Những Quan Điểm Cơ Bản Của Chủ Nghĩa Mác - Lênin Về Quyền Con Người Và Ý Nghĩa Đối Với Việt Nam

Nghiên cứu về quyền con người theo chủ nghĩa Mác-Lênin là một lĩnh vực quan trọng… 168 trang · Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh · 2008.

• Tác giả: Nguyễn Đức Thuỳ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Thuỳ
• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quyền con người
• Đề tài: Những Quan Điểm Cơ Bản Của Chủ Nghĩa Mác - Lênin Về Quyền Con Người Và Ý Nghĩa Với Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Phần I: Các quan điểm và cách tiếp cận về vấn đề quyền con người
• 1.1. Sự phát triển của tư tưởng về quyền con người trước chủ nghĩa Mác
• 1.2. Sự xuất hiện của chủ nghĩa Mác - bước ngoặt cách mạng trong học thuyết về nhà nước, con người và quyền con người
• 2. Phần II: Những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về quyền con người
• 2.1. Sự phê phán các quan niệm tư sản về quyền con người trong chủ nghĩa tư bản
• 2.2. Những quan điểm cơ bản về quyền con người trong chủ nghĩa Mác
• 2.3. Một số nội dung quan trọng của các quyền con người cơ bản theo quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin
• 3. Phần III: Lý luận Mác - Lênin về quyền con người – cơ sở lý luận và phương pháp luận cho các quan điểm và chính sách nhân quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay
• 3.1. Lý luận nhân quyền xã hội chủ nghĩa của chủ nghĩa Mác
• 3.2. Ý nghĩa lý luận và phương pháp luận của lý luận nhân quyền Mác xít đối với Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Quyền Con Người Theo Mác Lênin

Nghiên cứu về quyền con người theo chủ nghĩa Mác-Lênin là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam hiện nay. Từ thời cổ đại, ý tưởng về giá trị cá nhân và sự cần thiết phải tôn trọng, bảo vệ đã xuất hiện. Các tôn giáo lớn đều nhấn mạnh các giá trị cơ bản như lòng từ bi và sự khoan dung. Chủ nghĩa Mác đã khắc phục những thiếu sót của các thuyết nhân quyền trước đây, xem xét các vấn đề nhà nước, pháp luật và nhân quyền theo quan điểm duy vật lịch sử. Chủ nghĩa Mác xác định nền tảng của nhà nước, pháp luật và nhân quyền là tổng thể các quan hệ sản xuất thống trị trong xã hội có giai cấp. Quyền con người ngày càng được thừa nhận rộng rãi, tôn trọng, bảo đảm và thực thi được coi là điều kiện và mục tiêu phát triển. Tuy nhiên vẫn còn sự khác biệt giữa phương Đông và phương Tây, chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Tư Tưởng Về Quyền Con Người

Tư tưởng về quyền con người gắn liền với sự hình thành và phát triển của xã hội loài người. Kể từ thời cổ đại đã bắt đầu có sự thừa nhận quan niệm cho rằng mỗi người đều có giá trị cá nhân bẩm sinh đòi hỏi cần có một mức độ ghi nhận, tôn trọng và bảo vệ nhất định. Các tôn giáo lớn đều đặc biệt nhấn mạnh đến những giá trị cơ bản của con người như đức hạnh, lòng từ bi và sự khoan dung. Các nhà tư tưởng, triết học từ lâu cũng vẫn cho rằng bản chất của con người là dựa trên cách ứng xử trong quan hệ lẫn nhau và sự tôn trọng mà chúng ta dành cho đồng loại của mình.

1.2. Vai Trò của Chủ Nghĩa Mác Trong Lý Luận Nhân Quyền

Thiếu sót cơ bản của các học thuyết pháp quyền, nhân quyền trước chủ nghĩa Mác là tính trừu tượng, chủ nghĩa duy tâm về lịch sử và tính xa rời thực tiễn hiện thực của cuộc sống. Trong bối cảnh đa dạng, hỗn độn đó, sự ra đời của chủ nghĩa Mác đã khắc phục được những thiếu sót của các thuyết nhân quyền trước đây, đồng thời tạo ra một bước ngoặt cách mạng trong sự phát triển lý luận về nhà nước, pháp quyền và nhân quyền. Thực chất của bước ngoặt này là ở chỗ chủ nghĩa Mác đã xem xét các vấn đề nhà nước, pháp luật và nhân quyền theo quan điểm duy vật lịch sử.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Quyền Con Người Theo Mác Lênin

Nghiên cứu về quyền con người theo chủ nghĩa Mác-Lênin đối diện với nhiều thách thức. Sự khác biệt về nhận thức giữa phương Đông và phương Tây, giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản vẫn tồn tại. Các giá trị của quyền con người nhiều khi đã bị chính trị hoá để phục vụ cho chủ nghĩa bá quyền, chính trị cường quyền. Việc đấu tranh chống lại luận điệu xuyên tạc, sai trái của các lực lượng thù địch về quyền con người đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về lý luận và thực tiễn. Để xây dựng căn cứ lý luận cho quá trình hội nhập quốc tế và đấu tranh chống lại các luận điệu xuyên tạc, sai trái của các lực lượng thù địch về quyền con người cần nghiên cứu và xây dựng lý luận về vấn đề nhân quyền trong điều kiện cụ thể hiện nay của đất nước.

2.1. Sự Khác Biệt Trong Quan Điểm Về Quyền Con Người

Mặc dầu vậy, vẫn còn đó sự khác biệt về mặt nhận thức trong quan niệm về quyền con người giữa phương Đông và phương Tây; giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản. Các giá trị của quyền con người nhiều khi đã bị chính trị hoá để phục vụ cho chủ nghĩa bá quyền, chính trị cường quyền, thực hiện diễn biến hoà bình, chống phá các nước không thân thiện.

2.2. Nguy Cơ Chính Trị Hóa Vấn Đề Quyền Con Người

Các giá trị của quyền con người nhiều khi đã bị chính trị hoá để phục vụ cho chủ nghĩa bá quyền, chính trị cường quyền, thực hiện diễn biến hoà bình, chống phá các nước không thân thiện.

III. Cách Tiếp Cận Mác Lênin Về Quyền Con Người Phê Phán

Chủ nghĩa Mác-Lênin phê phán các quan niệm tư sản về quyền con người trong chủ nghĩa tư bản. Các học thuyết pháp quyền trước Mác mang tính trừu tượng, duy tâm và xa rời thực tiễn. Mác xem xét vấn đề quyền con người trong bối cảnh các quan hệ sản xuất và giai cấp trong xã hội. Mác xác định rằng nền tảng của nhà nước, pháp luật và nhân quyền là tổng thể các quan hệ sản xuất thống trị trong xã hội có giai cấp, làm rõ cơ chế tác động qua lại giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và thượng tầng kiến trúc chính trị nhà nước và pháp luật. Chủ nghĩa Mác cũng xác định đúng vai trò của con người và tương quan giữa con người với quy luật khách quan của xã hội, đưa ra quan niệm cho rằng con người trong tính hiện thực của nó là "tổng hoà các mối quan hệ xã hội".

3.1. Phê Phán Học Thuyết Nhân Quyền Tư Sản

Thiếu sót cơ bản của các học thuyết pháp quyền, nhân quyền trước chủ nghĩa Mác là tính trừu tượng, chủ nghĩa duy tâm về lịch sử và tính xa rời thực tiễn hiện thực của cuộc sống.

3.2. Quan Điểm Duy Vật Lịch Sử Về Quyền Con Người

Chủ nghĩa Mác đã xác định đúng đắn rằng nền tảng của nhà nước, pháp luật và nhân quyền là tổng thể các quan hệ sản xuất thống trị trong xã hội có giai cấp. Trên cơ sở đó, làm rõ cơ chế tác động qua lại giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và thượng tầng kiến trúc chính trị nhà nước và pháp luật.

3.3. Con Người Là Tổng Hòa Các Mối Quan Hệ Xã Hội

Chủ nghĩa Mác cũng xác định đúng vai trò của con người và tương quan giữa con người với quy luật khách quan của xã hội, đưa ra quan niệm cho rằng con người trong tính hiện thực của nó là "tổng hoà các mối quan hệ xã hội".

IV. Các Quan Điểm Cơ Bản Của Mác Lênin Về Quyền Con Người

Theo chủ nghĩa Mác-Lênin, quyền con người phải được đảm bảo trong một xã hội công bằng, bình đẳng. Quyền con người không thể tách rời khỏi quyền của cộng đồng và quyền tự quyết dân tộc. Các quyền kinh tế, văn hoá, xã hội cũng được coi trọng bên cạnh các quyền dân sự, chính trị. Vấn đề bình đẳng, tự do, vấn đề về mối quan hệ giữa quyền cá nhân và quyền của cộng đồng, vấn đề quyền tự quyết dân tộc, các quyền kinh tế, văn hoá, xã hội, các quyền thế hệ thứ ba,… Trong thời đại ngày nay, quyền con người là một vấn đề triết học, chính trị, pháp lý, đạo đức có ý nghĩa hết sức quan trọng. Ở cấp độ quốc tế, quyền con người đã trở thành mối quan tâm chung của cộng đồng nhân loại.

4.1. Quyền Con Người Trong Xã Hội Công Bằng

Theo chủ nghĩa Mác-Lênin, quyền con người phải được đảm bảo trong một xã hội công bằng, bình đẳng.

4.2. Quyền Cá Nhân Và Quyền Cộng Đồng

Quyền con người không thể tách rời khỏi quyền của cộng đồng và quyền tự quyết dân tộc.

4.3. Quyền Kinh Tế Văn Hóa Xã Hội

Các quyền kinh tế, văn hoá, xã hội cũng được coi trọng bên cạnh các quyền dân sự, chính trị.

V. Ứng Dụng Lý Luận Mác Lênin Về Quyền Tại Việt Nam

Việc nghiên cứu lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về quyền con người là cơ sở phương pháp luận đúng đắn để xây dựng lý luận nhân quyền Việt Nam. Sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam nhấn mạnh vai trò của hội nhập quốc tế. Việt Nam tăng cường đối thoại, chủ động tham gia ký kết và thực hiện các cam kết và điều ước quốc tế về quyền con người. Việc nghiên cứu đề tài này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cấp bách. Nó góp phần nâng cao nhận thức khoa học của chúng ta về quyền con người, góp phần vào cuộc đấu tranh, phê phán các luận điệu sai trái của các lực lượng thù địch về quyền con người, xây dựng các căn cứ lý luận và chính sách, hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền con người ở Việt Nam.

5.1. Hội Nhập Quốc Tế Và Quyền Con Người Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, sự nghiệp đổi mới được khởi xướng từ năm 1986 đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của hội nhập quốc tế. Việt Nam cũng đã tham gia nhiều hơn vào các diễn đàn quốc tế, trong đó có diễn đàn về quyền con người. Tăng cường đối thoại, chủ động tham gia ký kết và thực hiện các cam kết và điều ước quốc tế về quyền con người đang là một chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta.

5.2. Nghiên Cứu Lý Luận Để Đấu Tranh Phản Bác

Để xây dựng căn cứ lý luận cho quá trình hội nhập quốc tế và quá trình đấu tranh chống lại luận điệu xuyên tạc, sai trái của các lực lượng thù địch về quyền con người nhằm hướng tới sự bảo đảm ngày một tốt hơn các quyền con người cho người dân Việt Nam, chúng ta cần nghiên cứu và xây dựng lý luận về vấn đề nhân quyền trong điều kiện cụ thể hiện nay của đất nước ta.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Quyền Con Người Việt Nam

Nghiên cứu về quyền con người theo chủ nghĩa Mác-Lênin cần tiếp tục được phát triển và hoàn thiện. Cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn trong bối cảnh Việt Nam. Cần xây dựng cơ chế bảo đảm quyền con người hiệu quả và phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước. Mặc dù đã có nhiều cố gắng để đảm bảo tiến độ và chất lượng khoa học nhưng do đề tài đề cập đến nội dung rộng lớn thuộc hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin và mang tính thực tiễn hết sức phong phú nhưng lại khá nhạy cảm nên không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định về chuyên môn và khoa học. Ban chủ nhiệm đề tài mong tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp của các cơ quan, các nhà khoa học trong và ngoài Học viện để tiếp tục phát triển và hoàn thiện chủ đề nghiên cứu này trong các công trình nghiên cứu tiếp theo.

6.1. Hoàn Thiện Lý Luận Về Quyền Con Người

Nghiên cứu về quyền con người theo chủ nghĩa Mác-Lênin cần tiếp tục được phát triển và hoàn thiện.

6.2. Xây Dựng Cơ Chế Bảo Đảm Quyền Con Người

Cần xây dựng cơ chế bảo đảm quyền con người hiệu quả và phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước.

Nội dung chính

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU: NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ Ý NGHĨA VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY

---

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài khoa học cấp Bộ mã số B07-14 do Viện Nghiên cứu Quyền con người (thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh) chủ trì, TS. Nguyễn Đức Thuỳ làm chủ nhiệm và ThS. Nguyễn Thị Thanh Hải làm thư ký khoa học, tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Hệ thống quan điểm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con người có bản chất, cấu trúc lý luận như thế nào và đóng vai trò phương pháp luận ra sao trong việc định hình quan điểm, chính sách nhân quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam hiện nay?

Sử dụng phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử kết hợp với nghiên cứu liên ngành (triết học, chính trị học, luật học so sánh), đề tài đã khảo cứu toàn diện tiến trình phát triển tư tưởng nhân quyền từ thời kỳ Cổ - Trung đại, Khai sáng đến bước ngoặt cách mạng của C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin.

Kết quả nghiên cứu khẳng định: Chủ nghĩa Mác - Lênin đã khắc phục triệt để tính trừu tượng, siêu hình và phi lịch sử của các học thuyết tư sản, chỉ rõ bản chất con người là "tổng hoà các mối quan hệ xã hội" và nhân quyền luôn bị quy định bởi các điều kiện vật chất, quan hệ sản xuất thống trị. Đây là công trình có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ công tác lập pháp, hoạch định chính sách an sinh xã hội, đồng thời là vũ khí tư tưởng sắc bén trong đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc về nhân quyền tại Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

1. Bối cảnh quốc tế và khoảng trống học thuật

Trong đời sống chính trị - pháp lý quốc tế đương đại, quyền con người đã trở thành mối quan tâm chung và là một chuẩn mực đạo đức, pháp lý phổ quát được Liên Hợp Quốc cùng cộng đồng quốc tế ghi nhận. Tuy nhiên, các giá trị nhân quyền thường xuyên bị các thế lực phương Tây chính trị hóa, tuyệt đối hóa các quyền tự do cá nhân trừu tượng và sử dụng như công cụ can thiệp chính trị.

Trước khi công trình này ra đời, các nghiên cứu trong nước về tư tưởng Mác - Lênin chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực kinh tế chính trị, triết học chung hoặc xây dựng Đảng; mảng đề tài về quyền con người theo quan điểm Mác - Lênin hầu hết chỉ dừng lại ở các bài viết đơn lẻ, tuyển tập trích dẫn chưa hoàn chỉnh hoặc các nghiên cứu tiếp cận thuần túy từ góc độ triết học lý luận mà chưa gắn kết hệ thống với thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

2. Tính cấp thiết và giá trị thực tiễn

Quá trình Đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng đòi hỏi Việt Nam phải chủ động tham gia các điều ước quốc tế, nâng cao năng lực đối thoại nhân quyền và hoàn thiện hệ thống thể chế bảo vệ quyền công dân theo tinh thần Chỉ thị 41 của Thủ tướng Chính phủ.

Việc quay trở lại nghiên cứu một cách căn bản, có hệ thống các luận điểm kinh điển Mác - Lênin là yêu cầu cấp bách nhằm lấp đầy khoảng trống học thuật, xác lập cơ sở phương pháp luận đúng đắn để định hình lý luận nhân quyền Việt Nam, khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa bảo đảm quyền con người với độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

---

Methodology và approach

Đề tài được thiết kế theo mô hình nghiên cứu lý luận cơ bản kết hợp phân tích - tổng kết thực tiễn chính sách, quy tụ đội ngũ chuyên gia liên ngành từ Viện Nghiên cứu Quyền con người, Viện Kinh điển Mác xít và Viện Chính trị học.

                                  HỆ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Duy vật lịch sử           Phân tích văn bản               So sánh - Lịch sử         Tiếp cận Liên ngành
(Cơ sở kinh tế quyết      (Kinh điển Mác, Ăngghen,        (Đối chiếu các học        (Triết học - Chính trị -
định thượng tầng pháp lý) Lênin & văn kiện pháp lý)       thuyết trước và sau Mác)  Luật học quốc tế)

1. Khung phương pháp luận chủ đạo

• Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Đóng vai trò là "kim chỉ nam", xem xét các hiện tượng nhà nước, pháp luật và quyền con người trong sự vận động lịch sử khách quan, đặt trong mối quan hệ hữu cơ với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.
• Phương pháp lịch sử và logic: Tái hiện tiến trình vận động của tư tưởng nhân quyền nhân loại qua các thời kỳ (Cổ đại, Trung cổ, Phục hưng, Cận đại, Hiện đại), từ đó làm nổi bật tính tất yếu khách quan và tính kế thừa có phê phán của học thuyết Mác.

2. Thu thập và xử lý tư liệu

• Khảo cứu văn bản kinh điển (Textual Analysis): Phân tích trực tiếp các tác phẩm kinh điển mang tính bước ngoặt như: Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, Bản thảo kinh tế - triết học 1844, Hệ tư tưởng Đức, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Bộ Tư bản, Chống Đuy-rinh, Phê phán Cương lĩnh Gôta, Nhà nước và cách mạng, Cách mạng vô sản và tên phản bội Cauxki...
• Phương pháp liên ngành và so sánh pháp lý: Kết hợp các chuẩn mực của Luật Nhân quyền quốc tế hiện đại (Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền 1948, Công ước ICCPR, ICESCR) để đối chiếu, làm sáng tỏ giá trị thời đại trong các luận điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin.

3. Quy trình bảo đảm độ tin cậy khoa học

Nghiên cứu được triển khai qua quy trình thẩm định chặt chẽ kéo dài 12 tháng với nhiều vòng hội thảo chuyên đề, tham vấn ý kiến từ các chuyên gia đầu ngành trong và ngoài Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đảm bảo tính chuẩn xác về dịch thuật ngữ nghĩa kinh điển và tính khách quan khoa học.

---

Phát hiện chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã đưa ra những kết luận lý luận và thực tiễn mang tính hệ thống cao, tập trung vào 4 phát hiện trọng tâm:

1. Bước ngoặt cách mạng trong việc giải mã bản chất quyền con người

Chủ nghĩa Mác đã xé bỏ bức màn duy tâm, trừu tượng của trường phái Pháp quyền Tự nhiên (Grotius, Hobbes, Locke, Rousseau) và trường phái Pháp quyền Lịch sử (Hegel). Mác khẳng định quyền con người không phải là "ơn huệ của Thượng đế" hay những thuộc tính siêu nhiên có sẵn trong trạng thái tự nhiên hoang sơ, mà là sản phẩm của lịch sử xã hội, bị chế ước bởi điều kiện kinh tế - vật chất. Bản chất con người là thực thể sinh học - xã hội, mang tính hiện thực qua tổng thể các quan hệ sản xuất và cơ cấu giai cấp.

2. Bóc trần giới hạn lịch sử và tính giả tạo của nhân quyền tư sản

Nghiên cứu chứng minh rằng cuộc cách mạng tư sản đã mang lại sự tiến bộ lớn khi giải phóng con người khỏi ách phong kiến - thần quyền, nhưng nhân quyền tư sản nhanh chóng biến thành đặc quyền của giai cấp sở hữu tư liệu sản xuất. Tự do, bình đẳng trong chủ nghĩa tư bản chỉ dừng lại ở bình đẳng hình thức trên văn bản pháp lý, trong khi trên thực tế người lao động bị tước đoạt điều kiện kinh tế, bị biến thành hàng hóa và nô lệ của chế độ làm thuê.

3. Sự thống nhất biện chứng giữa các thế hệ quyền và bảo đảm thực tế

Chủ nghĩa Mác - Lênin không chia cắt quyền con người một cách cơ học. Các quyền dân sự, chính trị (bầu cử, bãi miễn, tự do ngôn luận) phải gắn bó hữu cơ và được hiện thực hóa bằng các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa (quyền có việc làm, giáo dục, nghỉ ngơi). V.I. Lênin đã chỉ rõ: Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa có ưu việt vượt trội vì nó chuyển trọng tâm từ công bố quyền một cách hình thức sang việc bảo đảm các phương tiện vật chất và thể chế thực tế để nhân dân lao động thực thi quyền làm chủ.

4. Gắn kết hữu cơ giữa quyền cá nhân, quyền giai cấp và quyền tự quyết dân tộc

Khác với thuyết tự do cá nhân cực đoan của phương Tây, lý luận Mác xít chứng minh rằng tự do và sự phát triển của mỗi cá nhân là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người. Quyền con người không thể tách rời cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc khỏi ách thực dân, áp bức, xóa bỏ chế độ người bóc lột người.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng

                              GIÁ TRỊ VÀ ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
  ĐÓNG GÓP LÝ LUẬN & HỌC THUẬT                                             GIÁ TRỊ CHÍNH SÁCH & THỰC TIỄN
• Hệ thống hóa toàn diện tư tưởng Mác - Lênin                             • Luận cứ khoa học cho Hiến pháp & Lập pháp
• Xác lập khung phương pháp luận duy vật                                  • Cơ sở hoạch định chính sách an sinh xã hội
• Khắc phục các khiếm khuyết trong nghiên cứu trước                      • Vũ khí lý luận bảo vệ chủ quyền tư tưởng

1. Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

• Hệ thống hóa toàn diện: Lần đầu tiên tại Việt Nam, một công trình khoa học đã tổng hợp, phân tích một cách có hệ thống, xuyên suốt toàn bộ kho tàng tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin về vấn đề nhân quyền.
• Xác lập khung phương pháp luận: Cung cấp nền tảng phương pháp luận duy vật lịch sử chuẩn xác cho ngành Nhân quyền học tại Việt Nam, phân định rõ ràng giữa tiếp thu giá trị văn minh nhân loại với đấu tranh bác bỏ các biểu hiện áp đặt tiêu chuẩn phương Tây.

2. Giá trị thực tiễn và định hướng chính sách

• Hoàn thiện thể chế pháp quyền: Cung cấp cơ sở khoa học để Đảng và Nhà nước tiếp tục bổ sung, hoàn thiện các quy định về quyền con người, quyền công dân trong hệ thống pháp luật (đặc biệt là tiền đề cho quá trình sửa đổi Hiến pháp và các bộ luật về an sinh xã hội, lao động sau này).
• Nâng cao hiệu quả đối ngoại và đấu tranh tư tưởng: Trang bị hệ thống luận cứ đanh thép, khoa học phục vụ các cuộc đối thoại nhân quyền song phương, đa phương; phản bác sắc bén các luận điệu vu cáo, xuyên tạc của các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền để can thiệp nội bộ.

---

Đối tượng thụ hưởng và quan tâm

Công trình nghiên cứu cấp Bộ này mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Giới nghiên cứu học thuật và giảng viên: Các nhà khoa học, giảng viên chuyên ngành Triết học Mác - Lênin, Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Chính trị học, Luật Quốc tế tại các trường đại học, viện nghiên cứu và trường chính trị toàn quốc.
• Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Cán bộ tham mưu tại Ban Tuyên giáo, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao và các cơ quan thuộc khối tư pháp trong việc soạn thảo, thẩm tra văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quyền công dân.
• Cán bộ làm công tác đối ngoại và an ninh tư tưởng: Đội ngũ chuyên trách đối thoại nhân quyền, thông tin đối ngoại, giúp nâng cao bản lĩnh chính trị và tính thuyết phục trong lập luận ngoại giao.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực, có trích dẫn xuất xứ kinh điển rõ ràng phục vụ cho các công trình luận văn, luận án về quyền con người.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Đóng góp lý luận mang tính đột phá nhất của đề tài là gì?

Nghiên cứu đã chứng minh một cách khoa học rằng quyền con người không phải là phạm trù vĩnh hằng, bất biến mà luôn mang tính lịch sử, bị quy định bởi cơ sở hạ tầng kinh tế và quan hệ sản xuất; qua đó bóc trần tính trừu tượng, hình thức của học thuyết nhân quyền tư sản.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì khác biệt so với các công trình trước đó?

Đề tài không dừng lại ở việc trích dẫn kinh điển rời rạc mà sử dụng phương pháp phân tích văn bản chuyên sâu đặt trong bối cảnh lịch sử, kết hợp phương pháp tiếp cận liên ngành (triết học, chính trị, luật học) để đối chiếu trực tiếp với các chuẩn mực luật nhân quyền quốc tế hiện đại.

3. Quan điểm Mác - Lênin nhìn nhận như thế nào về các quyền tự do cá nhân của phương Tây?

Chủ nghĩa Mác - Lênin đánh giá cao vai trò lịch sử tiến bộ của cách mạng dân chủ tư sản so với chế độ phong kiến, nhưng đồng thời chỉ rõ sự tự do cá nhân tư sản thực chất là tự do sở hữu tư nhân, tự do bóc lột sức lao động, và không thể đảm bảo sự phát triển hài hòa, bình đẳng cho đại đa số quần chúng nghèo khổ.

4. Nghiên cứu này có ý nghĩa gì đối với việc xây dựng pháp luật tại Việt Nam?

Đề tài xác lập cơ sở phương pháp luận để chuyển hóa các nguyên lý Mác xít vào thực tiễn: xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; đặt con người vào vị trí trung tâm, bảo đảm kết hợp hài hòa giữa quyền và nghĩa vụ, giữa phát triển kinh tế với bảo đảm công bằng xã hội.

5. Lý luận Mác xít giải quyết mối quan hệ giữa quyền cá nhân và quyền cộng đồng như thế nào?

Theo chủ nghĩa Mác, con người là "tổng hòa các mối quan hệ xã hội", do đó quyền cá nhân chỉ có thể được thực hiện đầy đủ trong một cộng đồng xã hội lành mạnh, không có áp bức. Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người.

---

Kết luận

Báo cáo tổng hợp đề tài khoa học cấp Bộ mã số B07-14 do Viện Nghiên cứu Quyền con người thực hiện là một công trình khoa học nghiêm túc, có giá trị học thuật đỉnh cao và tính ứng dụng thực tiễn sâu sắc. Bằng phương pháp luận duy vật lịch sử sắc bén, công trình đã làm sáng tỏ toàn diện những cống hiến vĩ đại của C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin đối với kho tàng tư tưởng nhân quyền nhân loại.

Trong giai đoạn phát triển mới, các kết quả nghiên cứu này tiếp tục là kim chỉ nam vững chắc để Việt Nam xây dựng nền lý luận nhân quyền mang bản sắc xã hội chủ nghĩa, hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo đảm quyền công dân và chủ động hội nhập quốc tế thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu 1 PhÇn I: C¸c quan ®iÓm vµ c¸ch tiÕp cËn vÒ vÊn ®Ò quyÒn 10 con ng−êi 1. Sù ph¸t triÓn cña t− t−ëng vÒ quyÒn con ng−êi trước chủ 10 nghĩa M¸c 2. Sự xuất hiện của chủ nghĩa của Mác - bước ngoặt cách mạng trong học thuyết về nhà nước, con người và quyền 29 con người. Những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về 44 quyền con người 1.

Sự phê phán các quan niệm tư sản về quyền con người 44 trong chủ nghĩa tư bản 2. Những quan điểm cơ bản về quyền con người trong chủ 55 nghĩa Mác 3. Một số nội dung quan trọng của các quyền con người cơ 64 bản theo quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin Phần III. Lý luận Mác - Lênin về quyền con người – cơ sở lý luận và phương pháp luận cho các quan điểm và chính sách 96 nhân quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay 1.

Lý luận nhân quyền xã hội chủ nghĩa của chủ nghĩa Mác 96 2. Ý nghĩa lý luận và phương pháp luận của lý luận nhân 103 quyền Mác xít đối với Việt Nam Kết luận 127 Danh mục tài liệu tham khảo 130 A. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Tư tưởng về quyền con người gắn với sự hình thành và phát triển của xã hội loài người. Kể từ thời cổ đại đã bắt đầu có sự thừa nhận quan niệm cho rằng mỗi người đều có giá trị cá nhân bẩm sinh đòi hỏi cần có một mức độ ghi nhận, tôn trọng và bảo vệ nhất định.

Các tôn giáo lớn đều đặc biệt nhấn mạnh đến những giá trị cơ bản của con người như đức hạnh, lòng từ bi và sự khoan dung. Các nhà tư tưởng, triết học từ lâu cũng vẫn cho rằng bản chất của con người là dựa trên cách ứng xử trong quan hệ lẫn nhau và sự tôn trọng mà chúng ta dành cho đồng loại của mình. Các quan niệm về quyền con người đặc biệt phát triển kể từ sau thời kỳ Khai sáng vào thế kỷ 17, 18 ở Châu Âu. Vào thời kỳ đó nhiều nhà tư tưởng, triết học đã lần lượt đưa ra các quan niệm khác nhau về quyền con người, về tự do, bình đẳng… Từ cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX bên cạnh thuyết pháp quyền tự nhiên được vận dụng vào thực tiễn nhiều nước tư bản đã xuất hiện một loạt các thuyết pháp quyền mới: thuyết pháp quyền lịch sử, thuyết pháp quyền thực chứng.

Những nhà XHCN không tưởng vĩ đại ở Pháp, Anh cũng đưa ra nhiều tư tưởng quan trọng về nhân quyền. Thiếu sót cơ bản của các học thuyết pháp quyền, nhân quyền trước chủ nghĩa Mác là tính trừu tượng, chủ nghĩa duy tâm về lịch sử và tính xa rời thực tiễn hiện thực của cuộc sống. Trong bối cảnh đa dạng, hỗn độn đó, sự ra đời của chủ nghĩa Mác đã khắc phục được những thiếu sót của các thuyết nhân quyền trước đây, đồng thời tạo ra một bước ngoặt cách mạng trong sự phát triển lý luận về nhà nước, pháp quyền và nhân quyền. Thực chất của bước ngoặt này là ở chỗ chủ nghĩa Mác đã xem xét các vấn đề nhà nước, pháp luật và nhân quyền theo quan điểm duy vật lịch sử.

Chủ nghĩa Mác đã xác định đúng đắn rằng nền tảng của nhà nước, pháp luật và nhân quyền là tổng thể các quan hệ sản xuất thống trị trong xã hội 1 có giai cấp. Trên cơ sở đó, làm rõ cơ chế tác động qua lại giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và thượng tầng kiến trúc chính trị nhà nước và pháp luật.