Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU I. Tình hình nghiên cứu ở Lào Những năm qua, vấn đề xây dựng chế độ dân chủ nhân dân đã được một số nước xã hội chủ nghĩa, như Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Cộng hoà nhân dân Trung Hoa đề cập nhiều. Tại Lào, các Hội nghị Trung ương 5, 7, 10 khoá IV của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã bàn về chế độ dân chủ nhân dân. Hội nghị Trung ương 5 khóa IV (tháng 1 - 1988) của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã tập trung bàn về chính sách cơ cấu kinh tế.
Hội nghị phân tích sâu sắc thực trạng kinh tế của Lào, đó là kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên, tự cung tự cấp. Để chuyển kinh tế tự nhiên sang kinh tế sản xuất hàng hóa, cần phải có cơ cấu kinh tế phù hợp. Hội nghị khẳng định: cơ cấu nền kinh tế phù hợp với nền kinh tế của Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào là một cơ cấu kết hợp giữa nông - lâm nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải và dịch vụ, trong đó lấy nông - lâm nghiệp làm cơ sở; là nền kinh tế nhiều thành phần: kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế cá thể, kinh tế liên doanh với nước ngoài và kinh tế cổ phần. tất cả các thành phần kinh tế này đều bình đẳng trước pháp luật.
Từ cơ cấu kinh tế nói trên, nếu xét trên phương diện của học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội, thì rõ ràng nó sẽ dẫn đến sự thay đổi về cơ cấu xã hội và chính sách xã hội. Trên cơ sở đó, việc xây dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân là một tất yếu và nó phù hợp với cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, nhiều hình thức sở hữu và kinh doanh; phù hợp với trình độ phát triển của kinh tế - xã hội của Lào trong giai đoạn hiện nay. Hội nghị Trung ương 7 khoá IV (tháng 2 - 1989) của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào xác định: Cách mạng Lào trong giai đoạn mới là giai đoạn tiếp tục xây dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân. Hội nghị đã giải thích rõ lý do tại sao phải chuyển từ trực tiếp xây dựng và cải tạo xã hội chủ nghĩa sang tiếp tục xây dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân như sau: 6 Thứ nhất, xuất phát điểm đi lên của đất nước Lào quá thấp, chưa có tiền đề để trực tiếp xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Thứ hai, do trước đây nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội chưa đúng, nên đã vội vàng tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa theo khuôn mẫu cũ, như xóa bỏ sở hữu tư nhân, xóa bỏ chợ, thực hiện chế độ quản lý theo kiểu tập trung, quan liêu và độc quyền. Bây giờ phải đổi mới về quan điểm và khẳng định tiến lên chủ nghĩa xã hội từng bước từ chỗ xây dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân. Thứ ba, trong thời kỳ tiến hành cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân chỉ mới hoàn thành cơ bản về nhiệm vụ giải phóng dân tộc, còn nhiệm vụ dân chủ thì chưa làm được bao nhiêu; do đó, cần phải tiếp tục tiến hành nhiệm vụ đó khi chuyển sang giai đoạn cách mạng mới. Hội nghị lần này đã bàn sâu về nội dung kinh tế - xã hội của chế độ dân chủ nhân dân ở Lào.
Về nội dung kinh tế, Hội nghị cho rằng, cơ sở kinh tế dưới chế độ dân chủ nhân dân là kinh tế nhiều thành phần, bao gồm: kinh tế cá thể, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế hợp tác xã, kinh tế cổ phần, kinh tế nhà nước, kinh tế gia đình của các cán bộ, công nhân và các xã viên, kinh tế liên doanh với nước ngoài. Các thành phần kinh tế đó liên kết, liên doanh với nhau trở thành hệ thống kinh tế xã hội với cơ cấu nhiều hình nhiều vẻ, trong đó kinh tế nhà nước làm nòng cốt, xuyên suốt mọi lĩnh vực với nhiều hình thức, nhiều mức độ khác nhau. Hội nghị Trung ương 10 khóa IV (tháng 1 - 1991) đã tiếp tục đi sâu phân tích nội dung kinh tế - xã hội của chế độ dân chủ nhân dân ở Lào được đưa ra ở Hội nghị Trung ương 7. Những luận điểm quan trọng đáng chú ý ở đây là: Thứ nhất, về kinh tế, khẳng định kinh tế nhiều thành phần; hình thành kinh tế thị trường và từng bước phát triển.
Từng bước chuyển kinh tế tự nhiên thành kinh tế sản xuất hàng hóa, tạo ra thị trường thống nhất, thông suốt trong cả nước gắn với thị trường quốc tế và khu vực. Do điểm xuất phát quá thấp, nên con đường tiến tới sản xuất hàng hóa hiện đại ở Lào là tương đối lâu dài, 7 phải trải qua nhiều bước từ thấp lên cao. Tiếp tục xóa bỏ cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, xây dựng cơ chế quản lý theo cơ chế quan hệ hàng hóa, tiền tệ, có sự điều tiết của Nhà nước. Thứ hai, về chính trị, là chế độ mà nhân dân các bộ tộc Lào là người chủ thực sự, lấy công nhân, nông dân và trí thức làm cơ sở xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào.
Xây dựng Nhà nước dân chủ nhân dân, phát huy dân chủ, nâng cao vai trò của các tổ chức quần chúng để tạo ra khối đại đoàn kết thống nhất của nhân dân các bộ tộc nhằm đạt mục tiêu xây dựng nước Lào hòa bình, độc lập, dân chủ và thịnh vượng, tạo tiền đề về kinh tế - xã hội để tiến lên chủ nghĩa xã hội trong tương lai. Thứ ba, về văn hóa - xã hội, là đoàn kết tất cả các giai cấp, tầng lớp nhân dân, tôn giáo và các bộ tộc trong Mặt trận Lào xây dựng Tổ quốc. Thực hiện chính sách bình đẳng và đoàn kết giữa các bộ tộc. Kế thừa và phát triển di sản văn hóa dân tộc và của các bộ tộc, xóa bỏ tập quán lạc hậu, tiếp thu tinh hoa văn minh của nhân loại một cách có chọn lọc.
Quan tâm đến phúc lợi xã hội và thực hiện công bằng xã hội. Những luận điểm quan trọng về nội dung kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của chế độ dân chủ nhân dân mà Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đưa ra ở Hội nghị Trung ương 7 và Hội nghị Trung ương 10 khóa IV là xuất phát từ phân tích, đánh giá hiện thực, khách quan; từ đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội cụ thể của Lào, là kết quả của sự vận dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử trong xem xét, đánh giá các vấn đề thực tế của Lào. Những luận điểm đó phản ánh thực tế trình độ phát triển của đất nước Lào lúc bấy giờ và nó đã trở thành cơ sở cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách tiếp tục xây dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân, tạo tiền đề từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội của Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào. Trên cơ sở những luận điểm mà Hội nghị Trung ương 7 và Hội nghị Trung ương 10 khóa IV đưa ra, đến Đại hội V (1991), Đảng Nhân dân Cách mạng Lào chính thức khẳng định đường lối tiếp tục xây dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân.
Nghị quyết Đại hội Đảng V chỉ rõ: Xuất phát từ tình 8 hình thực tế của đất nước, từ thực tiễn xây dựng chế độ mới ở nước ta và từ kinh nghiệm của các nước, Đảng ta xác định Hiện nay chúng ta đang trong giai đoạn tiếp tục xây dựng và phát triển chế dộ dân chủ nhân dân, tạo tiền đề từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội. Có thể nói được rằng, việc Đảng Nhân dân Cách mạng Lào chuyển từ trực tiếp cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội sang tiếp tục xây dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân là một sự lựa chọn con đường phát triển đất nước đúng đắn, là một sự cải biến mang tính cách mạng và khoa học. Những quan niệm và luận điểm về chế độ dân chủ nhân dân được đề ra ở các Nghị quyết của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào kể từ Hội nghị Trung ương 5 khóa IV cho đến Đại hội V (1991), là kết quả của sự nghiên cứu tìm tòi của Chủ tịch KaySỏn Phômvihản và tập thể Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Trong những năm đó, Chủ tịch KaySon Phômvihan đã tập trung nghiên cứu cả phương diện lý luận lẫn phương diện thực tiễn, kết hợp với nghiên cứu, tổng kết đặc điểm và tình hình thực tế trong nước và tham khảo, học tập kinh nghiệm của các nước bạn một cách có chọn lọc, đề tìm ra con đường phát triển đất nước phù hợp với thực tế.
Những tư tưởng chỉ đạo của Chủ tịch KaySỏn Phômvihản về chế độ dân chủ nhân dân được thể hiện tập trung ở hai tác phẩm tuyền tập của người (tập 3 và tâp 4). Trong tập 3, tập trung phân tích về cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ. Chủ tịch KaySỏn Phômvihản nêu rõ: chính sách cơ cấu kinh tế gắn với cơ cấu xã hội và chính sách xã hội; và nó quyết định cơ chế quản lý kinh tế. Nếu không có chính sách cơ cấu kinh tế phủ hợp, thì không thể thiết lập được các mối quan hệ xã hội và sự đoàn kết đồng thuận trong nhân dân, và cũng không thể chuyền cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp, sang cơ chế tự chủ trong sản xuất, kinh doanh của các đơn vị kinh tế.
Nội dung cơ bản của chính sách cơ cấu kinh tế, là chuyền cơ cấu kinh tế tự nhiên sang kinh tế sản xuất hàng hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa; Xây dựng cơ cấu kinh tế nông – lâm nghiêp, công nghiệp và dịch vụ, trong đó lấy nông – lâm nghiêp làm cơ 9 sở; Phát triển các thành phần kinh tế và mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại. Đây là tư tưởng chỉ đạo rất thiết tực, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Đó là sự vận dụng sáng tạo chính sách kinh tế mới của VI Lênin vào điều kiện cụ thể của Lào. Trong tập 3 còn đề cập đến nội dung kinh tế - xã hội của chế độ dân chủ nhân dân Lào.
