS được sử dụng trong nghiên cứu có ưu điểm gì?
   FGLS kiểm soát được hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi trong dữ liệu bảng, giúp ước lượng các tham số chính xác và hiệu quả hơn so với các phương pháp truyền thống.

5. Làm thế nào các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Họ có thể tập trung phát triển quy mô thị trường, mở cửa thương mại, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng lao động để tạo môi trường đầu tư hấp dẫn, từ đó thu hút nhiều FDI hơn.

Kết luận

• Quy mô thị trường (GDP) là nhân tố quan trọng nhất, có tác động tích cực và đáng kể đến dòng vốn FDI tại các quốc gia đang phát triển Châu Á.
• Độ mở thương mại và tích lũy tài sản gộp cũng đóng vai trò tích cực trong việc thu hút FDI.
• Chi phí lao động có tác động cùng chiều, trong khi tổng số lực lượng lao động có tác động ngược chiều đến FDI.
• Ổn định kinh tế và cơ sở hạ tầng không có tác động đáng kể trong mẫu nghiên cứu, cần nghiên cứu thêm.
• Phương pháp phân tích dữ liệu bảng với mô hình REM và FGLS được xác định là phù hợp và hiệu quả nhất cho nghiên cứu này.

Next steps: Tiếp tục mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và bổ sung các biến mới như chất lượng thể chế, chính sách thuế và môi trường kinh doanh. Khuyến khích các nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách áp dụng kết quả để nâng cao hiệu quả thu hút FDI.

Các nhà quản lý và chuyên gia kinh tế nên sử dụng kết quả nghiên cứu này để thiết kế chính sách phù hợp, đồng thời các nhà đầu tư cần cân nhắc các nhân tố vĩ mô khi lựa chọn địa điểm đầu tư tại Châu Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- ĐẶNG ANH TUẤN NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở CÁC QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN CHÂU Á LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh - Năm 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- ĐẶNG ANH TUẤN NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở CÁC QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN CHÂU Á Chuyên ngành: Tài chính- Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN THỊ THÙY LINH TP. Hồ Chí Minh – Năm 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận văn “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở những quốc gia đang phát triển Châu Á” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin dữ liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực, các nội dung trích dẫn đều có ghi nguồn gốc và các kết quả trình bày trong luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.HCM, tháng …. năm 2014 Học viên ĐẶNG ANH TUẤN TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT . iv DANH MỤC BẢNG BIỂU . 1 CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU . Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. Bố cục luận văn. 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TRƯỚC ĐÂY . Khung lý thuyết nghiên cứu . Lý thuyết về lợi nhuận cận biên của Mac. Lý thuyết vòng đời sản phẩm của Vernon (1966). Lý thuyết OLI của Dunning (1993) . Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây . Tóm lược các kết quả nghiên cứu . 15 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Dữ liệu nghiên cứu . Mô tả biến nghiên cứu . Biến phụ thuộc . Biến độc lập. Giả thuyết nghiên cứu . Mô hình nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. 27 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phương pháp Pooled OLS . Phương pháp Fixed Effects (FEM) . Phương pháp Random Effects (REM) . Kiểm định Hausman . Kiểm định phương sai thay đổi . Kiểm định tự tương quan . Phương pháp FGLS . 30 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thống kê mô tả . Kết quả nghiên cứu . 44 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH . Hạn chế luận văn . Hướng nghiên cứu tiếp theo . 49 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1: NGUỒN DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU PHỤ LỤC 2: PHƯƠNG PHÁP CHẠY MÔ HÌNH BẰNG STATA TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iv DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Kí hiệu Ý nghĩa FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FEM Phương pháp fixed effects Phương pháp Bình phương tối thiểu tổng FGLS quát khả thi GDP Tổng thu nhập quốc nội IMF Quỹ tiền tệ quốc tế MNCs Các công ty đa quốc gia OLI Ownership – Location – Internalization OLS Ordinary least squares REM Phương pháp random effects Liên Hiệp thương mại và phát triển thế UNCTAD giới (United Nations Conference on Trade and Development) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Các nhân tố và nghiên cứu thực nghiệm .1: Danh sách các quốc gia trong mẫu nghiên cứu .2: Mô tả biến .1: Phân tích mô tả dữ liệu của các nước đang phát triển Châu Á giai đoạn 2000-2013 .2: Mối quan hệ giữa FDI và các biến sử dụng trong bài nghiên cứu (2000 – 2013) .3: Kết quả hồi quy theo mô hình Pooled OLS .4: Kết quả hồi quy theo mô hình FEM .5: Kết quả Testparm .6: Kết quả hồi quy theo mô hình REM .7: Kiểm định Hausman .8: Tổng hợp kết quả hồi quy theo mô hình Pooled OLS, FEM, REM .9: Kết quả kiểm định phương sai thay đổi .10: Kết quả kiểm định tự tương quan .11: Kết quả kiểm định các nhân tố tác động đến FDI theo FGLS . 43 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 TÓM TẮT Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển, FDI bổ sung nguồn vốn đầu tư, cung cấp công nghệ mới, giải quyết việc làm phát triển nguồn nhân lực, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mở rộng thị trường xuất khẩu. Bài luận văn này nghiên cứu các nhân tố quyết định đến nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào 25 quốc gia đang phát triển Châu Á (trong đó có Việt Nam) trong giai đoạn từ 2000- 2013 với mô hình dựa trên bài nghiên cứu của Vinit Ranjan và Gaurav Agrawal (2011) sử dụng dữ liệu bảng được hồi quy theo các cách: Pooled OLS, Fixed effect (hiệu ứng cố định), Random effect (hiệu ứng ngẫu nhiên) và phương pháp FGLS. Kết quả cho thấy tổng sản phẩm quốc nội (GDP) biến đại diện cho quy mô thị trường là nhân tố có tác động cùng chiều và đáng kể nhất lên nguồn vốn FDI tại các quốc gia đang phát triển Châu Á với mức ý nghĩa thống kê tại mức 1% và hệ số β là 1.113147, tiếp theo đó là các biến: tích lũy tài sản gộp (GCF) với β = 0.9933819 ở mức ý nghĩa 1%, độ mở cửa thương mại (TRAO) có ý nghĩa thống kê 1% với β = 0. Ngược lại, tổng số lực lượng lao động (LAB) là nhân tố có tác động ngược chiều đến nguồn vốn FDI với mức ý nghĩa 1% và có hệ số β là -0.3175351 trong khi đó các nhân tố: ổn định kinh tế và triển vọng tăng trưởng (INFL), chi phí lao động (WAGE) và cơ sở hạ tầng (INFREX) thì không có tác động đáng kể đến FDI ở các nước đang phát triển Châu Á. Từ khóa: Đầu tư trực tiếp nước ngoài, các quốc gia đang phát triển Châu Á, dữ liệu bảng, các nhân tố vĩ mô. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1. Đặt vấn đề: Thời gian gần đây, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế ở các quốc gia đang và đã phát triển. Trong những năm 70, vốn đầu tư trực tiếp trên toàn thế giới tăng trung bình hàng năm đạt khoảng 25 tỷ USD, đến thời kỳ 1980-1990, nguồn vốn FDI đã tăng lên gấp tám lần, đạt gần 200 tỷ USD. Đến năm 1997 đạt 252 tỷ USD, từ đó do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính khu vực Châu Á nên dòng vốn này giảm dần đến tận năm 2000 mới có dấu hiệu hồi phục. Đến năm 2007, tổng dòng vốn FDI trên toàn thế giới đã đạt giá trị gần 2 nghìn tỷ USD, trong đó có 27.3% tổng số đi vào các quốc gia đang phát triển và phần còn lại được đổ vào các nước đã phát triển (UNCTAD, 2009). Tuy nhiên, đến năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chính Mỹ đã biến thành cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu, khiến cho nền kinh tế thế giới thay đổi mạnh mẽ khiến cho dòng vốn FDI sụt giảm 14% so với năm 2007 còn 1.7 nghìn tỷ USD và đến năm 2009 nguồn vốn FDI của thế giới đã giảm từ 30% đến 40% so với mức của năm 2008. Năm 2010, trong bối cảnh thuận lợi của phục hồi kinh tế toàn cầu cũng như các nước tiếp tục giảm bớt xu hướng của chủ nghĩa bảo hộ thương mại đã đánh dấu sự gia tăng trở lại của FDI trên toàn cầu với mức 1.2 nghìn tỷ USD tăng 15% so với năm 2009, FDI tiếp tục gia tăng trong năm 2011 đạt mức 1.5 nghìn tỷ USD (UNCTAD, 2012). Các quốc gia nhận đầu tư sẽ có lợi khi nguồn FDI sẽ tạo ra cơ hội việc làm, thúc đẩy phát triển kinh tế, và chuyển giao công nghệ tiên tiến, kỹ năng quản lý. Thêm vào đó, một trong những vấn đề kinh tế của các quốc gia đang phát triển là họ không có đủ nguồn lực tiết kiệm quốc gia để tài trợ cho việc đầu tư và nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài được xem là sẽ lấp đi khoảng cách giữa đầu tư trong nước và tiết kiệm trong hầu hết các quốc gia đang phát triển bởi vì thu nhập và tiết kiệm của các quốc gia này là rất thấp. Để giành được lợi thế hầu hết các quốc gia TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 đang phát triển đang cố gắng thu hút FDI bằng các khuôn khổ chính sách khác nhau như tự do hóa thương mại và tạo ra một môi trường đầu tư vĩ mô hấp dẫn. Chính vì vậy, tôi quyết định chọn đề tài “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở các nước đang phát triển Châu Á” cho luận văn của mình. Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu của đề tài là đánh giá những nhân tố tác động đến nguồn vốn FDI ở các nước đang phát triển Châu Á, nhấn mạnh đến vai trò của các nhân tố lên quyết định đầu tư của các MNCs trong khu vực này thông qua việc sử dụng mô hình dữ liệu bảng, bao gồm 25 quốc gia đang phát triển khu vực Châu Á qua 14 năm (giai đoạn 2000 – 2013). Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu các nhân tố quyết định đến nguồn vốn FDI ở 25 quốc gia đang phát triển Châu Á sử dụng dữ liệu bảng trong giai đoạn 2000 – 2013, kiểm định các yếu tố: quy mô nền kinh tế (GDP), ổn định kinh tế và triển vọng tăng trưởng (INFL), độ mở thương mại (TRAO), cơ sở hạ tầng (INFREX), chi phí lao động (WAGE), tổng số lực lượng lao động (LAB) và tích lũy tài sản gộp (GCF) của quốc gia nhận đầu tư tác động đến dòng vốn FDI như thế nào ở khu vực này. Phương pháp nghiên cứu: Bài luận văn kiểm định mô hình nghiên cứu bằng cách lựa chọn giữa phương pháp Pooled OLS và phương pháp Fixed Effect thông qua kiểm định F, kiểm định Hausman cũng được sử dụng để lựa chọn phương pháp Fixed Effect hay phương pháp Random Effect là phù hợp hơn. Cuối cùng, mô hình nghiên cứu sử dụng phương pháp FGLS để kiểm soát hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi để kiểm định các nhân tố quyết định đến nguồn vốn FDI ở các quốc gia đang phát triển Châu Á. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Bố cục luận văn: Phần còn lại của luận văn được chia theo cấu trúc sau: Chương 1: Giới thiệu. Chương 2: Tổng quan về lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu. Chương 5: Kết luận và gợi ý chính sách. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TRƯỚC ĐÂY 2.