Khóa luận: Bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự tại TAND ở Bắc Giang - ĐH Luật Hà Nội

Nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật… 79 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Lê Khánh Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Nguyên Tắc Bảo Đảm Tranh Tụng Trong Xét Xử Dân Sự Tại Bắc Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm của tranh tụng và nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự
• 1.2. Cơ sở của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự
• 1.3. Quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA NGUYÊN TẮC ĐẢM BẢO TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM DÂN SỰ TẠI CÁC TÒA ÁN NHÂN DÂN Ở TỈNH BẮC GIANG
• 2.1. Thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự sơ thẩm tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Bắc Giang
• 2.2. Kết quả đạt được, những bất cập, hạn chế khi thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự sơ thẩm tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Bắc Giang
• 2.3. Nguyên nhân của những tồn tại hạn chế
• 2.4. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự tại các TAND ở tỉnh Bắc Giang
• 2.5. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự
• 2.6. Kết luận chương 2
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và cơ sở của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự

Nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật Việt Nam. Tranh tụng không chỉ đơn thuần là hoạt động của các bên tham gia mà còn là quá trình xác định sự thật khách quan về vụ án. Theo đó, quy trình tố tụng phải được thực hiện một cách công bằng và minh bạch. Nguyên tắc pháp lý này được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự, nhấn mạnh vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên. Việc thực hiện nguyên tắc này không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi của đương sự mà còn nâng cao chất lượng xét xử, tạo niềm tin cho người dân vào hệ thống tư pháp. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, khi mà các tranh chấp dân sự ngày càng phức tạp, việc bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia là vô cùng cần thiết.

1.1. Khái niệm tranh tụng

Khái niệm tranh tụng trong tố tụng dân sự được hiểu là quá trình mà các bên tham gia đưa ra chứng cứ, lý lẽ để bảo vệ quyền lợi của mình trước Tòa án. Tranh chấp dân sự không chỉ là mối quan hệ giữa các đương sự mà còn bao gồm cả sự tham gia của Tòa án trong việc giải quyết các mâu thuẫn. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của pháp luật, nơi mà Tòa án có trách nhiệm đảm bảo rằng mọi bên đều có cơ hội bình đẳng để trình bày quan điểm của mình. Việc thực hiện đúng nguyên tắc này sẽ giúp Tòa án ra quyết định công bằng và hợp pháp, từ đó bảo vệ quyền lợi của các bên một cách hiệu quả.

II. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng tại Bắc Giang

Thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Bắc Giang cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Hệ thống tư pháp tại Bắc Giang đã có những bước tiến đáng kể trong việc áp dụng nguyên tắc này, giúp nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đương sự. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được khắc phục, như việc thiếu hụt về nhân lực và cơ sở vật chất, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện quy trình tố tụng một cách hiệu quả. Các Tòa án cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình, như tăng cường đào tạo cho cán bộ, nâng cao nhận thức về vai trò của tranh tụng trong xét xử.

2.1. Kết quả đạt được

Kết quả đạt được trong việc thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng tại Bắc Giang là sự gia tăng đáng kể trong số lượng vụ án được giải quyết một cách nhanh chóng và công bằng. Các Tòa án đã chú trọng đến việc tạo điều kiện cho các bên tham gia trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ, từ đó giúp Tòa án có đủ thông tin để ra quyết định. Công bằng trong xét xử đã được cải thiện, góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, để duy trì và phát huy những kết quả này, cần có sự đầu tư hơn nữa về nguồn lực và cải cách quy trình làm việc tại các Tòa án.

III. Kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng

Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự tại Bắc Giang, cần có một số kiến nghị cụ thể. Trước hết, cần tăng cường đào tạo cho các thẩm phán và cán bộ Tòa án về quyền con người trong tố tụng và các quy định pháp luật liên quan. Thứ hai, cần cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị cho các Tòa án, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức phiên tòa. Cuối cùng, cần có các biện pháp giám sát và đánh giá hiệu quả thực hiện nguyên tắc này, từ đó có những điều chỉnh kịp thời để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia. Việc thực hiện những kiến nghị này sẽ góp phần nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đương sự một cách hiệu quả hơn.

3.1. Đề xuất cải cách quy trình tố tụng

Đề xuất cải cách quy trình tố tụng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng. Cần thiết phải xem xét lại các quy định hiện hành để đảm bảo rằng mọi bên đều có cơ hội bình đẳng trong việc trình bày ý kiến và chứng cứ. Việc cải cách này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch trong xét xử mà còn tạo điều kiện cho Tòa án ra quyết định công bằng hơn. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp và các tổ chức xã hội để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình trong quá trình tố tụng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong công cuộc đổi mới và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, các quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại và lao động ngày càng phát triển đa dạng, kéo theo các mâu thuẫn, tranh chấp pháp lý ngày càng gia tăng về số lượng và tính chất phức tạp. Việc giải quyết các tranh chấp dân sự nhằm bảo vệ kịp thời quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể đòi hỏi các cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc tố tụng tư pháp, trong đó nguyên tắc bảo đảm tranh tụng giữ vai trò trung tâm.

Chủ trương cải cách tư pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đặt hoạt động tranh tụng tại vị trí then chốt. Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị xác định: "Việc phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của Kiểm sát viên, người bào chữa, nhân chứng, nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền và lợi ích hợp pháp để ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục và trong thời hạn pháp luật quy định". Tiếp đó, Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng tranh tụng tại mọi phiên tòa xét xử, coi đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp. Yêu cầu này đã được hiến định tại khoản 5 Điều 103 Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể chế hóa tại Điều 24 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015.

Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng dân sự nói chung và tại hệ thống Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Bắc Giang nói riêng, việc thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng vẫn còn bộc lộ một số bất cập, dẫn đến việc giải quyết vụ án bị kéo dài hoặc bản án sơ thẩm bị Tòa án cấp trên hủy, sửa. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

• Mục đích nghiên cứu: Làm rõ những vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự; phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành; khảo sát thực tiễn áp dụng tại TAND hai cấp tỉnh Bắc Giang để nhận diện hạn chế, tìm ra nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng nguyên tắc này.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Một là, làm rõ một số vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự như khái niệm, ý nghĩa và cơ sở của việc quy định nguyên tắc.
  2. Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự.
  3. Ba là, nghiên cứu thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền tranh tụng trong xét xử tại các TAND ở tỉnh Bắc Giang về những kết quả đạt được cùng những hạn chế, bất cập và đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng.
• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự; các quy định pháp luật tố tụng dân sự hiện hành; thực tiễn áp dụng nguyên tắc này tại các TAND ở tỉnh Bắc Giang.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về không gian: Tập trung vào giai đoạn xét xử sơ thẩm và thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền tranh tụng trong xét xử sơ thẩm tại TAND hai cấp trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.
  • Về thời gian: Khảo sát và tổng hợp số liệu thực tiễn trong giai đoạn từ năm 2018 đến tháng 10 năm 2023.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng phương pháp luận khoa học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin; hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Các quy định pháp luật tố tụng dân sự được xem xét trong mối liên hệ mật thiết với các ngành luật nội dung liên quan và điều kiện thực tiễn thi hành.

Khung pháp lý và cơ sở lý thuyết bao gồm:

• Văn bản pháp lý quốc tế: Điều 10 Tuyên ngôn Nhân quyền Quốc tế năm 1948, Điều 14 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) năm 1966.
• Văn bản pháp luật quốc nội: Hiến pháp năm 2013; Bộ luật Dân sự (BLDS); Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015 (các điều khoản trọng tâm: Điều 3, 5, 7, 12, 13, 24, 48, 58, 70, 71, 91, 96, 97, 100, 109, 110, 186, 187, 194, 196, 199, 200, 227, 228, 243, 244, 247–263, 301–306); Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC; Công văn số 01/2017/GĐ-TANDTC ngày 07/04/2017 và Công văn số 01/GĐ-TANDTC ngày 05/01/2018 của TANDTC.
• Tài liệu học thuật kế thừa: Các công trình nghiên cứu về tố tụng tranh tụng của Ngô Thị Thu Hà (2002, 2010), Trần Văn Độ (2004), Nguyễn Công Bình (2003), Mai Bộ (2014), Phạm Thị Ánh Ngọc (2016), Đỗ Bá Nguyện (2019), Nguyễn Thanh Tâm (2020), Nguyễn Hoàng Nam (2021)...

Phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý luận: Làm sáng tỏ bản chất pháp lý, cấu trúc của nguyên tắc tranh tụng và hệ thống hóa các quy định của BLTTDS năm 2015.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu quy định của BLTTDS năm 2015 với BLTTDS năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) nhằm làm nổi bật những điểm mới tiến bộ trong việc bảo đảm quyền tranh tụng của đương sự.
• Phương pháp thống kê và tổng hợp số liệu thực tiễn: Thu thập và xử lý các báo cáo công tác xét xử, giải quyết vụ việc dân sự sơ thẩm của TAND hai cấp tỉnh Bắc Giang từ năm 2018 đến tháng 10/2023.
• Phương pháp nghiên cứu hồ sơ vụ án (án lệ/bản án thực tế): Phân tích chi tiết vi phạm tố tụng trong Bản án dân sự sơ thẩm số 01/2019/LĐ-ST ngày 28/11/2019 của TAND huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự

Chương 1 tập trung phân tích nguồn gốc, bản chất học thuật và nội dung pháp lý của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng theo quy định của BLTTDS năm 2015.

1. Khái niệm, ý nghĩa và cơ sở của nguyên tắc:

   • Khái niệm tranh tụng: Tác giả dẫn chứng nguồn gốc lịch sử của mô hình tố tụng tranh tụng xuất hiện từ thời Hy Lạp và La Mã cổ đại (với tên gọi "thủ tục hỏi đáp liên tục"). Về mặt khoa học pháp lý, tranh tụng trong tố tụng dân sự được hiểu theo nghĩa rộng (toàn bộ quá trình từ khi thụ lý đơn khởi kiện đến khi bản án có hiệu lực pháp luật) và nghĩa hẹp (hoạt động đối đáp, chứng minh diễn ra trực tiếp tại phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm). Tranh tụng là quá trình các chủ thể tham gia tố tụng đưa ra chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý để chứng minh, biện luận nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình dưới sự điều khiển vô tư, khách quan của Tòa án.
   • Khái niệm nguyên tắc bảo đảm tranh tụng: Là tư tưởng pháp lý chỉ đạo mang tính định hướng của Nhà nước, xác định trách nhiệm của Tòa án trong việc bảo đảm các điều kiện cần thiết để đương sự thực hiện đầy đủ quyền tranh tụng trong suốt quá trình tố tụng dân sự, đồng thời phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng.
   • Ý nghĩa: Về mặt chính trị - xã hội, nguyên tắc thể hiện tính dân chủ, công bằng, bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tư pháp và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân. Về mặt pháp lý, nguyên tắc tạo cơ chế hữu hiệu để đương sự tự bảo vệ quyền lợi, ràng buộc Tòa án và Hội đồng xét xử phải giữ vị thế độc lập, vô tư, khắc phục xu hướng áp đặt chủ quan của mô hình xét hỏi thuần túy.
   • Cơ sở xác lập: Xuất phát từ yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân; nguyên tắc bình đẳng, công bằng; yêu cầu Tòa án phải ra phán quyết khách quan, đúng pháp luật; và xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự nhằm hạn chế tỷ lệ án bị hủy, sửa do vi phạm thủ tục tố tụng.

2. Quy định pháp luật hiện hành về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng:

   • Quyền tranh tụng của đương sự: Đương sự có quyền đưa ra yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố và yêu cầu độc lập (Điều 100, Điều 200 BLTTDS năm 2015); quyền thay đổi, bổ sung hoặc rút yêu cầu (Điều 71, Điều 243, Điều 244); quyền chấp nhận hoặc phản đối yêu cầu của bên đối lập (Điều 194, Điều 196, Điều 199); quyền thu thập, cung cấp tài liệu, chứng cứ và chứng minh (khoản 5 Điều 70, Điều 91); quyền tiếp cận chứng cứ của phía bên kia và chứng cứ do Tòa án thu thập (Điều 70, Điều 109); quyền yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ và áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (Điều 7, Điều 110); quyền tham gia phiên tòa và quyền tranh luận, đối đáp bình đẳng (Điều 227, Điều 228, Điều 247). BLTTDS năm 2015 bổ sung quy định bị đơn chỉ được đưa ra yêu cầu phản tố trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải (khoản 3 Điều 200), giúp khắc phục việc đương sự đưa ra yêu cầu muộn làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án.
   • Trách nhiệm của Tòa án: Tòa án có trách nhiệm bảo đảm cho đương sự thực hiện quyền tranh tụng theo quy định tại Điều 24 BLTTDS năm 2015; bảo đảm sự vô tư, khách quan và độc lập khi xét xử (khoản 2 Điều 103 Hiến pháp năm 2013 và Điều 12 BLTTDS năm 2015). Độc lập thể hiện ở 3 khía cạnh: Tòa án độc lập với cơ quan hành pháp/lập pháp; Tòa án cấp dưới độc lập về mặt xét xử với Tòa án cấp trên; và các thành viên Hội đồng xét xử độc lập với nhau. Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng (Điều 4) và chỉ thụ lý giải quyết khi có đơn khởi kiện, đơn yêu cầu (Điều 5).
   • Thủ tục thể hiện nguyên tắc tranh tụng: Thể hiện qua thủ tục khởi kiện, thụ lý; giai đoạn chuẩn bị xét xử (giao nộp chứng cứ, ghi lời khai, đối chất, tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo khoản 7 Điều 48); thủ tục tại phiên tòa sơ thẩm với 17 điều luật (Điều 247 đến Điều 263) và tại phiên tòa phúc thẩm (Điều 301 đến Điều 306). Khoản 3 Điều 247 quy định rõ: Chủ tọa phiên tòa không được hạn chế thời gian tranh tụng, tạo điều kiện cho các bên trình bày hết ý kiến nhưng có quyền yêu cầu dừng những ý kiến không liên quan đến vụ án.

Chương 2: Thực tiễn và một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử sơ thẩm dân sự tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Bắc Giang

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tiễn áp dụng nguyên tắc tranh tụng tại TAND hai cấp tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2018 - 10/2023, phân tích số liệu, chỉ ra các sai sót qua một bản án cụ thể và đề xuất giải pháp.

1. Kết quả đạt được:
   • Trong giai đoạn từ năm 2018 đến tháng 10 năm 2023, TAND hai cấp tỉnh Bắc Giang đã thụ lý và giải quyết một lượng lớn các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động. Quá trình giải quyết tuân thủ các quy định của BLTTDS năm 2015, tôn trọng quyền thu thập, giao nộp chứng cứ và quyền tranh luận của đương sự.
   • Các Tòa án làm tốt việc giải thích quyền và nghĩa vụ tố tụng cho đương sự; tích cực hỗ trợ thu thập chứng cứ khi có yêu cầu hợp lệ; nâng cao chất lượng điều hành phiên tòa theo hướng dân chủ, công khai; tăng cường đối thoại, giúp nâng cao tỷ lệ hòa giải thành. Năm 2021, TAND tỉnh Bắc Giang vừa thực hiện nhiệm vụ xét xử vừa triển khai các mục tiêu cải cách tư pháp, xây dựng Tòa án điện tử trong bối cảnh ứng phó với dịch bệnh Covid-19.

Năm	Số vụ việc dân sự thụ lý	Số vụ việc dân sự đã giải quyết	Đạt tỷ lệ (%)
2018	3.286	2.483	75,6%

(Số liệu tổng hợp qua các năm cho thấy lượng án giải quyết tăng dần, trong đó cơ cấu giải quyết năm 2022 chiếm tỷ trọng cao nhất với 28%, năm 2018 chiếm 22,1%).

2. Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân:

   • Tỷ lệ các vụ việc dân sự sơ thẩm bị Tòa án cấp trên hủy dao động từ 0,3% đến 1,2%, tỷ lệ bị sửa dao động từ 1,0% đến 1,8%.
   • Nguyên nhân chủ quan do vi phạm tố tụng: Tòa án cấp sơ thẩm xác định thiếu người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; xác minh, thu thập và đánh giá chứng cứ chưa đầy đủ; bỏ sót yêu cầu khởi kiện của đương sự.

3. Phân tích vụ án điển hình bị hủy do vi phạm tố tụng tranh tụng:

   • Vụ án: Bản án dân sự sơ thẩm số 01/2019/LĐ-ST ngày 28/11/2019 của TAND huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang về "Tranh chấp lao động".
   • Nội dung vụ việc: Các đồng nguyên đơn (ông Hoàng Thế L., ông Bùi Xuân T., ông Bùi Duy V.) ký hợp đồng lao động 3 tháng/lần liên tục 40 lần (từ 2002 đến hết 2013) với Ban Quản lý (BQL) Chợ M để làm công việc trông giữ xe đạp và thu lệ phí chợ. Từ năm 2014 không ký tiếp hợp đồng nhưng vẫn làm việc đến ngày 30/8/2018 thì bị BQL cho nghỉ việc mà không có văn bản thông báo trước. Các nguyên đơn khởi kiện yêu cầu: (i) Công nhận HĐLĐ không xác định thời hạn; (ii) Trả tiền lương còn thiếu so với mức lương tối thiểu vùng kèm tiền lãi chậm trả; (iii) Truy nộp BHXH bắt buộc và Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN); (iv) Tiếp nhận trở lại làm việc. Riêng ông V. đã hưởng chế độ hưu trí từ 2010 nên yêu cầu thanh toán khoản tiền tương đương BHXH, BHYT, BHTN và phép năm.
   • Phán quyết sơ thẩm: TAND huyện Tân Yên chấp nhận một phần yêu cầu: buộc tiếp nhận trở lại làm việc, công nhận HĐLĐ không xác định thời hạn đối với các hợp đồng năm 2003, tuyên bố vô hiệu phần thỏa thuận BHXH và buộc truy nộp BHXH cho ông L., ông T.; đình chỉ yêu cầu trả lương thiếu và lãi suất; không chấp nhận yêu cầu của ông V.
   • Các sai phạm tố tụng dẫn đến bản án bị cấp phúc thẩm hủy toàn bộ:
     1. Xác định thiếu quan hệ pháp luật tranh chấp: Đương sự khởi kiện nhiều yêu cầu nhưng Tòa án sơ thẩm chỉ xác định quan hệ pháp luật là "Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và yêu cầu truy nộp bảo hiểm xã hội".
     2. Giải quyết không hết yêu cầu khởi kiện: Các nguyên đơn có yêu cầu buộc BQL Chợ M truy nộp tiền BHTN chưa đóng, nhưng Tòa án sơ thẩm hoàn toàn không xem xét, nhận định và giải quyết yêu cầu này.
     3. Vi phạm trong thu thập và đánh giá chứng cứ: Tòa án không thu thập chứng cứ để xác định số tiền truy thu BHXH căn cứ vào mức lương ghi trong hợp đồng hay mức lương tối thiểu vùng; không xác định ngày tháng cụ thể của năm 2003 và không tính ra tổng số tiền phải truy nộp làm căn cứ thi hành án, dẫn đến phán quyết không rõ ràng, không thể thi hành được.
     4. Vi phạm về xác định tư cách đương sự tham gia tố tụng: Theo Quyết định số 102/QĐ-UB ngày 27/11/2002 của UBND huyện Tân Yên, BQL Chợ M là đơn vị sự nghiệp có thu trực thuộc Phòng Kinh tế và Hạ tầng nông thôn huyện Tân Yên. Trong giai đoạn các nguyên đơn làm việc có thời gian đơn vị này trực thuộc Phòng Kinh tế và Hạ tầng nông thôn, nhưng Tòa án không đưa cơ quan này vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, vi phạm khoản 4 Điều 68 BLTTDS năm 2015.

4. Kiến nghị nâng cao hiệu quả:

   • Hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhằm tháo gỡ vướng mắc trong việc giao nộp, tiếp cận chứng cứ và quy trình tranh tụng tại phiên tòa.
   • Nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng điều hành tranh tụng cho Thẩm phán và Thư ký TAND hai cấp tỉnh Bắc Giang; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng mô hình Tòa án điện tử.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã làm rõ các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với số liệu và quy định pháp lý:

Tiêu chí	Kết quả cụ thể được ghi nhận trong khóa luận
Số liệu thụ lý & giải quyết sơ thẩm	Năm 2018 thụ lý 3.286 vụ việc, giải quyết 2.483 vụ việc (đạt 75,6%). Tỷ trọng giải quyết cao nhất ghi nhận vào năm 2022 (28%).
Tỷ lệ án sơ thẩm bị hủy, sửa	Tỷ lệ án bị hủy chiếm từ 0,3% đến 1,2%; tỷ lệ án bị sửa chiếm từ 1,0% đến 1,8% trên tổng số vụ việc giải quyết.
Hệ thống hóa quy định pháp luật	Phân tích toàn diện Điều 24, Điều 70, 71, 91, 96, 100, 200, 247-263 BLTTDS năm 2015 điều chỉnh cơ chế bảo đảm tranh tụng.
Nhận diện sai sót thực tế	Chỉ rõ 04 nhóm lỗi vi phạm tố tụng qua Bản án sơ thẩm số 01/2019/LĐ-ST của TAND huyện Tân Yên (bỏ sót quan hệ tranh chấp, bỏ sót yêu cầu khởi kiện, thu thập chứng cứ không đủ, bỏ sót đương sự).

• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Khóa luận không dừng lại ở việc nghiên cứu lý luận chung về tranh tụng thời điểm trước năm 2015, mà đi sâu phân tích có hệ thống nguyên tắc bảo đảm tranh tụng dưới góc độ quy định của BLTTDS năm 2015 trong giai đoạn xét xử sơ thẩm. Đề tài cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu tại địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2018 - 10/2023, chỉ ra những vướng mắc cụ thể trong việc áp dụng luật tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Khóa luận giới hạn phạm vi nghiên cứu thực tiễn tại Tòa án nhân dân hai cấp trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và chỉ tập trung vào giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án dân sự trong khung thời gian từ năm 2018 đến tháng 10 năm 2023. Do đó, các khía cạnh tranh tụng tại cấp xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm chưa được đi sâu phân tích toàn diện.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục mở rộng khảo sát thực tiễn áp dụng nguyên tắc tranh tụng tại cấp phúc thẩm và thủ tục giám đốc thẩm; nghiên cứu so sánh thực tiễn giữa các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau; nghiên cứu tác động của mô hình phiên tòa trực tuyến và chuyển đổi số tư pháp đối với việc bảo đảm quyền tranh tụng của đương sự.

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên, học viên chuyên ngành Luật: Là tài liệu tham khảo trong học phần Luật Tố tụng dân sự, cung cấp kiến thức phân tích các điều luật của BLTTDS năm 2015 (như quy định về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải; giới hạn thời điểm phản tố; thủ tục hỏi và tranh luận tại phiên tòa).
• Đối với người làm thực tiễn (Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Luật sư): Cung cấp các phân tích thực tế về kỹ năng điều hành tranh tụng, cách nhận diện và phòng ngừa các vi phạm thủ tục tố tụng nghiêm trọng (xác định quan hệ tranh chấp, giải quyết triệt để yêu cầu khởi kiện, xác định đầy đủ tư cách người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan) thông qua vụ án cụ thể tại TAND huyện Tân Yên.

Câu hỏi thường gặp

1. BLTTDS năm 2015 đã sửa đổi thời điểm đưa ra yêu cầu phản tố của bị đơn như thế nào so với các luật trước đây nhằm bảo đảm quyền tranh tụng?
Theo khoản 3 Điều 200 BLTTDS năm 2015, bị đơn chỉ có quyền đưa ra yêu cầu phản tố trước thời điểm Tòa án mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Quy định này rút ngắn thời hạn so với BLTTDS năm 2004 (vốn cho phép phản tố trước khi mở phiên tòa sơ thẩm), nhằm ngăn ngừa tình trạng kéo dài vụ án và bảo đảm nguyên đơn có đủ thời gian chuẩn bị chứng cứ đối đáp.

2. Bản án dân sự sơ thẩm số 01/2019/LĐ-ST của TAND huyện Tân Yên bị cấp phúc thẩm hủy vì những sai phạm tố tụng nào?
Bản án bị hủy do 04 vi phạm: (1) Xác định thiếu quan hệ pháp luật tranh chấp; (2) Không giải quyết hết yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn (bỏ sót yêu cầu truy nộp BHTN); (3) Thu thập chứng cứ không đầy đủ và nhận định không rõ ràng về căn cứ tính tiền BHXH dẫn đến bản án không thi hành được; (4) Không đưa Phòng Kinh tế và Hạ tầng nông thôn huyện Tân Yên vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo quy định tại khoản 4 Điều 68 BLTTDS năm 2015.

3. Tỷ lệ giải quyết án và tỷ lệ án bị hủy, sửa tại TAND tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2018 - 10/2023 là bao nhiêu?
Năm 2018, các TAND tỉnh Bắc Giang thụ lý 3.286 vụ việc và giải quyết 2.483 vụ việc (đạt tỷ lệ 75,6%). Tỷ lệ giải quyết tăng dần qua các năm (năm 2022 chiếm tỷ trọng cao nhất với 28%). Tỷ lệ án sơ thẩm bị hủy dao động từ 0,3% đến 1,2%, tỷ lệ án bị sửa dao động từ 1,0% đến 1,8%.

4. Chủ tọa phiên tòa có quyền hạn và trách nhiệm gì đối với thời gian tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm theo Điều 247 BLTTDS năm 2015?
Theo khoản 3 Điều 247 BLTTDS năm 2015, Chủ tọa phiên tòa không được hạn chế thời gian tranh tụng, phải tạo điều kiện cho những người tham gia trình bày hết ý kiến, nhưng có quyền yêu cầu họ dừng trình bày những ý kiến không liên quan đến vụ án dân sự đang xét xử.

5. Điểm mới của BLTTDS năm 2015 khi Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên tòa dân sự sơ thẩm là gì?
Khi Viện kiểm sát tham gia phiên tòa sơ thẩm để thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp mà Kiểm sát viên vắng mặt, Tòa án vẫn tiến hành xét xử bình thường chứ không hoãn phiên tòa như quy định cũ. Lý do là phiên tòa sơ thẩm là nơi các bên đương sự tranh tụng với nhau, không phải tranh tụng với Viện kiểm sát, và Viện kiểm sát có thể kiểm sát thông qua nghiên cứu hồ sơ, bản án.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Khánh Quỳnh đã làm rõ cơ sở lý luận và phân tích có hệ thống các quy định của BLTTDS năm 2015 về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự. Đề tài phản ánh trung thực thực tiễn áp dụng tại TAND hai cấp tỉnh Bắc Giang từ năm 2018 đến tháng 10 năm 2023 thông qua chuỗi số liệu giải quyết án và phân tích chi tiết vi phạm tố tụng trong một vụ án lao động cụ thể. Các kết quả nghiên cứu và kiến nghị được đề xuất có giá trị thực tiễn đối với công tác hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự và nâng cao chất lượng hoạt động xét xử tại Tòa án nhân dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT S6 VAN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẠT VIỆT NAM HIỆN HANH VE NGUYÊN TÁC BẢO DAM TRANH TUNG TRONG XÉT xt DÂN SỰ.Mật số vin đề lý huận về nguyên tắc bảo đầm tranh tung trong xét xử danse 1. Khái nigm của tranh tụng và nguyên tắc dim bảo tranh tung trong xét xử ân sự * Khái niệm tranh tụng trong tb tụng đâu sự Surre đời và phát triển cite khái niệm tranh tung trong tổ tung gắn liên với sơ hình thành va phát triển của các từ tưởng dân chủ, tiến bộ trong lịch sử tư tưởng “hân loại. Tranh tung không chỉ là thành teu pháp lý đơn thuận, mã cao hơn nó là hành tạu-của: sợ phát hiểu tee buông “của nẵn vấn minh nhân loei?. Các nhà nghiên cứu lich sử pháp luật đều thống nhất loại hình tổ tung đầu tiên xuất hiện.

trong lịch sử của các hình thái xã hội là tổ tụng tranh tụng Loại tổ tụng này lần. đđẫu liễn được áp dung tại Hy Lạp cỗ đại, sau đó nó được Gun vào La Mã với tin. pi “thủ tue hội đáp liên tịc'2. Nguẫn gắc ra đôi của tranh tang là thức tẾn giải quyết tranh chấp trong xã hội du mục, thay cho việc sử dụng sức manh, vũ lực để tranh giành quyên lợi thi các bên sử dụng các biện hộ, biện lý, trạng sư để Ain 24 19 182s đó tranh từng KẾ tat pHất biệt về ting bööe thay đãi không đánh và đến nay nó được áp dung ở hầu hết các nước thuộc hệ thẳng pháp luật lục đa cũng như hộ thông luật én ệ “Tạ Vidt Nem, nh tang được kiểu và giã thíchhư sau: TẺ mặt lập pháp: khổ niệm tren tụng chưa được chính thie gỉ nhận hoặc giã thích trong các vin bản quy pham pháp luật của nước ta được ben hành từ năm, 1945 đến nay.

TẺ mặt ngôn ngit Theo Đại từ én tng Việt năm 1998 thì tranh tạng có "gia là "tiện tạng", còn thao từ idm Hán Việt, "ranh hơng” có nga là “edt lế ‘BGS TS Din Vin Độ, Zẩn chếcia nh ng ta Hiển tha, Tap đhího học phip số 04/2001 ` Xem: Nhà pip hật Vật~ hip 20011 Mit sổ nữ dng về ngôn ắc tổ ng sốt lồi và manh amg Khi: "nghiệm cũa Pháp rong vide ngễn chơi ĐỐI đường bỗ nên, quâný Thẫn phn, Hi Nội, v2 wih wong, ‘Pham Thị Anh Ngọc C016) Ngôn te bảo đến moi ng rong tb ng eins it Nan, Luận văn tac Sĩ "học, Taxing Baie Luật Bộ Nộitổ ˆ Viên Ngôn nghọc 2010), Dein din tổng Vit, NHB Từ dẫn bí hoa, Hà Nội 6 cãi nhan để tranh lắp phe. Từ điễn Luật Học năm 2006, khái niềm "hanh hang“ cược kiểu là “hoạt đồng td ting được thực hiện bét các bên tham gia tổ hung có “quyển bình đẳng với nhan trong việc tìm thập, đưa ra chứng cứ df bác vệ các quan idm và lợi ich của mình; phần bác lại các quan đẫm và lợi ich cia pla đã tập “8 ‘Theo những cách giã thích này, tranh tung là qué tình giải quyết VADS, các (đong av aise trích Ina VỀ eke yinich cát chứng tổng xá; dl bio Về quyền và lợi ích hợp pháp của mình Khéi niệm trên mắc đủ để thé hiện một số đặc trong cơ bin cis tranh tụng nhưng mới chỉ nhìn nhận tranh tụng là những hoat động riêng lẽ của các chủ thé là các bên tham ga tổ tung mà không nhìn nhận tranh tung là hoạt đồng được thực hiện bối các bên than gia tranh tung, thiểu đi một chủ thé quan trong là Toa án và nó cũng chưa nêu được việc khi tiễn hành tranh tụng cần phải theo một trình tự thủ tue theo các quy inh pháp luật cu thé TẾ mat If luân. Có nhiều quan điểm khác nhau về tranh tung trong TDS. Quan điển thứ nhất cho rằng “Tranh hong chỉ là mắt hương quan pháp lý giữa ide Đồng sử": Quan tide trữ bại cho rằng "Su tranh tole phat sink Fa hai vắt lương quan: giữa các đương sự tranh nại với nhau và giữa các đương sự và Quéc gia.

mà đại diện là Tòa an có thẩm quy Quan điểm thứ ba cho ring “Sự tranh tạng là quả trình từ hu tế quyển được hành xit cho din lhú có một phán aug của Téa dri. Xem xét các quan điểm nêu tiên, có thể nhận thấy: Quan điển thứ nhất cho ring tranh tung chỉ là mối tương quan pháp lý thi chưa chính xác, vi các đương sự chỉ khối kiện ra Tòa án khí các đương sự không thé tugiải quyết được các mâu thuần, tranh châp của minh, ho cần đền Tòa án như. là người “trong ti” đúng ra phân xử; giải quyết các mâu thuẫn, tranh chip giữa ‘ho. Như vậy, tranh tụng không chi là mối tương quan giữa các đương sư mà còn.

‘bao hàm cả mốt quan hệ giữa Tòa án và các đương sự Ở quan điểm thứ hai dit ` Viên Ngàtngữhọc (2020), Tran Ain Vt, NO Thành phổ Hồ Chí Minh, Bồ Chỉ Mi 621. Viên Ehaa học phip ý, Bộ ráp (2006), 1 in Lec, XB Te-Phip Hi Nội x S07, 08 Nowa Thi To HÀ C019), Bah omg ong tổ omg din sr - Một số vin đề ý bản cơ bin, Ips vane haat sme tt on tưng trang to-tng-dan- sin so and By ưncco 7 đã nói đến mối tương quan giữa các đương sự với nhau và giữa đương sự với Toa án, tuy nhiên ở đây cũng chỉ nói đân sự liên hệ của tranh tạng mà chưa nêu lên được bên chất của tranh tụng Còn nếu quan niêm tranh tung như quan niệm thứ be thi chưa hoàn chỉnh bởi vi ở đây mới chi đề cập đến tranh tụng là một quá ‘tinh từ khi khôi kiện cho đến khí Tòa án ra được một bên án, quyét định ma “chưa nói lận được các chủ thé tham la được thục kiện những hình vi tổ tạng và nhằm mục đích g Tranh tong được hiểu theo bai ngĩa rộng và ngiầa hạp: THao ng] rổng, tranh tạng là một quá trinh được bắt đầu từ khi có yêu cầu khôi kiện, khối tổ và kết thúc khí bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Quá hình tranh, tạng này không chỉ bao gồm các gia: đoạn khối kiện, thu thâp chúng cứ đối chất giữa các tiên đương ax xét xử sơ thẩm, phúc thẩm ma cả giai đoạn xét xử theo tinh bị giển đốc thêu, lá thậm hike chỉ qói tình tanh tong cố thE alge ‘des hành lại tử ed đưa xé xử Số thẳng, phúc thận: rong Hoàng Hợp KH bia, ey, at đánh VỀ vy Wt lí Toe te vấp trân Hữy để cân hành X4 sử lại THC iigf2 tap, ek tình tranh tong được tbs hành th Sát pita 108 sơ this Va phúc thim Khí có sự tham gia tranh luận của các bên đương sự Như vay, đưới góc độ khoa học luật TTDS, khái niệm tranh tụng trong, TTDS có thể được hiểu như ene Tranh tung trong td hơng dân sự là một qua trìnhxác định sự thật khách quan về vụ án được bắt đầu từ khi có yêu cầu Khôi kiên và kết thúc Hoa bản án quyết inh có hiệu lực pháp luật theo đó, các chủ thé tham gia té hong được đưa ra chứng cứ lý lẽ căn cứ pháp lý để chứng mình biện uận dé bảo vệ quyển, lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa dn theo những trình tự. thithue do pháp luật hơg dân sử quy định * Khái lệm nguyêu tắc báo dam trank tng trong xét xít đâu sự Host động xét xử là hoet động nhân danh quyên lọc nhà nước nhằm xem xét, đánh giá và ra phán quyết về tính hop pháp và tính đúng đến của hành vi pháp luật hãy quyẾt định pháp luật kh có ay trenh chấp và mit thun giữa các bên có Tại ích khác nhau trong các tranh chấp hay mâu thuẫn đó.

Giải thích theo thuật ngữ pháp Tý xét xử có ngiĩa là “hoạt đồng cia Téa án tại phiên tòa để xem xét các chứng cứ và căn cứ vào pháp luật, xirht vụ dn bằng việc ra bẩn dn và các quyết định của Tòa đản” Viậc phán xổ các cáo buộc, tranh chấp là một trong những phương thức thục hiện quyền lọc nhà nước di tổn tai fica xua, khi ma Toa án chứa được tỔ chúc thành một hệ thống và chưa tr thành mốt Tĩnh vục host động độc lập trong bộ máy” nhà nước. Từ đó có thể hiểu, hoạt động xét xử côn Ta án là qua tình áp dụng pháp uất đẫn ra tip trùng ti phiên tòa, được iễn hành theo một trình tự thủ tục tổ tạng nhất Ảnh, 4 giải quyết các cáo buộc và tranh chấp pháp lý nhầm báo về pháp luật ‘bio vé trật bự hiển pháp và bio vệ công lý. Bin chất của tranh tụng là quá tình xác mink, làm rõ công khơi và tranh luân giữa các bên dưới sơ điều khiển cña Tòa án để phân tích thấm định, đánh giá chúng cứ nhằm mmục đích xác đính sự thật khách quan của vụ án, teo cơ sở để Tòa én gai quyết vụ án khách quan, công bing đúng pháp luật bảo im các quyển và Joi ich hop pháp của các bên them gia tổ ting Vì vây, nguyên tắc bảo dim tranh tang là một trong những nguyên tắc quan tong trang tổ tang nói chung và xét xử “nói ring là dẫu hiéu đặc rung của nên tu pháp dân chủ, bình đẳng, công bằng và "minh bạch.